Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 2strona oryginału ↗

Hołodomor — ludobójstwo w Ukrainie w latach 1932—1933

Слово Просвіти, №46 за 2013 рік

Petro CZERNEHA, kierownik Katedry Etnologii i Krajoznawstwa Instytutu Edukacji Historycznej Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa, doktor nauk historycznych, profesor Trzy wielkie głody na Ukrainie, zorganizowane przez komunistyczny reżim w latach 1921–1922, 1932–1933 i 1946–1947, całkowita rusyfikacja oraz masowe działania partyjnych i sowieckich organów o charakterze politycznym i gospodarczym, mające na celu rozpuszczenie narodu ukraińskiego w rosyjskim, jaskrawo potwierdziły proroctwa Tarasa Szewczenki: Bo gdzie nie ma świętej woli, Tam dobra nigdy nie będzie. Celowo zorganizowany przez stalinowski reżim w latach 1932–1933 Hołodomor na Ukrainie należy do najokrutniejszych i największych aktów ludobójstwa, jakie zna ludzkość. Widmo komunizmu od pierwszych dni budowy nowego społeczeństwa przyniosło ze sobą głód. Organizatorami głodu na terenach obalonego Imperium Rosyjskiego byli bolszewicy na czele z W. Uljanowem (Leninem). Była to polityka państwowego terroru – głównego środka budowy społeczeństwa komunistycznego na ruinach imperium. Kryzys zaopatrzenia w zboże w latach 1928–1929 oraz przejście bolszewików do polityki likwidacji zamożnych chłopów (kułaków) jako klasy, o czym Stalin ogłosił 27 grudnia 1929 r. w referacie na konferencji naukowej agrarystów-marksistów, ponownie postawiły na porządku dziennym metody gospodarowania z czasów komunizmu wojennego. Następstwem represji nowej władzy tylko w latach 1928–1931 było zmniejszenie liczby gospodarstw chłopskich o 352 tys., podczas gdy w 1917 r. było ich około 4224 tys. W rzeczywistości liczba zrujnowanych gospodarstw chłopskich była znacznie większa, a tzw. kułacy zostali zlikwidowani przez bolszewików już w latach 1918–1919. Przyczyny Hołodomoru-ludobójstwa narodu ukraińskiego w latach 1932–1933 mają charakter doktrynalny. Wynikają z programowych założeń marksizmu-leninizmu. Główną przyczyną była polityka agrarna bolszewików na przełomie lat 20. i 30. Bez wątpienia idea budowy kołchozów wywodzi się z przymusowych kontyngentów zboża (prodrazwiorstki), z ideologii i praktyki komunizmu wojennego, których zastosowanie pozwoliło bolszewikom rozwiązać problem utrzymania władzy i walki z kontrrewolucją. Ideę tworzenia kołchozów i sowchozów, jak powie Stalin, zapoczątkowano już w okresie przewrotu październikowego: „Partia przewidywała ich konieczność, co znalazło odzwierciedlenie w programie RKP(b), przyjętym na VIII zjeździe w marcu 1919 r.”. Rzeczywistą kontrolę nad produkcją rolną bolszewicy ustanowili od pierwszych dni zdobycia władzy poprzez tworzenie wydziałów ziemskich, komitetów biedoty i komun. Centralny organ RKP(b), gazeta „Prawda”, komentując rezolucję zjazdu wyżej wymienionych organów i gospodarstw „O kolektywizacji rolnictwa” (styczeń 1919 r.), informowała, że nowe formy „nieuchronnie doprowadzą do jednej komunistycznej organizacji całego rolnictwa”. Bolszewicy dobrze znali historię zarządzania społeczeństwem za pomocą grabieży i podziału produktów żywnościowych. I nie dziwi to, bo problem żywnościowy stał się głównym od pierwszych dni władzy radzieckiej. Chłop nie chciał oddawać chleba za darmo, pracować wyłącznie na skup zboża. Inną rzeczą była praca w kołchozie pod komendą brygadzisty i przewodniczącego oraz pod nadzorem organów represyjnych. Wyniki takiej pracy były kołchozowe (państwowe) i mogły być centralnie wywożone poza granice artelu. W ten sposób uspołecznienie produkcji rolnej partia uznała za główną i najskuteczniejszą metodę ściągania prodrozkładki i ogólnie skupu zboża. W totalitarnym systemie władzy bolszewickiej nie było miejsca na samodzielność jako kategorię ludzkiego zachowania. Chłop-właściciel, chłop-producent był samodzielny, żywił rodzinę i państwo. Stał na drodze kolektywizacji, aby go zniszczyć, trzeba było zorganizować głód. Hołodomor na Ukrainie był planowaną akcją czy wywołaną koniecznością grabieży chłopów w celu pozyskania środków na industrializację? Nie tylko! Urodzona ukraińska ziemia i pracowite wielomilionowe chłopstwo, geopolityczne i strategiczne położenie Ukrainy, nadzwyczaj korzystne dla tworzenia nowej radzieckiej imperium, były dla Stalina główną przesłanką i realnym dowodem, że w razie jej ujarzmienia zwycięży jego wariant socjalizmu, potężną bazą zasobów materialnych i ludzkich do budowy radzieckiego imperium i dalszego urzeczywistnienia idei światowej rewolucji proletariackiej. Industrializacja była ważnym składnikiem leninowskiego planu budowy komunizmu, a chłopstwo, według Lenina, było jego głównym wrogiem, „drobnomieszczańskim żywiołem”. Chłop jest reakcyjny i zacofany, wielokrotnie powtarzali w swoich wystąpieniach przywódcy bolszewików. „Chłopskie morze jest żywiołowe — mówił Stalin — i w masowej skali rodzi kapitalizm, dlatego trzeba je zniszczyć”. 1928 r. Stalin i towarzysze postanowili przyspieszyć industrializację kraju kosztem chłopów: obniżają ceny skupu zboża i równocześnie gwałtownie podnoszą ceny towarów przemysłowych dostarczanych na wieś; szybko rosły nadmierne i różnorodne podatki nakładane na chłopów, przedsiębiorców i rzemieślników; masa towarów przemysłowych zmniejszyła się, a ceny znacznie wzrosły. Już od 1928 r. chłopi zaczęli głodować, zaczęli ukrywać zboże przed państwem. Przed reżimem stanął wybór: albo wojna z chłopstwem, albo zagnanie go do kołchozów i sowchozów i tam zabranie zboża. Drogą odcięcia od ziemi, od podziału wytworzonego produktu, przekształcić chłopów w poddanych władzy radzieckiej. Wieś ukraińska, zgodnie z ustawą o jednolitym podatku rolnym, na lata 1930–31 została obciążona największym w ZSRR podatkiem według ustalonej przez władzę skali dochodowości. Normy dochodowości 1 ha ziemi: ornej, zasianego pola i łąk dla Ukrainy wynosiły odpowiednio 40, 58 i 26 rubli. A dla Rosyjskiej FSRR — 37, 46 i 16 rubli. W niektórych obwodach Ukrainy były one znacznie wyższe. Zniewolenie chłopów przez państwo dokonało się w najkrótszym czasie. KC WKP(b) uchwałą z 5 stycznia 1930 r. planowało zakończyć kolektywizację jesienią 1930 r. lub wiosną 1931 r., a pierwszy sekretarz KC KP(b)U Kosior przyjął „plan kontrolny”, by zakończyć tę sprawę do jesieni 1930 r. Ukraina znalazła się na progu wojny domowej. Według danych GPU, tylko od 20 lutego do 2 kwietnia 1930 r. odbyło się 1716 masowych wystąpień chłopów, z nich 15 zbrojnych, przeciw kolektywizacji. A w ciągu roku było ich już ponad 4 tys. z udziałem ponad 1,2 mln osób. Ich głównym hasłem było żądanie przywrócenia samodzielnego państwa ukraińskiego i likwidacji komunistycznych gospodarstw na wsi. Komunistyczna władza brutalnie tłumiła opór powstających chłopów Ukrainy. Państwowy Zarząd Polityczny w latach 1932—1933 aresztował około 200 tys. osób, które sądzono, wysyłano do więzień i na zesłanie do wschodnich regionów ZSRR. Pawło Szteпа, powołując się na pracę W. Hołuba „Konspektywny zarys historii KPU”, twierdzi, że zaraz po zniesieniu Nowej Polityki Ekonomicznej w 1929 r. oraz w latach kolektywizacji reżim stalinowski represjonował i deportował z Ukrainy 1,2 mln tak zwanych kułaków, a do ukraińskich miast i wsi już w 1932 r. sprowadził ponad 200 tys. komunistów, komsomołców i pracowników organów siłowych z centralnych i zachodnich obwodów Rosji. Ogólnozwiązkowy komitet przesiedleńczy przy RKN ZSRR do końca 1933 r. wysłał na ziemie Ukrainy spustoszone przez Hołodomor 329 eszelonów z mieniem, bydłem, 21 856 gospodarstw i 117 149 członków ich rodzin z obwodów gorkowskiego, iwanowskiego i innych. Polityka agrarna bolszewików wykrwawiła produktywne siły ukraińskiego rolnictwa. W 1930 r. z 22,9 mln ton zebranego zboża od chłopów zabrano 7,8 mln ton. W 1931 r. zebrano 17,6 mln ton, a wywieziono 6,9 mln ton. Z ogólnych zbiorów w 1932 r., które wyniosły 12,8 mln ton, zabrano 7 mln ton. Pozostało jedynie ziarno siewne. Wieś ukraińska została bez chleba. W latach 1932—1933 ZSRR wywiózł do Europy Zachodniej ponad 2,8 mln ton zboża, głównie od ukraińskich chłopów. Reżim stalinowski nadal tworzy państwowy fundusz żywnościowy w naturze (zboże, warzywa, owoce, przetwory itd.) drogą przymusu, grabieży i represji. Jesienią 1932 r. na Ukrainę skierowano 112 tys. aktywistów partyjnych, radzieckich oraz pracowników NKWD do przymusowego zabierania chłopom produktów spożywczych. Około 50 % zagrabionego trafiało do nich. Chłopi w odpowiedzi występują z kołchozów. Tylko w pierwszym półroczu 1932 r. liczba zkolektywizowanych gospodarstw na Ukrainie zmniejszyła się o 41,2 tys. W styczniu tego samego roku do miast uciekło około 127 tys. ludzi. Do 40 % kołchozowej ziemi uprawnej w latach 1932—1933 tak zarosło chwastami, że zagłuszały żyto, pszenicę i inne zboża. Zdjęcie: Ołeksandr Łytwynenko Władza ograniczała do minimum przydomowe działki kołchoźników, aby zmusić ich do szukania środków do życia wyłącznie w pracy na polu kołchozowym. Pierwszy sekretarz KC KP(b)U P. Postyszew, jeden z głównych wykonawców woli najwyższego kata Stalina, w lutym 1933 r. oświadczył: „Najlepszą miarą jakości kierownictwa rolnictwem były i są zbiory zboża”. Kolektywizacja i zbiory zboża towarzyszyły represjom i masowym mordom chłopów oraz ich dzieci dokonywanym przez organy karne, przedstawicieli władz lokalnych i aktywistów. Walka ukraińskiego chłopstwa przeciwko kolektywizacji, przeciwko ustanawianiu bolszewickiego porządku, przejawiła się w masowych ucieczkach chłopów do miast, wystąpieniach z kołchozów i protestach przeciwko władzy, które nierzadko przybierały formę zbrojnego oporu. Aby nie dopuścić do ucieczki chłopów do miast, a także w celu kontroli ich przemieszczania się oraz osobistej ewidencji całej ludności ZSRR, władza w 1932 r. wprowadziła system paszportowy i instytucję meldunku. Chłopom paszportów nie wydawano, a wyjazd ze wsi do miasta w celu pracy i zamieszkania był możliwy wyłącznie za zgodą kierownictwa kołchozu i władz rejonowych. Państwo w ten sposób ustanowiło totalną kontrolę nad społeczeństwem, a dla chłopów – nową formę poddaństwa. 7 sierpnia 1932 r. KWC i RKL ZSRR uchwaliły ustawę o ochronie mienia państwowego, napisaną własnoręcznie przez Stalina, zgodnie z którą za kradzież plonów, bydła itd. rozstrzeliwano z konfiskatą mienia, a za drobne kradzieże (zbieranie kłosów, garści zboża) pozbawiano wolności na 10 lat, nawet dzieci, począwszy od 12. roku życia. Władza bolszewicka, aby ostatecznie powstrzymać ucieczkę chłopów przed głodem i zlikwidować ich opór, w grudniu 1932 r. wpisuje na „czarną tablicę” wsie, które złośliwie sabotują zbiory zboża, a 22 stycznia 1933 r. Stalin własnoręcznie napisał dyrektywny list KC WKP(b) i RKL ZSRR, w którym dokumentalnie potwierdzono zamiar Kremla, by środkami konfiskaty wszelkiej żywności i zakazu wyjazdu chłopów z Ukrainy i Kubania do innych regionów zorganizować masowy głód ukraińskich chliborobów. Etnicznych Ukraińców pod koniec lat 20. na Kubaniu liczono około 916 tys., co stanowiło ponad 70% ludności kraju, na Kaukazie Północnym – 3,2 mln, w Powołżu – ponad 600 tys. Ofiarami tych draconiańskich praw stali się miliony chłopów. Blokada ich osiedli przez wojsko, totalne ograbienie ich gospodarstw dopełniły realizacji przez bolszewików planu zorganizowania Hołodomoru na Ukrainie. Masowe głodowanie chłopów objęło wszystkie 55 tys. ukraińskich wsi od wiosny 1931 r. i trwało do zimy 1934 r. Towarzyszyły mu mordy dorosłych i dzieci, kanibalizm, samobójstwa. Kanibalizm przybrał masowy i straszliwy charakter. Na Ukrainie zarejestrowano 10 tys. procesów przeciwko kanibalom, lecz nie oddają one skali tego strasznego zjawiska społecznego. Szczególnie cierpiały dzieci, które stanowiły ponad 38% ludności wiejskiej. W każdej wsi umierały setki dzieci z głodu, a władza masowo je zabijała za zbieranie w

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn