Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

«ATLANTYDA» – pierwsze wrażenie Czysty arthouse, niczym czysty spirytus

Слово Просвіти, №46 за 2020 рік

Zakazano „Sumienie” Wołodymyra Denysenki, „Długie pożegnania” Kiry Muratowej, „Białe chmury” Rolana Serhijenki… Film „W środku lata” Wasyla Iljaszenki ryzykował znalezieniem się na tej liście. A recenzja Jurija Laszenki była próbą udowodnienia partyjnym cerberom, że Wasyl Iljaszenko to utalentowany reżyser, nakręcił dobry obraz „Parapetówka”, a stąd wynikało, że do jego nowej pracy nie warto tak się przyczepiać… Wyraził Laszenko i pewne uwagi – żeby nie powiedziano, że wychwala kolegę, z którym pracuje. Ale cerberzy mimo wszystko podnieśli wrzawę, bo aluzję zrozumieli, a to poetyckie kino siedziało im w gardle… „Naszą sprawą jest dzwonić…” Z wiarą w „Naszą sprawą jest dzwonić”, w nieśmiertelność ukraińskiego ducha tworzyło się ukraińskie kino poetyckie. I choć reżyserzy oraz scenarzyści musieli budować fabuły tak, aby cenzura nie postawiła krzyżyka na filmie ostatecznie, a ich nie zesłano „na Sybir nieprzebyty”, to widz już nauczył się odbierać podtekst. I zostawały z nami na zawsze kadry z „Białego ptaka z czarnym znamieniem”: słowa Oresta – żołnierza UPA o tym, że nie po drodze nam ani z Moskalami, ani z Niemcami, i jego ostatni taniec z Daną; i to, jak rechocze Moskal, kiedy brat daje bratu-Ukraińcowi policzek; i bocian, który złapał żmiję; i słowa ojca Myrona: „Naszą sprawą jest dzwonić. A czy będzie świt, czy nie – to już Jego sprawa”. Tak samo przemawiał do naszych serc świadek wielowiekowej historii narodu ukraińskiego, ten potężny dąb z Bahaczanki, w obronie którego przed buldożerem stawała delikatna nauczycielka – kadr z pociętego-zniszczonego, a jednak poetyckiego filmu Wasyla Iljaszenki. …Minęło prawie pół wieku. Czas dowiódł absurdalności i nieludzkości komunistycznej ideologii, okrutnego, ludobójczego charakteru tych żądań i oskarżeń, które susłowy – szczerbyckie – małanczuki wysuwały wobec ukraińskich twórców, w szczególności filmowców. Odszedł w niebyt „metod socjalistycznego realizmu”, a ukraińskie kino poetyckie – jest na fali wznoszącej! Ono, rzecz jasna, zmieniło się, może krytycy-filmoznawcy będą nazywać je inaczej, ale dla nas, widzów, na przykład „Tołoka” Mychajła Illjenki, której premiera odbyła się w sierpniu 2020 roku, – to ukraińskie kino poetyckie XXI wieku: film-przypowieść o niezniszczalności ukraińskiego ducha, ukraińskiego ładu i zwyczaju… Więc wszystko stało się dokładnie odwrotnie do tego, co twierdził Szczerbycki jesienią 1974 roku, ogłaszając ukraińskie kino poetyckie nieistniejącym i krytykując gazetę „Komsomolec Połtawszczyzny” za to, że ośmieliła się o nim wspomnieć. Zatem pozostaje powtórzyć słowa ojca Myrona z „Białego ptaka z czarnym znamieniem”: „Naszą sprawą jest dzwonić…”. Albo słowa ojca Witalija z serialu „I będą ludzie”, nakręconego na podstawie utworów naszego ziomka Anatolija Dimarowa, którego premiera na STB odbyła się w dniach, kiedy piszą się te słowa: „Miejcie świątynię w sercu”. Nowe pokolenie ukraińskich filmowców przyswoiło doświadczenie poprzedników – twórców poetyckiego kina i, nie gasząc ducha, mając w sercu świątynię miłości do własnego narodu, trzyma swoje przyczółki Wolności, zarówno politycznej, jak i twórczej… Gdyby jeszcze nasi rządzący wszystkich przetasowań mieli takie samo zrozumienie tego, co ważne dla narodu – żeby nie ucinano finansowania branży filmowej, jak robi obecna władza, nie anulowano wyników już przeprowadzonych pitchingów, uświadamiali sobie, że nie można wygrać ani zbrojnej, ani informacyjnej wojny z krajem-okupantem, jeśli w kanałach telewizyjnych będą puszczać to stare prostalinowskie moskiewsko-sowieckie filmy, to seriale z gloryfikacją rosyjskiej broni czy rosyjskich bandytów, to niskiej jakości wypociny-komedie, gdzie zza codziennych żartów raz po raz wystawia nos sowiecka ideologia zleceniodawców i wykonawców projektu. …A kropkę w tym artykule stawiam, będąc na premierze filmu Ołeksandra Denysenki „Taras. Powrót”. Przed oczami wyobraźni przepływają jego kadry, przypominają się wszystkie inne premiery filmowe, na których byłam ostatnio, i w duszy krzepnie wiara: rozwoju prawdziwego ukraińskiego kina XXI wieku – różnorodnego gatunkowo, dynamicznego, głęboko psychologicznego i poetyckiego – retrogradom już nie zatrzymać! Lesia WORONIUK Kiedy zobaczyłam tylko zwiastun filmu Atlantyda / Atlantis reżysera Wałentyna Wasjanowycza, od razu poczułam – to będzie poruszające kino o wojnie. Uważnie śledziłam festiwalową historię tego obrazu i cieszyłam się z każdego zwycięstwa. Film całkowicie zasłużenie zebrał i kontynuuje zbieranie wszystkich najsłynniejszych nagród filmowych świata. Co więcej – „Atlantyda” jest nominowana od Ukrainy do „Oscara” i mam wielką nadzieję, że w końcu właśnie ten film przywiezie nam najbardziej prestiżowe wyróżnienie filmowe świata. Niech wybaczą mi drodzy Achtem Seitabłajew z „Cyborgami” oraz Serhij Łoznycia z „Donbasem”, bo muszę przyznać – Wałentyn Wasjanowycz z „Atlantydą” stanął na czele mojego TOP-3 filmów o wojnie. Nie będę opowiadać fabuły filmu. Chcę napisać o nastroju i estetyce. Każdy kadr – po prostu idealny – to żywe wielokompozycyjne płótno. Każdy kadr wypełniony jest wielopoziomową symboliką – kiedy najpierw odczytujesz główne wydarzenie, a potem dodatkowe znaczenia, których jest nieskończona ilość. A te długie, integralne, złożone sceny bez żadnego montażu i krzątaniny — rozwiązania reżyserskie działają nie tylko na rzecz efektu estetycznego, ale i emocjonalnego, przenikając na wskroś. Twórcom filmu udało się osiągnąć jakiś niewiarygodny stan — to kino artystyczne wygląda jak dokumentalne, bo nie ma żadnej granicy i sztuczności między tobą a bohaterem, a jednocześnie — to absolutna poezja. Główni bohaterowie to nie aktorzy, a uczestnicy wojny, oni po prostu i uczciwie żyją w kadrze. Andrij Rymaruk, bardzo prawdziwy główny bohater. Tak jak praca scenografa Władlena Odudenki. Osobno wyróżnię język — solidna potoczna ukraińszczyzna bez literackości i plastiku, to bardzo organiczne. Uważam również za absolutny cud scenariuszowy to, że psychodeliczność, ból, zespół stresu pourazowego, postwojenno-apokaliptyczny stan bohaterów udało się przekazać bez sztampy, kiedy bohaterowi jest źle i pije — ani kropli alkoholu. I przez to bohaterowie wyglądają jeszcze silniej — są w piekle, którego nie próbują niczym gasić, a przekształcają je, jak mówi główny bohater, „w rezerwat”. Ale mimo wszystko dla widza „Atlantyda” to czysty arthouse, niczym czysty spirytus: parzy od wewnątrz, a nawet długie końcowe napisy nie dają zapasu czasu, by dojść do siebie i łatwo wyjść z sali. Osobno chcę napisać o twórczej odwadze Wałentyna Wasjanowycza. Z tego miejsca będzie to ciekawe i pożyteczne dla wszystkich moich przyjaciół-artystów. Jak często słyszycie, że wasze dzieło to nie format, trzeba je przerabiać, nie będzie na nie popytu, nie odpowiada kanonom, że po 3 sekundach widz już przełączy kanał, film czy promo na Facebooku, że świat jest przepełniony informacją i macie jeden wdech, by pochwycić widza? Otóż — to wszystko jest wyjątkowy szum. Autorski styl reżysera Wasjanowycza to dowód na to, że bycie sobą i bycie wyjątkowym, słuchanie i brak krzątaniny — to najcenniejsze, co możecie dać współczesnemu, zbyt szybkiemu światu. Ponadto Wałentyn Wasjanowycz jest jednocześnie scenarzystą, reżyserem, operatorem, montażystą i współproducentem. Niech wam to dodaje sił, by zaczynać to, co zaplanowaliście, nawet nie mając początkowo ludzi o podobnych poglądach. Planuję jeszcze raz koniecznie pójść i obejrzeć na dużym ekranie. Nie przegapcie, póki kina nie zostały zamknięte ponownie. tego, że teatr to umowność. Oczywiście można było dodać brodę czy wąsy. Ale ja gram nie Don Kichota, a człowieka, który mógł nim być, gram pewną myśl. Na pokazie przedpremierowym spektaklu był moment, że widzę na sali Dulcyneę i daję jej kwiat. Póki co z tego twórczego odkrycia musiałem zrezygnować, gdyż w warunkach kwarantanny niepożądany jest bliski kontakt z widzem, ale myślę, że wrócę do niego w przyszłości. Oczywiście pracować w warunkach kwarantanny jest trudniej. Ludzie boją się chodzić na spektakle i ja ich rozumiem. Zachorowali moi przyjaciele, u niektórych z nich z powodu tej choroby zmarli rodzice. Ale jestem pewien, że wszystko przezwyciężymy, gdyż ludzkość przeżywała i nie takie nieszczęścia. Powoli zaczynam wznawiać działalność wyjazdową. Jeździłem do Słowiańska, gdzie na uniwersytecie pedagogicznym grałem spektakl według utworów Tarasa Szewczenki. Właśnie ten spektakl poprosił zagrać rektor uczelni. Jednak były obawy, jak go przyjmą w tym mieście, gdyż są w nim ostre rzeczy dotyczące Moskwy i Rosji. Przyjęli wspaniale. Spektakl odbił się echem. Grałem także w Kamieńcu Podolskim i Połtawie. Mam kontakty twórcze z ponad 40 miastami w całej Ukrainie, ale póki co w większości z nich nie mogą mnie przyjąć z powodu ograniczeń kwarantannowych. Chcę wystawić „Idiotę” Fiodora Dostojewskiego, ale jeszcze nie wiem, jak będzie brzmiał w języku ukraińskim, a dosłowne przetłumaczenie tego pisarza jest trudne. – Nasza współpraca z Mychajłem Ficą rozpoczęła się kilka lat temu – kontynuuje rozmowę reżyser-inscenizator Petro Myronow. – Był widzem na jednym z moich monodramów. Zaprosiłem go, aby wyreżyserować mu spektakl według A. Czechowa „Oświadczyny”. Spektakl odniósł sukces, wtedy Mychajło zaproponował mi napisanie inscenizacji „Sonaty Kreutzerowskiej” L. Tołstoja. Po „Sonacie Kreutzerowskiej” był „Rewizor” M. Gogola, a „Don Kichot” – nasz czwarty wspólny projekt. Przyznam, nie jestem przyzwyczajony do reżyserowania komuś monodramów. Byłem reżyserem, scenografem i aktorem własnych monodramów. Ale praca z takim aktorem jak Mychajło Fica to sama przyjemność. Gdyż pracuje on z takim pragnieniem, dokładnie robi to, co proponuje mu reżyser, a także rozwija myśl reżyserską. On cały oddaje się pracy aktorskiej. Ile razy nie oglądałbym „Sonaty Kreutzerowskiej” w jego wykonaniu, zawsze miałem łzy w oczach, gdy nadchodziła kulminacja. A to świadczy o wysokiej klasie aktora. Jeśli chodzi o „Don Kichota”, to nie od razu uwierzyłem, że to możliwe. Powiedziałem Mychajłowi, że on prędzej nie jest Don Kichotem, a Sancho Pansą. Napisałem mu monosztukę „Don Kichot oczami wiernego Sancho”. Ale ta sztuka nie przypadła Mychajłowi do gustu i wybrał Bułhakowa. Kiedy zdecydowaliśmy się na materiał, to z przyjemnością pracowaliśmy nad nowym spektaklem. Podczas kwarantanny pracowaliśmy u mnie w domu — rozstawialiśmy mizansceny, wyjaśnialiśmy wewnętrzne przejścia. Utrwaliliśmy tę pracę na próbie generalnej w Domu Aktora. Jestem zadowolony z naszej z Mychajłem pracy.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn