Strona · s. 3strona oryginału ↗
Nie ma dyktatury „lekko”. W Dziady* na Białorusi znów bito ludzi. Lekcje dla Ukrainy
Слово Просвіти, №46 за 2020 рік
Ołena BONDARENKO Ludzie szli do uroczyska Kuropaty — miejsca masowych rozstrzelań podczas radzieckiego stalinowskiego terroru. Szli upamiętnić swoich bliskich i wszystkich zamordowanych przez stalinowski i obecny reżim. Marsz nazywał się: „Dziady – przeciw terrorowi”. W polu na ludzi ruszyły „busy” z siłowikami. Rozległy się strzały i wybuchy. Ludzi bito, chwytano i wrzucano do „busów”… Tak samo, jak ponad 30 lat temu — 30 października 1988 roku. Wtedy też pokojowej manifestacji władza przeciwstawiła armatki wodne, gaz łzawiący, pałki… Wielu mówi, że od tego dnia zaczęło się odrodzenie białoruskiego narodu. Znany historyk, pisarz, dziennikarz Uładzimir Arłou przemawiał na pamiętnym wiecu. Później wspominał (tutaj i dalej – tłumaczenie na ukraiński nasze, — O.B.): „We wszystkich czasach pamięć historyczna była potężną i jednoczącą siłą, która pomagała narodowi przetrwać w najmniej sprzyjających warunkach. Tę prawdę dobrze rozumie każda władza. Jedna władza stawia pamięć historyczną na służbie narodu. Inna boi się świadomości historycznej swoich obywateli. Bo tę władzę interesuje nie zjednoczenie społeczeństwa, a jego rozbicie…” Przez własne problemy i kłopoty teraz może trochę mniej śledzimy wydarzenia na Białorusi. Teraz oto — skandal wokół Sądu Konstytucyjnego. Haniebna decyzja SKU, którą faktycznie zniesiono odpowiedzialność karną za nieprawdziwe deklaracje, nieźle zachwiała autorytetem Ukrainy jako państwa, które dąży do przezwyciężenia korupcji. I oto wielu jest już gotowych bić brawo Ze-prezydentowi, który chce rozpędzić Sąd Konstytucyjny. Nie zastanawiając się, że w niekonstytucyjny, nielegalny sposób nie da się przywrócić praworządności. I że „zniesienie” SKU ma na celu nie ukaranie bezczelnych sędziów i mianowanie uczciwych, a całkowitą i bezdyskusyjną uzurpację władzy. Bo, najwyraźniej, zostanie sformowany taki „nowy” jego skład, który zatwierdzi każdą prezydencką zachciankę. Włącznie, na przykład, ze zniesieniem symboli państwowych, nadaniem rosyjskiemu statusu drugiego państwowego, „nowymi relacjami sojuszniczymi” pod egidą Moskwy… Odwieczny wróg Ukrainy i jego pachołki, aby znów zagnać nas do imperialnej stajni, posługują się jednakowymi metodami. Żeby nie zapominać o tym, wczytajmy się w przesiąknięte krwią, bólem i goryczą strony niedawnej białoruskiej historii. 13 kwietnia 1995 roku Rada Najwyższa Republiki Białoruś z inicjatywy, a ściślej – pod naciskiem — w tamtym czasie niedawno wybranego prezydenta A. Łukaszenki przyjęła uchwałę nr 3728-XII „O przeprowadzeniu referendum republikańskiego w sprawach zaproponowanych przez Prezydenta Republiki Białoruś i środkach dotyczących jego zabezpieczenia”. Wśród pytań, które zaproponował Łukaszenka, by wynieść na referendum 14 maja 1995 r.: nadanie językowi rosyjskiemu równego statusu z białoruskim (czyli – nadanie językowi rosyjskiemu statusu państwowego, a faktycznie – całkowite usunięcie języka białoruskiego ze wszystkich sfer życia państwa i społeczeństwa); ustanowienie nowych Flagi Państwowej i Godła Państwowego Republiki Białoruś (czyli likwidacja narodowych biało-czerwono-białej flagi i historycznego Godła „Pogoń”, i w ten sposób – niszczenie pamięci historycznej narodu); poparcie „działań Prezydenta Republiki Białoruś, skierowanych na integrację gospodarczą z Federacją Rosyjską” (czyli — wchłonięcie Białorusi przez Rosję); wprowadzenie zmian do Konstytucji, którymi przewidywano możliwość przedterminowego zakończenia pełnomocnictw Rady Najwyższej przez Prezydenta Republiki Białoruś „w przypadkach systematycznego lub rażącego naruszenia Konstytucji” (czyli, mówiąc prosto — ustanowienie dyktatury Łukaszenki). Przeprowadzenie referendum rażąco sprzeciwiało się Konstytucji i prawom Białorusi. Frakcja Białoruskiego Frontu Narodowego ogłosiła w parlamencie głodówkę przeciwko niekonstytucyjnemu referendum. Dzień przed głosowaniem, 12 kwietnia 1995 roku, do sali sesyjnej wszedł OMON. Deputowani opozycyjni zostali brutalnie pobici i wyrzuceni z budynku parlamentu. Oto jak wspominał o tym deputowany Lawon Barszczewski w artykule „Krwawa noc”: „Ludzie (jeśli można ich nazwać ludźmi) w czerni błyskawicznie wykręcili mi ręce za plecy, przy czym tak, że mój podbródek znalazł się poniżej kolan. Zaciągnięto mnie na półkole poprzecznego przejścia, które szło wzdłuż tylnego rzędu foteli deputowanych. Przy fotelach łańcuchem stali wojskowi w kamuflażu i pełnym rynsztunku, i każdy z nich próbował butem trafić mnie w twarz. Wielu się to udawało, z rozbitej twarzy płynęła krew, i ja już pożegnałem się z życiem. „Znaczy, — przemknęła myśl, — wszystkie hamulce są wyłączone, jeśli tak można bić deputowanego, to potem muszą zabić, żeby nikomu nie opowiedział…” Masowe protesty były brutalnie tłumione przez władzę. Pytania Łukaszenki na „referendum” 14 maja, rzecz jasna, zostały poparte. Z siedmiu pytań nowego „referendum” — 24 listopada 1996 roku („z narodem trzeba się naradzać choć codziennie!”) — cztery „prezydenckie”. Wśród nich – o przeniesienie Dnia niepodległości z 27 lipca (dzień przyjęcia Deklaracji o suwerenności państwowej) na 3 lipca (dzień wyzwolenia Mińska od nazistowskich najeźdźców), i główne — o wprowadzenie zmian i uzupełnień do Konstytucji, którymi pełnomocnictwa Łukaszenki stawały się praktycznie nieograniczone. Mimo wniosku Sądu Konstytucyjnego (jeszcze nie stał się „ręczny”) oraz uchwały Rady Najwyższej (jeszcze nie z „prezydenckich nominatów”) dotyczącej wyłącznie konsultacyjnego charakteru pytań referendum, Łukaszenka swoim ukazem nadał im obowiązywalność. Na ulicach białoruskich miast wrzały liczne wiece przeciwko uzurpacji władzy przez nowożytnego dyktatora. Z inicjatywy kierownictwa Rady Najwyższej w Sądzie Konstytucyjnym została wszczęta sprawa przeciwko prezydentowi Łukaszence za fakt naruszenia przez niego Konstytucji Republiki Białoruś. Grupa deputowanych wniosła do porządku obrad parlamentu pytanie o impeachment Łukaszenki. W nocy z 21 na 22 listopada w Mińsku spotkali się przewodniczący Dumy Państwowej FR G. Sielezniow, premier W. Czernomyrdin, przewodniczący Rady Federacji J. Strojew, przewodniczący RN Białorusi S. Szarecki i prezydent A. Łukaszenka. Aby zyskać czas i wzmocnić pozycje, uczestnicy „narady” uzgodnili, że Łukaszenka anuluje ukaz o obowiązywalności wyników referendum, a Rada Najwyższa wycofa wniosek do Sądu Konstytucyjnego i „zamknie” pytanie o impeachment. Odetchnąwszy, Łukaszenka znów ogłosił obowiązywalność wyników referendum. Przewodniczący Centralnej Komisji Wyborczej Wiktar Hanczar odmówił uznania wyników referendum. (Wiktar Hanczar ze swoim przyjacielem Anatolem Krasouskim, biznesmenem, politykiem i publicystą, aktywnym przeciwnikiem Łukaszenki, 16 sierpnia 1999 r. zostali porwani w Mińsku. 20 lat później „SOBR-owiec” J. Harawski oświadczył w wywiadzie dla „Deutsche Welle”, że na rozkaz przełożonych brał udział w porwaniu i zabójstwie białoruskich opozycyjnych polityków W. Hanczara, A. Krasouskiego i J. Zacharenki. 7 lipca 2000 r. został porwany i, najwyraźniej, zabity dziennikarz Dzmitry Zavadski. To tylko najgłośniejsze przykłady rozprawy z oponentami…) 24 marca 1996-go odbył się 30-tysięczny marsz protestu, zorganizowany przez BFN (na czele komitetu organizacyjnego stanął wielki białoruski pisarz Wasil Bykau, którego nazywają sumieniem narodu). Siłowicy bili ludzi pałkami, tłukli nogami. Było wielu rannych i aresztowanych…
26 kwietnia – „Czarnobylski Szlak”, 60-tysięczny wiec, na którym lider BNF Zianon Paźniak wzywał swój naród, by się nie poddawał. Do stłumienia protestów rzucono rodzimych specnazowców, jednostki armijne; po raz pierwszy z pomocą „młodszemu bratu” przybył rosyjski OMON. Po referendum rozwiązano Radę Najwyższą. W zamian sformowano Zgromadzenie Narodowe – dwuizbowy parlament – z proprezydenckich deputowanych. Społeczność międzynarodowa nie uznała wyborów. Ktoś z opozycjonistów znalazł się w więzieniu, ktoś – na emigracji. Nastała „Zima Łukaszenki”. Ponad ćwierć wieku „baćka” uosabia wszystkie gałęzie władzy. Parlament, rząd, sądy, struktury siłowe – są podległe. Wszystkie jego decyzje – a priori odpowiadają kryteriom „sprawiedliwości”, które sam ustanawia. Siarhiej Naumczyk, jeden z liderów Białoruskiego Frontu Narodowego „Odrodzenie”, uczestnik głodówki deputowanych w kwietniu 1995 roku, w mediach społecznościowych zaznacza, że „...Reżim ma okupacyjny, antybiałoruski i prorosyjski charakter. Reżim przez 26 lat dokonywał etnocydu, a teraz przeszedł do ludobójstwa. Łukaszenka w latach 1995-96 dokonał zamachu stanu, a teraz rozpętał wojnę domową...”. Zatem dyktator wojuje z narodem. Wiadomo z mediów o jego oświadczeniu: nie zamierza ustępować, „nikogo nie będą brać do niewoli”... UE omawia sankcje przeciwko Łukaszence i jego reżimowi. Jeśli świat z całą stanowczością nie stanie w obronie Białorusi, połknie ją Moskwa. Pomóż, świecie, dzisiaj tym kobietom i mężczyznom, jak możesz. Strzeż ich, Boże, w ich ofiarności, jak umiesz tylko Ty. I, Panie, ześlij nam, Ukraińcom i Ukrainkom, mądrość i zrozumienie tego, co obecnie dzieje się w naszym własnym domu. Tak, niesławna decyzja Sądu Konstytucyjnego – jest niebezpieczna dla dalszej drogi integracji europejskiej: to zamach na politykę antykorupcyjną, którą budowała poprzednia władza. A likwidacja lub podporządkowanie instytucji państwa jednej osobie – to zniszczenie jego podstaw prawnych, chaos i wielkie zagrożenie dla istnienia samego państwa. Małym i śmiesznym dyktator może wydawać się tylko na początku. Dzięki obojętności mieszczańskiej i niewykorzenionemu, mimo wszystkich terrorów i Hołodomorów, „pragnieniu twardej ręki” – szybko staje się drapieżny i niebezpieczny – dla całego społeczeństwa i każdego człowieka... ______________________ *Dziady – Dzień pamięci przodków.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
