Zdjęcie Olhy Żmudowskiej O „Proświcie” jako strukturze jednoczącej, stanie duszy i duchowej inwestycji w przyszłość Switłana MASŁOWSKA, zastępczyni przewodniczącego Czerniowieckiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki W Sali Czerwonej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza 8 listopada odbyło się Forum „Bukowińskiej »Proświcie« — 150”. Rok 2019 w obwodzie czerniowieckim ogłoszono Rokiem „Bukowińskiej Proświty” — „Ruskiej Besidy” (zgodnie z Decyzją XXX sesji Rady Obwodowej w Czerniowcach VII kadencji z dnia 27.03.2019 r. nr 55-30/19). Na forum odbyło się wręczenie obwodowej nagrody „Proświty” im. J. Fedkowycza. Wśród obecnych byli również przedstawiciele Iwano-Frankiwskiego i Tarnopolskiego oddziałów obwodowych Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki oraz członkowie „Proświty” ze wszystkich rejonowych oddziałów czerniowieckich. Podsumowaniem posiedzenia forum stała się decyzja o zwróceniu się z listem do prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego o nadanie organizacji społecznej „Proświta” statusu narodowej. Dokończenie na str. 4 Ziemia i język — dwa skrzydła ukraińskiego narodu, bez których nie podniesiemy się z kolan. 12 listopada pod murami Rady Najwyższej, jak i w całej Ukrainie, odbyły się masowe wiece protestacyjne przeciwko próbie uchwalenia antynarodowej ustawy ekipy Zełenskiego dotyczącej sprzedaży ziemi
Tłumaczenie maszynowe
— Słowo kształtuje wszystko — powiedział, otwierając wieczór, przewodniczący Towarzystwa „Proświta” Pawło MOWCZAN. — Ma ono magiczną siłę. Nieprzypadkowo starożytni Grecy w termin „logos” wkładali tak wiele treści. Dla mnie język i słowo to zjawisko kosmiczne, bo pochodzi od Pana Boga. Słowo jest ubóstwione i słowo kształtuje każdego z nas i wszystkich nas jako naród. Gdyby nie było języka, czy naród by przetrwał? Nasze pieśniarskie słowo, które ma bezpośredni związek z największym eposem Wschodu — Mahabharatą (to 100 tysięcy dwuwierszy, które zostały zapisane z pamięci na liściach palmowych), zachowuje i chroni naszą tożsamość. Potwierdza to również korpus 10 tysięcy pieśni, które jeszcze w czasach radzieckich zostały wydane w osobnym tomie. To te perły twórczości ludowej, które wyzbierano z pamięci naszych przodków. Człowiek posiadał informację i przechowywał ją w swojej pamięci, nie powierzając jej nietrwałemu papierowi, jak obecnie — aparaturze do nagrywania dźwięku. Ojczyste słowo, wyryte w pamięci, — nasz amulet. Ono jest nie tylko świadomością, ale i podświadomością. Może dlatego już dwadzieścia pięć lat, właściwie od czasu uzyskania niepodległości, niezmiennie obchodzimy ten dzień. Niestety, w poprzednich latach władza Kuczmy (który podpisał postanowienie o obchodach Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka) nie przywiązywała do tego szczególnej wagi: mówiono, a po co to? Dopiero moje argumenty, w szczególności to, że 9 listopada to dzień świętego Nestora Kronikarza, w końcu zadziałały. I to wtedy, gdy wciąż wiecznie wczorajsi — komuniści — wychodzili 7 i 8 listopada ze sztandarami i transparentami, świętując przewrót październikowy. Cały ten rosyjsko-komunistyczny fałsz, który zastąpił prawdziwe słowo kłamliwym i towarzyszył nam tyle lat, zniknął. Bo słowo prawdy jest od Boga, słowo fałszywe — od diabła. I stopniowo pozbyliśmy się tej diaboliady z naszej świadomości. Dlaczego kładę na to nacisk? Ponieważ dzisiaj nie jesteśmy jeszcze do końca wyzwoleni. Nie odzyskaliśmy pozycji, które należało przez te lata niepodległości odzyskać. Dopiero w zeszłym roku pod wieloletnią presją ukraińskości otrzymaliśmy Ustawę o języku. Choć już dzisiaj widzimy przejawy rewanżyzmu. Agenci obcych wpływów próbują zastąpić siłę czynnika narodowego naciskiem to na lewicowość, to na radykalizację, to na konserwację, to na różne zmiany itd. Ale wyraźnie uświadamiamy sobie, że to, co narodowe, jest najważniejsze. Naszym wrogom nic nie wyjdzie! Nie wyprą z naszej świadomości i podświadomości tego, co nasze, narodowe, tak jak wyparli (tymczasowo) nas fizycznie z Krymu. Nasz półwysep, podobnie jak okupowane przez „ruski mir” terytoria obwodów donieckiego i ługańskiego, zostanie uratowany, jeśli napełni się ukraińską treścią, czyli ukraińskim słowem. Ani poprzednia, ani obecna władza tego do tej pory nie zrobiły. Nie mogą lub nie chcą zrozumieć, że to, co narodowe, jest kręgosłupem, układem odpornościowym narodu i państwa. I nawet jeśli nas, Ukraińców, zostanie 25 mln, jak zaleca demograficzne optimum dla Ukrainy tak zwany Klub Rzymski, im i tak nigdy nie uda się zrobić z nas mankurtów i niewolników. Ci, którzy przy każdej okazji powołują się na to, że zdobyli 73% głosów poparcia, zapominają lekcje naszej niedalekiej historii — 1% członków Ruchu, pasjonarnych patriotów-Ukraińców wywalczyło i zbudowało niepodległą Ukrainę. Dzisiaj — kontynuował ton poprzedniego wystąpienia akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Heorhij FILIPCZUK — tak jak zawsze, musimy być uczciwi przede wszystkim wobec siebie. Zwłaszcza teraz, kiedy prowadzimy wojnę. Zwłaszcza kiedy przyszli do nas nieproszeni — nie przez drzwi, a przez okna weszli „bracia”. U nas piąty rok trwa krwawa nie obywatelska, a rosyjsko-ukraińska wojna. A my dalej błądzimy w tej sowieckiej tiradzie, że Ukraina jest państwem wielonarodowym. A my jesteśmy różni, dlatego jesteśmy jednością. To już było. Według wszystkich kanonów i praw ONZ musimy przekazywać następnym pokoleniom, swoim dzieciom, wnukom i prawnukom, że Ukraina jest państwem narodowym! W 1995 roku, kiedy przygotowywano Konstytucję, my, deputowani z Ruchu, wystąpiliśmy z inicjatywą. Zaproponowaliśmy, aby w preambule Ustawy Zasadniczej, w jej pierwszej części, nie było tylko określenia, że to państwo socjalne, demokratyczne, prawne. Nie — przede wszystkim jest to państwo narodowe. I dopóki w naszej świadomości nie będzie zrozumienia tej najważniejszej dla nas prawdy i prawdziwej rzeczywistości, będziemy jeszcze długo błądzić manowcami. I będziemy bez przerwy tracić i tracić… Język ukraiński ma dzisiaj znaczenie strategiczne i geopolityczne. Musi on zachować, wzmocnić i rozwijać państwo ukraińskie, które ma chronić, wzmacniać i rozwijać ukraińskie słowo. Jeśli tej paradygmatu my, ukraińska inteligencja, nie zdołamy potwierdzić, zjednoczyć się i okazać woli politycznej w stosunku do ukraińskiego słowa, to będziemy trwać w nieustannych wojnach. Właśnie przyjechałem z dużej konferencji w Czernihowie — tak zwanego forum polsko-ukraińskiego. Przytoczę więc tylko dane statystyczne jako jaskrawy przykład współczesnej ukraińskiej rzeczywistości politycznej. Przeprowadzono badanie socjologiczne wśród 667 uczniów klas 7—11. 96% z nich w pierwszym punkcie zaznaczyło, że są Ukraińcami. Ale tylko 2% (!) tych licealistów porozumiewa się ojczystym językiem ukraińskim, 4,5% — surżykiem. I w ten sposób otrzymujemy to, co doprowadziło nas do tragedii. Na Krymie spośród 600 szkół mieliśmy tylko 0,2% dzieci, które uczyły się w języku ukraińskim w swoim ojczystym państwie. Zamiast budować ukraińskie gimnazja, rozwijać ukraińskie uniwersytety, w Sewastopolu, gdzie jest zaledwie 300 tysięcy mieszkańców, Kijów stworzył 12 filii uniwersytetów Rosji! W niepodległej i suwerennej Ukrainie oświadczyli, że zgodnie ze statusem Federacji Rosyjskiej będą wychowywać młodzież. Zatem, z szacunkiem do nas wszystkich, ale nie do naszej władzy, nie my wyznaczaliśmy perspektywę naszego ukraińskiego losu. Jak powiedział Dmytro Doncow, jedyny obiecujący czynnik w naszej ukraińskiej perspektywie — to ukraińska młodzież. Dlatego musimy być etycznie odpowiedzialni za tych, których wychowujemy. Czyż nie rozumieliśmy, że na uniwersytetach Ługańszczyzny tylko 6% posługuje się językiem ukraińskim? Czyż nie rozumieliśmy, że na Doniecczyźnie na uniwersytetach tylko 11% nauczania różnych dyscyplin, w tym humanistycznych, prowadzone było w języku ukraińskim? I kiedy dzisiaj straciliśmy to zrozumienie znaczenia ukraińskiego słowa, straciliśmy część swojej suwerenności. Jestem przekonany: odzyskamy nasze ziemie tylko wtedy, gdy przywrócimy świadomość narodową naszym dzieciom. Bywało, że narody traciły państwa, traciły konstytucję, armię, ziemie — i odzyskiwały je. Ale tylko pod warunkiem, że zachowały swoją narodową duszę. A u podstaw naszej ukraińskiej duszy leży ojczysty język ukraiński. Naród jest chroniony i tworzony w dwóch wymiarach: ojczystego języka i ojczystej ziemi. I jeśli człowiek oddycha ziemią ojczystą i ojczystym językiem, to następuje rozkwit, następuje przejrzenie. I wtedy żaden najeźdźca tu nie przyjdzie. Wtedy będziemy niezwyciężeni. Będziemy wieczni. I wtedy chwała Ukrainie nabierze prawdziwego i zwycięskiego znaczenia. Wł. inf. W Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka od Lwowa do Siewierodoniecka,
od Nowogrodu Siewierskiego po Odessę i, oczywiście, w sercu Ukrainy uroczyście i podniośle brzmi ukraińskie słowo. Przede wszystkim podczas tych licznych wydarzeń, które już ponad ćwierć wieku powszechnie organizuje i przeprowadza Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W stolicy Zarząd Główny Towarzystwa wspólnie z członkami Proświty Kijowskiego Związku Miejskiego uczcili ten dzień w auli Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej.
Tłumaczenie maszynowe
Ukraina jest państwem Ukraińców i istnieje w interesie Ukraińców. W przeciwnym razie nie byłoby podstaw do jej istnienia. Przez wieki Ukraińcy krwią wywalczali ją, swoje państwo, po to, aby, według słów Iwana Franki, nie być u sąsiadów „gnojem, dyszlem w ich szybkich pociągach”. Cel ukraińskiej państwowości został określony w „Deklaracji o suwerenności państwowej Ukrainy”, przyjętej przez Radę Najwyższą Ukraińskiej SRR jeszcze 16 lipca 1990 r., gdzie wskazano: „Ukraińska SRR zapewnia narodowo-kulturowe odrodzenie narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej i tradycji, cech narodowo-etnograficznych, funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego”. Suwerenność, czyli niepodległość, jest Ukraińcom potrzebna do narodowo-kulturowego odrodzenia. Odrodzenie to przywrócenie tego, co zostało zniszczone. W kolonii, która nosiła nazwę Ukraińska SRR, wysiłkami metropolii zdeformowano kulturę narodową, uznano za nielegalną świadomość historyczną i tradycje Ukraińców, na margines zepchnięto język ukraiński w edukacji, nauce i administracji państwowej. To wszystko trzeba odbudować. W 1991 roku proklamowano niepodległość Ukrainy, w 1996 roku przyjęto Konstytucję Ukrainy. W artykule 10 Konstytucji zapisano: „Językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński”. Ale to tylko deklaracja: wszelkie oświadczenia pozostają martwe, jeśli nie są poparte działaniami. Dlatego w Konstytucji, w drugiej części artykułu 10, przewidziano realizację tego zapisu: „Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”. Przez długi czas pewne kręgi polityczne w kierownictwie państwa ignorowały ten konstytucyjny wymóg lub, co gorsza, na wszelkie sposoby — ustawowo i w praktyce — ograniczały używanie języka państwowego. I wreszcie 25 kwietnia 2019 roku, w 28. roku Niepodległości, 23 lata po przyjęciu Konstytucji Ukrainy, Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła szczegółowo opracowaną z udziałem społeczeństwa ustawę w wykonaniu drugiej części artykułu 10 „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Przywrócenie pełnowartościowego funkcjonowania języka ukraińskiego na Ukrainie to przywrócenie sprawiedliwości historycznej wobec narodu ukraińskiego, uznanie narodu ukraińskiego za pełnowartościowego uczestnika światowego procesu cywilizacyjnego, uznanie przysługującego mu prawa do samodzielnego wszechstronnego rozwoju, to zerwanie Ukraińców z kolonialną przeszłością. Ukraina jest państwem Ukraińców i musi działać w interesie Ukraińców. Tymczasem niektórzy przedstawiciele mniejszości narodowych i zdenacjonalizowanych Ukraińców, jak to już bywało, będą ją sabotować. Mniejszości narodowe na Ukrainie, poza rdzennymi ludami, to niedawni lub dawniejsi imigranci. O nich w Zaleceniach haskich dotyczących praw mniejszości narodowych w edukacji (1996 rok) powiedziano: „Osoby należące do mniejszości narodowych są zobowiązane do integracji z szerszym społeczeństwem państwa poprzez odpowiednią znajomość języka państwowego”. Tylko znajomość języka państwowego — naturalnego języka większości — zapewnia każdemu człowiekowi w państwie równy dostęp do edukacji, informacji, daje możliwość pełnowartościowego uczestnictwa w życiu społeczeństwa, w kierowaniu państwem, jednakowego komunikowania się ze wszystkimi obywatelami kraju na całym jego terytorium. Ten zapis w pełni odpowiada potrzebom każdego normalnego człowieka i wymogom międzynarodowych dokumentów prawnych dotyczących ochrony praw człowieka. Człowiek integruje się z szerszym społeczeństwem poprzez język i tylko poprzez język. Takim językiem może być tylko język większości społeczeństwa, czyli język państwowy, a nie język mniejszości narodowej. Stosunek człowieka do języka zaczyna się od rodziny i szkoły. Niestety, nie wszystkie rodziny rozumieją znaczenie języka w funkcjonowaniu społeczeństwa. Ale szkoła to instytucja państwowa. W Ustawie Ukrainy „O edukacji” (2017) w artykule 7 zapisano: „Językiem procesu edukacyjnego w placówkach oświatowych jest język państwowy”. Proces edukacyjny to nie tylko lekcja, ale także cały czas przebywania nauczyciela na terenie placówki oświatowej. Zwycięzca II konkursu czytanej poezji Ihor Astapenko. Z okazji Dnia ukraińskiego piśmiennictwa i języka w Muzeum Książki i Drukarstwa z udziałem Dyrektoriatu polityki języka państwowego Ministerstwa Kultury odbył się okrągły stół „Implementacja Ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Przedstawiamy wystąpienie Iwana Juszczuka, profesora, zasłużonego działacza nauki i techniki Ukrainy. „Językowi aksakale” w Dniu ukraińskiego piśmiennictwa i języka w Muzeum Książki i Drukarstwa. Ale tego dnia przy wejściu do muzeum szanowni goście, którzy przybyli tu z różnych zakątków Ukrainy, zobaczyli ogłoszenie: „W związku z przeprowadzeniem dezynfekcji eksponatów muzealnych znajdujących się w ekspozycji, 9—10 listopada muzeum będzie nieczynne”. Oto w taki sposób próbowano tu przeszkodzić w obchodach wspaniałego święta. Jednak wydarzenia świąteczne mimo wszystko się odbyły, ale już w ak...
Tłumaczenie maszynowe
9 listopada w Muzeum Książki i Drukarstwa odbył się II turniej poetycki imienia Nestora Kronikarza. Również z okazji Dnia języka ukraińskiego i piśmiennictwa odbyły się tutaj „Otwarte czytania literackie na rzecz języka ojczystego”. Twórcze inicjatywy Muzeum przy wsparciu organizacyjnym Dyrektoriatu polityki języka państwowego kontynuowały warsztaty („Skryptorium”, „Drukarnia Ławrska”, „Marmurkowanie”, „Muzealna papiernia”…). Następnie odbyło się otwarcie wystawy oraz prezentacja projektu artystycznego niekonfliktowego afirmowania języka MovArt. Okrągły stół „Implementacja Ustawy Ukrainy „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego” w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy ujawnił całą ostrość problematyki językowej wraz z przyjściem nowej władzy. Atmosferę w sali zharmonizowało ogłoszenie zwycięzców II turnieju poetyckiego imienia Nestora Kronikarza. Zostali nimi: Ihor Astapenko, Iya Kyva. A świętowanie na terenie Ławry Pieczerskiej w Kijowie zakończył koncert świąteczny z udziałem czołowych artystów, pisarzy i muzyków: Jaremy Szewczuka (lira, staroświecka bandura), IWАNNА — Tobi Zdałosia, ludowej artystki Ukrainy Iryny Szynkaruk, zespołu „Szpylasti kobzari” oraz ludowego artysty Ukrainy, lidera zespołu „Mandry” Serhija Fomenki „Fomy”. Heorhij ŁUKJANCZUK Zdjęcie autora
Tłumaczenie maszynowe
Aby uczcić Dzień Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa, do miasta Biała Cerkiew w obwodzie kijowskim przybyli znani działacze kultury ukraińskiej: tegoroczny laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki Wasyl Czebanyk, zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Marczuk, przewodniczący Kijowskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy Ołeksandr Dmytrenko, działacz społeczny i polityczny Ihor Lichowyj, dyrektor generalny Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie Marjan Piniak, laureat nagrody im. Iwana Soszenki rzeźbiarz Mychajło Dmytriw, laureatka licznych konkursów literackich i festiwali poetka Maryna Cełujko. Szanownym gościom próbowała przeszkodzić dyrektor Muzeum Krajoznawczego w Białej Cerkwi Ludmyła Didenko, jednak święto języka ojczystego w Białej Cerkwi się odbyło. Od 24 października w Muzeum Krajoznawczym w Białej Cerkwi czynna jest wystawa indywidualna Anatolija Marczuka „Ziemia z niebem rozmawia”, na której zaprezentowano 85 prac artysty, oraz wystawa rzeźby Mychajła Dmytriwa. W tym czasie ekspozycję odwiedziły setki mieszkańców Białej Cerkwi i gości miasta, odbywały się liczne warsztaty, koncerty i inne wydarzenia artystyczne. Właśnie tutaj miały odbyć się obchody Dnia w sali wystawowej Wydziału Kultury i Turystyki Rady Miejskiej Białej Cerkwi. Przybyli tu mieszkańcy miasta, wśród nich uczniowie szkół, którzy dopiero poznają podstawy sztuk pięknych. Przewodniczący Kijowskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy Ołeksandr Dmytrenko pogratulował wszystkim święta, podkreślił znaczenie języka ukraińskiego w życiu państwa i każdego Ukraińca. — Zebrało się szanowne towarzystwo, ale dyrektor Muzeum Krajoznawczego w Białej Cerkwi nie widzimy tutaj — zaznaczył zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Marczuk. — Podłożyła nam prawdziwą świnię. Na mój plakat nakleiła ogłoszenie, że dzisiaj i jutro w muzeum trują mole. Przyjechali goście z Kijowa, Kaniowa, Makarowa, Fastowa, Wasylkowa, ale nie mogą obejrzeć moich obrazów. Jednak mamy dzisiaj wspaniałe wydarzenie, które odbyło się dzięki wsparciu Ołeksandra Dmytrenki i mojej interwencji. Jestem wdzięczny kierowniczce Wydziału Kultury Rady Miejskiej Białej Cerkwi Julii Kowalśkiej oraz wszystkim, którzy włączyli się w to wspaniałe widowisko. — Dzisiaj zebrali się ludzie nieobojętni na sztukę, na współczesną kulturę ukraińską — zaznaczył były minister kultury Ukrainy Ihor Lichowyj. — Chcę, aby każdy obywatel Ukrainy czuł się związany z kulturą. Niezależnie od tego, czy służy w policji lub armii, pracuje jako gubernator, prezydent, mer miasta czy nauczyciel, czy może jest to jeszcze dziecko. Kim jest przedstawiciel kultury? To twórca, człowiek, który żyje kreatywnie, który potrafi podzielić się swoim talentem i pracą. Dzisiaj mamy unikalne spotkanie z artystami, którzy już wpisali swoje nazwiska do encyklopedii kultury narodowej. Wśród nich jest zasłużony artysta Ukrainy, odznaczony srebrnym medalem Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy oraz wieloma wyróżnieniami organizacji kościelnych i społecznych. Ten człowiek opanował niemal wszystkie gatunki sztuk pięknych. Wystarczyłyby same akwaforty, które
Tłumaczenie maszynowe
Tymczasem część nauczycieli szkół średnich z ukraińskim językiem nauczania w pozalekcyjnych kontaktach z uczniami oraz między sobą ignoruje język państwowy, czyli poniża go w oczach uczniów. A w niektórych wyższych uczelniach część wykładowców czyta wykłady i prowadzi zajęcia nie w języku państwowym. Oto przykład w Kijowie: Narodowy Uniwersytet Techniczny Ukrainy „Kijowski Instytut Politechniczny” — ponad jedna trzecia wykładowców całkowicie ignoruje język państwowy. Takich nauczycieli i wykładowców, którzy lekceważą prawo, należy usuwać z pracy pedagogicznej z powodu nienależytego wykonywania swoich obowiązków. Dura lex, sed lex, mawiali Latynosi. Prawo jest prawem i trzeba je wykonywać. I jeszcze jedno. W naszym kraju rzekomo w celu oszczędności środków obserwuje się tendencję do ograniczania wydatków na rozwój ukraińskiej kultury. Podczas II wojny światowej premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill odrzucił propozycję ministra finansów, by ograniczyć wydatki na kulturę. „A o co my wtedy walczymy?” — powiedział. A po co Ukraińcom państwo bez rozwiniętej ukraińskiej kultury? Znany ekonomista Weniamin Sikora pisał: „Kultura, normy etyki, zachowania, sfera sztuki, sfera edukacji, nauki — bez tego współczesny rozwój gospodarczy jest niemożliwy. Właśnie ta wiedza, którą rodzi nauka, sztuka, kultura, etyka społeczna i osobista w sumie, jest potężną siłą produkcyjną… Instytucje polityczne, sfery kultury torują drogę do udanego rozwoju gospodarczego i właśnie te sfery kształtują najważniejszą część kapitału — tę, która opiera się na zasobach ludzkich, na kapitale duchowym, na kapitale, który jest związany z czynnikami społecznymi. Bez sfery kultury te czynniki nie mogą funkcjonować”. Występuje narodowa artystka Ukrainy Iryna Szynkaruk, stworzył Anatolij Marczuk. Jest on również niezwykle interesujący w akwareli. Na szczycie Góry Mnisiiej, przy Memoriale Tarasa Szewczenki, w tym roku wręczono Narodową Nagrodę im. Tarasa Szewczenki Wasylowi Czebanykowi. Jest on twórcą niedoścignionego świata artystycznego, wspaniałym rysownikiem, mistrzem książki. Stworzył portrety wybitnych działaczy kultury krajowej i światowej. Zaprojektowane przez niego książki otrzymywały pierwsze nagrody na ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystawach książek. A tutaj ujawnił się w innym kierunku. To, za co Wasyl Jakowycz otrzymał Narodową Nagrodę im. Szewczenki, to rewolucyjne wydarzenie, rzecz filozoficzna, to przemyślenie ukraińskiego alfabetu. A my do tej pory korzystamy z alfabetu, który podsunął nam Piotr I. Wasyl Czebanyk przekonał, że Ukraińcy mają prawo do własnej sztuki kaligraficznej, do swojego alfabetu. Ten alfabet będzie określał naszą świadomość, nasze postrzeganie świata. Dyrektor generalny Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie Marjan Piniak jest przekonany: nie możemy być oddzieleni od kultury, jest ona obecna we wszystkich sferach naszego życia. Zwyciężczyni II konkursu czytanej poezji Ija Kywa zaprosiła wszystkich do Kaniowa na pielgrzymkę do Tarasa Szewczenki. Atrakcją świątecznego wydarzenia był występ poetki Maryny Ciluiko. Wszyscy z niecierpliwością czekali na warsztaty z kaligrafii narodowego artysty Ukrainy Wasyla Czebanyka. — Bez języka nie ma narodu, bez narodu nie ma suwerennego państwa — jest przekonany Wasyl Jakowycz. — Każdy język składa się z dwóch połówek — melodii i środków obrazowania. Nasz język jest pozbawiony narodowego środka obrazowania — alfabetu. A ten alfabet, z którego korzystamy ponad 300 lat, stworzony jest dla języka rosyjskiego. Po to, abyśmy oddzielili się od Rosji, stali się naprawdę suwerennym państwem, musimy mieć swój narodowy alfabet. Artysta już ponad dwie dekady aktywnie pracuje nad tym. Jednak jego tytaniczna praca jak dotąd mało interesuje naszych wysokich urzędników. Młodzi artyści z wielkim zainteresowaniem dowiadywali się, jakimi powinny być ukraińskie litery. Zadawali wiele pytań dotyczących tego, jak można wprowadzić ukraiński alfabet narodowy. Wł. inf. Heorhij ŁUKJANCZUK W Dniu ukraińskiego piśmiennictwa i języka w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się ceremonia nagrodzenia uczestników Ogólnoukraińskiego konkursu literackiego prac twórczych wśród młodzieży szkolnej „Ukraina w barwach słowa”, który prowadziło muzeum wspólnie z Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Fundacji Charytatywnej „Serce do serca”. Konkurs trwał dwa miesiące — od 1 września do 1 listopada. Wzięło w nim udział 60 uczestników z 14 obwodów Ukrainy: wołyńskiego, siczosławskiego, donieckiego, żytomierskiego, zaporoskiego, iwanofrankiwskiego, kijowskiego, kirowohradzkiego, lwowskiego, połtawskiego, tarnopolskiego, charkowskiego, czerkaskiego oraz czernihowskiego. W skład jury wchodzili znani pisarze, naukowcy i pedagodzy. Przewodnicząca jury Marija Morozenko — pisarka, przewodnicząca Kijowskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Dyrektor generalna muzeum Hałyna Soroka wręczyła zwycięzcom dyplomy konkursu. A wszystkim uczestnikom z 14 obwodów Ukrainy oraz ich nauczycielom-opiekunom — książki i płyty kompaktowe od WO „Proświta” im. T. Szewczenki wręczył sekretarz odpowiedzialny organizacji Mykoła Nesterczuk. Hałyna Soroka wyraziła nadzieję, że kolejny konkurs „Ukraina w barwach słowa” stanie się już międzynarodowym… Konkurs przeprowadzono w dwóch kategoriach: „Poezja” oraz „Proza” (kategorie wiekowe: młodsza i starsza). Zwycięzcami zostało 12 uczestników. Kategoria „POEZJA” (młodsza kategoria wiekowa) — Daryna Czabanenko, uczennica Nowowasyliwskiego zespołu szkolno-wychowawczego Rady Wiejskiej Pawliwka rejonu wilniańskiego obwodu zaporoskiego (wieś Znaczkowe). Praca twórcza: poezja „Ukraina zaczyna się ode mnie”. Opiekun — Sniżana Kyryk, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej. — Wiktorija Tynianko, uczennica Szkoły Ogólnokształcącej I—III st. nr 2 w Browarach (m. Browary). Praca twórcza: poezja „Modlitwa”. — Dmytro Kostyrko, uczeń Charkowskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia nr 127 im. G. K. Żukowa Rady Miejskiej Charkowa obwodu charkowskiego (m. Charków). Praca twórcza: poezja „Za wiarę! Za prawdę! Za naszych ludzi!”. Kategoria „POEZJA” (starsza kategoria wiekowa) — Zachar Romaniuk, uczeń Petropawliwskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia nr 2 z kształceniem zawodowym obwodu siczosławskiego (osiedle typu miejskiego Petropawliwka). Praca twórcza: poezje „Niebiańska sotnia”, „Modlitwa”. Opiekun — Switłana Krywozub, nauczycielka języka rosyjskiego i literatury obcej. — Iwan Szczepkowski, uczeń Szkoły Ogólnokształcącej nr 23 (m. Równe). Praca twórcza: poezja „Ty — nie obrzeża, ty — Ukraina!”. — Marija Jamkowa, uczennica Szkoły Specjalistycznej I—III stopnia nr 264 z pogłębionym nauczaniem języka angielskiego rejonu desniańskiego miasta Kijowa. Praca twórcza: poezja „Monolog Czasu o spotkaniu z Ukrainą”. Opiekun — Natalija Bojko, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej.
Nominacja „PROZA” (młodsza kategoria wiekowa) — Polina Moczałowa, uczennica Petropawliwskiej szkoły ogólnokształcącej I—III stopnia nr 2 z kształceniem zawodowym obwodu dniepropetrowskiego (osiedle typu miejskiego Petropawliwka). Praca twórcza: esej-spowiedź-etiuda z nowelą wstawkową „Dlaczego przychodzisz do mnie we śnie?”. Opiekun — Lilija Zemlana, nauczycielka języka rosyjskiego i literatury obcej. — Iryna Oczeretian, uczennica Dmytriwskiej szkoły ogólnokształcącej I—II stopnia rady rejonowej Wołnowacha obwodu donieckiego. Praca twórcza: „Siła niepokonanych”. — Iryna Wasiurenko, uczennica placówki komunalnej „Łozowski liceum nr 1” rady miejskiej Łozowa obwodu charkowskiego. Praca twórcza: etiuda „Nie ma na świecie lepszej mamy i Ojczyzny”. Opiekun — Oksana Chworostowa, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury. Nominacja „PROZA” (starsza kategoria wiekowa) — Jewhenija Bojczuk, uczennica Tużyliwskiego zespołu edukacyjno-wychowawczego (wieś Tużyliw, rejon kałuski, obwód iwanofrankiwski). Praca twórcza: „Bitwa o Makówkę”. Opiekun — Natalija Bojczuk, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury. — Nadija Semkiw, uczennica Tużyliwskiego zespołu edukacyjno-wychowawczego (wieś Tużyliw, rejon kałuski, obwód iwanofrankiwski). Praca twórcza: nowela „Klonowy los”. Opiekun — Natalija Bojczuk, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury. — Olha Polewik, uczennica Rówieńskiej szkoły ogólnokształcącej nr 8 (miasto Równe). Praca twórcza: „Byleśmy kochali…”. Opiekun — Wiktorija Nazaruk, wykładowczyni Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”. Osobno wyróżniono uczestników: Albinę Warłamową (nominacja „Młoda pisarka”) za poezję i bajkę „Mowa słowicza leczy”. Katerynę Haharinę (nominacja „Mistrz prozy”) oraz Mychajła Traczuka (nominacja „Mistrz prozy”) za „Myśli na głos, albo Lifehack dla patrioty”. Afinę Horodecką (nominacja „Mistrz prozy”) za utwór „Moje tajemne sny”. Juliję Dziombak (nominacja „Patriota Ukrainy”) za utwór „Znaczenie języka w naszym życiu”. Denysa Jefimowa (nominacja „Mistrz prozy”) za fragment utworu „Ścieżkami losu rodziny”. Ołeksandrę Zołotko (nominacja „Wirtuoz słowa”) za poezję „Daj, Boże, pokój rodzimej Ukrainie”. Annę Kipień (nominacja „Mistrz prozy”) za „Etiudy przemiany”. Nataniiela Kuleszowa (nominacja „Wirtuoz słowa”) za poezję „Rozmowa z językiem”. Katerynę Lichodkinę (nominacja „Młoda pisarka”) za poezję i prozę „Jakie znaczenie ma dla mnie język ukraiński”. Ołeksandrę Masłenczenko (nominacja „Mistrz prozy”) za esej „Kijów-Pasażerski — Lwów”. Ludmyłę Petruk (nominacja „Wirtuoz słowa”) za poezję „Kwitnąca matka-Ukraina”. Katerynę Smykowską (nominacja „Debiutant pióra”) za opowiadanie „Zima w lesie”. Artema Ukrajincia (Baranczuka) (nominacja „Ukraiński bajkopisarz”) za bajkę „Drzewo U”. Karinę Szkajewą (nominacja „Wirtuoz słowa”) za poezję „Wszystko oddech jesieni czuję znów”. Laureaci i uczestnicy otrzymali dyplomy, medale, książki i słodycze. Zespół Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy szczerze dziękuje wszystkim konkursowiczom za prace twórcze, nauczycielom i opiekunom — za wsparcie i pomoc w przygotowaniu prac, a rodzicom — za wychowanie tak wspaniałych dzieci. Udział w konkursie pomógł jego uczestnikom uwierzyć we własne siły, rozbudzić twórczy zapał skrzydlatej duszy. Uczestnicy 1. Ogólnoukraińskiego konkursu literackiego „Ukraina w barwach słowa”, ich nauczyciele-mentorzy oraz rodzice dziękują organizatorom konkursu i zespołowi Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy za możliwość dla dzieci, by wykazały się swoimi talentami i spróbowały własnych sił! Szczerze dziękują za pozytywne emocje, nowych przyjaciół, życzliwość i z niecierpliwością czekają na konkurs w przyszłym roku.
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek na str. 1. Przez lata 50. XIX wieku przejawy ukraińskiego ruchu na Bukowinie prawie nie były obserwowane. Ale już wzrastała liczba księży-Ukraińców. Dbał o to biskup Eugeniusz Hakman (urodzony we wsi Wasłowce w rejonie zastawieńskim), dzięki któremu rosła liczebność szkół ludowych, wzmacniało się przenikanie idei narodowych z Galicji. Pod koniec lat 60. ukraińska społeczność już wystarczająco dojrzała do tworzenia towarzystw kulturalno-oświatowych i politycznych. Jednym z pierwszych była „Ruska Besida”, która powstała w 1869 roku we wsi Towtry w rejonie zastawieńskim, gdzie odbywało się wesele w domu księdza. Właśnie tam proboszcz Katedry Feoktyst Droń, za błogosławieństwem władyki Eugeniusza Hakmana, zwrócił się do księży z przemówieniem o utworzeniu towarzystwa kulturalno-oświatowego „Ruska Besida”. Zastawieńszczyzna szczyci się tym, że właśnie nasz naddniestrzański kraj stał się fundamentem tworzenia ducha narodowego i dał Bukowinie oraz Ukrainie światłych ludzi, którzy kształtowali ukraińskość na Czerniowiecczyźnie. Na tle przyjaznej, lekkiej rozmowy licznych prośwician Bukowiny (przedstawicieli wszystkich rejonów kraju, miasta, wykładowców i studentów Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego, honorowych gości z innych obwodów) oraz pełnego uczuć wykonania hymnu duchowego „Boże Wielki, Jedyny…” (chór studencki CzUN), rozpoczynały się dwudniowe uroczystości z okazji świętowania chwalebnego jubileuszu najstarszej organizacji społecznej. Impreza odbywała się w przeddzień Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, który jest nieodłączną częścią oświecenia, które już od 19 lat z rzędu wykracza poza ramy zwykłego pisania Ogólnoukraińskiego dyktanda jedności. Uroczystości otworzył przewodniczący obwodowej „Proświty” Ostap Sawczuk, witając kolegów także w imieniu głównego zarządu oraz przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawła Mowczana i kierownika lwowskiego oddziału Mychajła Pitki, „wezwał do dzielenia się doświadczeniem, dyskutowania i wspólnego szukania dróg ruchu naprzód naprzeciw nowej „Proświcie”, zdolnej, tak jak w czasach „Ruskiej Besidy”, nadal pozytywnie wpływać na budowę państwowości. Błogosławieństwo na owocną pracę i wymianę myśli z okazji święta dał ks. Mykoła Szczerbań, kierownik wydziału teologicznego wydziału filozoficzno-teologicznego CzUN. Pierwsze słowo powitalne — od rektora tej prestiżowej uczelni Romana Petryszyna. Główny akcent — zapewnienie, że kierunek wychowania narodowo-patriotycznego młodzieży nadal pozostanie priorytetowy, jednocześnie włączenie studentów do młodzieżowej „Proświty” — zadanie kierownictwa zarówno CzUN, jak i obwodowej organizacji oświatowej. Przyjemna niespodzianka — prezent-monografia — praca badawcza z historii Bukowiny wykładowców katedry nauk społecznych i ukrainoznawstwa Czerniowieckiego Uniwersytetu Medycznego została wręczona przez prorektor Ninę Zorij, przekazując pozdrowienia od rektora uczelni Tarasa Bojczuka, wezwała do zachowania potencjału intelektualnego kraju: wszelkimi siłami zapobiegać wyjazdowi naszej młodzieży za granicę. O roli deputowanych różnych szczebli w dążeniu do wzmacniania i budowania ukraińskiej Bukowiny, inicjatywie dotyczącej ogłoszenia 2019 roku rokiem Bukowińskiej „Proświty” „Ruskiej Besidy” oraz o patriotyzmie mieszkańców kraju na falach walki politycznej w różnych czasach odrodzenia państwa mówili przewodniczący rady obwodowej Iwan Muntian i kierownik aparatu Obwodowej Administracji Państwowej Ołeh Stecewycz. A nagrody im. J. Fedkowycza, zapoczątkowane przez obwodową „Proświtę” 5 lat temu, oraz dyplomy dla 5 laureatów (Borysa Bunczuka, Switłany Masłowskiej, Wiktora Maksymczuka, Wałentyny Sanduliak, Wasyla Waskana) wręczył doradca mera Czerniowiec Serhij Andruszczak. Następna część zebrania — prawdziwa lekcja-przewodnik kontynuacji misji i tradycji, zapoczątkowanych w swoim czasie przez „Ruską Besidę” i nowa strategia oświecenia, którą konstatowali i przepowiadali w swoich wystąpieniach proświcianie. Z naciskiem: „Proświta” przez półtora wieku była nie tylko pomocnikiem państwa w jego tworzeniu, ale nierzadko wykonywała jego rolę w polityce humanitarnej jedności i pielęgnowania prawdziwych wartości ukraińskich, więc zasługuje na godny status. O formowaniu i działalności „Ruskiej Besidy” na Bukowinie (1869—1940) opowiedział Serhij Dobrzanśkyj, kierownik katedry historii CzUN: „Główny cel „Ruskiej Besidy” — odrodzenie języka ukraińskiego, kultury, cerkwi… W latach 90. XIX wieku „Proświta” („Ruska Besida”) na Bukowinie obejmowała 150 czytelni (w każdej wsi — komórka). W 1925 roku pierwsze (po wojnie) Zgromadzenie Założycielskie wznowiło działalność „Ruskiej Besidy”, która położyła fundament ukraińskiej Bukowiny oraz tym, którzy stali się siłą napędową tego stawania się”. O odnowieniu towarzystwa „Proświta” na Bukowinie (koniec lat 80. — pocz. 90. XX w.) mówiła kandydat nauk historycznych Hanna Skorejko: „Świętując tę datę, wracamy w przeszłość, aby w przyszłości nie powtórzyć błędów. O języku trwają spory do dziś, ale tego artykułu w Konstytucji nikt nie odważył się zmienić. Bo język — to marker narodu. Mimo wszystko należy jeszcze ciężko i nieprzerwanie pracować, biorąc za przykład naszych poprzedników i obecnych niestrudzonych prośwician: Tarasa Kyjaka, Hryhorija Kożolanka, Bohdana Melnyczuka, Nadiji Babycz, Wiktora Kosiaczenki i wielu innych… „Proświta” — jedyna potężna, autorytatywna struktura, która nie zawiodła przed państwem, dlatego jest zdolna zjednoczyć wszystkich wokół idei narodowej”. O tym, jak mieszkańcy Bukowiny przechodzili od towarzystwa języka ukraińskiego do „Proświty”, opowiedział profesor katedry literatury ukraińskiej Bohdan Melnyczuk. Swoimi wspomnieniami i faktami historycznymi działalności „Proświty” w latach 90. dzielił się dyrektor Centrum Naukowo-Metodycznego Kultury Mykoła Szkryblak: „Proświcianinem można być tylko ze stanu duszy… W latach 90. XX wieku my sami oświecaliśmy się po wiekowym narzucaniu ideologii komunistycznej, odkrywaliśmy sami siebie i drogę, dokąd mamy iść… Czasopismo „Ukraińska jaskółka” odradzało się też w tamtych czasach na naszych oczach, ono nas uskrzydlało wtedy i dziś musimy je zachować, jako więź pokoleń i drogowskaz młodzieży w przyszłość… Tylko językiem własnego przykładu możemy oświecać ludzi — organizować wydarzenia o charakterze jednoczącym: festiwale, pielgrzymki, zebrania o kierunku językowym, wdrażać nowoczesne projekty itp…”. Prawdziwy prąd głębokich poszukiwań zademonstrowała zastępczyni przewodniczącego głębockiego oddziału rejonowego Ołena Riepina: „Nasze dążenia oświatowe — to idee i działania. Zaproponowane projekty „Dialog pokoleń”, „Wschód i Zachód razem” i inne poruszyły starszych i dodały oświatowego napędu młodzieży. Wycieczki w znaczące miejsca Ukrainy, wymiana wydarzeń kulturalno-oświatowych mieszkańców Głęboczyzny i Ługańszczyzny — to oddychanie nie tylko jednym powietrzem, ale i jedną, wspólną ideą narodową”. Przewodnicząca zastawieńskiej „Proświty” Switłana Masłowska konstatuje: „Edukacja daje wiedzę, „Proświta” — przekonania”. Jednocześnie proponuje pięć cech, którymi powinni kierować się w swojej pracy proświcianie: 1. Najlepszy wykładowca i mówca wszelkich wydarzeń oświatowych — ksiądz-kapelan. 2. Najwygodniejsze i najbardziej komfortowe pomieszczenie — świątynia książki — biblioteka. 3. Najważniejsza publiczność — młodzież. 4. Obowiązkowy gość — żołnierze ATO/OOS. 5. Konieczność czasu — przeciwstawianie się niepamięci — przekazywanie prawdy historycznej naszej historii. To jest to, co oczyszcza i oświeca.
Szczególną uwagę przyciągnęło wystąpienie gościa z obwodu iwanofrankiwskiego, zastępcy przewodniczącego obwodowego zjednoczenia Mychajła Syczki. Mieszkańcom Podkarpacia rzeczywiście można pozazdrościć. Są oni bowiem jedynymi w Ukrainie, gdzie „Proświta” jest finansowana. W tym roku otrzymali 1 mln 200 tysięcy hrywien z budżetu obwodowego. Na bilansie towarzystwa znajduje się autobus i samochód. Mając więc środki i transport, organizują masę działań edukacyjnych, w szczególności flashmobów, szkoleń, spotkań z dziećmi ze wschodu, wyjazdowych okrągłych stołów, posiadają własne stacje radiowe, wydawnictwo gazety i czasopisma, którymi oświecają rodaków i mieszkańców wschodu Ukrainy oraz wiele innych rzeczy. Gość z Tarnopola, zastępca tamtejszego kierownika „Proświty” Petro Szymkiw, wyraził nie tylko zachwyt działalnością Czerniowieckiej Obwodowej „Proświty” oraz pomieszczeniami Domu Ludowego, czego nie mają tarnopolanie, ale nie pominął też problemów. Jednym z głównych jest: „Państwo nie postrzega nas jako swojego pomocnika. Chociaż przez 150 lat udowodniliśmy swoją działalnością wiodącą rolę w postępie państwa. Dlatego śmiało możemy żądać przynajmniej jednej trzeciej finansowania przewidzianego na branże edukacji i kultury”. O godnym docenieniu pracy prośwician, która służy jedynie państwu, a jest także wielką inwestycją duchową w przyszłość Ukrainy, mówili wszyscy uczestnicy spotkania. Dlatego logicznym zakończeniem pierwszego dnia forum był apel do prezydenta Ukrainy, który odczytała sekretarz odpowiedzialna obwodowego zjednoczenia Marija Pełech, o nadanie organizacji społecznej Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” statusu narodowej, za czym jednogłośnie zagłosowali proświcianie Bukowiny. Drugiego dnia, w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, tradycyjnie zebraliśmy się przy steli Kronikarzy Ukrainy-Rusi (jedynej w Ukrainie tego typu), uczciliśmy naszych sławnych budowniczych ukraińskiego słowa złożeniem kwiatów i wraz ze społecznością Czerniowiecczyzny obejrzeliśmy pouczający, aktualny dokumentalny film o cierpiącym języku ukraińskim „Słowik śpiewa — dopóki głos ma”. Szanowny Panie Prezydencie! 150 lat minęło od czasu, gdy postępowa część Ukraińców założyła organizację społeczną — towarzystwo „Proświta”. W drugiej połowie XIX wieku tak ułożyły się okoliczności historyczne, że na ziemiach ukraińskich panowali Austriacy, Polacy, Węgrzy, Rumuni, a najbardziej — Moskale. Ukraiństwo potrzebowało ochrony we wszystkich sferach działalności. „Proświta” stała się lokomotywą w zachowaniu swojej tożsamości: pamięci historycznej, języka, duchowości. Powstawały czytelnie, otwierano wydawnictwa ukraińskich czasopism, szkoły, placówki kulturalne, spółdzielnie, kasy kredytowe. „Proświta” coraz bardziej odgrywała unikalną rolę w kształtowaniu samoświadomości Ukraińców, elity narodu. Jest to pierwsza masowa organizacja, która jednoczyła Ukraińców w walce o niepodległość, była aktywnym uczestnikiem Pomarańczowej Rewolucji, Rewolucji Godności, formowania Batalionów Ochotniczych i wolontariatu. Obecnie, gdy Ukraina wreszcie stała się niepodległym państwem, powtarzają się próby rozchwiania jej z zamachem na integralność terytorialną. Dlatego „Proświta” kontynuuje swoją ukrainocentryczną działalność, wypełniając misję organizacji państwowotwórczej. To właśnie „Proświta” organizuje najwięcej masowych działań w obronie języka ukraińskiego, Prawosławnego Kościoła Ukrainy, zachowania tradycji historycznych i duchowego wzbogacenia narodu. Sukces kraju może być zbudowany tylko na fundamencie „Proświty”. Żadna reforma gospodarcza, transformacje polityczne nic nie dadzą, poza inwestycjami duchowymi włożonymi w człowieka. Biorąc pod uwagę, że organizacje społeczne pisarzy, artystów, muzyków, dziennikarzy są obdarzone statusem narodowych, prosimy Pana, Panie Prezydencie, o nadanie organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki” statusu narodowej, co pozwoli jeszcze skuteczniej kształtować ideowo-narodowy kierunek i patriotyzm w wychowaniu młodego pokolenia. Zgodnie z Regulaminem o nadawaniu statusu instytucji narodowej Ukrainy, „Proświta” przestrzega wszystkich jego wymogów, w szczególności realizacji idei odrodzenia narodowego i rozwoju Ukrainy, ponieważ jest wiodącą organizacją społeczną sfery humanitarnej Ukrainy itd. Apel przyjęto 8 listopada 2019 roku na Forum „Bukowińskiej „Proświcie” („Ruskiej Besidzie”) — 150” z udziałem przedstawicieli organizacji prośwician z Iwano-Frankiwska, Tarnopola, Czerniowiec. Z upoważnienia Forum: Przewodniczący Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Ostap SAWCZUK; Przewodniczący Iwanofrankiwskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Stepan WOŁKOWECKI; Przewodniczący Tarnopolskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Swiatosław ABRAMJUK
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ska władza w polityce językowej, niestety, powtarza błędy swoich poprzedników. — Jaki jest stosunek Ukraińców do neologizmów i jak reaguje na nie język ukraiński? — Język ukraiński należy do dziesiątki najbardziej rozpowszechnionych języków europejskich. W 40-milionowej Ukrainie za ojczysty uważa go prawie 68% Ukraińców. Ale tylko połowa z nich rozmawia nim w rodzinach, co świadczy o odczuwalnych problemach w jego używaniu, przeważnie o charakterze społecznym. Lecz mimo to język ukraiński rozwija się. Oczywiście, nie tak intensywnie jak ormiański, który ma tak niewyczerpany zasób dla swojego rozwoju, jak staroormiański język „Grabar”. Dotyczy to również wspomnianych przez Pana neologizmów. Pojawiają się one w wyniku zmian społecznych, gospodarczych, politycznych i kulturowych w kraju. Jest to naturalne. I dziwnie byłoby ignorować takie zjawiska. Nowe słowa, które pojawiły się w ciągu ostatnich lat, są związane, w szczególności, z rosyjską agresją przeciwko naszemu państwu i wywołaną przez nią wojną w Donbasie. Te zmiany od razu znajdują oddźwięk zarówno u naszych pisarzy i dziennikarzy, jak i, bez wątpienia, u językoznawców, którzy profesjonalnie badają takie zjawiska. Niestety, rzuca się w oczy także pewna skłonność do wulgaryzacji komunikacji między mówcami, zwłaszcza w telewizji podczas programów politycznych oraz w internecie, używanie przez nich przekleństw, co świadczy o pewnej lumpenizacji ukraińskiego społeczeństwa w ostatnim czasie. Niektórzy tłumaczą to globalnymi procesami, które zachodzą w naszym postmodernistycznym świecie, inni — negatywnym wpływem na ukraińskie społeczeństwo internetu, niektórych stacji radiowych i telewizyjnych. Ale, jakby nie było, podobne przykre zjawisko daje podstawy do poważnych i dość smutnych przemyśleń. — Ormianie i Ukraińcy mają pewne podobieństwo w stosunku do systemu wartości. Jak scharakteryzowałby Pan relacje między naszymi narodami? — Rzeczywiście, Ukraińców i Ormian od dawna łączą wspólne wartości duchowe i historyczne, w szczególności chrześcijańskie. Łączy nas także odwieczne dążenie naszych narodów do państwowości i niepodległości, a także — wspólna walka najlepszych synów naszych narodów o wolność, przeciwko radzieckiemu totalitaryzmowi. I dzisiaj przed naszymi narodami stają nowe zagrożenia, także w wielu aspektach podobne. Chodzi o obronę naszej niepodległości przed zewnętrznym wrogiem, o budowę na Ukrainie i w Armenii takiego społeczeństwa, w którym obywatele mieliby niezawodne gwarancje socjalne, gdzie panowałyby sprawiedliwość i możliwość wolnego rozwoju oraz realizacji dla każdego. I w tych warunkach ważne jest, aby nasze kraje wspierały się nawzajem, dążyły do rozszerzenia i wzmocnienia więzi między naszymi zaprzyjaźnionymi narodami. Rozmowę przeprowadziła Erazik GRIGORIAN oddziału proświtańskiego, doktor filozofii Maria Hucol. Studenci z Peru i Afryki pokazywali, jak władają językiem ukraińskim, a siostry Julia i Tetiana Barbanowi, Julia Feduk wykonywały pieśni. Garną się w ostatnim czasie do „Proświty” także studenci Narodowej Akademii Spraw Wewnętrznych (Wydział Przykarpacki). Stamtąd przeczytał własny wiersz tematyczny o języku kadet Bohdan Łewczyk. Poświęciła temu tematowi swoją poezję także nauczycielka z Korszowa w rejonie kołomyjskim Kateryna Bojczuk. Obecni oklaskami witali trio „Grono kalyny” organizacji społecznej „Żinocha hromada”, które już zyskało sympatię proświtańców. Od organizacji społecznych z pieśniami o szacunku i zachowaniu języka ukraińskiego wystąpił chór „Berehynia” Związku Ukrainek. Iwanofrankowska miejska „Proświta” co roku organizuje i przeprowadza roczny konkurs „Historia i Proświta”. W tym roku odbędzie się już osiemnasta edycja, poświęcona 30-leciu wznowienia działalności Towarzystwa „Proświta” — utworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego.
Tłumaczenie maszynowe
— Okresy radziecki i poradziecki odcisnęły się na sytuacji języków narodowych w byłych republikach radzieckich. Czym charakteryzują się one dla Ukrainy?
— Kwestia języka ukraińskiego zarówno w ZSRR, jak i w czasach Imperium Rosyjskiego, zawsze była polityczna. W XVIII i XIX wieku carska Rosja wielokrotnie wydawała ukazy, które zakazywały druku książek, nauczania w szkołach w języku ukraińskim oraz używania go podczas nabożeństw. W czasach ZSRR nasz język przeżywał różne okresy. Proces tak zwanej ukrainizacji w latach 1923—1933 został zastąpiony otwartym kursem na „zbliżenie” języka ukraińskiego z rosyjskim, innymi słowy, polityką otwartej rusyfikacji Ukrainy. Przeglądano słowniki, pisownię, rosła liczba szkół rosyjskich, wykładowcom języka rosyjskiego wprowadzano specjalne dodatki do pracy. W wyniku takiej polityki ludzi, którzy władali językiem ukraińskim, przez dziesięciolecia stawało się coraz mniej, wypierano go ze sfery produkcyjnej i naukowej. Liczba książek wydawanych pod koniec lat 70. w języku ukraińskim spadła do poziomu połowy lat 20., czyli do poziomu przedednia „ukrainizacji”, a stosunek rosyjskich i ukraińskich książek wydanych w USRR wynosił 3:157. Zdecydowana większość gazet i książek, które czytano na Ukrainie, pochodziła z Rosji. Wśród książek drukowanych w USRR większość była rosyjskojęzyczna. W połowie lat 80. w klasach z ukraińskim językiem nauczania znajdowała się tylko piąta część kijowskich uczniów. W szkołach pedagogicznych stolicy do 70% wykładów prowadzono w języku rosyjskim. W Kijowskim Uniwersytecie Państwowym imienia Tarasa Szewczenki w języku narodowym wykładano mniej niż jedną trzecią dyscyplin przyrodniczych i mniej niż połowę społecznych i humanistycznych.
W 1985 roku w ZSRR rozpoczęła się tak zwana „pieriestrojka”, dzięki której pojawiła się możliwość zwrócenia uwagi społeczeństwa na rzeczywisty stan kultur i języków narodowych. Już w 1986 r. zapoczątkowano dyskusje o stanie języka ukraińskiego. Miłośnicy języka ukraińskiego w różnych obwodach USRR zaczęli zakładać organizacje społeczne na jego rzecz. Pod koniec lat 80. problem języka ukraińskiego stopniowo włączono do dyskursu politycznego. Nieprzypadkowo kwestia zachowania języka ukraińskiego stała się jednym z ważnych postulatów politycznych podczas ruchu na rzecz proklamowania przez Ukrainę niepodległości w 1991 roku.
— Jakie nowe podejścia pojawiły się na Ukrainie w kwestii językowej po rozpadzie ZSRR, kiedy wartości narodowe przeżywały powszechny rozkwit?
— Proces rusyfikacji na Ukrainie za czasów ZSRR nabrał takiego rozmachu, że trwał siłą rozpędu także po ogłoszeniu niepodległości. Kroki ukraińskich władz w kierunku jego ochrony miały charakter głównie deklaratywny, jak na przykład jedynie utrwalenie za nim statusu państwowego w Konstytucji. Co prawda, z uwzględnieniem ważnej roli języka w jednoczeniu społeczeństwa na szczeblu państwowym ustanowiono Dzień Języka i Piśmiennictwa Ukraińskiego, który obchodzi się corocznie 9 listopada w dniu upamiętnienia pamięci Czcigodnego Nestora Kronikarza. Tego dnia Ukraińskie Radio tradycyjnie przeprowadza dyktando radiowe jedności narodowej. Akcję zapoczątkowano w 2000 roku. Od tego czasu co roku wszyscy chętni mogą wziąć udział w pisaniu dyktanda radiowego, potwierdzając w ten sposób jedność ze wszystkimi, którzy kochają i szanują ukraińskie słowo.
Jednak nieśmiałe próby rządu po uzyskaniu niepodległości, by wprowadzić obowiązkowe używanie języka ukraińskiego w urzędach i innych instytucjach, napotykały wściekły opór prorosyjskich sił wewnątrz kraju oraz ze strony Rosji. Moskwa poprzez swoje media wywierała stałą presję na ukraińskie władze, oskarżając je o pobłażanie nacjonalistom, przypinając wszystkim i wszystkiemu etykiety „faszystów” i „banderowców”. I, jak się okazało, obok presji ekonomicznej i politycznej stało się to dość skuteczną bronią w rękach Rosji, biorąc pod uwagę powszechne w tamtym czasie rozpowszechnienie rosyjskiej telewizji.
Dominacja języka rosyjskiego na Ukrainie jest szczególnie widoczna w sytuacji ukraińskiej periodyki. Tak w 2003 roku na gazety ukraińskojęzyczne przypadało jedynie 31% nakładu jednorazowego, a na rosyjskojęzyczne — 64%. Na stu Ukraińców przypadało 46 egzemplarzy gazet w języku ojczystym, a na stu Rosjan mieszkających na Ukrainie — 386 egzemplarzy, czyli 8,4 raza więcej. Odsetek rocznego nakładu czasopism ukraińskojęzycznych skurczył się z 70% w 1995 r. do 19% w 2005 r. Sieć rozpowszechniania prasy rosyjskojęzycznej obejmuje wszystkie bez wyjątku obwody Ukrainy, podczas gdy w niektórych regionach południa i wschodu prasa ukraińskojęzyczna jest prawie nieobecna. Podobna sytuacja obserwowana była również w sferze dystrybucji książek: odsetek rosyjskich książek na ukraińskim rynku wynosił w tamtym czasie około 80% do 20% ukraińskich.
Sytuacja poprawiła się po rewolucji 2014 roku. W odpowiedzi na zajęcie przez Rosję Krymu i wprowadzenie rosyjskich wojsk do Donbasu ograniczono wwożenie na Ukrainę książek wydrukowanych w Rosji. Doprowadziło to do ożywienia ukraińskiego drukarstwa. Wydawanie książek w języku ukraińskim, w tym także tłumaczonych, wzrosło do 76%, znacznie spadły wolumeny importu literatury rosyjskojęzycznej.
Werchowna Rada Ukrainy poprzedniej kadencji przyjęła w tym roku nową ustawę językową, w której wprowadzono skuteczne mechanizmy ochrony języka ukraińskiego. Już drugi rok z rzędu obowiązują obowiązkowe kwoty językowe w ukraińskim radiu i telewizji. Dzięki temu udział języka ukraińskiego na kanałach telewizyjnych wzrósł w ciągu roku z 39% do 64%, a rosyjskiego — spadł z 32% do 7%. Pozostały czas zajmują dwujęzyczne programy rosyjsko-ukraińskie. Można więc powiedzieć, że język ukraiński po raz pierwszy od wielu lat przeważa w telewizji. Zaznaczmy również, że 54% wszystkich piosenek w ogólnokrajowych i 48% w lokalnych i regionalnych stacjach radiowych brzmi w języku ukraińskim. Jeśli chodzi o kino, to w ukraińskiej dystrybucji ponad 90% filmów wyświetlanych jest w języku ukraińskim. W dziedzinie szkolnictwa odsetek uczniów zdobywających wykształcenie w języku ukraińskim wzrósł po 2014 r. do 91%, a liczba pierwszoklasistów — do 95%.
Istnieje pogląd, że gdyby takie kroki ukraińskie władze podjęły jeszcze na początku lat 90., to dzisiaj Rosja nie miałaby możliwości rozgrywania „karty językowej” i nie odważyłaby się na agresję na Krymie i w Donbasie pod pretekstem „ochrony ludności rosyjskojęzycznej”.
— W jaki sposób monitorowana jest sytuacja językowa w waszym kraju?
— Jedną z przyczyn nieefektywnej polityki językowej ukraińskich władz stała się jej niespójność w określeniu instytucji, która byłaby odpowiedzialna za jej realizację. W ciągu ostatnich dwudziestu siedmiu lat organ ten działał raz w strukturze sekretariatu Gabinetu Ministrów, raz w Komitecie ds. Radia i Telewizji, raz w Ministerstwie Kultury, a raz w Państwowym Komitecie ds. Narodowości. Jego działalność była raczej deklaratywna, ponieważ nie posiadał on realnych narzędzi do prowadzenia efektywnej polityki językowej… Po dojściu do władzy Wołodymyra Zełenskiego w strukturze rządu utworzono Narodową Komisję ds. Standardów Języka Państwowego i podjęto decyzję o mianowaniu pełnomocnika ds. języka państwowego. Jednakże od tej decyzji minęło już kilka miesięcy, a rząd do tej pory nie wyznaczył ani tego, kto zostanie tym pełnomocnikiem, ani źródeł finansowania Narodowej Komisji… Wygląda na to, że nowa ukraińska… 9 listopada obchodzony jest Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Z tej okazji pracownica Komitetu ds. Języka przeprowadziła rozmowę z Ołeksandrem Bożkiem — Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Ambasadorem Ukrainy w Armenii w latach 1996—2001, 2005—2010, sekretarzem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, armenistą, tłumaczem literatury ormiańskiej, honorowym „Ambasadorem języka ormiańskiego na świecie”.
Tłumaczenie maszynowe
Dzień ukraińskiego piśmiennictwa i języka to jedno z najważniejszych świąt dla członków Proświty. Zostało ono ustanowione z inicjatywy „Proświty” w 1997 roku. Dlatego też członkowie Proświty obchodzą je tak uroczyście. W minioną niedzielę w Iwanofrankiwskim Obwodowym Domu Ludowym „Proświta” odbyło się wydarzenie poświęcone temu wydarzeniu. Z powitalnym słowem wystąpił przewodniczący obwodowej „Proświty” Stepan Wołkowecki i wręczył im legitymacje członkowskie Proświty. W części artystycznej aktywny udział wzięli wychowankowie Przedszkola nr 15 „Hucułoczka” (kierowniczka Switłana Hołowenko), gdzie niezwykle dużą wagę przywiązuje się do wychowania narodowo-patriotycznego, oraz Klubu uzdolnionych dzieci obwodowej „Proświty”, którego wychowankowie niedawno powrócili jako zwycięzcy z festiwali w Czerniowcach i Kijowie „Ukraina jednoczy świat”. Na Dzień ukraińskiego piśmiennictwa i języka dobrze przygotowali się i wystąpili studenci Narodowej Akademii Medycznej, których zorganizowała przewodnicząca pierwotnej
Tłumaczenie maszynowe
7 listopada na Michajłowskim placu, przy pomniku księżnej Olgi (od jego tylnej strony), otwarto wystawę zorganizowaną przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, poświęconą 30. rocznicy demokratycznych rewolucji w Europie Środkowej i Wschodniej.
Bohdan HORYŃ
Wystawa daje widzom możliwość zastanowienia się nad wydarzeniami o skali światowej i globalnymi zmianami geopolitycznymi, które zachodziły w Europie Środkowej i Wschodniej pod koniec lat 80. i na początku lat 90. XX wieku. O tych wydarzeniach opowiadają dokumentalne fotografie, teksty i cytaty, zaprezentowane na Placu Michajłowskim na dwudziestu banerach, z których każdy poświęcony jest krajom, które walczyły o wolność i niepodległość, o europejską drogę swojego rozwoju.
Wydarzeniami tych lat stały się demokratyczne rewolucje, których skutki przerosły optymistyczne nadzieje. Stało się coś niewiarygodnego: rozpad obozu socjalistycznego, upadek totalitarnych reżimów, unieważnienie Układu Warszawskiego – miecza Damoklesa zagrażającego demokratycznemu Zachodowi. Wydarzeniami o skali światowej były upadek w 1989 roku Muru Berlińskiego z późniejszym zjednoczeniem Niemiec Wschodnich i Zachodnich, rozpad w 1991 r. komunistycznego imperium ZSRR oraz pojawienie się na mapie świata nowych demokratycznych państw, w tym także Ukrainy.
Ostatnim wydarzeniem nieuleczalnie tęskni za sobą obecny przywódca Rosji Putin. Nie kryjąc swojej tęsknoty za sowieckim imperium, dokłada maksimum starań, jak to się mówi, – aż skóra mu pęka, by je odbudować, nie licząc się z tym, że dla dawnych uciśnionych narodów rozpad ZSRR to wyjście z więzienia narodów na wolność, to święto wolności, to możliwość zbudowania własnych demokratycznych tworów państwowych, to święto powrotu do Europy.
Wszystkie te zmiany nastąpiły nie same z siebie, lecz w wyniku ciężkiej i ofiarnej walki narodów uciskanych przez reżimy totalitarne o wolność i niepodległość swoich krajów. Warto przypomnieć, że dyktatura komunistyczna, totalitarne zło, z którym narodom Europy Środkowej i Wschodniej przyszło walczyć przez ponad czterdzieści lat, została zaplanowana już pod koniec II wojny światowej, kiedy 4–11 lutego na konferencji w Jałcie trzej przywódcy koalicji antyhitlerowskiej – prezydent USA Roosevelt, premier Wielkiej Brytanii Churchill i przywódca ZSRS Stalin – omawiali kwestie związane z zakończeniem II wojny światowej i powojennym ustrojem świata. Właśnie w Jałcie osiągnięto porozumienie o okupacji Niemiec i ich podziale na cztery strefy z ustanowieniem władzy okupacyjnej rządów ZSRR, USA, Wielkiej Brytanii i Francji, a uzgodnioną przez przywódców trzech państw w Jałcie „Deklarację o wyzwolonej Europie”, w której na propozycję Stalina wprowadzono punkt o „pomocy” narodom wyzwolonym przez Armię Czerwoną spod okupacji faszystowskiej.
Niestety, ani ulegający propozycjom Stalina Roosevelt, ani głęboko myślący analityk polityczny Churchill nie domyślili się, o jaką „pomoc” chodziło w punkcie deklaracji zaproponowanym przez Stalina. Jak później się okazało, Stalin miał na myśli „pomoc” w ustanawianiu komunistycznych reżimów na terytoriach wyzwolonych spod faszyzmu, ale najwyraźniej nie uważał za stosowne tego podkreślać. Zatem właśnie podczas konferencji jałtańskiej (krymskiej) w sposób nieformalny zakładano ideę podziału świata na dwa przeciwstawne systemy, totalitarny i demokratyczny, które wkrótce lakonicznie nazwano Wschodem i Zachodem. W ten sposób konferencja jałtańska (krymska) stała się wielkim sukcesem radzieckiej dyplomacji i osobiście Stalina, na długie dziesięciolecia ustanowiła dominację ZSRR nad krajami Europy Środkowej i Wschodniej, określiła niemal na pół wieku dwubiegunowość świata, która istniała aż do początku lat 90. XX wieku i rozpadła się wraz z upadkiem komunistycznych reżimów w Europie Środkowej i Wschodniej. Zachwycony dyplomacją Stalina prezydent Rosji Putin w swoich wystąpieniach z okazji rocznicy konferencji jałtańskiej (krymskiej) z 1945 r. w ubiegłych latach wielokrotnie podkreślał potrzebę zorganizowania podobnej konferencji z przywódcami państw zachodnich w celu omówienia pilnych kwestii ustroju świata. Nakłaniając zachodnich polityków do zwołania takiej konferencji, Putin najpewniej przygotowywał się do realizacji swojego planu „russkiego mira”, odbudowy Cesarstwa Rosyjskiego w pożądanych granicach. Na szczęście jego brednie nie znalazły poparcia. Dlatego wezwania deputowanych Dumy Państwowej Federacji Rosyjskiej do przeprowadzenia granicy Rosji z Ukrainą wzdłuż granicy obwodu lwowskiego nie są przypadkowe. Tak jak planował Stalin, w krajach Europy Wschodniej i Środkowej, czyli w Polsce, Czechosłowacji, Bułgarii, Węgrzech, Niemczech Wschodnich, wyzwolonych przez Armię Czerwoną spod faszystowskiej okupacji przy bezpośrednim udziale moskiewskich funkcjonariuszy partyjnych (nieodłącznej części Armii Czerwonej), ustanowiono reżimy komunistyczne. W latach 1946–1948 w tych krajach do władzy doszły podporządkowane Moskwie partie komunistyczne, a wszystkie inne siły polityczne zostały wyparte z życia politycznego. Wzorem stał się model sowiecki kierowania państwem: system jednopartyjny, planowanie państwowe. W rezultacie Moskwa zapewniła sobie pełną kontrolę nad tymi krajami, co dało jej możliwość uformowania obozu socjalistycznego, oficjalnego terminu ideologicznego i politycznego oznaczającego ZSRR oraz kraje, które wstąpiły na drogę socjalistycznego rozwoju. Nazwa „socobóz” mimowolnie kojarzyła się z obozami koncentracyjnymi i zagłady, i nic dziwnego: między nimi było wiele wspólnych cech, dlatego nazwa „socobóz” bardzo pasowała do tego tworu politycznego. W 1949 r. utworzono RWPG (Radę Wzajemnej Pomocy Gospodarczej), dzięki której Moskwa spięła kraje obozu socjalistycznego mocną gospodarczą obręczą. Dlatego radość narodów Europy Środkowej i Wschodniej, wyzwolonych przez Armię Czerwoną spod faszystowskiej okupacji, okazała się krótkotrwała. Po śmierci w 1953 r. tyrana Stalina narody krajów obozu socjalistycznego zaczęły wyrażać niezadowolenie z narzuconej przez Moskwę dyktatury komunistycznej. Pierwsze przejawy niezadowolenia pojawiły się w 1953 roku (po śmierci Stalina) w kontrolowanej przez Moskwę Niemieckiej Republice Demokratycznej, gdzie wybuchły masowe protesty, spowodowane niskim poziomem życia w porównaniu z życiem ludzi w Republice Federalnej Niemiec. Co roku Niemcy ze Wschodniego Berlina różnymi drogami i sposobami uciekali do zachodniej części Berlina, gdzie poziom życia był nieporównanie wyższy. Aby powstrzymać narastający proces przechodzenia Niemców ze wschodniego Berlina do jego zachodniej części, 13 sierpnia 1961 r. z rozkazu kierownictwa państwowego ZSRR wzniesiono Mur Berliński, który istniał do 30 listopada 1989 r. Mur podzielił Berlin na część wschodnią i zachodnią. Jak pokazuje wystawa zorganizowana przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, ludzie z NRD na różne sposoby próbowali przedostać się na terytorium Berlina Zachodniego. Demokratyczne kraje świata, zrozumiawszy realne zamiary Kremla, by poszerzać obóz socjalistyczny poprzez narzucanie na świecie nowych reżimów komunistycznych, doszły do wniosku o konieczności obrony przed niebezpieczeństwem. W kwietniu 1949 r. 12 państw – USA, Kanada, Włochy, Dania, Norwegia, Islandia, Portugalia oraz wszystkie kraje Paktu Brukselskiego podpisało traktat o utworzeniu wojskowego Północnoatlantyckiego Sojuszu (NATO). Blok został stworzony w celu obrony demokracji przed możliwą rosyjską komunistyczną agresją, proklamował otwartość i integralność światowego rynku, sprzeciwiał się systemowi jednopartyjnemu. Obawiając się, że utworzony przez kraje demokratyczne blok NATO może stać się obrońcą krajów, które nie zaakceptowały reżimów komunistycznych, Moskwa wraz z krajami obozu socjalistycznego w 1955 r. na przeciwwagę dla NATO utworzyła wojskowo-polityczną Organizację Układu Warszawskiego, której członkami zostały ZSRR, Polska, NRD, Czechosłowacja, Węgry, Rumunia, Bułgaria, Albania. Podstawę wojskową bloku warszawskiego stanowiła armia sowiecka, a kierownictwo wojskowe i polityczne znajdowało się w Moskwie. Układ Warszawski, po RWPG, stał się kolejną obręczą, którą Moskwa mocno ścisnęła kraje obozu socjalistycznego. Była to, bez przesady, potężna siła, ponieważ zrzeszała 8 państw z ludnością (w chwili powstania) 405 mln osób. Liczebność sił zbrojnych Organizacji Układu Warszawskiego w 1985 r. wynosiła 7 562 987 wojskowych. Była to potężna siła militarna na świecie. Wydawałoby się, że nikt nie jest w stanie jej pokonać, zniszczyć. Jednak, jak mawiali starożytni Rzymianie, — tempora mutantur (czasy się zmieniają), i o potężnej zjednoczonej sile wojskowej pozostała jedynie wzmianka w encyklopediach. Zastraszanie narodów obozu socjalistycznego przez Moskwę upiornymi zagrożeniami ze strony NATO nie przyniosło rezultatu. Narzucone przez Moskwę realia nie bardzo przypadły do serca narodom wyzwolonym przez Armię Czerwoną spod faszystów. Powoli przychodziło uświadomienie, że na miejsce faszystowskiej okupacji przyszła okupacja komunistyczna. Nowym impulsem do wyrażenia niezadowolenia ludzi w krajach uciskanych przez reżimy komunistyczne stało się dawkowane ujawnienie w 1956 r. zbrodni Stalina w tajnym referacie Nikity Chruszczowa na XX Zjeździe KPZR. 28–29 czerwca 1956 roku w zakładach maszynowych w polskim mieście Poznań, pod wpływem pogorszenia standardu życia, wybuchły akcje protestacyjne przeciwko stalinowskim metodom rządzenia. Naród był niezadowolony ze stalinizmu i zależności Polski od Moskwy. Uczestnicy akcji zorganizowali się w demonstrację, która ruszyła ulicami Poznania, trzymając hasła „Chleba i wolności”, „Precz z Rosjanami”, „Jeszcze Polska nie zginęła”. Władza komunistów-stalinistów stłumiła powstanie czołgami. W 1956 r. na ulice stolicy Węgier, Budapesztu, robotnicy i inteligencja wyszli na demonstrację z żądaniami pozbycia się zależności od Moskwy i przeprowadzenia uczciwych wyborów. Tak rozpoczęło się powstanie, które nabierało rozmachu. Powstańcy zaczęli aresztować pracowników węgierskiej służby bezpieczeństwa, część armii przeszła na stronę powstającego narodu. Pod naciskiem powstańców na stanowisko premiera mianowano reformatora Imre Nagya, który ogłosił wystąpienie Węgier z Układu Warszawskiego. W odpowiedzi oburzona Moskwa wydała rozkaz wprowadzenia do Budapesztu wojsk Układu Warszawskiego. Powstanie zostało brutalnie stłumione. Reformator Imre Nagy, który ogłosił Węgry państwem neutralnym, za jego czasów uwolniono więźniów politycznych, ogłoszono odmowę przyspieszonej kolektywizacji i wystąpienie Węgier z RWD, został na żądanie Moskwy skazany na karę śmierci. Ustanowiony przez Moskwę nowy przywódca Węgier Janosz Kádár, pod kierownictwem funkcjonariuszy KGB (oraz ambasadora ZSRR na Węgrzech Andropowa), dokonał okrutnych represji wobec uczestników powstania. Podczas powstania zginęły tysiące węgierskich powstańców i setki radzieckich wojskowych. Osobną kartą w historii stały się wydarzenia w Czechosłowacji w 1968 r., które otrzymały nazwę Praskiej Wiosny. Procesy liberalizacji społeczeństwa w Czechosłowacji są bezpośrednio związane z przywódcą partii komunistycznej Alexandrem Dubčekiem, którego w 1968 r. wybrano na czele nowego rządu komunistycznego. W Czechosłowacji nakreślił się proces przeprowadzania reform gospodarczych, społecznych i politycznych, poparty wiecami, które odbywały się w całej Czechosłowacji. W czechosło-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...wydarzeniach Kreml dostrzegł zagrożenie dla obozu socjalistycznego. Powołując się na apel prosowieckich członków Komunistycznej Partii Czechosłowacji do kierownictwa kremlowskiego o „pomoc” (przypomina to apel Janukowycza do Putina podczas Rewolucji Godności), przywódca Związku Radzieckiego Breżniew wydał w sierpniu 1968 r. rozkaz wprowadzenia do Czechosłowacji wojsk Organizacji Układu Warszawskiego, w których przeważały jednostki wojskowe ZSRR. Czołgi otworzyły ogień na ulicach Pragi do protestujących. Całe kierownictwo Komunistycznej Partii Czechosłowacji zostało aresztowane. Podobnie jak na Węgrzech, Praską Wiosnę zdławiły czołgi. Na miejsce zwolnionego reformatora Dubczeka Moskwa postawiła Gustáva Husáka, który rządził krajem pod dyktando Moskwy. Wydarzeniami, które przyspieszyły rozpad obozu socjalistycznego, były rosyjska wojna w Afganistanie oraz dojście do władzy w ZSRR Gorbaczowa w 1985 r. Po ogłoszonym przez niego kursie na demokratyzację, jawność i przebudowę totalitarny obóz socjalistyczny, w którym nagromadziły się problemy społeczne, gospodarcze i polityczne, zaczął rozpadać się pod koniec 1989 r. W krajach Europy Środkowej i Wschodniej do władzy doszły siły demokratyczne. 1 lipca 1981 r. w Pradze Bułgaria, Węgry, Polska, Rumunia, ZSRR i Czechosłowacja podpisały protokół o wygaśnięciu Układu Warszawskiego. W walce o wolność i demokrację kraje obozu socjalistycznego przeszły ciężką drogę prób. W obalenie imperium zła swój wkład wniosła również Ukraina, dla której najważniejszym celem było uzyskanie niepodległości i odrodzenie własnej państwowości. Kremlowskie kierownictwo pocieszało się myślą, że nie dopuści do rozpadu Związku Radzieckiego, mocno spiętego żelaznymi moskiewskimi obręczami. Było to przedwczesne pocieszenie. Pod wpływem wydarzeń w Polsce, gdzie głosem narodu stało się związkowe zrzeszenie „Solidarność”, rozpoczęły się demokratyczne przemiany w republikach bałtyckich: powstały demokratyczne związki „Sąjudis” (w dosłownym tłumaczeniu Ruch) na Litwie, Demokratyczne i Ludowe Fronty w Estonii i na Łotwie. Był to czas, gdy w 1987 r. z więzień i obozów koncentracyjnych wyszła znaczna liczba więźniów politycznych, którzy odsiedzieli piętnaście i więcej lat pozbawienia wolności. Dwa lata wcześniej, w 1985 r., gdy do władzy w ZSRR doszedł Gorbaczow, na wolność wyszedł Wiaczesław Czornowił. Pod wpływem wydarzeń w republikach bałtyckich (z którymi nawiązano bliski kontakt) na Ukrainie ogłoszono wznowienie wydawania redagowanego przez W. Czornowiła pozacenzuralnego czasopisma „Український вісник” oraz wznowienie działalności Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, której wszyscy członkowie w latach 1976–1981 zostali aresztowani. Znaczna część z nich, wyszedłszy na wolność w latach 1987–88, kontynuowała walkę o niepodległość Ukrainy. Oczywiste jest, że Ukraińska Grupa Helsińska nie mogła być taką siłą, która walczyłaby z reżimem totalitarnym. Dlatego podczas tajnego spotkania W. Czornowił (inicjator), Bohdan i Mychajło Horyniowie postanowili na bazie UGG utworzyć partię opozycyjną wobec KPZR pod kamuflażową nazwą Ukraińska Unia Helsińska. 7 lipca 1988 r. na 50-tysięcznym wiecu we Lwowie, który odbył się na placu przy pomniku Iwana Franki, ogłoszono utworzenie UGS i upubliczniono jej dokument programowy „Deklarację zasad” (autorzy Bohdan i Mychajło Horyniowie, Wiaczesław Czornowił). Chcę podkreślić, że UGS została utworzona w tym samym roku co „Sąjudis”, a przy tym rok przed utworzeniem Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz przebudowy. W porównaniu z NRU UGS była strukturą polityczną radykalną i miała znaczny wpływ na ideologię i działalność późniejszego NRU. Nieprzypadkowo Mychajło Horyń, jeden z założycieli UGS, został sekretarzem NRU i zastępcą jego przewodniczącego Iwana Dracza. Wspólna działalność UGS, NRU, towarzystw i związków o narodowo-politycznym profilu, ich wysiłki w walce o wolność i niepodległość Ukrainy nie poszły na marne: 24 sierpnia 1991 r. Ukraina proklamowała Niepodległość — wielki akt historyczny. Radziecka imperium przepadło w niepamięć. Wierzę, że jej jądro wraz z obecnym kremlowskim kierownictwem czeka taki sam los. Zwierzchnicy rosyjskiej półimperii nie czują się bezpiecznie, przeraża ich nieuchronność rozpadu Federacji Rosyjskiej, dlatego kładą niewiarygodne wysiłki, by odbudować ZSRR. Pod ich celownikiem są dwie największe republiki byłego Związku Radzieckiego — Białoruś i Ukraina. Faktycznie Białoruś jest już przygotowana do wchłonięcia przez Rosję. Na przeszkodzie imperialnym ambicjom Putina stoi Ukraina. W ciągu ostatnich pięciu lat wiele zrobiono, aby nie dopuścić do stworzenia przez Putina na Ukrainie tzw. „russkiego mira”. W krótkim czasie zbudowano Siły Zbrojne Ukrainy, nawiązano kontakty z demokratycznymi państwami świata, które nie tylko sympatyzowały z Ukrainą, ale też aktywnie jej pomagały. Dojście do władzy ustawodawczej i wykonawczej uczestników finansowanego przez oligarchę Kołomojskiego „95. kwartału” negatywnie wpłynęło na sytuację wewnętrzną na Ukrainie i nadszarpnęło pozycję, jaką udało się jej zdobyć na świecie. Ponadto wstrzymano rozbudowę Sił Zbrojnych Ukrainy. Przewidziane w budżecie państwa finansowanie w pozycji bezpieczeństwo i obrona, jak twierdzą specjaliści, jest niewystarczające do dalszego umacniania Sił Zbrojnych Ukrainy. Nadszedł czas, gdy od każdego świadomego narodowo obywatela zależy, czy Ukraina wytrzyma nowe próby, czy wpadnie w mocne żelazne objęcia Moskwy, z których znów trzeba będzie się wyrywać. Wierzę, że czas pracuje dla Ukrainy. Wytrzymamy! Zwycięży opiewany przez Iwana Frankę ukraiński „Duch, co ciało rwie do boju”!
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij ŁUKIANCZUK. Narodowy Historyczno-Memoriałowy Rezerwat „Mogiły Bykowniańskie” 8 listopada przeprowadził wydarzenie poświęcone pamięci Mykoły Łysenki, który tragicznie zginął 5 lat temu — w 2014 roku. Mykoła Łysenko (1927—2014) — działacz społeczny, historyk, wieloletni badacz pochówków w Bykowni, autor dziesiątek publikacji i książek „Bykownia: zbrodnia bez skruchy” (1996), „Bykownia — nasz wieczny ból” (1999). Był jednym z założycieli Ukraińskiego Towarzystwa „Memoriał” (w ostatnich latach — honorowym przewodniczącym) oraz członkiem „Towarzystwa więźniów politycznych i represjonowanych”. Wytrwałość Mykoły Łysenki, jego liczne wystąpienia i publikacje, listy i odezwy, jak również aktywność innych odkrywców pochówków w Bykowni, przyczyniły się do ujawnienia prawdy o tajnym specjalnym odcinku NKWD USRR w lesie bykowniańskim oraz do rozpoczęcia upamiętnienia licznych ofiar stalinowskich represji. Temat Bykowni pojawił się w życiu Mykoły Łysenki w 1986 roku, a latem 1987 roku napisał on list „Doły” — apel do Związku Pisarzy Ukrainy z informacją dotyczącą stanu pochówków w lesie bykowniańskim oraz prośbą o poruszenie sprawy upamiętnienia mogił. Mykoła Łysenko zebrał również i opublikował wspomnienia mieszkańców chutoru Bykownia — żyjących jeszcze wówczas świadków tragicznych wydarzeń, po raz pierwszy ujawnił niewielkie listy stalinowskich ofiar, które potajemnie pochowano w lesie bykowniańskim, oraz informacje o poszczególnych represjonowanych osobach. Szczególnie podkreśla się jego rolę w zwróceniu uwagi polskich władz i opinii publicznej na upamiętnienie polskich obywateli, internowanych przez ZSRR i rozstrzelanych przez NKWD w lesie bykowniańskim… Wydarzenie odbyło się na terenie Memoriałowego Rezerwatu. Wzięli w nim udział pracownicy rezerwatu, członkowie rodziny Mykoły Łysenki, przedstawiciele organizacji społecznych: Ukraińskiego Towarzystwa „Memoriał” im. Wasyla Stusa oraz Międzynarodowej Organizacji Społecznej „Bractwo Sołowieckie”. Uczestnicy wydarzenia żałobnego złożyli kwiaty na mogiłach zbiorowych na Międzynarodowym Memoriałowym Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu 1937—1941 oraz zapoznali się z wystawą materiałów archiwalnych Mykoły Łysenki… Syn Mykoły Łysenki zaprezentował nowe wznowienie wspomnień niestrudzonego badacza tragedii bykowniańskiej — „W żarnach komunizmu”. W wystąpieniach dyrektora generalnego Narodowego Memoriałowego Rezerwatu „Mogiły Bykowniańskie” Bohdana Biljasziwskiego oraz jego zastępczyni ds. naukowych Tetiany Szeptyckiej nakreślono niewiarygodne wysiłki badacza zbrodni NKWD w lasach Bykowni w walce o ustalenie historycznej prawdy z ówczesnymi organami KPU i KGB. Bez tych heroicznych wysiłków dzisiejszy Memoriałowy Rezerwat mógłby w ogóle nie istnieć. A przewodniczący MOS „Bractwo Sołowieckie” wystąpił z propozycją ustanowienia tablic pamiątkowych na budynku administracyjnym Narodowego Historyczno-Memoriałowego Rezerwatu „Mogiły Bykowniańskie” dla Mykoły Łysenki oraz jego poprzedników w tej świętej sprawie społecznej — Wasyla Symonenki i Ałły Horskiej (zamordowanych za to przez agentów KGB), oraz prześladowanego Lesia Taniuka.
Tłumaczenie maszynowe
W bieżącym, 2019 roku, na 150-lecie założenia towarzystwa «Proświta» (2018) oraz 30-lecie utworzenia Kołomyjskiego Miejskiego Towarzystwa Ukraińskiej Mowy im. T. Szewczenki (2019) ukazała się książka pierwszego przewodniczącego miejskiego TUM im. T. Szewczenki («Proświta») Ihora Dowhaniuka «Nasz zbawiciel. Czekamy». Jak zaznacza wydawca, utwór ten gatunkowo łączy niedawną przeszłość i współczesne życie Miasta Koła oraz futurologiczną wizję jego mieszkańców dotyczącą założenia sprawiedliwej «Nowej ziemi» jako wcielenia idei Pana przez praktykujących wierzących. Aby zmieniło się życie w Mieście Koła, musi zmienić się nie tylko Ukraina, ale i świat. Jak zaznacza pisarz Mykoła Sawczuk, książka Ihora Dowhaniuka, z zawodu pedagoga i dyplomaty, a z powołania — działacza społecznego i myśliciela, który zawsze kierował się chrześcijańskimi i demokratycznymi zasadami, jest warta uwagi, ponieważ autor wybrał drogę prawdy, idei Dobra i Sprawiedliwości. Redakcja «Słowa Proświty» zaprosiła Ihora Dowhaniuka do rozmowy, mając nadzieję, że nasi czytelnicy powiększą grono wielbicieli autora, bo «kto usłyszy i uwierzy, przekuje ideę w czyn». — Ihorze Dmytrowyczu, jak pojawił się zamysł książki? Czy od razu określił Pan jej gatunek jako autor? — Pod koniec lat 80. i na początku 90., kiedy my (znowuż mniejszość) wywalczaliśmy Niepodległość, ryzykowaliśmy, gdyż nie do końca wiadomo było, czym to wszystko się zakończy. A kiedy już dokonało się 24 sierpnia 1991 roku, wydawało się, że większość, zaznajomiona z historią, zabierze się aktywnie, a co najważniejsze — uczciwie do budowania sprawiedliwego Państwa. Pracując na różnych stanowiskach, od wykładowcy do mera, od dyrektora do dyplomaty, delikatnie mówiąc, zauważałem, że nie wszystko jest tak gładko w naszych z Państwem stronach. Problem tkwi również w tym, że pracując jako dyplomata w różnych krajach, obserwowałem tam analogiczne «obrazy». Więc jako praktykujący chrześcijanin postanowiłem spróbować chociaż tym, którzy przeczytają utwór, pokazać Pańską drogę przyszłego rozwoju Ziemi, czyli zaprojektować, moim zdaniem, «budowę godnego dla Światowej wspólnoty życia». Odnośnie gatunku. Uważam, że to swoisty miks: od romantyki i częściowo pamiętnikarstwa do zastosowania publicystycznych elementów realnej współczesności — i to nie fantastycznej, a futurologicznej przyszłości. — «Jakby Boży palec wskazał pole bitwy dobra i zła, a demoniczne siły już wyprężyły się w bojowe szeregi, oczekując pierwszych uderzeń anielskich zastępów» — czy rzeczywiście autor poczuł, że otrzymał informację «jakby z kosmicznych głębin»? — Ponieważ w rozdziale 1.5 utworu opisano realne wydarzenia przy spotkaniu Bohdana Didenki z Mychajłem Czesnotrudem, który «Uwierzył», prosiłbym «zwrócić uwagę na to, że nie potrzeba nad tym małym przedsiębiorcą, Czesnotrudem, państwowej nadbudowy kontrolerów, którzy niczego, poza łapownictwem, nie produkują. Nie trzeba inspekcjonowania, bo on Uwierzył! Właśnie od tego «Uwierzyłem!» warto zaczynać naprawiać naszą zepsutą maszynę o nazwie Państwo». Więc musiałem przez całe życie otrzymywać takie «sygnały» od wielu osobistości, które, po pierwsze, same «Uwierzyły», a po drugie, dały możliwość «Uwierzyć w Pana» autorowi książki. — Oczywiste jest, że opierał się Pan na własnym życiowym i zawodowym doświadczeniu, jednak Pana utwór — to nie pamiętniki, nie notatki o przeżytym w walce zwolennika niepodległości i państwowości, a rozmyślania o tym, jak powinno było być i jak ma być. Idealista i realista-praktyk nie przeczyli sobie nawzajem? — Widocznie we mnie w minionym życiu, jak i w wielu innych realistach-praktykach, stale gromadziło się wszystko to, co nas otacza: i pozytyw, i negatyw. Trudna, napięta praca nie zbytnio służy zbieraniu plonów z pola rozmyślań. Ale teraz, będąc już na zasłużonym odpoczynku, Pan zapewne udzielił nowej informacji «z kosmicznych głębin», jak Pan zauważył, i musiałem wykorzystać ją w utworze. Dlatego tutaj sprzeczności nie widzę, ale, moim zdaniem, w utworze śledzi się różne etapy naszego życia. — «Miasto Koła», czytaj — Kołomyja — to nie tylko rodzinne miasto, którym kierował Pan jako mer. W książce to miasto misji, światowe centrum, które wybiera Pan dla wcielenia swoich myślowych i idealistycznych idei. Dlaczego? — D.I.D. (Dowhaniuk Ihor Dmytrowycz) od dziada pradziada mieszka na skrawku ziemi Miasta Koła. Ale na to pytanie, analizując utwór, trafnie odpowiedziała w gazecie «Słowo Proświty» jedna z moich sławnych rodaczek: «...Autor, jak każde kochające dziecko, czyni Centrum Wszechświata ten skrawek ziemi, gdzie rozbłysła jego dusza. Ta wrośnięta w głąb ziemskiego ciążenia pępowina i dzisiaj, już w dojrzałym wieku, nie daje mu pragnienia zamienić ten skrawek ziemi na jakiekolwiek inne, najbardziej kuszące...» Czyż można coś dodać do tych ciepłych słów?! — Duchowa republika Berdnyka, założona w Kołomyi, okazała się nietrwała, bo realia naszych lat 90. zmiażdżyły niemało najlepszych inicjatyw i przedsięwzięć. Czy nie to zmusiło Pana do przedstawiania realnych kołomyjan i ich działań? Czuć, że wielu z nich «podretuszował» Pan biografie... Jest Pan dobry — nawet negatywne postacie otrzymały od Pana możliwość «naprawienia się». Wierzy Pan, że dobry zamysł czyni cuda?
— O Duchowej republice Berdnyka, którą zapoczątkował w Mieście Koła, można pisać tomy książek. Tym bardziej, że mnie, ówczesnemu zastępcy mera, przyszło prowadzić pracę organizacyjną tego przedsięwzięcia. Uniesienie u kołomyjskiej społeczności u zarania Niepodległości było bezgraniczne! Nawiasem mówiąc, jego córka Hromowycia Berdnyk i dziś pracuje jako kierownik programów artystycznych w Ukraińskiej Duchowej Republice (wzięto z jej życiorysu na FB). Jeśli chodzi o biografie bohaterów utworu, to są one niezwykle „zagęszczone”, zebrane z wielu współczesnych, którzy codziennie istnieją, żyją, działają (zarówno dobroczyńcy, jak i ich antypodzi) obok nas z Państwem. Jeśli chodzi o moją „dobroć wobec negatywnych bohaterów”, to muszę twardo powiedzieć, że jestem pewien łaski Pańskiej dla wszystkich. Bóg „jest sprawiedliwym Sędzią, który za dobro nagradza, a za zło karze”, my zaś mamy Wierzyć, Nadzieję mieć oraz Kochać (cnoty Boże). Och! Gdybyśmy, ziemianie, wszyscy uwierzyli w „Jedną, świętą, soborową i apostolską Cerkiew”, to CUDA pojawiłyby się nadzwyczaj szybko! Jestem przekonany! Ponieważ w poprzednim akapicie dotknąłem „WINALU”, to czyż nie mamy przykładów ukazów wałujewskich, stalinowskich represji… czy obecnej wojny na wschodzie. Przecież jedną z głównych przyczyn tego konfliktu jest różne podejście do kwestii językowej. Podobna sytuacja ma miejsce we Francji, gdzie związki zawodowe i towarzystwa ochrony języka francuskiego połączyły się w walce z naporem języka angielskiego na francuski rynek pracy. Na przykład były prezydent Francji Jacques Chirac wielokrotnie powtarzał, że Francuzi powinni piersią stanąć w obronie swojego języka, zachować jego znaczenie i rozpowszechnienie na świecie. Myśl kończę słowami z utworu: „Wtedy wspomniany język (VINALU), stworzony na bazie języków sztucznych i etnonarodowych, stanie się podstawą do stworzenia sztucznego języka galaktycznego — przekonująco dowodził obecnym Hryszczenko wspólny punkt widzenia, wypracowany przez jego nowych kolegów językoznawców. Zarzuty wobec lingwistów ze strony zwolenników anglojęzycznych uczonych, dotyczące tego, że nie warto tworzyć sztucznego języka, a wykorzystać angielski — do nauki przez światową społeczność, ponieważ ten kierunek kosztowałby Ludzkość taniej, zostały odparte przez większość obecnych naukowców, powołujących się na straszne historyczne przykłady niszczenia języka sąsiada dla wywyższenia swojego”. — „Chimery pomiędzy snami a wyobraźnią” — nagłówek pierwszej części (lub podtytuł) powieści „Nasz zbawiciel. Czekamy”. Jednak w tekście mowa nie o chimerach, a o realnych zagrożeniach katastrofami nie tylko dla Ukrainy, ale dla samej planety Ziemia. Jak pisze autor przedmowy Mykoła Sawczuk, „ostatnia szansa, by uratować naszą Ziemię przed ekologiczną, społeczną, medyczną, językową, moralną i innymi katastrofami”. Imponuje mi, że Pan jako autor nie uczynił Ukrainy siedliskiem piekła, natomiast właśnie Miasto Koła może uratować ludzkość, stając się gospodarzem „Światowego Forum” oraz „przykładem dla wszystkich miejscowości Planety”, gdzie wypracowuje się kierunki rozwoju Ludzkości. Dajmy możliwość naszym czytelnikom stać się wyimaginowanymi obywatelami Miasta Koła i przejąć się Pańskimi ideami. Pańska powieść jest religijna. Bóg Stwórca i Wszechwładca, Bóg Zbawiciel. Bóg — Zarządca Świata. Czy rzeczywiście intelektualiści, zaangażowani w ratowanie Ziemi, są w stanie połączyć to w swoim światopoglądzie? — Przede wszystkim intelektualiści muszą sami Uwierzyć w Zbawiciela i sami stać się ZBAWICIELAMI NASZEJ PLANETY! W przeciwnym razie cała zgromadzona na Świecie broń prędzej czy później wybuchnie. To przecież wszyscy świadomi ludzie doskonale rozumieją. Przecież nie ma końca jej doskonaleniu, a przyjdzie ostatnia godzina, kiedy znajdzie się „geniusz” z cechami psychicznymi, który zastosuje „ten haniebny dorobek Ludzkości”. Więc na co czekamy?! Dlaczego rozsądna część Ludzkości, intelektualiści wszystkich krajów nie połączą się i nie dołożą wszystkich swoich sił na rozbrojenie we wszystkich zakątkach naszej pięknej Planety? Czyż nie ma innych problemów, U Ihora Dmytrowycza Dowhaniuka bogate doświadczenie życiowe, społeczne, polityczne. Urodzony w m. Kołomyja ukończył słynną kołomyjską Szkołę Średnią nr 1 im. W. Stefanyka, Lwowski Instytut Leśnotechniczny, kierował Kołomyjskim Kolegium, pracował jako zastępca kołomyjskiego mera (1990—1992), mer m. Kołomyi (1994—1998), był deputowanym rady miejskiej i iwanofrankiwskiej rady obwodowej. Ihor Dowhaniuk — pierwszy przewodniczący miejsko-rejonowego Towarzystwa Ukraińskiej Mowy im. T. Szewczenki „Proświta” (1989—1990). Od 1999 do 2010 roku — na pracy dyplomatycznej, m.in. w Gruzji, Maroku, Republice Litewskiej. Ukończył Akademię Dyplomatyczną w Tbilisi, Wyższą Szkołę Handlową w Tuluzie (Francja) oprócz zbrojeń? Dlatego jeśli jesteś intelektualistą, to musisz mieć pozytywny światopogląd! — „Musimy całym światem odrzucić to, co złe i pielęgnować to, co najlepsze, najcenniejsze”. Jak to zrobić zarówno bohaterom powieści, jak i czytelnikom? Jakie widzi Pan drogi dla Ukraińców? — Bohaterowie powieści, których są setki, już to zrealizowali, a czytelnicy, których, mam nadzieję, będą tysiące, — zaczną najpierw przychodzić do Prawdziwej Wiary w Pana, a po tym niezwykle trudnym kroku także do odpowiednich działań! Niektórzy z moich kolegów po przeczytaniu utworu pytają, czy sam wierzę w to, co napisałem? Czy więc mam prawo wątpić po długiej pracy — napisaniu swojego pierwszego utworu, choć „chimerycznego pomiędzy snami a wyobraźnią”. A co do UKRAIŃCÓW, to mam wielką nadzieję, że znaczna ich część połączy się nie w 350 partii politycznych, a przynajmniej w 5 (dwie prawicowe, dwie lewicowe i jedna centrowa) i nie będą zwalczać się nawzajem na korzyść wrogów, a sumiennie konkurować między sobą dla dobra swojego narodu. Wreszcie spróbują zjednoczyć Ukrainę w kraj, który pokaże przykład pozytywnego rozwoju Światu (w 12 kierunkach, które pokazano w utworze)! — Nie obrazi się Pan, jeśli nazwą Pana utopistą czy idealistą z Kołomyi? Ja zaś myślę, że Światło myśli, napisanych czy wypowiedzianych, czyni nasz świat lepszym... — „Wreszcie, oprócz opracowanych na Forum najważniejszych dwunastu kierunków rozwoju Ludzkości, u światowych liderów pojawiły się inne wielkie zamysły, w szczególności pojawiła się idea dotycząca zapoczątkowania światowego systemu obowiązków ludzi, równolegle z doskonaleniem porządku ich praw, co pozwoliłoby zrównoważyć te dwie ważne gałęzie działalności każdej osobowości Ziemi*” (wyciąg z utworu). Utopistów i idealistów wspomina się w historii częściej niż niektórych „zaawansowanych intelektualistów”. Daj Boże, aby Światło myśli Pisarzy, prawdziwych Uczonych, wszystkich Osobowości dobrej woli, które pracują nad rozwojem Świata, stawało się z każdym dniem coraz większe i większe. I wtedy ich dzieci, wnuki, prawnuki… powiedzą im DZIĘKUJĘ! Nie pamiętam, kto napisał takie słowa, które dotyczą też autora: „Jedna napisana przez ciebie książka może zmienić twoje życie! Dlaczego? Bo ty sam głębiej uwierzyłeś!” Rozmawiała Lubow HOŁOTA ________________ * Idea Bohdana Hawryłyszyna
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro DROZDOWSKI, przewodniczący jury IX konkursu. Ten konkurs ma na celu zjednoczenie młodzieży wokół słowa Szewczenki. Naszym zadaniem jako członków jury jest zainspirowanie młodzieży do postrzegania teraźniejszości przez pryzmat systemu zasad moralno-etycznych Tarasa Szewczenki. Twórczość Kobziarza jest aktualna, jest ważna dla budowania państwa XXI wieku. Osobliwości rozwoju Ukrainy, kolonialny okres przeszłości odcisnęły swoje piętno na „psychologii” dnia dzisiejszego i tych, którym przyszło żyć dzisiaj. Zadania zostały skonstruowane w taki sposób, aby pokazać, że słowo Szewczenki jest aktualne, określa ono ukrainocentryczną optykę widzenia naszej kultury i historii, języka i literatury. Nie chodzi o przygotowanie biografów czy badaczy Szewczenki, chociaż dla studentów kierunków humanistycznych zadania bez wątpienia odpowiadają poziomowi przygotowania, lecz o kształtowanie światopoglądu młodzieży, której zaproponowano, by przyjęła dla siebie sensy zawarte w twórczości Tarasa Szewczenki. Dzisiaj młodzież żyje w zdigitalizowanej rzeczywistości, jednak ważne jest, aby nauczyć się krytycznie odnosić do przekazów medialnych, weryfikować informacje w różnych źródłach, unikać wpadania w sieć fake newsów czy technologii hybrydowych, skierowanych na sianie niezgody. I właśnie tutaj słowo Szewczenki jest tym fundamentem, który daje możliwość znalezienia gruntu, spojrzenia na świat nie jak na przestrzeń nieustannych katastrof i „zdrad”, lecz jak na proces, w którym w różnych okresach również nie było łatwo. Jednak człowiek, jeśli rzeczywiście uformuje w sobie właściwy przyrząd optyczny do analizy rzeczywistości, będzie w stanie wszystko przezwyciężyć i pomóc w budowaniu ukraińskiego państwa europejskiego, w którym będzie umacniał się szacunek do słowa i kultury w ogóle, historii i teraźniejszości. Taras Szewczenko ustanowił ponadczasowy imperatyw, który określa nie tylko przeszłość narodu ukraińskiego, ale wektor myślenia dla teraźniejszości i przyszłości. Przypomnijmy tylko jego „I martwym, i żywym, i nienarodzonym…”. Bez wątpienia stawiamy sobie za cel także kształtowanie u uczestników i uczestniczek estetycznego odbioru słowa Szewczenki, które nie ma terminu przydatności. „Sad wiśniowy koło chaty…” — wiersz, który reprezentuje estetykę ukraińskiej rzeczywistości, harmonię i piękno. I podobnych utworów w kosmosie Tarasa Szewczenki jest niemało. Ważne jest, aby nauczyć się postrzegać poezję jako jeden z czynników harmonizacji własnego świata wewnętrznego. Powiedziałbym, że ważne jest, aby poezja również dzisiaj pełniła funkcję zdrowotną, łącząc nas ze światem piękna. Piękno jest w świecie przyrody wokół nas. Jednak wyzwania cyfrowej rzeczywistości są coraz wyraźniejsze i silniejsze. Czy taka rzeczywistość również będzie mogła być źródłem inspiracji i harmonii? Co trzeba zrobić, aby tak się stało? Twórczość Tarasa Szewczenki daje możliwość uformowania spokojnego, wyważonego spojrzenia na świat. Nie strach iść naprzód i dokonywać odkryć, jeśli masz potężną podstawę, jeśli nowe nie zachwieje twojej wiary, nie pozwoli zagubić się w nowej bezmiarze możliwości. Dlatego twórczość Tarasa Szewczenki jest życiodajna, utwierdza ona wartość człowieka, a jednocześnie wolności, piękna, mądrości i harmonii ze światem, który zbudowany jest na zasadach szacunku do Innego. Przez wszystkie dziesięć lat konkurs odbywa się na wysokim poziomie dzięki pełnej poświęcenia pracy pracowników Instytutu Modernizacji Treści Edukacyjnych Ministerstwa Oświaty i Nauki. U źródeł konkursu stała Ludmyła Iwaniwna Piasetśka, która opiekowała się pracą z uzdolnioną młodzieżą. Po jej tragicznym odejściu w zaświaty konkurs przeszedł pod opiekę Jewheniji Iwaniwny Naumenko, która w Żytomierzu odbyło się uroczyste otwarcie jubileuszowego X Międzynarodowego Konkursu Językowo-Literackiego Uczniowskiej i Studenckiej Młodzieży imienia Tarasa Szewczenki. ofiarnie pracuje dla tego, aby konkurs jednoczył młodzież wokół słowa Szewczenki. Osiągnięto to, że pracownicy IMTE na etapie finałowym jadą w obwody z zadaniami, aby kontrolować jakość przeprowadzenia, a uroczyste zamknięcie odbywa się w sakralnych miejscach związanych z Szewczenką. Kilka lat temu zamknięcie odbywało się w Kaniowie na Czerniczej Górze, potem w Kijowie w Muzeum imienia Tarasa Szewczenki oraz w „czerwonym” korpusie Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. W zamknięciu brała udział minister oświaty i nauki Ukrainy L. Hrynewycz (przygotowywała ona także słowa powitalne na otwarcie etapu finałowego), wicepremier ds. polityki humanitarnej W. Kyryłenko, profilowi wiceministrowie oświaty i nauki Ukrainy, sekretarz stanu MON P. Polanśkyj. Jestem wdzięczny Ministerstwu Oświaty i Nauki Ukrainy za wsparcie tego ważnego międzynarodowego konkursu. Mam nadzieję, że wsparcie będzie trwało nadal. Podczas jednego uroczystego zamknięcia w Kaniowie odbyło się nawet przekazanie kopii nagrody państwowej, którą w swoim czasie otrzymała Vera Rich, genialna tłumaczka Tarasa Szewczenki na język angielski, jednak nagroda ta zaginęła po śmierci brytyjskiej tłumaczki. L. Hrynewycz wraz z Administracją Prezydenta Ukrainy pomogła odtworzyć nagrodę, która została uroczyście przekazana do Muzeum-Rezerwatu Tarasa Szewczenki w Kaniowie, gdzie znajduje się osobna ekspozycja poświęcona Verze Rich. Słowa wdzięczności chciałbym skierować także do poprzednich przewodniczących jury: to poeta epoki, Bohater Ukrainy Borys Olijnyk, który kierował w tamtym momencie także Komitetem ds. Przyznawania Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; przez jeden rok po śmierci Borysa Illicza konkursem kierował Serhij Halczenko, zastępca dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, dalej przewodnictwo przeszło do profesora Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki, językoznawcy Wiktora Mojsijenki. Jestem szczerze wdzięczny wszystkim kolegom-członkom jury, którzy przez 10 lat z poświęceniem pracowali w zespole, sprawdzając prace uczestników i uczestniczek etapu finałowego. Słowa wdzięczności dla zastępców przewodniczącego jury, którzy w różnych latach pomagali w przeprowadzaniu sprawdzania etapu finałowego konkursu: Walentynie Filiniuk, docentowi Chmielnickiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej, Halynie Hrymaszewycz, docentowi Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki, Oksanie Prychodko, kierownikowi katedry Narodowego Uniwersytetu Lotniczego, Petrowi Iwanyszynowi, kierownikowi katedry Drohobyckiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. I. Franki. Konkurs imienia Tarasa Szewczenki to międzynarodowy konkurs, w którym biorą udział uczniowie i studenci z krajów Europy, Ameryki, Wschodu itd. Już tradycyjnie napływają grube paczki z pracami z Wielkiej Brytanii, USA, Mołdawii, Belgii, Gruzji, Hiszpanii i wielu innych krajów, więc moje słowa wdzięczności dla Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy i kierowników wszystkich ośrodków ukraińskich za granicą, gdzie odbywa się konkurs.
W zadaniach etapu finałowego nie stawiamy sobie za cel sprawdzania gramatyki czy leksyki. Bez wątpienia w pracach twórczych zwracamy uwagę na poprawność językową, jednak liczy się innowacyjność spojrzenia, samodzielność i dojrzałość sądów, ich oryginalność oraz zasadność. Zadania są skonstruowane w taki sposób, aby uczestnicy i uczestniczki mieli możliwość rozwinąć własny potencjał twórczy: na przykład przygotowując artykuł encyklopedyczny na określony temat dotyczący życia i twórczości Tarasa Szewczenki lub pisząc przemówienie, wyobrażając sobie, że Taras Szewczenko startuje w wyborach prezydenckich na Ukrainie dzisiaj. W różnych latach zadania bywały różne, jednak ważne jest, aby rozwijały one potencjał twórczy uczniów i studentów, a także były zorientowane na kompetencje. Wprowadziliśmy kompetencyjność zadań na etapie finałowym konkursu jeszcze przed ogłoszeniem pojęcia „Nowa ukraińska szkoła”, której ważnym czynnikiem jest ukierunkowanie na kompetencje. Tematy proponowane uczestnikom i uczestniczkom są problemowe, filozoficzne, związane z sytuacją wojny na Ukrainie, ze złożonymi kolizjami moralno-etycznymi, które trzeba przeżywać. Były zadania, w których należało uzasadnić przyjacielowi, że twórczość Tarasa Szewczenki może być interesująca i aktualna. Czasami projektowaliśmy, że takim przyjacielem jest mieszkaniec krajów UE, USA czy Japonii, więc ważne było uzasadnienie obecności w twórczości Szewczenki sensów zrozumiałych dla mieszkańców innych krajów. W ten sposób utwierdzamy słowo Szewczenki jako ponadczasowe i takie, które zawiera wartości ważne dla całego świata: wartość humanizmu, szacunku do siebie i Innego, gotowość do brania odpowiedzialności na siebie, bronienia własnych pozycji i przekonań, bycia otwartym na nowe doświadczenia. Zadania są skonstruowane tak, że kształtują wartościowy wymiar postrzegania rzeczywistości, a to, uważam, jest jednym z najtrudniejszych momentów procesu nauczania w ogóle. Zadania etapu finałowego są twórcze, a nie gramatyczne, i w tym tkwi ogromna przewaga konkursu imienia Tarasa Szewczenki w porównaniu z innymi. Sprawdzamy nie poprawność, nie po prostu znajomość ojczystego języka ukraińskiego, a kładziemy fundament pod nowe ukraińskie myślenie człowieka XXI wieku. I uważamy, że czynnikiem takiego myślenia musi być nowoczesne słowo Szewczenki, które jest szczytowe w planie estetycznym i egzystencjalnie ważne w aspekcie filozoficznym. W jury etapu finałowego pracują fachowi wykładowcy placówek oświaty średniej i szkoły wyższej. Ponadto, jako przewodniczący dwóch etapów finałowych konkursu „Nauczyciel roku” w nominacji „Język i literatura ukraińska”, angażowałem do sprawdzania zwyciężczynie konkursu. W tym roku w lutym pracowaliśmy w jednej grupie z Ołhą Kecmur-Łew, zwyciężczynią konkursu z obwodu iwanofrankiwskiego. Niestety, nie mogła dołączyć do sprawdzania zwyciężczyni z 2015 roku Ołesia Kałynycz, ale mam nadzieję, że w przyszłości obwód zakarpacki znajdzie możliwość oddelegowania jej do sprawdzania zadań. Pracowały także Ludmyła Prystaj z obwodu chmielnickiego i Rusłana Petrokuszyn z obwodu tarnopolskiego. Jest w jury także trzon zespołu członków jury IV etapu Ogólnoukraińskiej olimpiady uczniowskiej z języka i literatury ukraińskiej: Oksana Tebeszewśka, Ludmyła Kotkowa, Ludmyła Petrakiwśka i wiele innych. Mam nadzieję, że wróci do nas także Hałyna Hrymaszewycz. Jestem wdzięczny naukowcom, którzy reprezentują szkołę wyższą, bo to ogrom pracy. Cieszę się, że biorą udział członkowie jury z liceum wojskowego imienia Iwana Bohuna, którzy sprawdzają prace „wojskowych”. Ogólnie wśród liderów IX konkursu są obwody czerkaski, iwanofrankiwski, sumski, odeski, mikołajowski. Co roku wśród zwycięzców mamy prawie wszystkie obwody Ukrainy i miasto Kijów. Szczególną radość przeżywamy wtedy, gdy w protokole widzimy wśród liderów prace z obwodów ługańskiego i donieckiego, na terytorium których trwają działania wojenne. Konkurs utwierdza przekonanie, że język ukraiński jest czynnikiem naszej nowoczesnej ukraińskiej tożsamości, a twórczość Tarasa Szewczenki — ważnym źródłem kształtowania państwowocentrycznej ukraińskiej postawy. I przekonują o tym nie tylko rozważania wielu naukowców i pisarzy, które proponujemy do przemyślenia (J. Swerstiuka, I. Małkowycza i in.), ale także prezydentów USA, znanych na świecie polityków, którzy w różnym czasie odwoływali się do myśli Szewczenki, przekonując świat o jej ważnej dla budowy społeczeństwa obywatelskiego sile.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Іван ШПИТАЛЬ
“Найшовсь-таки один козак Із міліона свинопасів” (Шевченкове), який заявив, що радянський період української історії є окупацією. Це не просто козак. Як на наші, ще й сьогодні лукаві щодо Правди Історії часи, то це — справжній лицар! Й ім’я лицаря — Володимир В’ятрович. Ну, звичайно ж, така одверта, правдиво оголена оцінка тривалого періоду нашої минувшини викликала й відповідне реагування. Дехто від такої несподіванки аж здригнувся, аж вуха прищулив (втягнув у комір). Схоже, йойкнуло серце і в Петра Кралюка, який на заяву В. В’ятровича відгукнувся публічно розлогим дописом з нотатками явного роздратування та іронії (“День”, 2018. — № 3—4. — 12— 13 січня). Бачите, на думку доктора філософії П. Кралюка, це не просто заява одного з учених, а керівника інституції, що має і науковий, і політичний характер, впливаючи на формування державної “політики пам’яті”. У тім-то й вага та суспільно-політична значущість заяви В. В’ятровича, що зроблено її не десь на кухні, а керівником установи, покликаної дбати саме на державному рівні про те, щоб Правда Історії, Історична Справедливість, кастровані ідеологічними коновалами, стояли на ногах, а не на голові та ще й підперті милицями фальсифікату! До того ж, цю заяву зробив вчений, який, погодьмося, таки ж розуміється на різниці цін, скажімо, на в’язку московських бубликів і на барель української крові! Адже “політика пам’яті”, за концепцією В. В’ятровича, тільки й має бути історично достовірною та науково вивіреною. І найголовніше — в інтересах українського народу, а не в інтересах “п’ятої колони”, яка ностальгує за світлим радяно-капеесесівським минулим! Ну, звісно, це не до шмиги симпатикам соціалізму, яких, за прикидкою П. Кралюка, “чимало, навіть серед молоді”. Що правда, то правда. Таких справді достобіса. Щойно “одного козака із міліона свинопасів” звільнено з посади директора Українського інституту національної пам’яті. І це, певно ж, не на посилення в суспільстві переконань “національно орієнтованих середовищ”, а — без сумніву — на превелику радість ностальгуючих за радянським минулим. Хотілося б дізнатися від добродія П. Кралюка: яка цінність доби радянської переважує цінність життя бодай однієї людини? І які надбання соціалізму та комунізму в Україні переважують десятки мільйонів людських життів, загублених у радянських гулагах-каторгах? А якими одиницями виміру визначити силу фізичних і моральних страждань народних упродовж радянських десятиліть??!
Україна радянська: таки окупація, або Як радянщина двоголовим змієм (Ленін—Сталін) заповзала в Україну Надо уметь пойти на всяческие уловки, хитрости, нелегальные приемы, умолчания, сокрытия правды, лишь бы вести во что бы тони стало коммунистическую работу (В. Ленин. — Т. 41, С. 38). По пам’яті. В історії людства немає періоду, який за масштабами народовигублення руйнувань та магнітудою соціальних потрясінь перевищував би століття у межах 1918— 2018 років. Сім із лишком десятиліть цього жахливого століття припадає на радянську добу!!! Для України минуле століття почалося агресією, і в двадцять перший вік перейшла агресія! І що показово: і вихідні рубежі агресора, і фізіономія окупанта — ті самі. “В Наркомвоен 13(26) января 1918. Прошу выдать товарищу-подателю патронов к наганам, браунингов всех трех номеров и других патронов как можно больше для Главкома. Податель — Николай Кузьмич Кузьмин, начальник Красной гвардии Харьковского округа. Ленин” (стор. 468). “В Морской революционный комитет. 15. І. 1918. Прошу принять экстренные меры, чтобы дать немедленно в распоряжение тов. Тер-Арутюнянца 2000 матросов для военных действий против буржуазной Рады. Ленин” (стор. 469). Щороку Україна пам’ятлива й великосерда наприкінці січня на Аскольдовій могилі оплакує Героїв Крут, які полягли в нерівному бою проти п’яної матросні та люмпенізованої граб-армії полковника Муравйова. Оплакує й численні жертви окупованого тоді пітерсько-московськими мародерами красеня-Києва. Про страждання киян і всієї України тих часів з болем написав у “Слові до живих” академік Сергій Єфремов. На жаль, ні історики, ні масмедійники не розповідають сучасній молоді про глибинні причини Крутянської трагедії, яку спричинило поблажливо-довірливе ставлення тодішньої української влади (Винниченко, Грушевський) до Москви, яка, мовляв, не заподіє нічого лихого братньому українському народу. Хто, крім, може, деяких істориків, знає ім’я того “самого чєловєчного чєловєка”, який наказував видати “патронов как можно больше” та “принять экстренные меры, чтобы дать немедленно... 2000 матросов”, які під Крутами показали свою “доблесть”, доколюючи багнетами поранених у бою київських студентів!!! Доблесть, саме доблесть! У телеграмі “Главнокомандующему М. А. Муравьеву”, наказуючи йому “экстренно” підтримати “революционные отряды в Бессарабии”, “Председатель Совнаркома Ленин” запевняв: “Мы ни на минуту не сомневаемся, что доблестные герои освобождения (!!! — І. Ш.) Киева не замедлят исполнить свой революционный долг” (17 лютого 1918, стор. 476). Ось така мораль і моральність лежали в основі курсів марксизму-ленінізму, на яких виховувався “советский человек”. Ленінські принципи були для нього святіші за Святе Письмо. Так, так, товаріщі! Таки окупація і народовбивство! “Председателю Украинской Чрезвычайной Комиссии. 4 июня 1919. Дорогой товарищ! Уполномоченный Совобороны говорит — и заявляет, что несколько виднейших чекистов подтверждают, — что на Украине Чека принесли тьму зла, быв созданы слишком рано и впустив в себя массу примазавшихся. Надо построже проверить состав, — надеюсь, Дзержинский отсюда Вам в этом поможет... Привет! Ваш Ленин” (стор. 574). Фізичне знищення в чекістських застінках та в концтаборах “безидейних”, “колєблющіхся”, “подозрітєльних” Росія ленінська, Росія-окупант поєднувала з небаченими в світі грабунками. “М. В. Фрунзе. 18 мая 1921. Урожай на юге превосходный. Теперь главный вопрос всей Советской власти, вопрос жизни и смерти, — собрать с Украины 200—300 миллионов пудов. Для этого главное — соль. Все забрать, обставить тройным кордоном войска все места добычи, ни фунта не пропускать, не давать раскрасть. Это вопрос жизни и смерти. Поставьте по-военному. Назначьте точно ответственных лиц за каждую операцию. Мне их список (все через Главсоль). Вы — Главком соли. Вы отвечаете за все. Председатель Совета Труда и Обороны В. Ульянов (Ленин)” (стор. 681). “А. Г. Шлихтеру. Т. Шлихтер! Получили ли Вы на Украине директиву ЦК (о 50 млн. к 1/V? 2) Если не подвезете к 1/V или 1/VI — мы околеем все. Ленин” (19 марта 1919, стор. 521).
“Членам Совета Труда и Обороны”. Конец июля 1920. 1. Войскам Кавкфронта идти пешком через всю Украину, рассчитав маршрут так, чтобы в каждую волость (из 1900 приблизительно волостей Украины) заходить дважды, через определенный промежуток времени, сначала конная, потом пешая часть для выполнения (а потом проверки выполнения) следующих задач: а) сбор продовольствия (по разверстке); б) составление на месте, т. е. в каждой деревне, под охраной местных крестьян и под их ответственностью, двойного (против разверстки) запаса продовольствия (ссыпанного в амбаре, в доме попа, помещика, богача и т. п.). После ухода войска специальной задачей местной власти (за неисполнение этой задачи — расстрел) является ведение в исправности и сохранности этого списка; г) Разоружение крестьян-богатеев. Полный сбор оружия. Ответственность за ненайденое оружие на начальнике воинской части; за незаявленное оружие на том, у кого (расстрел) и на всей группе ответственных крестьян (штраф, но не деньгами, а хлебом и вещами; конфискация имущества, арест; работы в копях). 3. В упорных волостях или селах воинские либо организуют “третье посещение”, либо остаются на постой подольше (до 2-х недель) для наказания и исправления. Председатель Совета Обороны В. Ульянов (Ленин)” (стор. 666). Так, так, з університетських курсів ми пам’ятаємо ленінський полум’яний заклик: “Україна визволяється — спішіть до неї на допомогу!” Щоправда, вже й тоді здогадувалися, що то була за “допомога” (“тьма зла”, “расстрел, расстрел, расстрел”). Тепер же національна пам’ять українців, віками заморожувана москальством, потроху оживає, викорчовуючи фальшиве москволюбіє. “П’ята колона”, однак, ще й сьогодні сильно пручається: не хоче, щоб “соціалістичні цінності” були піддані ревізії. Та ні, Правда Історії спонукає дослідників до визнання України радянської як республіки московсько-маріонеткової (при всіх її державницьких формальностях) — окупацією. У відповідь на проголошену ІІ Всеукраїнським з’їздом Рад (25 березня 1918 р. в Таганрозі) незалежність Української Народної Республіки у відповідності з “Декларацією прав народів Росії” майбутній “батько народів” як член уряду Радянської Росії (нарком у справах національностей) вже 4 квітня 1918 р. по прямому проводу заявив Голові ЦВК Рад України В. П. Затонському: “Достатньо грали в уряд і республіку, здається, досить, пора кинути гру” (Очерки истории Коммунистической партии Украины. К., 1964. — С. 243). Він же, Сталін, у листі до Леніна від 22 січня 1922 р. писав: “За чотири роки громадянської війни, коли ми через інтервенцію змушені були демонструвати лібералізм Москви в національному питанні, ми встигли виховати серед комуністів, мимо своєї волі, справжніх і послідовних незалежнівців, котрі вимагають “справжньої незалежності”. Молоде покоління на околицях “гру в незалежність” відмовляється розуміти як гру, вперто визнаючи слова про незалежність за чисту монету” (Известия ЦК КПСС. — №9. — 1989. — С. 199). Уряд Радянської України на цей брутальний випад проти України незалежної відповів рішучим протестом, але він не був задоволений. Бо І з’їзд Компартії України (липень 1918 р.) розпустив Народний Секретаріат під приводом, що він, мовляв, “не є тим прапором, за яким могли б піти широкі маси” (Комуністична партія України в резолюціях, рішеннях з’їздів, конференцій і пленумів ЦК. — К. — 1976. — Т. І. — С. 121). Так було знищено ідею Української Незалежної Державності. Доконав її Раднарком РРФСР, який у грудні 1918 р. прийняв постанову, де йшлося: “за анулюванням Брестського мирного договору Україна не визнається більше Радянським урядом Російської республіки самостійною державою” (Известия Всероссийского ЦИК Советов. — №282. — 24 декабря 1918 г.). І ще одне посилання на Сталіна. Коли його запитали, як він розуміє пункт Конституції СРСР про право виходу союзних республік з СРСР, Сталін відповів: “на те в республіках існують компартії, щоб цим правом вони ніколи не скористались” (Цит. за: А. К. Бичко, І. В. Бичко. Феномен української інтелігенції. — К., 1995. — С. 93—94). Можна навести десятки й сотні документів, які свідчать про неперервну фізичну й духовну агресію Пітера-Москви проти України. У багатьох ленінських телеграмах відчайдушне волання: “Хлеба! Хлеба! Хлеба! Иначе все мы околеем!” Або: “Иначе катастрофа неминуема!” І не тільки хліба-солі, а й вугілля, цукру, сала-м’яса, олії, спирту і т. ін. Споряджались цілі бронепоїзди на заготівлю хліба та інших продуктів. Можна уявити, які то криваві були жнива, якщо жниварі були озброєні гарматами, кулеметами, шаблями, гвинтівками, наганами... (“Патронов как можно больше!!!”). У когось же ті патрони розряджалися?!! “Вожді” не давали Пітеру-Москві “околєть”. Вони рятувалися за рахунок України! І в 1921—1922, і в 1932—1933, і в 1946—1947 роках. У 1922 році, коли українці від голоду вмирали мільйонами, “самый человечный человек” виділив 200 000 золотих рублів для “поправки здоров’я” компартійної еліти на західноєвропейських курортах! Посланець Сталіна в Україні з питань хлібозаготівель Мендель Хатаєвич з гордістю вихвалявся: “Між селянами і нашою владою точиться жорстока боротьба. Це боротьба на смерть. Цей рік (1933-й. — І. Ш.) став випробуванням нашої сили і їхньої витривалості. Голод довів їм, хто тут господар. Він коштував мільйони життів, але колгоспна система існуватиме завжди. Ми виграли війну!” (О. Субтельний. Україна. Історія., К. — 1993. — С. 510). Колгоспи — одне з найцінніших надбань у системі соціалістичних цінностей. Сучасне покоління не знає, що це таке. Отож... Автор цих рядків до вступу в університет (у 1952-му) рік працював обліковцем у колгоспній конторі. Нараховував трудодні. Щоб заробити трудодень (паличку), косар повинен був скосити 35 соток жита. За це йому нараховували оплату: 10 копійок грішми та 200 грамів зерном. Мати моя, Меланія Павлівна, 1886 р. н., працювала на постійній роботі: 22 роки пекла хліб для механізаторів та працівників ферми. І водночас бігала з граблями за 8 км в’язати за косарем снопи жита чи пшениці, проса чи гречки... Батько, Григорій Костянтинович, 1889 р. н., до війни порав жеребців, а після війни працював на різних фізичних роботах. У 1965 році батькам уперше нарахували пенсії: батькові — 5 крб. 33 коп., матері — 2 крб. 24 коп. Довічно!!! Хай живуть соціалістичні цінності!!! І їхні адвокати! Про досягнення соціалізму в Україні розповів Василь Пахаренко у розвідці “Третій людомор” (“Літературна Україна”. — 17 жовтня. — 1991). З пошаною до автора за його ґрунтовну працю цитуємо: “Статистична довідка”. З 1928 по 1953 р. існували практично незмінні суто символічні заготівельні ціни на сільськогосподарську продукцію. Так, 1948 р. центнер збіжжя коштував державі 7,5 крб., 1952 р. центнер кукурудзи — 5,4 крб., цукрових буряків — 10,8 крб., городини — 19,2 карбованця... На купівлю вантажівки ЗИС у 1940 р. колгосп мав продати державі 99 тонн пшениці, у 1952 р. — 156 тонн. 1952 р., наприклад, за центнер жита можна було купити лише 15 метрів ситцю, 0,9 кг цукру, 0,5 кг олії”... Та не хлібом єдиним, не олією, не цукром, не ситцем... Чом би докторові філософських наук, адвокатові симпатиків соціалізму, не розповісти сучасному й майбутньому поколінням про етнопсихологічний розбій, що його розпалювала в окупованій Україні Росія білоцарська і комунобільшовицька?! Яка розкішна тема — так і проситься на люди!
“Rozumiesz, co się stało, ale jeszcze nie chcesz w to wierzyć” Julia nigdy nie myślała, że zostanie wojskową. Wydarzenia w kraju, począwszy od 2014 roku, zmieniły nie jeden los. Julia wspomina czas Majdanu: obudziła się rano, zobaczyła w wiadomościach, jak biją ludzi. Przemknęła myśl: “Czyżby to my? To Kijów?..” Ogarnęło ją odrętwienie: to nieprawda! I tak rozpoczął się jej i jej męża Daniiła szlak: Majdan, piekielne Święto Jordanu… Uderzała hipokryzja ludzi w rzekomo cywilizowanych czasach. I oni przeciwdziałali. Daniił poszedł bronić wschodnich granic od pierwszego dnia mobilizacji, 18 marca 2014 roku. “Ja ciągle siedziałam na telefonie. On dzwonił rzadko, a kiedy dzwonił, to opowiadał takie rzeczy, w które trudno było uwierzyć. Ostrzały z gradów ze strony Rosji. Wojna…” Już 11 sierpnia we wsi Stepaniwka w obwodzie donieckim go zabrakło. Julia wiozła w tym czasie mu kamizelkę kuloodporną, ale ona Daniiłowi już się nie przydała… Tak rozpoczęła się jej wojna z Rosją. Uczęszczała na kursy pomocy przedmedycznej, była wolontariuszką, a potem poszła na front. Była we wszystkich gorących punktach. Wspomina Debalcewe, słony posmak, który stał w gardle w murach szpitala w Bachmucie: “Pot, krew i brud na kafelkach”. Wojna — nie ludzka sprawa Dlatego, według słów Julii, nie warto przypisywać płci do zawodu wojskowego. Stereotypy dotyczące kobiety na wojnie obecnie znikają. Ale przecież jeszcze do niedawna kobietę widziano tylko jako strażniczkę domowego ogniska, która pierze, gotuje barszcz i wychowuje sześcioro dzieci (śmieje się, opowiadając Julia). A gdzież nasza równość płci i co wtedy w rozumieniu społeczeństwa jest normą? Agresywność i nietolerancja mężczyzn wobec kobiet? Julia dziwiła się tym momentom, zwłaszcza kiedy wróciła do pokojowego życia. Była zmobilizowana jako kancelistka, mając wykształcenie prawnicze. Na początku lata 2015 roku ich batalion przemieścił się do Popasnej, faktycznie kobieta była zwiadowcą-granatnikiem. Wojskowa profesja — to odpowiedzialność za życie i zdrowie towarzyszy broni. Musisz być pewnym, że nie zdrętwiejesz, wytrzymasz, nie będziesz płakać. I tutaj nie chodzi o to, czy kobieta czy mężczyzna, a czysto o zestaw ludzkich cech. A strachy na wojnie mają wszyscy. Kto się nie boi, ten albo wariat, albo kłamca. Julia wspomina własne strachy: bała się bólu, bała się śmierci i tego, jak przyjęliby to jej bliscy. Koszmarem wydawała się niewola, możliwe tortury i gwałty. Najtrudniej — kiedy umierają na rękach. Julia wspominała śmierć dwóch sióstr broni z jej batalionu — Natalii Chorużnej i Jany Czerwonej. I mimo wszystko do 2016 roku istniał podział na “męskie” i “żeńskie” (sanitariusze, kucharze, szwaczki i in.) zawody na wojnie. Reakcją była kampania adwokacka “Niewidzialny batalion”, nakręcono film o tym samym tytule o kobietach-bojownikach na wschodzie Ukrainy. W wyniku tego projektu w 2018 roku Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła ustawę, gdzie zapisano 96 stanowisk, które mogą zajmować kobiety-wojskowe. Też swoista walka i zwycięstwo. Poczucie sprawiedliwości Do pokojowego środowiska trudno się zaadaptować. Ale i społeczeństwo powinno się rehabilitować, nie tylko wojownik, który wrócił. Zespół stresu pourazowego — normalna reakcja organizmu na nienormalną sytuację. Ci, którzy poszli na wojnę i wrócili, gruntownie się zmienili. U nich zmieniły się wartości. Często chce im się czegoś nowego, zmieniają specjalność. Gorszy czy lepszy taki człowiek — nie wiadomo, jednak on już nie będzie popełniał znanych mu wykroczeń, bo widział ich skutki tam, na wojnie. I ten człowiek chce, żeby społeczeństwo go przyjęło, zrozumiało i zmieniało coś w sobie. Bronić Ukrainy można i nie idąc na front. “Wiedza, nauka — najmocniejsza i najcenniejsza broń. Jeśli nie możecie iść w boje, idźcie się uczyć i nauczać innych”, — mówi Julia. Przyszłość, jej zdaniem, należy do wykształconych ludzi. A od nieuctwa rodziców dzieci stają się niewolnikami. Na wschodzie przegraliśmy wojnę informacyjną. Człowiekowi łatwo zamydlić oczy, kiedy widzi i słyszy tylko jeden punkt widzenia. Na Ługańszczyźnie i Doniecczyźnie naszych wojowników spotykają różnie. Są agresywni, a są tacy, którzy wiedzą, czują: są ci, którym nie jest obojętne. Oni nie zostali pozostawieni sam na sam z wojną. Ogólnie, zaznaczyła Julia, w 2014 roku Ukraińcy zrobili niemożliwe — po raz pierwszy jeszcze od Pomarańczowej Rewolucji samoorganizowali się, wszak armię na początku podnieśli wolontariusze, to uznał i ówczesny Prezydent. Ważne, żeby wolontariusze, wojownicy, weterani widzieli, że żyją nie na darmo. W pomocy bohaterom Julia Kiriłłowa znajduje siebie dzisiaj. Zdobywa drugie wykształcenie w ramach programu “Zarządzanie publiczne i administracja”, koordynuje organizację pozarządową “Kobiecy ruch weteranek”, zajmuje się projektem “Ambasador. Dyplomacja weteranów”, który zapoznaje cały świat z naszymi bohaterami i opowiada prawdę o rosyjskiej agresji. “Jeśli się poddamy, oni będą i w Europie, i w Stanach”, — podkreśla Julia. Ale przecież, jasna sprawa, poddawać się — nie o nas. Wspólnymi siłami zwyciężymy. Oleg OLEKSIUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Siedemnaście lat z rzędu, będąc w składzie jury Ogólnoukraińskiego konkursu-festiwalu twórczości wojskowo-patriotycznej “Oberih”, mam radość obserwować rozwój tematu miłości do rodzinnego kraju, do matki-Ukrainy wśród amatorskich zespołów artystycznych, recytatorów utworów poetyckich, śpiewaków i choreografów sobornej Ukrainy. Przypominają się energiczne autorskie piosenki barda, wojownika-internacjonalisty Mykoły Wyszniaka (wieś Dołmatiwka w rejonie hołoprystańskim). Na długo zapadł w pamięci autorski taniec utalentowanej choreografki Alisy Makarenko, która jako jedyna w całej historii prestiżowego konkursu wśród solistów-choreografów zdobyła tytuł laureata Grand Prix Ogólnoukraińskiego konkursu-festiwalu twórczości wojskowo-patriotycznej “Oberih”. Obecnie Alisa dzieli się swoimi twórczymi odkryciami z choreografami Unii Europejskiej we własnym studiu choreograficznym w Warszawie. Przez siedemnaście lat zespoły artystyczne i soliści z obwodów chersońskiego, kijowskiego, charkowskiego, mikołajowskiego, czerkaskiego, zaporoskiego, winnickiego, czernihowskiego i połtawskiego wzbogacili repertuar ukraińskojęzycznymi patriotycznymi. Dział ds. kontaktów z opinią publiczną Instytutu Filologii W Instytucie Filologii KNU imienia Tarasa Szewczenki odbyło się spotkanie z weteranką 25. batalionu piechoty zmotoryzowanej “Kijowska Ruś” Julią Kiriłłową. Ta niezwykła dziewczyna swoją historią jeszcze raz potwierdza: obrońca — przede wszystkim człowiek, płeć nie jest ważna.
Tłumaczenie maszynowe
W Instytucie Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki odbył się międzynarodowy okrągły stół na temat „Wojny i konflikty jako problem współczesnej cywilizacji — refleksje i kontekst kulturowy”. Wydarzenie zorganizował Instytut Filologii wspólnie z Uniwersytetem Zielonogórskim, Instytutem Filologii Polskiej oraz Polsko-Ukraińskim Centrum Badań Humanistycznych. Referaty uczestników miały charakter interdyscyplinarny i dotyczyły refleksji nad wojną nie tylko w dyskursie literackim, ale także w sferach wirtualnej rzeczywistości, fotografii, teatru, filozofii, historii i psychologii. Anna MUKAN, centrum prasowe Instytutu Filologii. Zdjęcie Julii KUZMIENKO. „Pomimo postępu cywilizacyjnego mamy wiele punktów zapalnych na mapie świata. Wojny wchodzą do naszych umysłów, przenikają do przestrzeni kulturowej, stają się jej częścią” — otworzyła okrągły stół Natalia Sałtowska, docent katedry folklorystyki Instytutu Filologii. Refleksje nad wydarzeniami wojennymi możemy obserwować na co najmniej trzech płaszczyznach. Są to twórczość ludowa, autorska interpretacja literacka oraz memorat — szczególny typ narracji, to, co utrwala pamięć uczestników i naocznych świadków działań wojennych. Wystąpienie Bogdana Trochy, doktora habilitowanego, profesora Uniwersytetu Zielonogórskiego, dotyczyło transformacji znaczenia gier karcianych i wideo, stworzonych na motywach wojny rosyjsko-ukraińskiej. „Gra planszowa nie jest już tylko rozrywką. Dzisiaj gra otwiera oczy gracza na rzeczywistość, skłania do myślenia, szukania związków przyczynowo-skutkowych w wydarzeniach” — przekonany jest naukowiec. Prelegent jako przykład wziął trzy gry związane z wydarzeniami Euromajdanu, Rewolucji Godności oraz okupacji Doniecka. Produkty wideo i karciane zostały opracowane w Polsce i Belgii. Głównym przesłaniem twórców gier jest bezstronne pokazanie konfliktu dwóch zwaśnionych stron (Rosji i Ukrainy). W tych grach nie ma zwycięzców w tradycyjnym sensie. Na przykład pod koniec gry wideo „Battle for Donetsk” (LuGosStudios) pojawiają się słowa: „Gra zakończona. Wygrałeś bitwę, ale przegrałeś grę. Wielu cywilów zostało zabitych” (tłum. z ang.). Gra przenosi się z płaszczyzny rozrywkowej na płaszczyznę informacyjną. „Człowiek, który gra w te gry, ma ograniczoną wiedzę o rzeczywistości, w której żyją uczestnicy starć na ekranie, ale rozumie moralną stronę ich konfliktu” — przekonany jest Bogdan Trocha. Ten produkt przemysłu rozrywkowego ma wszelkie szanse na obalenie stereotypów dotyczących Ukraińców, które ukształtowały się w wielu krajach dzięki zaangażowanej polityce wewnętrznej. Współczesny świat przyniósł ludzkości zmiany nie tylko w prowadzeniu wojny (rodzaj hybrydowy). Transformacji uległa także kulturowa sfera życia społeczeństwa. Tradycyjne kanały komunikacji z odbiorcami powoli tracą swoją aktualność. Arsenał środków wpływu na audytorium rozszerza się dzięki, między innymi, grom. Dlatego klasyczna książka „Homo Ludens” (Człowiek bawiący się) Johana Huizingi dzisiaj znów staje się aktualna, a popkultura produkuje nowe sposoby poznawania rzeczywistości na równi z tradycyjnymi rodzajami sztuki. „Wojna rosyjsko-ukraińska stanie się w przyszłości częścią popkultury” — podsumował Bogdan Trocha. O cykliczności czasu i historii wojen jako wiecznej walce dwóch ludzkich zasad — egoizmu i altruizmu — mowa była w referacie Ołeny Poliszczuk, doktor nauk filozoficznych, profesor Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Iwana Franki. „Kiedy przyjdzie Armagedon czy apokalipsa, możemy go nie zauważyć, bo w tym czasie będziemy żyć” — przekonana jest naukowczyni, biorąc pod uwagę, że historia ludzkości to historia wojen. Każda wojna skłania człowieka do powrotu do swojego naturalnego stanu, instynktu zdobywcy. Na przeszkodzie temu staje takie osiągnięcie cywilizacyjne, jak altruizm, miłosierdzie. Konflikt tych dwóch zasad leży u korzeni każdej walki i określa jej wynik. Na przykładzie noweli Ołeksandra Dowżenki „Maki” Ołena Poliszczuk przeanalizowała jedną z pierwszych literackich prób zrozumienia II wojny światowej w literaturze ukraińskiej. O literaturze ekstremalnego doświadczenia przygotowała wystąpienie Maryna Riabczenko, kandydat nauk filologicznych, pracownik Instytutu Filologii. Prelegentka od początku wojny na wschodzie Ukrainy brała aktywny udział w ruchu wolontariackim, pomagała w rehabilitacji rannych żołnierzy. Dlatego temat wojny bada nie tylko jako filolog, ale także jako naoczny świadek. Maryna Riabczenko analizuje utwory czterech współczesnych ukraińskich autorów, którzy przebywali w rosyjskiej niewoli (H. Afanasjew, W. Makiejew, A. Bessarab, S. Zacharow). Są to artystycznie przetworzone refleksje osobistego „obozowego” doświadczenia czterech osób. Każda z nich jest ważnym dokumentem epoki w segmencie literackim. Ogółem w pracach okrągłego stołu wzięło udział ponad dwudziestu naukowców. Tematy ich wystąpień demonstrują skalę objęcia jednego z największych problemów współczesnej cywilizacji — wojny konfliktów zbrojnych. Interdyscyplinarny charakter wystąpień świadczy o pilności refleksji nad wydarzeniami historycznymi za pomocą różnych sposobów poznawczych.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
utworami. Obecnie w festiwalu biorą udział nie tylko weterani-internacjonaliści, lecz także uczestnicy ATO, żołnierze Sił Zbrojnych Ukrainy, pogranicznicy i wolontariusze Niepodległej Ukrainy.
W tym roku spośród ponad 700 uczestników XVII Ogólnoukraińskiego konkursu-festiwalu twórczości wojskowo-patriotycznej „Oberih” jury, w którego skład weszli m.in. artysta ludowy Ukrainy Charis Szyrynski, zasłużeni pracownicy kultury Ukrainy Oleh Oleksiuk i Alla Kaszycyna, historyk sztuki, dyrektor programu wizerunkowego „Talenty III tysiąclecia” Tetiana Ksenofontowa (m. Czerkasy) oraz inni, przyznało dyplomy laureata I nagrody i nagrodę specjalną „Za wysokie mistrzostwo wykonawcze” solistom-wokalistom Bohdanowi Palijowi (m. Hola Prystań), Ludmyle Sztanko (m. Chersoń) i Irynie Żarowej (m. Chersoń), Ludowemu amatorskiemu zespołowi folklorystycznemu „Czulakiwna” Czulakiwskiego wiejskiego domu kultury w rejonie hołoprystańskim, Ludowemu artystycznemu zespołowi choreograficznemu „Radość” z Chersonia, dyplomy laureata I nagrody i nagrodę specjalną „Za popularyzację tematyki wojskowo-patriotycznej w poezji” recytatorom Dar’i Pidkoszenej (m. Czerkasy) i Aliny Krawczenko (m. Chersoń). Szereg uczestników został wyróżniony dyplomami laureata I nagrody i nagrodą specjalną „Za popularyzację tematyki wojskowo-patriotycznej”, dyplomem „Nadzieja festiwalu”. Najlepszym głosem festiwalu uznano solistę zespołu wokalnego „Police Prime” Głównego Zarządu Krajowej Policji w obwodzie chersońskim Pawła Stefanczyszyna, a najlepszą choreografią festiwalu – Ludowy artystyczny zespół tańca „Edelweiss”. Laureatami Grand Prix prestiżowego festiwalu zostali duet sióstr Anastazji i Poliny Hryhorjewów (kierownik O. Hucało, m. Chersoń) oraz centrum tańca „GLC” (kierownicy R. Horbacz, N. Ligaj, m. Chersoń).
Serdeczne podziękowania dla założycieli festiwalu, zasłużonych pracowników kultury Ukrainy Alli Kaszycynie i Wołodymyrowi Jaceńce, którzy rozumieją wagę patriotycznego wychowania młodzieży poprzez twórczość rówieśników i hartowanych wojną współobywateli.
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło NAJENKO
Pochodzi z Łukiwki, która znajduje się w pobliżu czerkaskiej Zwinogródki, ale trafił na Krym w ramach przydziału kadrowego po ukończeniu Uniwersytetu im. Franki we Lwowie. Nauczycielował, kierował szkołą, rejonowym wydziałem oświaty, zajmował się i zajmuje ukraińską działalnością oświatową, ale wewnętrznie pozostaje poetą. Członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Niedawno świętował okrągłą (dwukrotnie kwadratową) datę. I wydał książkę wybranych utworów „Wszystko, czym żyję” (przedmowa przewodniczącego stowarzyszenia twórczego krymskich pisarzy ukraińskojęzycznych NZPU Mychajła Wyszniaka). Z wielkimi trudnościami i przeszkodami przekazał ją również mnie. Porozmawialiśmy sobie przez Skype’a, wspomnieliśmy czasy studenckie i późniejsze lata, kiedy zbliżyliśmy się jako ziomkowie, jednakowo oddani Słowu. Moje Hulajpole od jego Łukiwki dzieli 3 kilometry przez rzekę Tykycz, którą kiedyś w bród przejeżdżał wraz z ojcem dziesięcioletni Taras Hryhorowycz, jadąc wołami na Krym po sól. W wyborze Wasyla Hryhorowycza jest duch Szewczenki: poezja obywatelska, liryczna i dziecięca. Ponad pół wieku mieszka na Krymie, a dusza nieustannie rwie się tutaj — na Zwinogródczyznę, w kraj Szewczenki. O tym jest jeden z jego krótkich wierszy:
Pół Krymu widać z mojego okna. W oparach tam góry, w siwej mgle, Lasów jesiennych ogniska szkarłatne, Ozimin zielone pismo.
Dla szczęścia prowincjonalnego mi, Wydawałoby się, dobra i tego dość. Tu by tylko czerkaską naszą jesień I kawałek nieba rodzinnego w oknie.
Inny jego wiersz zaczyna się słowami Tarasa:
„Mój Boże miły, jak to mało Świętych ludzi na świecie zostało”
A ich naprawdę bardzo mało, Jak i kiedyś, ludzi świętych. Czy zniknęli gdzieś, czy pomarli I Pan posłał nie tych, nie tych...
Oni, jak gadzina, rozmnożyli się, Jak w ogrodzie chwasty, Tym panom, widocznie, nie śniły się Ci zachłanni panowie...
Dobro narodowe kradną potajemnie, Gmaszyska wznoszą o jakie! Oni dla nas teraz — państwo, A my, wychodzi na to, chłopi pańszczyźniani!
Jakiego trzeba jeszcze prawa, Co tych panów-złodziei przestraszy? Może nie czekać już Waszyngtonu, A — Honty czy Zalizniaka?
A oto — czysto liryczne, półszkolne, półdziecięce i jakby wyszło spod pióra naszego największego w XX wieku nauczyciela-Bohatera Wasyla Suchomłynskiego:
Jak z wody, uczennice rosną. A chłopcy — powoli, jakby przez kamień.
Dziewczynki — niby jabłonki w kwiecie, Aż chce się dotknąć rękami...
One będą rosnąć, cokolwiek by się działo, Córki i synowie, będą rosnąć nieustannie!!! Ty pomóż im stanąć na skrzydło, O losie, losie, w niełatwe godziny...
Z przekładów Wasyla (a tłumaczył i Paula Verlaine’a, i Borysa Pasternaka, i Elizabeth Stuart) najbardziej przypadło mi do gustu arcydzieło Lermontowa „Żagiel”:
Bieleje w morzu samotnie Tam żagiel w błękitnej mgle. Czego szuka w niepokoju Coraz dalej od rodzinnej ziemi?
Wicher fale podnosi, Aż gnie się maszt nieugięty. Nie szczęścia, nie, tułacz szuka I nie od szczęścia ucieka.
Niebieska sinizna pod nim w ażurze, Nad nim — nimb słońca złoty. A on, wzburzony, prosi burzy, By w niej, widzisz, spokój odnaleźć.
Jak najwyżej podnoś, Wasylu, swoje żagle, żeby pod nimi jak najszybciej powrócił Krym do rodzinnej dla niego Ukrainy! Przesyłki pocztowe z Krymu i na Krym są już możliwe, więc wkrótce złamane zostaną i granice między nami.
[...]
jedynie w czasopismach z czasów walki o niepodległość i, rzecz jasna, słuchała w wykonaniu jego syna Tarasa, lidera zespołu „Płacz Jeremiji”. I to prawdziwe szczęście — możliwość czytania Hrycia Czubaja codziennie, jak tylko zapragnie tego dusza. „Legenda ukraińskiego bezczasu”, lider literacko-artystycznego undergroundu lat 70. XX wieku zostawił nam Ewangelię duchowej niezłomności, aktualną nie tylko dla minionej epoki, kiedy było
…wszystko podyktowane i wszystko przefarbowane i uhonorowane należytą ceną: za wątpliwości, za myśli — zakatowano! I za służalczość — ubrano w ordery! Testament Czubaja „z twarzą otwartą twardo iść na arenę” jest tak samo aktualny i dzisiaj, kiedy Ukraińcy znowu muszą stawać do walki o swoją Wolność.
Poeta wydał wyrok na cywilizację chodzących żołądków w poemacie „Szopka”:
Krąży świat. Milczy, jak trzeba krzyku. I prawda topi się w kłamstwie niemal codziennie. Czyżby i ja wpadnę w niego i zniknę Bezboleśnie, bezimiennie, na oślep?
…Zaćmiła głowy tępe lakajomania. Okadzają kadzidłem i czekają, „kto poda”. I duszę każdy z nich, niczym szatę, Przerabia modnie „pod władzę”. Jakby to nie o końcu lat 60., kiedy pisany był poemat, a o śmierdzących wrzodach teraźniejszości — z „zhakowanymi zwierzętami”, którymi manipulują zakulisowi dyrygenci na pozornie demokratycznych wyborach nie tylko na Ukrainie, a nawet w państwach, które wcześniej uważano za ostoję demokracji; z przekupnymi Orbanami, Zemanami i Co; z hordą rodzimych polityków, najdokładniejszą charakterystykę którym można dać słowami Tarasa Szewczenki: „Za kawałek zgniłej kiełbasy u was choć matkę poproś, to oddacie”...
Ale dość o nich. Hryć Czubaj ma prosty przepis, jak postępować ze sługami diabła:
I choć był on dalej moich rąk, To ja mu przyłożyłem jednak w mordę! Głównym jest — nie być ani „obłudnie mówiącym”, ani tym, co nabrał w usta wody.
…Jeśli przyszedłeś jako człowiek, nie kamień — Obojętnym ty nie masz prawa być! …On zostawił ten świat-szopkę tak młody – 33-letni, jak Jezus. „Pięcioksiąg” Hrycia Czubaja, który w 2013 roku ukazał się w Wydawnictwie Starego Lwa, dla wielu czytelników naprawdę może stać się Ewangelią Niezniszczalności Ukraińskiego Ducha. Więc spieszcie do takich księgarni, jak „Zmist”!
Tłumaczenie maszynowe
Hanna ANTIPOWYCZ, dziennikarka, członkini zarządu Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta”
I oto — jedno z najjaśniejszych wrażeń połtawskiego dnia. Ta mała księgarnio-kawiarnia okazała się skarbnicą najlepszych ukraińskich i przetłumaczonych na ukraiński książek — bestsellerów dla dorosłych i dzieci. „Wszystko, przepadłam, zrujnujecie mnie!” — śmiałam się, przyciskając do serca „Listy do Ukrainy” Jurija Andruchowycza, „Poezję Kelii” Kostiantyna Moskalcia, trzy tomy „Wojowników” Erin Hunter (będzie prezent na wyrost dla najmłodszego wnuka) i ponad siedmiusetstronicowy tomiszcze „ababagalamahowskiego” Sherlocka Holmesa na prezent dla pewnej niezwykłej dziewczynki z ósmej klasy, która jest zakochana w Sherlocku i jego metodzie, i rozmyśla jak prawdziwy detektyw i filozof o tym, że nie można budować teorii, nie znając wszystkich faktów, inaczej fakty będzie się dopasowywać do teorii, a nie odwrotnie…
Potem było autorskie latte — coś nieopisanie pięknego, delikatnego i smacznego.
Kiedy płaciłam zarówno za książki, jak i za kawę, dano mi pięcio- i dwugrywnowe żetony, które trzeba było wrzucić do pudełeczek, wybierając te projekty charytatywne, które chciałabym wesprzeć. A projekty są takie, że nie sposób ich nie wesprzeć: odbudowa domu-muzeum Patriarchy Mstysława Skrypnyka, sprzęt turystyczny dla letniego obozu patriotycznego, woliera dla bezdomnych kotów w schronisku „Mokre nosy” itd.
Od teraz do biblioteki obwodowej jeżdżę,
ale z niej do domu chodzę, żeby zajrzeć do „Zmistu”. Za drugim razem moja domowa biblioteczka wzbogaciła się o książkę „najlepszego moskala w ukraińskiej literaturze” Andrija Kurkowa „Szare pszczoły”, gdzie odbiły się realia wojny rosyjsko-ukraińskiej, a także o powieść belgijskiej pisarki Amélie Nothomb „Z pokorą i drżeniem” w znakomitym tłumaczeniu Wiktora Szołkuna.
Podczas kolejnej wizyty nie mogłam ominąć serii „Twórcy państwowego prestiżu”, kupiłam książeczki o Pyłypie Orłyku i Wiaczesławie Czornowole. Ozdobą mojej domowej biblioteczki stały się także „Starodawne herby ukraińskich miast” Wołodymyra Panczenki. I — o szczęście! — znalazł się na półkach „Zmistu” egzemplarz „Pomyrany” mojego syna Tarasa Antipowycza, której nigdzie nie mogłam znaleźć, rozdawszy wszystkie domowe zapasy książki.
Autorskie latte znów było ucieleśnioną delikatnością. Aż złagodniałam wobec świata, na jakiś czas zapominając o „zhakowanych zwierzętach” i wacie, która poruszyła się, próbując zaciągnąć moje miasto w swoje bagno.
Do stoiska z książkami i komiksami dla dzieci nie podchodziłam, żeby nie kusić losu. Ale za kolejnym razem nie oparłam się „Cudownemu potworowi” Saśka Dermanśkiego. Znowuż — prezent dla najmłodszego wnuka, chociaż myślę, że i niejeden ze starszych się nie oprze, bo sama zamierzam przeczytać tę czwartą książkę utalentowanego pisarza dziecięcego.
Powieść historyczna Jurija Kocehuba o
Leontiju Chrystowym i jego towarzyszach-powstańcach „Z Ukrainą w sercu, z szablą w dłoni” będzie interesująca i dla mnie, i dla wszystkich moich krewnych, bo mowa w niej o naszych rodzinnych stronach.
Podeszłam do półek z tomikami poezji — i jakby błyskawica mignęła: Hryćko Czubaj, „Pięcioksiąg”! Czytałam poezje Czubaja
Kiedy masz artrozę i brak czasu, to nawet dwa przystanki od domu do biblioteki obwodowej będziesz próbować przejechać marszrutką lub trolejbusem. I w rezultacie tego niechodzenia ulicami rodzinnego miasta możesz wiele stracić. Przekonałam się o tym, gdy na spotkanie biznesowe wolontariusz i obrońca praw człowieka Anatolij Bannyj zaprosił mnie do księgarnio-kawiarni „Zmist” — naprzeciwko teatru imienia Gogola, na ulicy Niebieskiej Sotni 12. Nawet nie wiedziałam, że tam jeszcze w zeszłym roku zaczęła działać księgarnia…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
odwrotne — czas jest obecny w tematyce książki — jego określenia także jako słowo (woda, coś, czego się boimy, zawróci przeszłość, zatrzymuje się, zmienia trwanie, metaforycznie ścieka jak świeca, wpływa na zjawiska przyrody, może mieć granicę, coś może się o niego opierać, może stać, bezliki czas, ..., nowe czasy):
Tłumaczenie maszynowe
Bohdan DIACZYSZYN, członek NSPU, laureat nagrody im. Iwana Ohijenki, Lwów Mędrzec, a także ten, kto pragnie mądrości, choć są oni ściśle związani z ciałem, mimo wszystko swoją lepszą częścią są od niego wolni, zwróceni myślami ku wysokości. Seneka, „Listy moralne do Lucyliusza”, list LXV Czytam wstępny artykuł autorki, a ręka wyciąga się po długopis i papier. Poetka twierdzi, że „Człowiek jest bezsilny wobec nieuchronnego” (s. 6). Ale pamiętajmy, że szczęście człowieka w tym życiu polega na tym, by nie zdarzyło się to, co nie powinno się zdarzyć, ponieważ nasze życie, wydarzenia „od czasu i przypadku zależą one” (Księga Koheleta 9:11b) oraz od codziennej ciężkiej pracy. Czymże jest „nieuchronne” i czy ludzkość może się przed nim obronić? W słowie wstępnym do książki „Antologia współczesnej filozofii nauki, czyli uśmiech ASIMO” czytamy: „Jednym z głównych kierunków rozwoju współczesnej nauki jest tworzenie sztucznych osobowości, które są zdolne być całkowitymi odpowiednikami człowieka” (s. 5). Błędna myśl. Człowiek jest stworzeniem Boga żywego i niemożliwe jest stworzenie czegoś, co może być całkowitym odpowiednikiem człowieka, ponieważ „Bóg jest niewymiernie istniejącym, prawdziwym i dobrym” (Tomasz z Akwinu). Z tych pozycji należy pojmować „nieuchronne”: Jest to, że wierzysz Ty we mnie, Boże. Ja — tylko wdech w chłodzie ciemności Czegoś tego, co tylko być może (s. 126). Istnieje jednak inny problem dotyczący nieuchronnego, który zależy całkowicie od człowieka, ponieważ on swoim życiem je warunkuje. Ludzkość wkroczyła w nową epokę geologiczną, w tzw. Antropocen, która zmieniła warunki życia na planecie. Kolosalne zużycie energii doprowadziło do zmiany klimatu i człowiekowi pozostaje coraz mniej miejsca na planecie Ziemia: „Problem polega na tym, że zasady moralne jako decydujące imperatywy życiowe w warunkach cywilizacji technicznej po prostu przestają nimi być... Nauka w istocie zakłada potencjalne zagrożenia dla świata cywilizacyjnego. Rzecz w tym, że „nauka jest rezultatem rozwoju tych cywilizacji, które przechodzą od kultu naturalnego do kultu sztucznego” (W. P. Melnyk, „Filozofia. Nauka. Technika”). Zagadka polega na tym, że „wzajemna”, duchowa energia nie ma ograniczeń co do jej gromadzenia przez człowieka i właśnie ona sprzyja zmniejszeniu rozbieżności z „kopalną” energią, której zasoby są ograniczone... Ponadto nienasycone zużycie pierwszej zagraża fizycznemu istnieniu drugiej energii, której nośnikiem jest człowiek... Czym jest prawda, logika bytu? Zadaniem logiki jest analiza naukowej metody myślenia. Rozmyślam, czytam: „Gödel pokazał, że prawda jest silniejsza od możliwości dowodu, to znaczy nie wszystko, co jest prawdziwe, można udowodnić” (Maria Fürst, Jürgen Trinks, „Filozofia”). Logika bytu to sytuacja, w której jeśli dobrze jest mnie, to dobrze jest mojemu bliźniemu, albo „Może to i nie bardzo słuszne z punktu widzenia wieczności, ale nasz stosunek do innych prawie zawsze zależy od ich stosunku do nas” (Mychajło Słaboszpycki, „Przecieranie lustra”). Logika to nie „podstęp światowego rozumu” (według Hegla), by korzystać z indywidualnych interesów i namiętności dla osiągnięcia swoich celów, bo jeszcze Seneka uczył żyć dla innych, jeśli chcesz żyć dla siebie... Dlatego „Miej pociechę — trzymaj się mojego skrzydła!” (s. 7). „Skrzydło” jest tym jedynym źródłem, praprzyczyną, z której czerpać i czerpać: „Ja wiem skądś, co to znaczy chleb, / I każdy okruch, i ziarno każde” (s. 9). Niemożliwe jest całościowe objęcie wydarzeń, bohaterów książki, bogatego świata myśli i ducha poetki — wierszy jest wiele, jak i myśli. Zatrzymajmy się myślą nad treścią następujących wersów, które poruszyły serce: „Jabłoń mojej babci / Urodziła białym nalewem wspomnień” (s. 12). Nieuchronne w naszym życiu to pamięć, którą podarował nam Bóg o tych, którzy tymczasowo odeszli (metafora — „białym nalewem wspomnień”), bo bez niej człowiek jest podmuchem wiatru: jest i go nie ma. Aby zrozumieć znaczenie poetyckiego słowa Julii Bereżko-Kamińskiej, które jest czytelne, które porusza duszę czytelnika, skłania do rozmyślań — zacytuję myśli Wołodymyra Bazylewskiego o tendencji współczesnych publikacji, które pretendują do tego, by ich autorzy nazywali się poetami: „Dzisiaj, kiedy wolno mówić wszystko, co się chce, zauważamy dziwną tendencję: poeci bawią się w zagadkowość w imię zagadkowości. Próbują zaszyfrować tekst nawet wtedy, gdy nie ma czego szyfrować. Kiedy za szyfrem kryje się przybliżenie lub pustka. Klasyczna jasność obecnie nie jest w modzie” („Literaturna Ukrajina”, nr 41 (5774), 8 listopada 2018 roku). Dalej pan Wołodymyr twierdzi, że ci tak zwani poeci „nie wiedzą, co powiedzieć”, bo nie są zdolni myśleć (brak doświadczenia, wiedzy, nie czytają książek itd.): „Niezrozumiałość jest pretensjonalna i krótkowzroczna. Bo jest skazana na nieczytelność, a zatem na niepotrzebność” (tamże). Z okładki książki „Niewidworotne” zagadkowo „spogląda na nas”, o czymś przypomina tarcza zegara. I czymże jest czas? Taka sobie woda, Płynie gdzieś nieustannie i bezkresnie... (s. 13) Stary zegarmistrzu, opowiedz Jedną z bajek — jak nie bać się czasu (s. 16) I widzi się, że czas mi zwróci (s. 20); I zamiera czas nad wszystkimi (s. 44); Sny mają swój czas, i płynność, i granicę (s. 49); Ścieka świeca, / Czas (s. 57); Deszcz nie ustaje. Chyba / Dlatego, że czas przyszedł... (s. 60); Światłem się nie poparzyć. / Gdzieś, za granicą czasu (s. 82); W czasie, gdy dźwiękiem wypełnia się ruch każdy (s. 115); Z czasem przychodzi pokora godzić (s. 118); Sosny rosną w pamięć, bo dalej rosnąć nie można — / Oparły się o kamień i o gwiazdy, / I o czas, kiedy już — po wszystkim... (s. 122); Chciałbym — podnieść sad, dopóki czas / Jeszcze ze swoim stoi stoperem (s. 123); Jeszcze trwa bezlicy czas czy zimy, czy może jesieni (s. 134); To czas pokory, wypukłych bezsenności (s. 151); Czeka czas znaku wyjścia (s. 161); Ktoś jeszcze przed czasem natchnął (s. 164); Czasem los ścieka na próżno (s. 169); Nowe czasy w przedburzy przełomu / Piękne i straszne w swojej niepewności (s. 188); Już słońcem napełnia się nowy / Czas radości i czystej palety (s. 190). Andrij Sodomora twierdzi, że „... czas — to jest to, co w nim jest”, bo „Ocalałej chwili tej nie ma ceny / Bo czas — to echo straty: on — to my” („Garść minut”). Czas jest subiektywną pochodną naszego rozumu od realnego procesu ruchu w otaczającym świecie. Obiektywnie odtwarzając dynamikę ruchu, rozum subiektywnie zachowuje całą informację, która się w nim gromadzi. Poza rozumem nie ma obrazów, nie istnieje też czas, ale jest ruch. U Boga wszystko znajduje się w ruchu. Nie każdy ruch możemy zobaczyć, „bo chodzimy wiarą, a nie widzeniem” (Drugi List św. Pawła do Koryntian 5:7). Ludzka pamięć rejestruje ruch, a nie czas. Gdyby nie było pamięci — nie byłoby czasu. Dla Boga nie istnieje czas, bo On jest wieczny. Dla ludzkiego zrozumienia wieczności rozważmy tekst: „Niech zaś to jedno nie będzie ukryte przed wami, umiłowani, że u Pana jeden dzień — jak tysiąc lat, a tysiąc lat — jak jeden dzień!” (Drugi List św. Piotra 3:8). A jednak: „Na czas spójrz dobrymi oczami — wszystko, co mógł, on dał” (Emily Dickinson). Czas, w którym żyjemy, to chwila naszego życia, tak jak miłość, dlatego: „Pragnienie uczynienia ulotnego wiecznym — to właśnie jest miłość” (Ramón Gómez de la Serna): To tylko chwila. Krótki błysk — chwila — Złudna, jak wszystkie na świecie chwile. ................................................... I łódeczki minut Już odchodzą ciszą powoli (s. 376). „To taka potrzeba — w Tobie i Słowie”
(s. 195), bo wszystko Ty stworzyłeś i na początku było Słowo i Ty je stworzyłeś (Ewangelia według św. Jana 1:1). Poetka potwierdza wielkość słowa, jego głęboką istotę, pierwotną podstawę początku życia: Wszystkie słowa pochodzą od gwiazd, I nawet te, co od wieków zapomniane. Wszystko — głębia! I złote żółtko Nie tylko żółtko, lecz i skupisko istoty (s. 197). Dziękujmy Bogu za dar walki o życie, bo o to, co mamy i więcej, trzeba nieustannie walczyć, a poetka przemawia do serc czytelników swoim poetyckim słowem: Dzięki, Boże, za ten pojedynek! I duszy, bywa, też potrzebne zbroje! Ja, chyba, zbyt głęboko w sobie — Bez bólu i bez boju nie dostać (s. 274). Wątpliwości, przeżycia, myśli o samotności niepokoją każdego twórczego człowieka. Takie rozmyślania goszczą także u pani Julii: „Czasami przychodzą myśli — po co tworzyć swoje wiersze, kiedy już tyle dobrych tekstów stworzono i tego będzie bez ciebie coraz więcej, tym bardziej, że ludzie i tak nie zdołają tego przeczytać, bo tak wiele jest wszystkiego innego wokół? Jednak jeśli rozwijać myśl dalej, to przychodzą nowe odpowiedzi: każdy jasny, szczery i życiodajny wers nasyca pole informacyjne naszej ziemi czystymi i wysokimi wibracjami. I właśnie to ma wartość”, bo w polu informacyjnym Ziemi Bóg stworzył środowisko energii wzajemnych relacji. Współpracujemy z tym polem. Są ludzie, którzy promieniują energią, zwiększając gęstość tego pola, inni zaś przyjmują energię — każdy w zależności od swojej duchowości, wiary. Bezsprzecznie są ludzie, którzy potrafią „zanieczyszczać” to pole informacji. Zadaniem duchowo silnych jest chronienie go, a w nim — zachowanie stabilnej równowagi (dobro musi zwyciężać zło; myślmy o tym, co wysokie i dobre). Zgodnie z oryginalną teorią Wołodymyra Wernadskiego o noosferze, tak samo jak biosfera tworzy się poprzez interakcję wszystkich organizmów na Ziemi, tak i noosfera składa się ze wszystkich rozumów, które wchodzą w interakcje: „I właśnie to ma wartość”... Niech książka przemawia tą wartością — czystymi i wysokimi wibracjami do serc wnikliwych czytelników! „Główne w życiu — życie. A reszta to literatura”, — powiedział Wasyl Stefanyk. W życiu — życie: „Moje słowa niewypowiedziane, mój płacz niewypłakany, mój śmiech niewyśmiany!” (Wasyl Stefanyk, „Moje słowo”). Któż więc dopisze, dopłacze, bo łza, jak wiosenna rosa — krótkotrwała, kto dośmieje się? Życie bywa wymyślne, bogate, ........................................................ Bierz żaglową łódź i płyń! (s. 382) Tak i żyję — tworzę swoje panneau. O, panneau młoda, skąd wam to wiedzieć, Co nam dane I jak życie dawno Z czasu nas wylepia zawzięcie (s. 375). Hermann Hesse twierdził, że poezja to gra w paciorki: „Szczegółowego opisu gry w powieści „Gra szklanych paciorków” nie ma, wiadomo jedynie, że do jej opanowania trzeba posiadać gruntowną wiedzę z zakresu muzyki, matematyki i historii kultury. Gra jest syntezą sztuk i nauk, w której ludzkie wartości przeplatają się w złożone asocjacyjne wzory” (Wikipedia). A jednak... Poezja — to nie gra słów i rymów, a głębokie przemyślenie myśli i uczucia, jedność słowa i myśli — to wychowywanie czytelnika czystymi i wysokimi wibracjami. Myśli bowiem to żywe i rozumne istoty...
Tłumaczenie maszynowe
— Inteligencja zawsze była aktywna. Wspaniale, kiedy ludzie, których nazywamy medialnymi postaciami, biorą udział w różnorodnych projektach społecznych i obywatelskich. A jakie są Pani przemyślenia na ten temat?
— Dzięki takim ludziom ukraińska wspólnota narodowa ani trochę się nie uspokaja. Ogólny patriotyzm wyrasta z regionalnego, który nie pozostaje w miejscu, nie konserwuje się. Kiedy zaś się zatrzymuje, to jest droga do jakiejś aparatowej historii. Wszyscy rozumieją, że naród ukraiński składa się z subetnosów, wszystkie są ze sobą spokrewnione rodowo. Mają jedną strukturę, jedne symboliczne kolory. To świadczy o tym, że zostały ukształtowane dawno, w jednej stałej tradycji, w jednej wspólnej paletce językowej, w jednym widzeniu świata, mają pod sobą dawną, historycznie powiązaną podstawę. Subetnos, czyli te narody, które nazywamy regionalnymi (Słobożanszczyzna, Wołyń itd.), mają swoją paletę, swoją osobliwość. Ale wszystkie opierają się na totemicznej wspólnej historii. W totemiczności mają jednakowe symbole, jednakową kolorystykę — dwóch głównych kolorów — a reszta jest domieszką (od regionu).
Jeśli nie znasz swojego małego kraju, nie staniesz się ogólnym patriotą. Oczywiście, aby poznać cały kraj, trzeba najpierw poznać swoją małą ojczyznę. Zwłaszcza skąd pochodzisz, kim jesteś, swoje cmentarze, zabytki historyczne itd. Łatwa droga to być nikim: to kiedy w tobie nie przeniknęło to do serca.
Dla człowieka istnieją dwa wybory. Po pierwsze, pozostać patriotą swojego kraju. Po drugie, jak czynią to migranci, zacząć żyć za granicą i założyć nowy fundament w innym kraju, stać się jego patriotą. Ale ma to być wybór świadomy, uzasadniony, dojrzały, umotywowany. Kiedy nie ma ani tego, ani tego, wtedy nazywamy to „nasieleniem", które nie patrzy w głąb, nie przyjmuje przeszłości, a zatem nie widzi siebie w przyszłości swojego kraju. Powtórzę! Te dwa wybory są świadome i odpowiedzialne.
Kiedy twój czas — tylko twój, kiedy nie stawiasz przed sobą wartości „w imię czego i dla kogo" oraz „dzięki komu". Można usprawiedliwić każdą narzuconą rusyfikację, można przez przyzwyczajenie pozostawać w tym „programie", ponieważ nie pracujesz z ludźmi, nie występujesz w telewizji, nie jesteś urzędnikiem... To przeciętna osoba, która nie wpływa na ogół, nie pracuje w sferze, gdzie język jest twarzą narodu, gdzie język kontaktuje się i reprezentuje państwo. I w tym widzę problem. Kiedy taki człowiek nie chce się zmieniać i pretenduje do ambitnego stanowiska lub funkcji w tym państwie, taki opór wobec zmian uważam za zbrodnię. Opór wobec logicznego nigdzie w innym kraju nie jest realny.
— Wracając do pytania o aktywną inteligencję — jakie było Pani pierwsze wrażenie ze znajomości z Serhijem Żadanem?
— Kiedy się poznaliśmy?.. Nie pamiętam. Czy to był okres jakichś czytań... Czy on w „Kupidonie" coś prezentował... Gdzieś w latach 2000. Po Pomarańczowej Rewolucji. Ten okres. Ale dla siebie odkryłam Żadana wcześniej. Jego poezja jest wspaniała. Mam przyjaciół, którzy czytają go znakomicie. Dla mnie (jako kinematografistki) przede wszystkim interesujący jest autor i jego utwory jako możliwość wcielenia w grę fabularną. I pierwszym takim momentem fabularnym, który pojawił mi się w głowie, była „Depesz Mode". Od dawna mówiłam, że warto to zekranizować. Przede wszystkim jest to Charków, który jest interesujący dla ukraińskiej treści wizualnej, fabularnej i przestrzeni kinematograficznej. Wydaje mi się, że dla młodzieży może powstać jaskrawa i dynamiczna wizja. Rzeczywiście, może to być bardzo kultowa historia.
— Przy okazji, od razu pytanie o Charków. Serhij Żadan w wielu wywiadach mówi, że Charków jest dla niego swoistą Mekką. Jak Pani sądzi, czy człowiek ze wschodu może być prawdziwym patriotą? Bo nie wszyscy ludzie tam są tacy...
— Nic dziwnego. Po pierwsze, nie dziwi mnie, że na skrajnym wschodzie istnieją takie charyzmatyczne osobowości, wbrew utartemu, postradzieckiemu wyobrażeniu o zrusyfikowanym regionie. Wszystko dzieje się nie dzięki, lecz wbrew. Myślę, że ta wyjątkowość Serhija ma związek z jego rodem, być może z babciami, dziadkami, jakąś stałą tradycją, plus wyjątkowy autentyczny umysł, jego samokształcenie i poszukiwania. Artysta oczywiście odbija się od myśli „ja jestem w przestrzeni", „ja jestem w kosmosie", ale „kim właściwie jestem, skąd". I to „kim jestem, skąd" daje absolutnie wyraźną podstawę. Aby rozpuścić się w ogólnym świecie, przede wszystkim trzeba stać się kimś, zrozumieć siebie. Nie wierzę w „sztukę poza polityką", „artysta — kosmopolita". Kosmopolitą może być Jezus Chrystus, który przeszedł od głębokiego patriotyzmu, zrozumiawszy i uświadomiwszy sobie problemy ludzkości. Nie uważam, że Jurij Andruchowycz jest patriotą regionalnym, on przemawia do całej Ukrainy. Na przykład „Moskoviada" to najbardziej patriotyczny utwór o Moskwie tego okresu, którego nie znamy. I cała „zdrowa" (adekwatna) część Rosjan miała gdzieś zalążki świadomości o tych wydarzeniach, które już zaczynały się kształtować w historiach literackich. Dlatego myślę, że tutaj chodzi raczej o samorozwój, samoanalizę, krytyczne dobre myślenie, a także o stałe pytanie „kim jestem i skąd, czyj jestem". Innym przykładem jest Olena Teliha — z rodziny rosyjskojęzycznej, a ukształtowała się wbrew. W pewnym momencie w świadomości człowieka dzieje się coś takiego, co zmusza go do powstania. A dalej już tylko umacnia kręgosłup na tych pozycjach.
— Obecnie zaczęto masowo kręcić właśnie ukraińskie kino. Jak Pani odnosi się do ekranizacji współczesnej literatury?
— Dobrze, że w ten sposób zaczęliśmy popularyzować nasz dorobek. Bardzo się cieszę, że powstało „Dzikie pole" według „Workutowska" Serhija Żadana. Oczywiście kino nie może zawrzeć wszystkich wątków, które są wpisane w powieść. Dzięki „Dzikiemu polu" z dziesięciu głów, które w ogóle nie słyszały nazwiska Żadan, dwie na pewno sięgną po tę książkę lub zwrócą się do innych jego utworów, które nie są mniej wartościowe. Niestety, obraz jest silniejszy, on programuje. Dlatego warto najpierw czytać książkę jako źródło pierwotne. Chwała Bogu, może być kilka, nawet niezliczone interpretacje tej samej historii. Na przykład znamy kilka ekranizacji utworów W. Szekspira, L. Tołstoja itd. Chciałabym, żeby nakręcono „Dwanaście obręczy" Jurija Andruchowycza. To wspaniały thriller detektywistyczny z dobrym podłożem psychologicznym. Jest tam wystarczająco materiału. Istnieje mnóstwo utworów współczesnej literatury ukraińskiej, które warto wprowadzać na ekran kinowy. Na przykład „Muzeum porzuconych sekretów" Oksany Zabużko. Na ekranizację nadaje się wszystko: od seriali telewizyjnych, których nam brakuje, po kino (melodramaty, dramaty, kryminały). Mamy wiele wspaniałych pisarek — Larysę Denysenko, Iren Rozdobudko, Milę Iwanciową — które mogą wypełnić tę niszę. Nasze gospodynie chętnie będą to oglądać w telewizji. Można zrobić to ciekawie, świetnie, zawile i z intrygą.
— Tym bardziej nie trzeba niczego wymyślać...
— Nie trzeba. Wystarczy po prostu wniknąć w to, co dzieje się na rynku książki, zatrudnić dobrych scenarzystów do współpracy z autorami i stworzyć jakąś historię. Stopniowo zapełniać siatkę telewizyjną. Tym sposobem, popularyzując naszych pisarzy, tworzyć własną matrycę do samoidentyfikacji narodu w kraju. Powinien istnieć państwowy program popularyzacji kultury ukraińskiej: literatury, teatru, kina. Jeśli najwyżsi przedstawiciele władzy będą czytać nasz андеграунд (nowi pisarze — O. L., M. Sz.), wszystko się rozwinie. Elita polityczna powinna dawać przykład. Na „Dzikie pole" przyszedł też... Wydaje mi się, że był wówczas premier. Chciałoby się widzieć wśród dostojników na takich ambitnych projektach. Elicie politycznej warto przychodzić nie tylko na „czerwony dywan", ale uczestniczyć w pokazach przedpremierowych i premierowych (przyjść w jakiś dzień na seans, prywatnie, z rodziną lub samemu). Powinni wiedzieć i rozumieć, jakim krajem teraz rządzą, jakie są aktualne potrzeby kulturalne. Czasami nawet dość młodzi przedstawiciele biznesu i kadry menedżerskiej są bardziej „obeznani" z osiągnięciami światowymi, znają więcej japońskiej klasyki niż własnej. I to jest katastrofa. Japończyk może zapytać: a co mi Pani/Pan może polecić?.. Tutaj nie da się obejść bez przesiąknięcia przestrzenią kulturalną. My (mam na myśli elitę kulturalną — O. L., M. Sz.) możemy nagrywać na miejscach krótkie filmiki, czytać ukraińską poezję. Otóż ja teraz będę czytać Lesię Ukrainkę, bo jest film o Lesi Ukraince. Możemy pomóc. Wszyscy się znamy. To są „strzały", które nie pozwalają zapomnieć. Patrzcie, jak układa się historia. Poruszając się, rozwijając, andegraund, elita kulturalna nie zawsze są zrozumiałe dla przeciętnych obywateli. We wszystkich czasach autorzy nowych reform, stylów, gatunków byli niezrozumiali dla większości. To normalne. Tak powinno być... Ponieważ większość zajmuje się swoimi bezpośrednimi sprawami. Zadaniem elity politycznej i biznesowej jest wdrażanie zaawansowanych technologii w dziedzinie kultury, zanim dojrzeje do tego całe społeczeństwo. Mozart i Bach by nie powstali, gdyby elita, która tworzy, finansuje, nie uwierzyła w ich zamysły i ich nie wsparła. Społeczeństwo bowiem nie było jeszcze gotowe na te dźwięki.
Ponadto widzimy wyzwania ekologiczne. Wspólnota światowa się powiększa. Wielki przyrost ludności i zmniejszanie się areału przyrody — flory i fauny — na skutek zmiany klimatu. Nie możemy tego uniknąć. Co będzie dalej? Które wspólnoty zdołają przejść przez próby? Te, które są silne. A silni to ci, którzy będą potrafili znajdować rozwiązania, brać odpowiedzialność. Państwo nie zdoła wszystkich uratować. Instytucja państwa być może w ciągu dwudziestu lat w ogóle straci sens. Mogą powstać enklawy, tymczasowe sojusze, korporacje. Nie wiem... Wszystko się rozmywa... Widzimy, z jaką szybkością znikają instytucje. Istnieje dwuznaczność, narasta rozczarowanie, rośnie populizm, konsument chce gotowego produktu informacyjnego, nie chce przepuszczać go przez siebie. A co będzie dalej?..
Najważniejsze, by nie przekształcić się we wspólnoty toksyczne, gdzie nie rozumie się wagi zjednoczenia elit wokół klasy kreatywnej, która daje sens, daje wynalazki. To nauka, sport, sztuka. Wierzę, że garncarz, który robi piękne wyroby, ma więcej perspektyw niż ten, kto po prostu pracuje w fabryce. Bo on tworzy sztuczną, niepowtarzalną historię. Kiedy istnieje monolit tych, którzy tworzą, i tych, którzy tworzą warunki, wdrażają, popularyzują, społeczeństwo na pewno zacznie się podciągać do ich poziomu. W ten sposób kształtuje się obywatel intelektualny. Zwłaszcza mimo krytyki „Zakazanego" pod względem artystycznych pretensji, jest on wart uwagi. Mój syn w ten sposób odkrył postać Wasyla Stusa. Wspaniale, że zespół
„Bez ograniczeń” nagrał ścieżkę dźwiękową do filmu, który stał się hitem. Orest (syn I. W. — O. L., M. Sz.) ogląda ich teledysk od rana do nocy. Nauczył się nawet dwóch wierszy. Dlatego żądanie, by film w pełni zadowolił zarówno historyków, jak i filmowców, a zarazem miał jakość artystyczną, jest prawie nierealne. Będą jeszcze filmy. Najważniejsze, by dotykać tych postaci historycznych i kulturowych. Każdy produkt działa na swoją kategorię. Na przykład „Dzienniki Symona Petlury”. Film zadziałał jak misja oświatowa w głowach pokolenia średniego i starszego na wschodzie i południu, które malowały sobie z niego jakiegoś potwora. Natomiast „Lesia i Roma” weszli do historii ukraińskiej kinematografii, ponieważ są pierwszym ukraińskojęzycznym sitcomem. Gdyby takich było trzydzieści, nic by się nie stało. Ale powinno ich być trzydzieści, a nawet pięćdziesiąt. Własnych, to znaczy ukraińskojęzycznych. Jednak jako treści artystyczne nie wejdą one do dziedzictwa artystycznego. A obrazy, które mają historię festiwalową, nagrody, będą podnosić poprzeczkę dla kolejnych twórców. To normalne. Ważny jest rozwój fachowców. Ważne, by komuś przekazywać nowe rzeczy dla rozwoju. Oto problem. Tu powinna działać polityka państwowa. Powinna powstać kulturowa strategia „nierozbazarowania myślenia” (myślenia krytycznego) i współtworzenia. W kinie widzowie również występują jako współtwórcy, bo analizują i krytykują, a zatem — nasycają swój organizm emocjami... — Obecnie organizuje się bardzo wiele wieczorów twórczych, na przykład wieczór pamięci Iwana Switłycznego. Ale przykro, że młodzież uczęszcza na nie tak rzadko. — Popularyzacja takich wydarzeń przez elitę przyciągnie także młodzież. To przykład czynów osobowości medialnej — polityka, sportowca itp. Rozumiemy, że nie mogą tego robić za każdym razem, przychodzić na każdą premierę, ale dwa razy w roku mogą pójść i wesprzeć pisarza albo zorganizować czytania artystyczne utworów, jak na przykład Chlywniuk czytał Łesię Ukrainkę. — Znane są projekty, w których aktorzy czytają ukraińską poezję (Łesię Ukrainkę, Majka Johansena itp.). Czy trzeba to kontynuować? — Tak, w takich projektach zaangażowano wielu aktorów. To właśnie nie pozwala tym wartościom popaść w otchłań. Takie swego rodzaju „przetaczanie krwi” powinno odbywać się przy wsparciu państwa. Powinno być zrozumienie, że kultura to kierunek strategiczny nie mniej ważny niż gospodarka. Nie może być ona wspierana według zasady resztkowej.
Rozmawiały Olena LIASZENKO i Maryna SZTOLKO
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora
Wśród zaprezentowanych książek znajduje się badanie Hanny Weselowskiej „Więcej niż teatr: 2001—2012”, w którym opowiedziano o okresie działalności teatru, gdy dyrektorem artystycznym był Bohdan Stupka; album prac teatralnych znanego fotografa Wiktora Maruszczenki „Frankiwcy. Chwile”, w którym zebrano ekskluzywne fotografie wykonane w latach 1970—2019; album artystyczny „Scenografia. Poszukiwania własnej estetyki 1920—2020”, poświęcony scenografom, którzy pracowali w teatrze im. Iwana Franki; czterotomowe wydanie „Almanach premier”, prezentujące spektakle teatru z lat 2016—2019. Szczególną uwagę wielu teatralnych widzów przyciągnęła książka Mychajła Zacharewycza „Dzienniki dyrektora teatru”.
Ta książka powstała z zapisów dziennikowych, związanych z pracą autora na stanowisku dyrektora generalnego Narodowego Teatru im. I. Franki. Początkowo, dzień po dniu, w tym dzienniku rejestrowano bieżącą pracę teatru: nowe spektakle, trasy koncertowe, zmiany w repertuarze i składzie twórczym, jubileusze, spotkania, pożegnania. Z czasem, z perspektywy czasu, wydarzenia były lepiej rozumiane i wcielane w artykuły oraz wywiady, w których utrwalano to, co najistotniejsze w działalności teatru.
A najważniejszymi na różnych etapach historii teatru stawały się kwestie finansowania i zarabiania pieniędzy, współczesnego teatru i reżyserii, odnowienia trupy oraz stosunku do tradycji i historii założonej przez fundatorów teatru. Tak powstał kronika, która — w tekście i poza nim — opowiada o codziennych troskach dyrektora, o tym, czym żył teatr przez ostatnie dziesięciolecia, o sławnych mistrzach, o przeszłości zespołu.
Pojawienie się książki autor zawdzięcza teatrowi, który uważa za najlepszy na świecie, w którym przeżył ponad ćwierć wieku. Nieocenioną pomoc w realizacji autorskiego zamysłu udzielił przyjaciel teatru — fotograf-artysta Wiktor Maruszczenko, którego fotografie pomogą czytelnikowi odtworzyć w pamięci ulubione spektakle, autorów, reżyserów, artystów i tych, których widz widział tylko rzadko — pracowników warsztatów produkcyjnych, administratorów, wszystkich tych, którzy na scenie i za kulisami tworzyli i tworzą sztukę Frankiwców.
— Mam zaszczyt zaprezentować niesamowitą rzecz — „Dzienniki dyrektora teatru”. Kiedy je pierwszy raz przeczytałam, byłam niezwykle poruszona czułością wobec naszego teatru — wyznała kierowniczka części literacko-dramatycznej teatru Natalia Ponomarenko. — To książka Mychajła Wasylowycza Zacharewycza, który przyszedł do teatru w bardzo trudnym okresie — latach 90. Wtedy trzeba było zrobić wszystko, aby teatr przetrwał.
On pierwszy na Ukrainie rozpoczął współpracę z mecenasami i sponsorami, stworzył radę opiekuńczą. Właśnie to dało możliwość powrotu do teatru Oldze Kusenko, Nonnie Koperżynskiej, Wołodymyrowi Dalskiemu, Arkadiuszowi Haszynskiemu. M. Zacharewycz — człowiek teatru, sam aktor.
Dziennik — rzecz intymna. I nie każdy może wynieść swoje wątpliwości, problemy, przemyślenia na szerokie forum. My to zrobiliśmy. Mamy kronikę teatru od 1992 roku do dziś. To swoista spowiedź o ludziach i o spektaklach.
Szczególnym wzruszeniem przepełnione są strony o Serhiju Danczence, twórczym bracie, z którym w trudnych latach 90. chronili ten teatr. Wtedy jeszcze nie znali popularnego obecnie słowa — integracja europejska. A teatr wyjeżdżał do Europy, pracował z różnymi europejskimi instytucjami. Jak to wychodziło, nie wiem. Ale wyjeżdżaliśmy do Austrii, Niemiec, Polski, wystawialiśmy wspólne spektakle.
W poniedziałki u nas prowadzono czytania współczesnej ukraińskiej dramaturgii. Dzięki Mychajłowi Wasylowyczowi bank „Nadra” pomógł wydać zbiór współczesnych ukraińskich sztuk. W tamtym czasie to był cud nad cudami. A zadedykował swoją książkę autor matce…
Obecni na prezentacji mieli możliwość obejrzeć krótki film o tym, jak powstawał ten projekt wydawniczy. Dyrektor wydawnictwa „Antykwar” Hanna Szerman opowiedziała o pracy nad książkami, wydanymi na jubileusz teatru. Podziękowała wszystkim, którzy dołączyli do tej sprawy: fotografowi Wiktorowi Maruszczence, teatrologom Witalijowi Zeżerze i Walerijowi Hajdaburze, projektantowi Wadymowi Felykowi, PR-menedżerce teatru Anastasiji Korżowej, głównemu artyście teatru Andrijowi Ołeksandrowyczowi-Doczewskiemu oraz wielu innym.
Walerij Hajdabura zaproponował włączenie do świętowania jubileuszu ukraiński teatr diaspory. Ten teatr, według jego przekonania, pozostawił głęboki ślad w Kanadzie, USA i Niemczech. Również pan Walerij przekazał Frankiwcom pozdrowienia od 95-letniego Jurija Hnatowycza Jury, który jest dumny ze swojego ojca, który stał u podstaw tego teatru.
— Mnie Pan Bóg zesłał wielkie szczęście, jako prowincjonalna młoda aktorka trafiłam do teatru Franki — podkreśliła ludowa artystka Ukrainy Hałyna Jabłonska. — Pracowałam tutaj ze współpracownikami Lesia Kurbasa — Buczmą, Bałabanem, Kruszelnyckim, Skłarenkiem. Młodzież, która trafiła do tych reżyserów, pośrednio otrzymywała od nich wskazówki samego Lesia Kurbasa. Mówimy, że trzeba iść do europejskiego teatru. A tak naprawdę europejski teatr zaczynał się tutaj, na Ukrainie. Miałam i wzloty, i upadki, ale każdy upadek — to trampolina przed nowym wzlotem.
Ludowa artystka Ukrainy Łarysa Kadyrowa przeczytała wiersze Liny Kostenko, a doktor nauk o sztuce Hanna Weselowska opowiedziała, jak tworzyła książkę „Więcej niż teatr: 2001—2012”.
O zaplanowanych jubileuszowych wydarzeniach opowiedział dyrektor generalny-dyrektor artystyczny teatru, ludowy artysta Ukrainy Mychajło Zacharewycz. Wśród nich — kręcenie pełnometrażowego filmu, przeprowadzenie festiwalu teatrów narodowych Europy, do udziału w którym chcą zaprosić dziesięć wiodących europejskich teatrów. Państwo na razie nie pomaga w realizacji tych projektów, więc trzeba szukać sponsorów.
— Szczęśliwy jestem, że pracuję na stanowisku kierownika teatru od 28 lat — wyznał Mychajło Wasylowycz. — To był dość niełatwy czas. Jestem dumny, że w tym czasie wystawiono tu 250 spektakli. To ogromne doświadczenie. Zespół Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki zaprosił na Scenę Kameralną im. Serhija Danczenki, gdzie odbyła się prezentacja wydawnictw poświęconych 100-leciu teatru.
Tłumaczenie maszynowe
Narodowy Akademicki Teatr Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki nadal popularyzuje na swojej scenie najlepsze wzory zachodnioeuropejskiej dramaturgii. Niedawno kierownik artystyczny teatru, laureat Nagrody im. Szewczenki, Narodowy Artysta Ukrainy Mychajło Riezniković wystawił tutaj spektakl „Pasażer bez bagażu” według sztuki Jeana Anouilh.
Bo to właśnie one, zasadniczo, kształtują człowieka — to, co się spełniło i czego nie spełniło w losie każdego!.. Dawny ból, samotność, rozpacz, skruha, buntownicze narzekanie, cierpienie…
„Wojna wypacza jednych, a w innych cudownie wskrzesza sumienie…” — słowa Anouilh, wypowiedziane przez niego w przededniu II wojny światowej. Ta diagnoza dla ludzkości wciąż nie straciła na aktualności… Czy ją usłyszymy?.. Chciałoby się…
„Pasażer bez bagażu” to spektakl o miłości, jak okrutna ona może być. Bo miłość to jedyna rzecz, która nie pozwala człowiekowi zapomnieć o sobie… Nawet jeśli życie jest całkowicie złamane.
Cała uwaga widzów skupiona jest na głównym bohaterze, którego rolę znakomicie gra Ołeksij Poliszczuk. Czy zdoła on przypomnieć sobie swoją młodość, czy pozostanie w nowej rodzinie? Obok Ołeksija Poliszczuka widzimy Jewhenija Szczerbania, który gra Gastona w młodości. Mamy nadzieję, że ten młody aktor ma przed sobą wielką przyszłość twórczą. Widzów na długo zapamiętają także jaskrawe postacie stworzone przez Dmytra Sawczenkę (Georges Renaud),
Ołeksandrę Jenę (panią Renaud), Ołenę Kulczycką (Valentine Renaud), Tetianę Nazarową (księżną Dupont-Dufort), Borysa Woznioka (metra Juspara), Ołeksandra Choroszka (metra Pickwicka) i innych.
Dzięki dekoracjom i kostiumom,
stworzonym przez scenografa Mariję Lewicką, widz niemal przenosi się do Francji w latach 30. ubiegłego stulecia, kiedy rozgrywały się wydarzenia spektaklu. Muzyczne rozwiązanie Ołeksandra Szymka pomaga zaś wraz z bohaterami przeżyć ich emocje. Kwintesencją spektaklu stały się wyszukane numery choreograficzne, stworzone pod kierownictwem Olgi Holdys.
Tłumaczenie maszynowe
Międzynarodowe autorytatywne jury w składzie znanych pisarzy, literaturoznawców, uczonych oraz działaczy kultury ogłosiło wyniki konkursu o Międzynarodową Nagrodę Literacką imienia Hryhorija Skoworody, do której nominowano utwory prawie 800 autorów z wielu krajów. Zaszczytu znalezienia się w gronie laureatów Międzynarodowej Nagrody imienia Hryhorija Skoworody w 2019 roku dostąpił ukraiński poeta, artysta ludowy Ukrainy, akademik Andrij Demydenko „Za wybitny wkład w literaturę ukraińską”. Miło zaznaczyć, że Andrij Demydenko niedawno został pierwszym laureatem nagrody imienia Mykoły Tomenki w kategorii „Poezja” za tomik wierszy „Wybuchają mniszki”. NSPU szczerze i serdecznie gratuluje swojemu koledze! Biuro prasowe NSPU
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij ŁUKIANCZUK Zdjęcie autora Centralna Biblioteka im. T. H. Szewczenki dla dzieci w Kijowie we współpracy z Międzynarodowym Stowarzyszeniem Społecznym „Wołyńskie Bractwo” 7 listopada przeprowadziła prezentację wystawy prac graficznych Wałentyny Rostysławiwny Protopop „Melodia kreski”. Niełatwa była droga artystki do uznania jej talentu. Wałentyna Rostysławiwna Protopop urodziła się 4 stycznia 1959 roku we wsi Drewyni w rejonie iwanickim obwodu wołyńskiego. Wałentyna jest przykuta do łóżka od 13 roku życia i kiedy rówieśnicy szli do szkoły, dziewczynka siadała do rysowania. Pierwszym rysunkiem był bałwan. Mama domalowała do bałwana wróbelka i ten niezwykły bałwan z wróbelkiem stał się impulsem... do poczucia twórczości. Bezgranicznie zakochała się w grafice Leonida Nejmarka, którą zobaczyła w lokalnej gazecie. Kopiowała jego rysunki. Po dziesięć-dwadzieścia razy. Kopiując Nejmarka, Wałentyna sama zaczęła tworzyć. Wiele podpowiedział nauczyciel rysunku ze wsi Mownyky Panas Jaroszczuk. A później sąsiadka zapoznała Wałentynę z dyrektorem Włodzimiersko-Wołyńskiej Szkoły Artystycznej Adamem Mychalykiem. Zobaczywszy u dziewczyny talent malarski, zarekomendował wstąpienie na wydział sztuk pięknych Moskiewskiego Uniwersytetu Kultury i Sztuki. Pani Wałentyna wybrała właśnie grafikę do wyrażenia siebie, ponieważ filigranowa kreska, wykonana czarnym długopisem żelowym, pozwala cienkimi, koronkowymi liniami płynąć w świat fantazji, odtwarzać piękno przyrody do najdrobniejszych szczegółów. Kiedy Wałentynę słuchała się jeszcze lewa ręka, wypalała na drewnie portrety i pejzaże, a także wspaniale haftowała. Szczególnie drogie są jej te ręczniki, które haftowała dziewczętom wychodzącym za mąż. Na szczęście, na los... Kiedyś dziewczęta przyniosły z biblioteki gazetę „Silśki wisti”. Od tego czasu zaczęła się jej wieloletnia przyjaźń z redakcją. Przez wiele lat jej grafika była drukowana na łamach „Silśkich wisti”, a także gazet „Wołyń” oraz „Kołos”. W 2012 roku ukazał się drukiem album grafiki „Poezja kreski” według książki „Pory roku”, do którego weszło 230 rysunków graficznych. Utworami Wałentyny Protopop zilustrowano książki Ołeksandra Matijka „Potoky”, „Rosynycia”, Wiry Chomjak „Wira. Nadija. Lubow”, Josypa Struciuka „Bub”, Illi Temerteja „Poeziji”, Łarysy Szachowej „Hrudoczka cukru”, Olhy Wiktoriwny Sokołowśkiej „Ja w duszu sonce j rajduhy wpuskaju”, almanach „Ukraina — moja Batkiwszczyna”, 2006, „Neopalema kupyna”. Wielokrotnie jej haftowane ręczniki, serwetki, rysunki graficzne były prezentowane na różnych wystawach. Obecnie Wałentyna Protopop jest członkinią obwodowego laboratorium twórczego dla uzdolnionych osób niepełnosprawnych (Łuck). Odznaczona wieloma dyplomami, listami pochwalnymi, wyróżnieniami. W 2012 roku została zwyciężczynią akcji „Samorodky iz narodu”, zainicjowanej przez gazetę „Wołyń — nowa”. W 2003 roku otrzymała wyróżnienie Iwanickiej Administracji Rejonowej „Człowiek Roku Rejonu”. Twórczość daje Wałentynie natchnienie, wzmacnia wiarę w swój talent, uskrzydla. Drzwi jej domu są zawsze otwarte. Delikatna z duszy i silna duchem, ogrzewa ludzkie serca swoim ciepłem, zasiewa je dobrem. Swoimi zadziwiającymi pejzażami, martwymi naturami otwiera przed nami drżące piękno rodzinnej ziemi. Rysunki artystki oczarowują wzniosłością, uroczystością i wywołują zachwyt talentem oraz odwagą tej silnej kobiety, która nie schowała się ze swoim nieszczęściem przed ludźmi, a wręcz przeciwnie, daruje im radość. Zatem utalentowana artystka zaprasza wszystkich czytelników do odwiedzenia wystawy z jej pracami w stołecznej bibliotece im. Tarasa Szewczenki i otrzymania szczerej radości z krajobrazów czystej przyrody rodzinnego kraju: „Szanowni przyjaciele, znajomi i nieznajomi! Zwracam się do wszystkich tych, którzy szanują sztukę, których interesuje grafika. Zapraszam również do zapoznania się, ocenienia moich prac, które stworzone są z wyobraźni i utrwalone w pamięci (kiedy była możliwość wyjazdu wózkiem inwalidzkim na ulicę i podziwiania krajobrazów wołyńskiego kraju), do odwiedzenia wystawy „Melodia kreski”. Poczujecie melodię pejzaży, którą daruje nam przyroda i którą ja przekazuję kreską... Uczcie się widzieć, doceniajcie piękno przyrody!” Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redaktor Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Iryna STELMACH
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za prawdziwość informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe