Strona · s. 8strona oryginału ↗
Serhij HRABAR. Z przyszłej książki nowel «Zniknięcie»
Слово Просвіти, №46 за 2020 рік
Bezdomny A ty co myślałeś? Że ona wszystko rzuci i popędzi za tobą? Za twoim dziwnym niezrozumieniem życia? Za twoim wiecznym brakiem pieniędzy? A może za twoim talentem, za który nie kupisz nawet butelki piwa, nie mówiąc już o imprezach i restauracjach, nocnych klubach i dyskotekach? Ty kiedy ostatni raz byłeś w restauracji? Komu ty jesteś potrzebny bez finansów i mieszkania, powiedz, komu?.. Bezdomny oderwał się od myśli, które nachodziły go za każdym razem, gdy grzebał w śmietniku. Była to codzienna obowiązkowa procedura, którą nazywał porannym mocjonem. Śmietniki były głównym źródłem przedłużenia życia: co znajdzie, wszystko jego, chociaż wszystko działo się trochę nie tak. Terytorium było surowo podzielone i pilnowali tego „mniejszość narodowa” Mustafa oraz policjant Strach, jak wszyscy nazywali przedstawiciela władzy o imieniu Jewstratij. Bezdomny często myślał nad tym, jak to we współczesnym świecie można było otrzymać takie imię. Raz nawet zapytał policjanta, ale ten tylko z irytacją machnął ręką i coś wymamrotał w kwestii religijności rodziców, posyłając Bezdomnego w odpowiednim kierunku. Oprócz czysto geograficznego podziału terytoriów, za naruszenie którego winowajcy otrzymywali za pierwszym razem proletariackie kopniaki, za drugim – bito ich złowrogo i boleśnie, a za trzecim… po trzecim, z reguły, naruszający znikał na zawsze, istniał jeszcze podział hierarchiczny. Policjant stał na szczycie piramidy i wszystko cenne, co znajdowali „poszukiwacze”, oddawano najpierw Mustafie, a od niego – Strachowi. Bezdomny był starszy od wszystkich innych takich samych jak on bezdomnych w tej dzielnicy, a być może i w całym mieście. On swoim istnieniem zmieniał znany postulat, który napomykał o szybkiej śmierci ludzi tego powołania: „Bezdomny starym nie bywa”. Bezdomnym był już z osiem lat, mieszkał oddzielnie od wspólnoty, na prawo od tunelu, który prowadził od Kolumny Prawa Magdeburskiego albo, jak ją jeszcze nazywano, dolnego Pomnika Chrztu Rusi, do brzegu Dniepru. W przeszłości Bezdomny był literatem, znał historię i muzykę, lubił smacznie zjeść, a jeszcze lubił kobiety. Właśnie przez nie doszedł do dzisiejszego swojego stanu. Jego ostatnia pasja działała pragmatycznie i celowo: pragnienia płynęły jak z rogu obfitości, a on cudem wykręcał się, zaspokajając je. Ale wszystkiemu przychodzi kres, ostatnia jej zachcianka pociągnęła za sobą zastawienie jego wielopokojowego mieszkania. Ukochana odjechała od niego za kierownicą nowiutkiego modnego auta, a on został, każdego dnia oczekując przyjścia „konkretnych chłopaków”. Oni też przyszli pewnego późnego jesiennego wieczoru. Byli małomówni, opowiedzieli o trzydniowym terminie jego przebywania w lokalu i sposobie ukarania w razie odmowy. On trochę pomyślał, zebrał takie owakie rzeczy i poszedł w świat, wspominając epitafium na grobie wybitnego filozofa i podróżnika: „Świat łowił mnie i nie złapał”. Dzisiaj do jego śmietników przybłąkała się kobietka-bezdomna. Ta ingerencja rozdrażniła. Bezdomny surowo wymamrotał zestaw przekleństw i ręką wskazał, żeby ta zabierała się precz. Kobieta odeszła, ale z czasem znów zbliżyła się do jego śmietnika. Od niej, jak, właściwie, i od niego, szedł cuchnący zapach dawno niemytego ciała, niepranych, cudzych rzeczy i jeszcze czegoś specyficznego, wyłącznie ich – bezdomnego. Bezdomny był z inteligencji: nie przeklinał bez potrzeby, nie bił się, zresztą wiek już był nie na bójki, ale twardy w słowach i sprawiedliwy, a to uznawali wszyscy, w decyzjach. Podszedł bliżej do kobiety z zamiarem po prostu wypchnięcia jej dalej ze swojego terytorium i nagle zobaczył jej oczy, przesiąknięte tęsknotą i beznadzieją. W następnej minucie wszystko przewróciło się w nim: zachciało mu się utonąć w tych oczach, poczuć smak jej warg, zniewolić sobą jej ciało. Bezdomny wyciągnął rękę i wyszeptał kilka czułych słów ze swojego przeszłego życia. W tej chwili nadzwyczajnie zachciało mu się ciepłego prysznica, przywidział się zapach perfum i ciepło szerokiego, miękkiego ręcznika, którym otuliłby swoją brankę. Bezdomny poczuł się olbrzymem, władcą przestrzeni, wielkim panem krajów i ludzi. Teraz mógł pokonać wszystko, co zbijało go z drogi na manowce, przeszkadzało i gnębiło, mógł oczyścić się z tej skazy, która stopniowo, dzień po dniu wciągała w złowrogość. Ulewa zaczęła się nagle, bez grzmotu, bez chmur: jakby na niebie otworzyły się gigantyczne śluzy, którym już nie starczyło sił trzymać majestat wody. Deszcz nakrył mokrym, gęstym płótnem Bezdomnego i kobietę, zmuszając przytulić się do siebie – nagle, bez zastrzeżeń. I naraz, ona pocałowała go… nieśmiało, w dawno nieogolony policzek. Stali pośród bachanalii przyrody, zlewając się w nieoczekiwanej całości. Bezdomny patrzył w jej oczy i nie wierzył, że to naprawdę, że można tak znaleźć się pośród ukwieconego, jasnego blasku. Świat zmienił się: i śmietniki, i zapachy jakimś cudem rozpuściły się. A deszcz nie ustawał, przeciwnie, wzmagał się, bezlitośnie chłoszcząc, zalewając ciała dwojga zastygłych w objęciach ludzi. Tę noc spędzili razem, przedtem starannie, jakby po raz pierwszy w życiu, umywszy się w zimnej wodzie Wiecznej rzeki. Być może właśnie w tym miejscu, gdzie kiedyś Wielki książę ochrzcił swoich synów. Kobieta została w schronieniu Bezdomnego. Okazała się dużo młodsza od niego, ale z dociekliwym umysłem i niepohamowanym pragnieniem poznania. Nie zważając na wiek, los już twardo poszarpał ją, nie dając nic oprócz goryczy i zniewagi. Słuchała Bezdomnego, krok po kroku wyrywając się ze złowrogiego koła, napełniając się nieznaną jej wcześniej siłą, a on dzielił się, oddawał wszystko zachowane przez wiele lat. Pewnej jasnej, łagodnej nocy zobaczyli nad Dnieprem światła. Stali jak zaczarowani, kiedy niespodziewanie w kapryśnym niebie pośród miliardów gwiazd wyodrębniła się niewielka grupka, która zmieniając się, poruszając, przelewając, w pewnej chwili rozbłysła ogromnym promiennym sercem. Odczucie w odczuciu Pamięci Paula Celana Odczucie w odczuciu, w półprzezroczystej, półzniszczonej pułapce, która schowała się na poboczu, w małym wyschniętym liściu, który drży od podmuchów wiatru, w pojedynczym drzewie, które samotnieje na przeciwległym brzegu rzeki, w plusku wody, nieustającej i nieskończonej, w drodze… …która wołała mnie, zaciągała, wtajemniczała, była jednocześnie wybawicielką i kusicielką, odkrywając świat powabny i świat zuchwały, świat ludzi podstępnych, nie, nawet nie ludzi, watahy chartów, które napadały z tyłu, krusząc na kawałki duszę moją. Droga zaczynała się ukwiecona pośród róż i maków, które pieściły moje dzieciństwo, składając pamięć, wychowując małego chłopca, który, jak i wszyscy żydowscy chłopcy, marzył grać na skrzypcach. I coś tam wychodziło, ale nie wyszło, nie stało się skrzypka, lecz muzyka została na zawsze – i brzmiała, i brzmi wiele lat – różnie brzmi... Droga wołała odszukać Słowo w jego najbardziej wyrafinowanym przejawie, w mikrolatach istnienia, w pograniczu głosu i milczenia, w prawdziwości koloru. Lecz świat – kapryśny, i na zmianę różnobarwności przyszedł żółty kolor. On był na wszystkim: na ciałach, odzieży, ojcu, mamusi. Z żółtego – nie było powrotu. To on „wysadził drzwi z zawiasów”, ojcowskie drzwi, do których „moja czuła mamusia już nigdy nie przyjdzie”. Żółty kolor ubrał się w Słowo, z którym się urodziłem i od którego uciekałem. Kim jestem? Powiedz mi: kim jestem? Gdzie ziemia moja? Tutaj czy tam, czy może gdzieś w dalekim świecie? Powiedz mi? Daj odpowiedź. Milczysz…
Szedłem, szukając siebie „od progu do progu”, pilnując Słowa, które odbijało się echem we mnie, w mojej próbie niezatracenia tego, co pierwotne, co z mlekiem matki, co „z głębi Arki”. W tym mieście: imperialnym i secesyjnym, u tej kobiety drapieżnie pożądliwej, u niej w domu, postanowiłem, że odnalazłem spokój. Ale myliłem się. Czyż może być coś straszniejszego od wzgardzonej kobiety. I nie chodzi o wiek czy coś innego, ale nie mogłem tak – byle z kim, i przyjaźń zdradzić, i szacunek – nie mogłem i nie chciałem. A potem przyszła zemsta – długa i wyrafinowana w swojej nienasyconości… …i znowu droga, która w końcu przywiodła do ciebie, moja ukochana, „niby przez ciemność naniesiony znak obcej epoki”. Otuliłaś mnie ciepłem, zrozumiałaś mnie, dałaś mi poczucie szczęścia. Tylko jednego nie zdołałaś: uwolnić od „językowych krat”, przeprowadzić mnie za to okienko, które zagradzało, łamało Słowo w jego zarodku i choćbym nie wiem jak się opierał, widziałem tylko „kółka twoich oczu między prętami”. Żyłem dla ciebie i ty żyłaś dla mnie, pisaliśmy jedno dla drugiego, tworzyliśmy swój świat, nasze serca odbijały się w jednym rytmie. Pamiętam ten dzień, kiedy namalowałaś nasz oddech, nasz z tobą oddech. Milczałem, ale ty słyszałaś mnie i pojawił się ten, który idzie za nami — nasz syn. W dniu tym „niebo ściekało ci z oczu”. I wszystko byłoby dobrze, gdyby nie kolor, który nieustannie przypominał mi: kim jestem i skąd przyszedłem. Prześladował mnie, zamieniał życie w ciągłą ucieczkę. Pamiętasz, kiedy rzuciłem się z ostrzem na ciebie, moja ukochana, zobaczywszy ten żółty, ten brudny, zmieszany z krwią i popiołem kolor. A to był tylko żółty szal na twoich ramionach. I zacząłem bać się siebie, cieni i pustych ulic, twarzy i spojrzeń, słów i milczenia. Znalazłem się na „przełomie oddechu”, w punkcie, z którego nie ma powrotu. Poczucie w poczuciu, w pośpiesznym kroku, w Słowie, które przepełniało usta, w małym chłopcu, który teraz gra na skrzypcach na tym moście przez rzekę. W żółtym kolorze od latarni… W tobie, moja ukochana… W wodzie, która woła… W Słowach, które szukają wyjścia… Jaki miesiąc na dworze?.. Kwiecień. Zimno, dlaczegoś bardzo zimno… Poczucie w poczuciu… Dzwonek Dzwonek rozległ się niespodziewanie i zmusił do drżenia. Dzwonił człowiek z przeszłości, który był obok długie lata, a potem.., potem zniknął, gubiąc się wśród innych przypadkowych i nieprzypadkowych podróżnych. Trochę pogadaliśmy o tym i owym, trochę pożartowaliśmy, trochę wypytaliśmy: kto, jak, gdzie? Wszystko zgodnie z zasadami uprzejmości. Nagle mówi, że jedzie tym samym pociągiem obok mojego miasta, i na
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
