Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 2strona oryginału ↗

Interes narodowy, ideologia narodowa i bezpieczeństwo narodowe – „bermudzki” trójkąt państwa ukraińskiego

Слово Просвіти, №46 за 2020 рік

Podstawą pomyślnego rozwoju każdego współczesnego państwa są określone interesy narodowe. Wołodymyr SABADUCHA, kandydat nauk filozoficznych, docent, członek Zarządu Ługańskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Za podstawę analizy wspomnianego problemu przyjmujemy koncepcję bytu osobowego oraz metafizyczną teorię osobowości. Człowiek w procesie rozwoju duchowego może przejść następujące stopnie stawania się: osobowość zależna, osobowość przeciętna i wznieść się do poziomu osobowości dojrzałej, a może zatrzymać się na niższych stopniach rozwoju. Najwybitniejsi filozofowie różnych czasów i narodów: Konfucjusz, Platon, Arystoteles, neoplatonicy, Ojcowie Kościoła chrześcijańskiego, mistycy niemieccy, I. Kant, J. Fichte, F. Schelling, G. Hegel, filozofowie ukraińscy (I. Wyszeński, H. Skoworoda, M. Szlemkewycz, O. Kulczycki i in.) podkreślali rolę i znaczenie szlachetnego, duchowego człowieka – osobowości w życiu społeczeństwa. Ich poglądy na rolę osobowości można uogólnić w twierdzeniu: „Osobowość – pierwopoczątek bytu”. Osobowość, kierując się interesami społeczeństwa jako całościowego organizmu, przezwycięża chaos, którego nośnikiem jest człowiek przeciętny. Zaznaczmy, że twierdzenie „Osobowość – pierwopoczątek bytu” jest prawem światopoglądowym, które człowiek przeciętny lekceważy, tworząc chaos po to, by pozostać przy władzy. We współczesnej nauce istnieje duża liczba podejść do interpretacji interesu narodowego. Uważamy, że najbardziej akceptowalne jest podejście akademika W. Horbulina, który dowodził, że wartości narodowe są „kamieniem węgielnym kształtowania interesów zarówno osobowości, różnych wspólnot społecznych, jak i państwa”. Ukraina posiada wszystkie niezbędne zasoby, aby być państwem sukcesu i stworzyć warunki do samorealizacji człowieka. Jednak w rzeczywistości jesteśmy najbiedniejszym państwem europejskim. Dlaczego? Priorytet w państwie należy do człowieka przeciętnego, który dąży do własnej korzyści i takimi działaniami świadomie lub nieświadomie niszczy państwo. Dlatego obiektywną potrzebą społeczeństwa jest uświadomienie sobie tego problemu i podniesienie go na poziom narodowy. Interes narodowy musi obejmować nie tylko materialne i polityczne aspekty życia człowieka, ale zapewniać należyty poziom edukacji, ochrony zdrowia, bo jeśli tak się nie dzieje, to ludzie opuszczają państwo. Ale dzisiaj to za mało. Ostro stoi problem tworzenia warunków do samorealizacji człowieka, jego rozwoju duchowego. Atrakcyjność i skuteczność nastawienia na samorealizację osobowościową może stać się wspólną podstawą dla ludzi o różnej orientacji politycznej, religijnej, kulturowej. Interes narodowy musi obejmować wszystkie aspekty życia człowieka i narodu: ekologiczny, ekonomiczny, polityczny, prawny, moralny, kulturowy, światopoglądowy i duchowy. Oprócz tego interes narodowy jest mechanizmem integracji człowieka z narodem. Interes narodowy z pozycji koncepcji bytu osobowego polega przede wszystkim na tym, że państwo musi zapewniać priorytet tym, którzy są zdolni działać w interesie narodu, a nie z pozycji własnej korzyści. Rdzeniem interesu narodowego jest tworzenie dla człowieka warunków do samorealizacji do poziomu dojrzałej osobowości. Akcent na to, że osobowość jest podmiotem i przedmiotem interesów narodowych, potwierdzają wnioski akademika W. Horbulina, który zauważa, że potencjał społeczeństwa określa się nie zasobami naturalnymi czy finansowymi, a duchowym i intelektualnym rozwojem człowieka. Bez przemyślenia tego problemu i realnego politycznego, prawnego, konstytucyjnego jego zabezpieczenia naród ukraiński nie będzie w stanie przezwyciężyć kryzysu, w którym znalazł się w wyniku działalności człowieka przeciętnego. Przytoczone rozważania pozwalają przeprowadzić rozgraniczenie między interesem a korzyścią. Niezrozumienie tych różnic prowadzi do zamiany pojęć. Dla „przepchnięcia” swojej korzyści człowiek przeciętny manipuluje słowami, czyli świadomie tworzy zło. Dla własnej korzyści politycy, działacze państwowi, przedstawiciele biznesu manipulują interesami narodowymi i wartościami, przez co niwelują obiektywną treść pojęcia „interes” i oszukują obywateli. Ukształtował się pogląd, że głównym podmiotem, który ma gwarantować interesy narodowe, jest państwo, jednak w rzeczywistości na Ukrainie tak się nie dzieje. Dlaczego? A dlatego, że z jednej strony nie określono treści interesów narodowych, a z drugiej – urzędnicy państwowi i działacze nie są zdolni kierować się interesami narodowymi. Znaczenie interesu narodowego pozwala stwierdzić, że jest on realnym kryterium stopnia społeczno-politycznego i duchowego rozwoju człowieka, działacza państwowego, polityka i może dać jednoznaczną odpowiedź na pytanie: „Kim jest ten działacz pod względem swojego potencjału duchowego i pozycji politycznej?”. Jednym z warunków przemyślenia i realizacji interesów narodowych jest ideologia narodowa. Interesy narodowe stają się rdzeniem ideologii narodowej i samoświadomości narodu. Brak jasno sformułowanego interesu narodowego oraz ideologii narodowej pozwala poszczególnym strukturom państwowym, działaczom i liderom politycznym bezkarnie działać wbrew interesom narodowym. Dla przezwyciężenia sprzeczności między interesem narodowym a korzyścią poszczególnych grup społecznych musi zostać sformułowana ideologia narodowa. Uważam, że do roli takiej ideologii może pretendować ideologia personalizmu, która jest zdolna nakreślić nowe wymiary życia społecznego. Z jednej strony przybliża ona politykę do człowieka, a z drugiej – stawia politykę pod kontrolą społeczeństwa obywatelskiego. Sformułujmy główne założenia ideologii personalizmu: – podstawą ideologii personalizmu jest interes narodowy, priorytet duchowego nad materialnym oraz koncepcja bytu osobowego; – prawo światopoglądowe: „Osobowość – pierwopoczątek bytu” oznacza, że priorytet w społeczeństwie musi należeć do osobowości, a nie do człowieka przeciętnego. To prawo nadaje moralne prawo nazywania wszystkiego po imieniu: „Kto jest kim i co jest czym”; – wszyscy podmioty życia narodowego są równoprawni, co oznacza wszechogarniającą odpowiedzialność za życie społeczeństwa i państwa, ale polityk i działacz państwowy ponoszą osobistą odpowiedzialność za wyniki własnej działalności. Zajmowanie stanowiska państwowego, które nie odpowiada możliwościom intelektualnym i przygotowaniu zawodowemu, oznacza tworzenie zła dla narodu ukraińskiego; – interes narodu jest jedyną i absolutną podstawą, która nadaje prawo do działalności politycznej i służby państwowej. Kryterium zrozumienia poziomu intelektualnego i zawodowego polityka oraz działacza państwowego powinny być wyniki dotychczasowej działalności, a nie obietnice; – w społeczeństwie muszą zostać stworzone należyte warunki do samorealizacji wszystkich podmiotów działalności: poszczególnych jednostek, warstw, etnosów i wyznań religijnych. Człowiek w działalności zawodowej i społeczno-politycznej ma moralne prawo pretendować do tego, co odpowiada poziomowi jego rozwoju duchowego; – naród powinien sprawować kontrolę nad działalnością władzy, co musi znaleźć prawne zakotwiczenie w Konstytucji i odpowiednich ustawach. Konstytucja musi zawierać mechanizmy wykluczające możliwość dojścia do władzy człowieka o przeciętnym stopniu rozwoju duchowego; – podstawą życia społeczno-politycznego musi być dyskurs, a nie manipulowanie z wykorzystaniem sieci społecznościowych. – w społeczeństwie muszą zostać sformułowane normy prawne dotyczące zakazu technologii PR i mechanizmów manipulowania świadomością obywateli. Wykorzystywanie przez polityka i działacza państwowego technologii manipulacyjnych powinno być oceniane jako zbrodnia przeciwko zdrowiu psychicznemu człowieka i narodu; – wyjście polityka i urzędnika państwowego poza granice interesów narodowych i ideologii narodowej powinno być oceniane jako zbrodnia; – ideologia personalizmu zakłada wzajemny szacunek dla osiągnięć kulturowych, poglądów religijnych oraz współpracę z innymi państwami i narodami. Ideologia personalizmu jest wyższą formą świadomości narodowej, a w swojej treści – sumą zasad moralnych i politycznych, skierowanych na kształtowanie u obywatela postawy osobistej, która konkretyzuje się w jego zdolności do bycia aktywnym podmiotem życia politycznego, społecznego i kulturalnego. Z perspektywy społeczno-politycznej ideologia personalizmu to filozofia miary w relacjach między różnymi podmiotami życia społecznego, a zatem może być fundamentem budowy społeczeństwa opartego na jednostce, zdolnego do godzenia sprzeczności między różnymi grupami społecznymi na podstawie interesów narodowych i zasady solidarności. Interes narodowy w połączeniu z ideologią narodową powinny być jedyną pobudką dla działaczy państwowych i partii politycznych, a aktywiści społeczni powinni skrupulatnie śledzić, jak przestrzegają oni interesu narodowego w swojej działalności. W związku z tym rdzeniem ideologii personalizmu jest jednostka, która potrafi działać z pozycji interesów narodowych. Zatem interesy narodowe i ideologia narodowa mają jeden cel – kształtowanie w człowieku zdolności do działania zgodnie z interesami narodowymi. W ukraińskim środowisku politycznym brakuje uzasadnionego podejścia do rozumienia bezpieczeństwa narodowego (BN). Na tle takiego chaosu konstruktywne jest podejście W. Horbulina, który wyodrębnił trzy składowe BN: wartości narodowe – interesy narodowe – cele narodowe, które zaproponował postrzegać w formie trójkąta. Doprecyzujmy ten wniosek: jednostka jest ucieleśnieniem wartości, interesów i celów. Wojna hybrydowa wyraźnie pokazuje, że podstawą państwa są obywatele, którzy nie słowem, a czynem bezinteresownie je bronią i rozbudowują, posiadają godność ludzką, świadomość narodową, ściśle przestrzegają norm moralnych, swoich praw i obowiązków oraz za cenę własnego życia ich bronią. Rozwijając tę konstruktywną ideę, proponujemy umieścić w centrum trójkąta jednostkę, która jest uosobieniem wszystkich cnót. Mówiąc o bezpieczeństwie narodowym, W. Horbulin podkreśla tak ważny moment, że społeczeństwo musi sformułować kryteria dotyczące przeprowadzania „selekcji”, aby nie dopuszczać do władzy ludzi nieuczciwych. Akademik dowodzi, że społeczeństwo musi podnieść wymagania nie tylko wobec poziomu intelektualnego osób sprawujących władzę i polityków, ale także wobec poziomu ich moralności, jednak z bólem zauważa, że u nas nie ukształtowała się elita polityczna. Politycy powinni orientować się nie na walkę o władzę, a na rozwój państwa. W tym kontekście zaproponowana ideologia personalizmu może być fundamentem moralnej i duchowej rewolucji w naszym społeczeństwie. Wyodrębnia się zewnętrzny i wewnętrzny aspekt BN. Największe zagrożenie dla BN stanowi niebezpieczeństwo wewnętrzne. „Podmiotem” niebezpieczeństwa wewnętrznego jest człowiek przeciętny, u którego brak zdolności do kierowania się interesem narodowym, ale istnieje nieznośne pragnienie posiadania władzy i korzyści. Priorytetowa pozycja człowieka przeciętnego jest niebezpieczna tym, że prowadzi do obniżenia poziomu moralności w społeczeństwie, kształtuje się klimat rozczarowania, następuje masowa demoralizacja, zwątpienie i w końcu – chaos. Obecność uznawanego przez obywateli interesu narodowego oraz ideologii narodowej jest głównymi składowymi bezpieczeństwa narodowego. Powyżej udowodniono, że jednostka jest podmiotem interesu narodowego i ideologii narodowej, jednak jednostka jest podmiotem także BN, czyli jednostka jest rzeczywiście pierwotnym źródłem narodu, społeczeństwa obywatelskiego i państwa. Bez wątpienia bezpieczeństwo narodowe jest systemem dynamicznym, ale jednostka jest jego niezmiennym centrum. Zatem celem bezpieczeństwa narodowego jest kształtowanie w człowieku zdolności do działania z pozycji interesów narodowych i ideologii państwowotwórczej. Rozważając wydarzenia społeczno-polityczne okresu ukraińskiej niepodległości, musimy przyznać, że nasza elita polityczna działa wbrew światowemu doświadczeniu i ostrzeżeniom krajowych autorytetów moralnych i religijnych. Tak więc, jeszcze na początku niepodległości, znane interesy, wartości narodowe i bezpieczeństwo narodowe. Nowoczesne zagrożenia dla Ukrainy są związane z brakiem jasno sformułowanych interesów narodowych, ideologii państwowej, co jest przyczyną chaosu gospodarczego, społeczno-politycznego i psychologicznego. Partie polityczne, urzędnicy państwowi i działacze bardzo często działają nie z pozycji interesu narodowego, a z pozycji korzyści tych czy innych partii oraz klanów gospodarczych. Brak w Konstytucji Ukrainy określonej treści interesu narodowego stwarza sprzyjające warunki dla człowieka przeciętnego do manipulowania świadomością społeczeństwa. Nieokreśloność interesu narodowego doprowadziła do tego, że Ukraina znalazła się w stanie wojny hybrydowej. Wszystko to podważa bezpieczeństwo narodowe państwa. Zatem niesformułowanie interesów narodowych, wartości i bezpieczeństwa narodowego jest przyczyną naszych problemów. Ukraina wreszcie musi określić się ze swoimi interesami narodowymi i ideologią państwową.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn