Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №46 за 2023 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 33 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 46 (1231), 16–22 listopada 2023 HALINA DACJUK

Jego Błogosławieństwo Metropolita Kijowski i całej Ukrainy Epifaniusz 13 listopada, w związku z 315. rocznicą krwawej zbrodni dokonanej przez Rosjan w Baturynie, odwiedził Narodowy historyczno-kulturalny rezerwat „Hetmańska stolica”. Wraz z biskupem czernihowskim i niżyńskim Antonim, miejscowym duchowieństwem, przedstawicielami władz i mieszkańcami miasta Jego Błogosławieństwo pomodlił się przy pamiątkowym krzyżu za spokój dusz wszystkich wymordowanych w Baturynie przez moskiewskich najeźdźców oraz poległych nowych bohaterów. Na zakończenie wizyty Metropolita Epifaniusz wygłosił w cerkwi Pokrowskiej modlitwę w czasie, gdy Ojczyzna jest w niebezpieczeństwie, uczcił ofiary Hołodomoru modlitwą przy lokalnym memoriale i złożeniem kwiatów oraz obejrzał pałac hetmana Kyryła Razumowskiego. Jewhen Buket 315 lat temu moskiewskie wojsko, wdarłszy się do ówczesnej stolicy Ukrainy, miasta Baturyna, wymordowało wszystkich jego mieszkańców, łącznie ze starcami, kobietami i dziećmi. Okrucieństwo, z jakim dokonano rozprawy z obrońcami i mieszkańcami miasta, wstrząsnęło całą Europą. Francuskie publikacje drukowane, otrzymawszy informacje z Ukrainy, ukazały się z wymownymi nagłówkami: „Straszliwa rzeź”, „Ruina Ukrainy”, „Kobiety i dzieci na ostrzach szabel”. „Cała Ukraina kąpie się we krwi. Mienszykow pokazuje grozy moskiewskiego barbarzyństwa”, „straszliwy car, żądny krwi na Ukrainie… Wszyscy mieszkańcy Baturyna, niezależnie od wieku i płci, wycięci, jak nakazują nieludzkie obyczaje Moskali”, – pisali oni. Natarcie Moskali na Ukrainę sprowokowało przejście hetmana ukraińskiego Iwana Mazepy na stronę szwedzką podczas wojny północnej. Baturyn był dobrze ufortyfikowaną twierdzą, uzbrojoną w działa. Mieszkańcy odmówili kapitulacji i przez kilka dni trzymali obronę. Być może miasto utrzymałoby się, gdyby nie zdrajcy. „Jeden z pułkowych starszyzny, Iwan Nis, przybył do Mienszykowa i wskazał mu tajny sposób zdobycia Baturyna. Według podań Nis wskazał w murze baturyńskim przejście. Mienszykow wysłał tam żołnierzy. Z drugiej strony rozpoczął się szturm”, – pisał o tych wydarzeniach historyk Mykoła Kostomarow. Za zdradę Iwan Nis otrzymał nadany przez Piotra I dyplom nadania stopnia pułkownika. Gdy 18 listopada 1708 roku hetman zobaczył skutki moskiewskiego pogromu Baturyna, ten widok uderzył go w samo serce: „...gorzko płakał po Baturynie Mazepa, patrząc, ile krwi TARAS HOŁOWKO WASYL POPADIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

315. rocznica ludobójstwa w Baturynie: pamiętajmy

M. Danczenko „Baturyńskie jabłka”, 1995 r. ludzkiej w mieście i na przedmieściach było pełno kałużami”. Nawet w 1726 roku, 18 lat po tragedii, dawna stolica kozacka pozostawała bezludna, a ocaleni mieszkańcy żyli na okolicznych wsiach. Według obliczeń historyków, potwierdzonych także badaniami archeologicznymi, ludobójstwo w Baturynie pochłonęło około 15 tysięcy istnień. Ponadto skutkami karnej ekspedycji, którą przeprowadziło wojsko moskiewskie na Ukrainie, były: rzeź w Lebedyniu (do 1000 ofiar), klęska połtawska (rozgromienie głównych sił antymoskiewskiej koalicji), zniszczenie kozackich miasteczek Kelebierdy, Perewołoczna, Starego i Nowego Kodaka, Czortomłyckiej i Kamiańskiej Siczy… Wydarzenia lat 1708–1709 na Ukrainie są podobne do tego, czego wszyscy jesteśmy świadkami w latach 2022–2023. Taktyka prowadzenia działań bojowych oraz ludobójstwa wobec miejscowej ludności nie zmienia się u Rosjan przez wieki: w Baturynie, Lebedyniu, Kodakach na początku XVIII wieku działo się to samo, co rosyjscy najeźdźcy wyrządzali w Buczy, Irpieniu, Hostomlu, Borodziance, Makarowie, Izjumie, Mariupolu, innych czasowo okupowanych ukraińskich miastach i wsiach już w naszych czasach. Co więcej, to samo działo się w jeszcze dawniejszych czasach! Niedawno ukraiński historyk, politolog, ekspert Centrum Strategicznej Komunikacji i Bezpieczeństwa Informacyjnego Maksym Majorow na swojej stronie na Facebooku zwrócił uwagę na podobieństwo szlaków najazdów Połowców na Ruś Kijowską oraz szlaków, którymi Rosjanie atakują Ukrainę „szahedami”. I ukraińscy żołnierze odpierają te ataki równie bohatersko, jak nasi przodkowie odpierali ataki Połowców. Napastnika zawsze czeka sprawiedliwa kara. Mniej niż trzy lata po wydarzeniach w Baturynie Piotr I poniósł druzgocącą klęskę w kampanii prutskiej i musiał podpisać kapitulację. Historia jest cykliczna. Musimy poznawać przeszłość, aby nie dopuścić do powtórzenia się takich tragedii, jak ludobójstwo w Baturynie, i mnożyć skuteczność zwycięstw, jak nad rzeką Prut, a takich zwycięstw w naszej historii było znacznie więcej niż porażek. Trzymajmy szyk, wierzmy w Siły Zbrojne Ukrainy! PRENUMERATA—2024 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” na 2024 rok (s. 24). Cena wzrosła dwukrotnie z przyczyn niezależnych od redakcji i wynosi: 1 mies. — 60 hrn. 3 mies. — 180 hrn. 6 mies. — 360 hrn. Będźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Problemowe kwestie śledztw w sprawach zbrodni komunistycznego reżimu totalitarnego oraz rosyjskiej armii okupacyjnej

Trwa krwawa rosyjska agresja – wojna, która rozstrzyga o losie niepodległego państwa ukraińskiego oraz narodu ukraińskiego. Wokół Ukrainy zjednoczył się cały demokratyczny świat, dlatego naród ukraiński jest po prostu skazany na zwycięstwo nad swoim egzystencjalnym wrogiem i powrót do rodziny krajów demokratycznej Europy. Mykoła HOŁOMSZA, profesor prawa, doktor filozofii w dziedzinie administracji państwowej, zasłużony prawnik Ukrainy Dyktator Putin, naruszając normy prawa międzynarodowego, ogłosił „demilitaryzację” i „denazyfikację” Ukrainy, rozpoczynając agresywną wojnę w celu całkowitego zniszczenia państwa ukraińskiego i narodu ukraińskiego. Aby dokonać oceny rosyjskiej agresji wojskowej, należy odwołać się do wydarzeń historycznych pierwszej połowy XX wieku. Tak oto w listopadzie 1917 r. Ukraińcy wywalczyli prawo do posiadania własnego niepodległego państwa – Ukraińskiej Republiki Ludowej (dalej – URL). Jednak już 4 (17) grudnia 1917 r. URL otrzymała od bolszewickiego rządu Rosji „Manifest do narodu ukraińskiego z ultimatum wobec Ukraińskiej Rady” z podpisami Lenina i Trockiego. Rozpoczęła się wojna rosyjsko-ukraińska (M. Kowalczuk, Bitwa dwóch rewolucji: Pierwsza wojna Ukraińskiej Republiki Ludowej z Radziecką Rosją. 1917—1918 pp. / NAN Ukrainy; Instytut Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego. Kijów: Wydawnictwo „Stylos”, 2015. T. 1. – S. 191–225). Od pierwszych dni swojego istnienia URL, pomimo zewnętrznej agresji RFSRR, prowadziła aktywną działalność skierowaną na uznanie Ukrainy przez społeczność światową. W 23 krajach świata otwarto przedstawicielstwa dyplomatyczne. 3 marca 1918 r. bolszewicką Rosję zmuszono do podpisania traktatu brzeskiego, w wyniku którego przerwano działania wojenne na Ukrainie i faktycznie wycofano wojska okupacyjne. Umowa ta zobowiązała również Rosję do podpisania traktatu pokojowego z Ukraińską Republiką Ludową i wyznaczenia granic państwowych. 6 maja 1918 r. w Konotopie, za pośrednictwem niemieckich wojskowych, strona ukraińska i rosyjska podpisały traktat. 12 czerwca 1918 r. Państwo Ukraińskie zawarło wstępny (preliminarny) traktat pokojowy z RFSRR, w którym zaznaczono, że jest on podpisywany przez dwa niepodległe państwa. Artykuł 4 traktatu przewidywał utworzenie ukraińskich placówek konsularnych w Moskwie, Piotrogrodzie i 18 rosyjskich miastach o dużym skupisku Ukraińców. To odpowiedź dla dyktatora Putina na temat tak zwanego „jednego narodu”. 11 listopada 1918 r. bolszewicka Rosja zerwała międzynarodowy traktat brzeski, wstępną umowę pokojową i rozpoczęła drugą w XX wieku wojnę przeciwko Ukrainie. 22 stycznia 1919 r. Ukraińska Republika Ludowa i Zachodnioukraińska Republika Ludowa utworzyły jedno państwo soborne. 21 kwietnia 1920 r. przewodniczący Dyrektoriatu URL S. Petlura zawarł układ wojskowo-polityczny z Polską. Zjednoczone wojska ukraińsko-polskie 6 maja 1920 r. wyzwoliły Kijów, a 25 sierpnia 1920 r. pod Warszawą wojska polsko-ukraińskie rozbiły Armię Czerwoną RFSRR. Jest to pozytywny przykład historyczny tego, jak należy zwyciężać wroga (Ludobójstwo Ukraińców 1932–1933 na podstawie materiałów śledztw przygotowawczych / oprac.: O. Petryszyn, M. Herasymenko, O. Stasiuk; Nar. Akad. Nauk Prawnych Ukrainy [i in.]; słowo wstępne: O. Petryszyn. – Wyd. 2, uzupełnione. – Kijów – Charków: Prawo, 2022. – S. 493–494). Pod koniec 1920 roku bolszewicy na czele z krwawym dyktatorem Leninem okupowali Ukrainę, w latach 1921—1923 zorganizowali masowy sztuczny głód i zniszczyli 3,5 mln Ukraińców. W latach 1932—1933 dyktator Stalin dokonał zbrodni ludobójstwa i zniszczył 10,5 mln Ukraińców. Również „Kreml” cynicznie zorganizował masowy sztuczny głód w latach 1946—1947, podczas którego zniszczono 1,5 mln Ukraińców. W ten sposób komunistyczny reżim totalitarny fizycznie wyniszczył 15,5 mln Ukraińców. Ale my wszyscy wiemy również o deportacjach, masowych represjach politycznych itd., jednak z powodu ukrywania i fałszowania informacji dzisiaj nie mamy odpowiedzi na pytanie: ilu łącznie Ukraińców zniszczono w czasach ZSRR? W 2014 r. „Kreml” rozpoczął kolejną agresję wojskową przeciwko Ukrainie, kontynuuje popełnianie zbrodni wojennych i ludobójstwa. W latach niepodległości Ukrainy prowadzono śledztwa tylko w dwóch sprawach karnych (postępowaniach). Tak oto 22 maja 2009 roku Główne Zarząd Śledcze Służby Bezpieczeństwa Ukrainy na wniosek deputowanych ludowych Ukrainy i działaczy społecznych wszczęło sprawę karną nr 475 w sprawie popełnienia ludobójstwa na Ukraińcach przez komunistyczny reżim totalitarny w latach 1932–1933, z oznakami zbrodni przewidzianej w cz. 1 art. 442 KK Ukrainy. Podczas śledztwa przygotowawczego śledczy ustalili, że organizatorami tej strasznej zbrodni byli przywódcy komunistycznego reżimu totalitarnego, który działał w ZSRR: J. Stalin, W. Mołotow, Ł. Kaganowicz, P. Postyszew, S. Kosior, W. Czubar oraz M. Chatajewicz. Była to skomplikowana sprawa karna. Społeczeństwo ukraińskie i społeczność międzynarodowa czekały na odpowiedź na pytania: jaki był cel masowego wyniszczenia (morderstw) Ukraińców i jaka liczba osób została fizycznie zniszczona. Kryminalistyczne czy specjalne metodyki badania zbrodni ludobójstwa faktycznie nie istniały. Sytuacja społeczno-polityczna w państwie wymagała przeprowadzenia śledztwa w krótkim czasie. Podczas opracowywania ogólnego planu śledztwa starannie opracowano prace naukowe Wołodymyra Wasylenki, Myrosławy Antonowycz, Wołodymyra Serhijczuka, Wasyla Maroczki i innych naukowców, a także międzynarodową praktykę badania najcięższych zbrodni. Doktor nauk prawnych W. Wasylenko w artykule „Metodologia oceny prawnej Hołodomoru 1932–1933 na Ukrainie jako zbrodni ludobójstwa” wyciągnął wniosek, że „Wśród ogromnej liczby badań Hołodomoru zdecydowana większość zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami została przeprowadzona przez przedstawicieli nauki historycznej z wykorzystaniem właściwych jej metod badawczych. Specyfika zbrodni ludobójstwa jako szczególnej zbrodni międzynarodowej w oczywisty sposób determinuje konieczność oceny prawnej Hołodomoru w świetle Konwencji ONZ z 1949 r. o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa z zastosowaniem metod nauki prawa i praktyki. Takie podejście zakłada kompleksową ocenę osiągnięć nauki historycznej w kontekście wymogów jurysprudencji, co jest niezbędne dla uzyskania rzetelnych wyników naukowych w określaniu natury Hołodomoru i kwalifikowaniu go jako najcięższej zbrodni międzynarodowej” (Hołodomor 1932–1933 na Ukrainie jako zbrodnia ludobójstwa według prawa międzynarodowego: Monografia / Pod nauk. red. Wołodymyra Wasylenki, Myrosławy Antonowycz. – Wydanie 4, uzupełnione. – K.: Wydawnictwo „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, 2016. – 370 s. – S. 14). Prawidłowo obrana taktyka i metodyka wykrywania oraz badania ludobójstwa dały możliwość ustalenia nie tylko organizatorów zbrodni, ale i zbrodniczych mechanizmów, które reżim totalitarny wykorzystał przeciwko narodowi ukraińskiemu. Przed śledczymi codziennie pojawiały się trudne pytania, ponieważ od momentu popełnienia zbrodni ludobójstwa minął długi czas, świadkowie i naoczni świadkowie masowego niszczenia Ukraińców nie zawsze pamiętali ważne szczegóły. Ponadto należy pamiętać, że znaczna część dokumentów historycznych została utracona. Ogólnie była to pierwsza sprawa karna, w toku której śledztwa wykorzystano normy prawa międzynarodowego, tzn. śledczy podejmował decyzje, kierując się art. 1 i 2 Konwencji ONZ z 9 grudnia 1948 roku „O zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa”, art. 7 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 4 listopada 1950 roku, Konwencją ONZ „O niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości” z 26 listopada 1968 roku oraz Europejską konwencją „O niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni przeciwko ludzkości i zbrodni wojennych” z 25 stycznia 1974 roku. Po uzyskaniu wystarczających danych o ofiarach ludobójstwa, śledczy wydał postanowienie i wyznaczył ekonomistę O. Rudnyckiego, pracownika Instytutu Demografii i Badań Społecznych im. M. W. Ptuchy NAN Ukrainy, na biegłego sądowego, któremu zlecił przeprowadzenie sądowej ekspertyzy naukowo-demograficznej. Rozumiejąc, że ta ekspertyza nie rozwiąże żadnych kwestii dla udzielenia oceny prawnej w sprawie, Prokuratura Generalna Ukrainy, zgodnie z pkt 3 cz. 1 art. 227 KPK Ukrainy, wydała polecenie śledczemu przeprowadzenia kompleksowej ekspertyzy sądowej z udziałem specjalistów różnych dziedzin: prawników, ekonomistów, lekarzy sądowych, historyków, politologów. W konkluzji sądowej ekspertyzy naukowo-demograficznej wskazano, że „w ciągu lutego – grudnia 1932 roku na Ukrainie zginęło 205 tys. osób (144 tys. na wsi i 61 tys. w mieście), w 1933 roku – 3598 tys. osób”. Analiza prawna tej konkluzji wykazała, że O. Rudnycki przedstawił ją na podstawie osobistych przypuszczeń, używając terminów medycznych „nadśmiertelność” i „nienarodzeni” oraz hipotetycznych obliczeń, co rażąco przeczy postępowaniu karnemu. Ustalono również, że w części dotyczącej ustalenia liczby ofiar, konkluzja ekspertyzy w ogóle nie odpowiada źródłom pierwotnym, w których mowa jest o zniszczeniu od 7 do 16 mln Ukraińców. Ponadto społeczność ukraińska powinna wiedzieć, że podczas badania tej sprawy na śledczych i prokuratorów stale wywierano nacisk ze strony sił antyukraińskich. Kierownictwo Prokuratury Generalnej w ogóle zabroniło kierowania sprawy do sądu z powodu strachu przed „białokamienną”. Postanowienie o skierowaniu sprawy karnej nr 475 do sądu podpisałem 31 grudnia 2009 r. w warunkach poufności. 13 stycznia 2010 roku Sąd Apelacyjny miasta Kijowa przeprowadził wstępne rozpatrzenie sprawy karnej nr 475 i skonstatował, że organ śledztwa przygotowawczego z pełną dokładnością i wszechstronnością ustalił specjalny zamiar Stalina (Dżugaszwilego) J.W., Mołotowa (Skriabina W.M.), Kaganowicza Ł.M., Postyszewa P.P., Kosiora S.W., Czubara W.J. i Chatajewicza M.M. – zniszczenia części ukraińskiej (a nie jakiejkolwiek innej) grupy narodowej. W związku ze śmiercią Stalina i innych wskazanych osób, Sąd Apelacyjny miasta Kijowa, kierując się pkt 8 cz. 1 art. 6, art. 240 i 248 KPK Ukrainy, wydał postanowienie o umorzeniu sprawy karnej. Społeczeństwo ukraińskie powinno wiedzieć, że Sąd Apelacyjny m. Kijowa, przyjmując postanowienie, nie miał podstaw prawnych do wyjścia poza ramy materiałów przedstawionych do rozpatrzenia, tzn. uwzględnił konkluzję sądowej ekspertyzy naukowo-demograficznej, w której ekspert niepoprawnie określił liczbę ofiar. W swoim wystąpieniu na Międzynarodowej konferencji „Sztuczne głody na Ukrainie XX wieku” (Kijów, 16 maja 2018 roku) zasłużony prawnik Ukrainy, sędzia Sądu Apelacyjnego m. Kijowa Wiktor Skawronik, który rozpatrywał sprawę karną nr 475, oświadczył, że „dane o liczbie »bezpośrednich strat« ukraińskich chłopów z powodu ludobójstwa, zawarte w materiałach sprawy karnej, w innych wiarygodnych, powszechnie uznanych, autorytatywnych źródłach, których trzyma się większość zagranicznych i krajowych badaczy wskazanej zbrodni totalitarnego systemu stalinowskiego, znacząco się różnią…” (materiały Międzynarodowej konferencji „Sztuczne głody na Ukrainie XX wieku”, Kijów, 16 maja 2018 r., Kijów – Drohobycz: Wydawnictwo „Koło”, 2018. – S. 296). Oficjalne oświadczenia o tym, że konkluzja sądowej ekspertyzy naukowo-demograficznej nie odpowiada rzeczywistej liczbie ofiar, złożyli również pracownicy SBU, którzy brali udział w śledztwie. Społeczeństwo ukraińskie i społeczność międzynarodowa domagały się kontynuowania śledztwa w sprawie szczególnie ciężkiej zbrodni ludobójstwa. W październiku 2016 r. w Kijowie odbyła się międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna: „Hołodomor 1932–1933: straty narodu ukraińskiego”, której uczestnicy oświadczyli, że komunistyczny reżim totalitarny zniszczył co najmniej 7 mln Ukraińców w USRR i 3 mln poza granicami USRR oraz zwrócili się do Służby Bezpieczeństwa Ukrainy z propozycją kontynuowania śledztwa w sprawie zbrodni ludobójstwa w celu ustalenia jego bezpośrednich wykonawców i wyjaśnienia jego skutków – liczby ofiar. 21 października 2019 roku Służba Bezpieczeństwa Ukrainy rozpoczęła śledztwo przygotowawcze w postępowaniu karnym dotyczącym wykonawców masowych morderstw, czyli szczególnie ciężkiej zbrodni przewidzianej w cz. 1 art. 442 KK Ukrainy (Ludobójstwo). W toku śledztwa przygotowawczego przeprowadzono 8 skomplikowanych ekspertyz sądowych i ustalono, że wykonawcami ludobójstwa na Ukraińcach, dokonanego w latach 1932–1933 przez komunistyczny reżim totalitarny w USRR i Kraju Północnokaukaskim, są przywódcy KC KP(b)U: Akułow I.O., Lubczenko P.P., Stroganow W.A., Kisielow A.L., Petrowski H.I., Aleksiejew M.O., Demczenko M.N., Majorow M.M., Sarkisow S.A., Tieriechow R.J., Czerniawski W.I., Markitan P.P.; przywódcy organów karnych Polakow W.W., Balicki W.A., Riedens S.F., Karlson K.M., Leplewski I.M., a także pierwszy sekretarz Kraju Północnokaukaskiego Szebołdajew B.P. Zapoznawszy się z ekspertyzami sądowymi i poszczególnymi materiałami postępowania karnego, doszedłem do wniosku, że śledczy uwzględnili metodykę i taktykę wykrywania zbrodni ludobójstwa, które zostały wypracowane jeszcze podczas badania sprawy karnej nr 475. Ustalili, że tak zwane „skupy zboża” to zbrodniczy mechanizm fizycznego wyniszczenia Ukraińców przez dyktatora Stalina, a mianowicie: masowe deportacje; przymusowa konfiskata produktów żywnościowych, narzędzi, mienia, inwentarza; wykorzystanie systemu kar naturalnych; stosowanie reżimu „czarnych tablic”: a) pełna izolacja przez specjalne oddziały ukraińskich wsi, stanic i rejonów; b) natychmiastowe wstrzymanie dostaw towarów i zaprzestanie handlu spółdzielczego i państwowego, wywiezienie ze stosownych sklepów spółdzielczych wszystkich dostępnych towarów; c) całkowity zakaz handlu kołchozowego, zarówno dla kołchozów, kołchoźników, jak i dla rolników indywidualnych; d) zaprzestanie wszelkiego-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...kredytowania, wcześniejszej egzekucji kredytów i innych zobowiązań finansowych; d) całkowity zakaz handlu chlebem i mąką itp. Prowadzono również operacje karne przeciwko Ukraińcom, którzy organizowali opór wobec reżimu totalitarnego podczas bezprawnych konfiskat produktów i mienia; Ukraińcom zakazywano wyjeżdżać z miejsc stałego zamieszkania, w tym poza terytorium USRR; w każdej obwodzie USRR oraz w Północnokaukaskim Kraju utworzono przedsądowe organy „trójek”: w składzie pierwszego sekretarza obkomu partii, naczelnika obwodowego oddziału DPU oraz obwodowego prokuratora, do wydawania pozasądowym trybem masowych wyroków, w tym również rozstrzelczych. W swoim wystąpieniu chcę zaznaczyć także to, że obecnie niektórzy historycy i demografowie nadal przemilczają, ukrywają i pomniejszają skalę, skutki zbrodni oraz liczbę ofiar ludobójstwa Ukraińców. Nie ma żadnych wątpliwości, że tacy „specjaliści”, wychowani na komunistycznej nauce i ideologii, hamują ustalenie historycznej prawdy i starannie „strzegą” rosyjskich narracji, co stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego i samego istnienia państwa ukraińskiego. Międzynarodowa praktyka ustalania ofiar dyktatorów (ludobójstw, zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości) świadczy o tym, że. Podczas ujawniania najcięższych zbrodni decyzje o przeprowadzeniu odpowiednich ekspertyz sądowych, którymi określa się skalę i skutki zbrodni, a także liczbę ofiar, podejmują śledczy, biegli sądowi, kryminalistycy, międzynarodowe komisje śledcze, sądy lub trybunały, wykorzystując metody i techniki kryminalistyczne, które odpowiadają normom procesu karnego. Zadaniem historyków jest odnajdywanie dokumentów historycznych, przekazywanie ich organom śledczym, a także uczestniczenie w prowadzeniu badań historyczno-prawnych. Metody i techniki demograficzne w ogóle nie są stosowane podczas przeprowadzania ekspertyz sądowych i ujawniania zbrodni. Dlatego śledczy i prokuratorzy powinni ściśle przestrzegać norm proceduralnych dotyczących powoływania i przeprowadzania ekspertyz sądowych w toku postępowań przygotowawczych. Ponadto dziś mogę już wyciągnąć wniosek, mając bezpośredni związek z wszczęciem sprawy karnej nr 475, a także jej skierowaniem do sądu, że kwestia ustalenia liczby zamordowanych Ukraińców przez dyktatora Stalina nie została rozstrzygnięta z powodu sytuacji społeczno-politycznej w państwie oraz nacisku „Kremla”, skierowanego na uniemożliwienie ujawnienia tej szczególnie ciężkiej zbrodni i skierowania sprawy do sądu. Biorąc udział w obronie państwa, doszedłem do wniosku, że „Kreml” nadal wykorzystuje przestępcze mechanizmy, metody i taktykę zagłady Ukraińców, którą opracował i wprowadził już 100 lat temu. Kończąc swoje wystąpienie, chcę podziękować śledczym, kryminalistom, ekspertom i prokuratorom za ich pracę. Ta praktyka prawnicza jest obecnie potrzebna do ujawniania szczególnie ciężkich zbrodni rosyjskich faszystów, które popełniają na terytoriach okupowanych. Chwała Ukrainie! Chwała Bohaterom! Z wystąpienia na Światowym Kongresie badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców, Kijów, 7 listopada 2023 roku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Непокарані геноциди – повторюються!

7 листопада в Українському державному університеті імені Михайла Драгоманова відбувся Всесвітній конгрес дослідників Голодомору-геноциду українців “Непокарані геноциди – повторюються!”. Захід приурочений до 90-х роковин пам’яті 10,5 мільйонів українців, знищених у 1932–1933 роках комуністичним тоталітарним режимом. Організаторами виступили наукові установи Національної академії наук України, Національної академії правових наук України, Національної академії педагогічних наук України, Всеукраїнське товариство “Просвіта” імені Тараса Шевченка, Конгрес української інтелігенції, Національна спілка письменників України, Національна асоціація дослідників Голодомору-геноциду українців, Міжнародна асоціація дослідників Голодомору-геноциду, Міжнародний конгрес криміналістів, Фундація Українського Голодомору-геноциду (США) Український Конгресовий Комітет (США), Центр дослідження Голодомору Каліфорнійського університету (США), Міжнародна організація українців “Четверта хвиля” (Німеччина), Міжнародний фонд “Глобальна ініціатива в психіатрії” (Нідерланди – Литва). З вітальним словом виступили голова ВУТ “Просвіта” Павло Мовчан, заступник президента Світового Конгресу Українців Стефан Романів. У роботі Конгресу взяли участь науковці, письменники, криміналісти, правники, судові експерти, військовослужбовці, митці та дослідники Голодомору. Захід складався з трьох дискусійних панелей: “Голодомор-геноцид 1932–1933 років: наслідки для української нації”; “Пропаганда та інформаційні війни кремля проти встановлення правди про Голодомор-геноцид українців”; “Голодомор-геноцид укра- Іван ЮХНО, краєзнавець, с. Мурафа Краснокутської громади, Харківська обл. 90 років ятриться і болить незагойна рана, нанесена більшовицьким режимом селу. Більшовики вели війну проти селян цинічно, підступно, планово. Перш за все вони роз’єднали село. Виділивши з-поміж цієї маси так званих “куркулів”, а по суті мудрих, працьовитих, грамотних селян, вони розправилися з ними силами бідняків і середняків. Після цього перенесли вогонь на середняків, які в масі своїй протидіяли вступу в колгоспи. З ними теж розправилися як з “ворогами народу”. Залишилися згуртовані в колгоспи бідняки. З ними теж розправилися. Люди помирали всю зиму 1932–1933 років. Та навесні ще живі виповзали з домівок, і очам відкривалася ще жахливіша картина: “…У людей розпухали обличчя, ноги та животи. Вони не могли втримати сечі… Усе начисто поїли. Ловили мишей, щурів, горобців, мурах, земляних хробаків. Мололи кістки на борошно й робили те саме зі шкурами та підошвами від взуття. А коли зазеленіла трава, почали викопувати коріння, їсти листя та бруньки”. Це свідчення тих, хто дивом уник смерті. Краєзнавець П. Губський подає дані, що в селі Катричівка, що на Валківщині (Харківщина), з 514 жителів до весни 1933 року померли 109 осіб, а решта ледве животіла й не була спроможна їнців: міжнародне визнання, правова оцінка та важливість засудження комуністичного режиму”. Директор Інституту української мови Павло Гриценко під час виступу представив карти розселення українців, які повністю збігаються із територією на якій вчинено особливо тяжкий злочин – геноцид українців. Голова Міжнародної асоціації дослідників Голодомору-геноциду, професор Володимир Сергійчук, повідомив про новітні дослідження, які дали можливість встановити наслідки геноциду. Професор представив документи, якими підтверджено чисельність дітей в українських школах до Голодомору і після. За його дослідженнями знищено більше 4 мільйонів дітей. Сергійчук повідомив, що дані дослідження викликали шок “п’ятої колони” в Україні. Доктор історичних наук, професор Василь Марочко у своїй доповіді акцентував на академічних дослідженнях злочину геноциду, які проведені спільно з криміналістами та судовими експертами, що дало можливість встановити втрати української нації – знищення 10,5 мільйонів українців. Академік Національної академії правових наук України Володимир Пилипчук зазначив, що методики використані слідчими під час розслідування кримінальної справи № 475 та кримінального провадження щодо виконавців геноциду, надають можливість слідчим розкривати воєнні злочини та геноцид, який вчинила окупаційна російська армія у 2022–2023 рр. У роботі Конгресу взяв участь суддя Федерального суду США Богдан Футей, який наголосив на створенні Міжнародного кримінального суду та притягненні до відповідальності диктатора путіна і його оточення. Голова Національної асоціації дослідників Голодомору-геноциду українців Олеся Стасюк звернула увагу на те, що дослідники не повинні використовувати радянську термінологію, маркери та штампи, якими комуністичний режим таврував українців: “Так званий “загальносоюзний голод” – це радянський міф, створений з метою приховати масові вбивства українців”. Дослідниця також повідомила учасникам Конгресу про переслідування та погрози з боку Дробовича (голова Українського інституту національної пам’яті) проти провідних дослідників Голодомору, з метою приховати правду про геноцид. У Конгресі взяли участь понад 100 учасників з України та світу. Серед них – майбутні історики, правники, журналісти. Учасники Конгресу висловили обурення черговою провокаки з цього побаченого на власні очі й почутого консул зробив такі: “Наслідком теперішнього лиха в Україні буде російська колонізація цієї країни, яка призведе до зміни її етнографічного характеру. У майбутньому й, мабуть, дуже близькому майбутньому, ніхто більше не говоритиме про Україну чи про український народ, а отже, і про українську проблему, бо Україна стане де-факто територією з переважно російським населенням”. Скільки ж харків’яни заплатили за страхітливий злочин душогубців? Точних статистичних даних немає, але за даними судово-медичної експертизи станом на 15 квітня 1933 року органами ОДПУ було зареєстровано 2 млн 420 тис. 100 осіб, померлих від голоду. Не секрет, що після 1933 року широко застосовувалося переселення в Україну селян із центральних областей московії. Їх розселяли в покинутих, зарослих бур’янами хатах, де ще витав дух смерті. Переселенцям видавали цією, яку готують Антон Дробович та його радниця Людмила Гриневич. Запланований на 23-25 листопада Українським інститутом національної пам’яті форум “Україна в епоху Голодомору: влада, опір, ідентичність” є намаганням “п’ятої колони” розмити, приховати злочини комуністичного режиму, масові вбивства українців та чисельність жертв. Цей форум є намаганням Л. Гриневич та антиукраїнських сил повторити невдалу спробу проведення у Німеччині у 2020 р. вебінару “Чи був Голодомору геноцидом?”, провокаційна назва якого викликала обурення як в Україні та світі. 24 вересня 2020 р. МЗС України офіційно заявило про відкликання патронату над групою істориків з формулюванням, що їх діяльність на міжнародному рівні не відповідає національним інтересам України. Слово “епоха” за словниками означає термін для позначення єдності якісного стану суспільної системи та історичного часу, пов’язаного з діяльністю людей та соціальною активністю. За цим словом намагаються приховати злочин геноциду українців. Продовжують нахабно називати комуністичний режим – “владою”, порушуючи закони України, Резолюції ПАРЄ та Європарламенту. Підводячи підсумки Всесвітнього Конгресу учасники прийняли Звернення до українського народу та влади, урядів і парламентів країн світу та міжнародної спільноти, в якому закликали вшанувати пам’ять українців, яких знищив комуністичний тоталітарний режим під час Голодомору-геноциду 1932–1933 рр. та масових штучних голодів 1921–1923 рр., 1946–1947 рр. Це Звернення надруковане у “Слові Просвіти” (ч. 45, 9-15 листопада 2023 р.). За матеріалами сайту “Україна молода” спеціальні харчові пайки. М. Ніколаєнко згадує, що, будучи на той час головою Чернеччанської сільради Краснокутського району на Харківщині, особисто побував навесні 1934 року на ст. Гути, куди привезли переселенців із Бєлгородської області, і переправив до Чернеччини 29 сімей. Про кількість перевезених з московії свідчить і те, що в Мурафі (того ж району) була відкрита навіть окрема, так звана “руська” школа для дітей цих переселенців. На давніх світлинах можна побачити керівництво цієї школи разом з учнями. Отже, близька до істини голова Національної асоціації дослідників Голодомору-геноциду українців Олеся Стасюк у визначенні жертв більшовицького режиму 1932–1933 років. Вічна пам’ять загиблим від голодної смерті.
Strona · s. 3strona oryginału ↗

Pod batem ciernia

Moja rodzina została „rozkurkulona”, wygnana z rodzinnego domu z piętnem „wrogów ludu” i cudem przeżyła lata 1932–1933. Mam już 88. rok życia. Przeżyłem także głód 1946–1947. Wiele zostało w pamięci, ale zadziwiało mamine powiedzenie: „Ech, dzieci, nie widzieliście jeszcze prawdziwego głodu, choćby..”. A nasi rodzice widzieli... Bici, męczeni, nie wszyscy, ale przeżyli. Bo jesteśmy z niezniszczalnego narodu. wyjść na prace w gospodarstwie rolnym; we wsi Sniżkiw zmarło 740 dusz. Wieś Połkowa Mykytiwka, jak zaznacza T. Poliszczuk, straciła 524 dusze. Po 1933 r. liczba ludzi we wsi Perekip zmniejszyła się dwukrotnie. Budowa „podwalin socjalizmu” kosztowała naród ukraiński 7,5–10 milionów ludzi, w tym 3 miliony dzieci. Z wysokości dzisiejszego dnia, zestawiając fakty, studiując archiwa, dochodzi się do wniosku, że ta tragedia głodowa nie była przypadkiem, który jedni wiążą to z nieurodzajem, to z błędami ówczesnego bolszewickiego kierownictwa, to z jakąś koniecznością. Nie, była to przemyślana, celowa akcja mająca na celu wyniszczenie określonej liczby narodu. O tym wprost mówił jeden z zagranicznych obserwatorów, ówczesny konsul Włoch w Charkowie Sergio Gradenigo, którego świadectwo zamieszczono w książce T. Poliszczuk „Stolica rozpaczy” (Charków – Nowy Jork – Lwów, 2006). Zdaniem konsula władza chciała „rozwiązać problem ukraiński w ciągu kilku miesięcy, poświęcając 10-15 milionów dusz. Wnios-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Język – czynnik jednoczący

„Ukraiński kwiat na całym świecie: konsolidacja Ukraińców w warunkach rosyjskiej agresji – spojrzenie z Ukrainy” – pod takim tytułem odbyła się konferencja naukowa poświęcona Dniu Języka i Piśmiennictwa Ukraińskiego w Instytucie Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych imienia Iwana Ziaziuna Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, zorganizowana przez wydział treści i technologii edukacji pedagogicznej Instytutu oraz komórkę podstawową Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Uczestnicy wydarzenia (ponad 140 osób) to działacze społeczni, naukowcy, wykładowcy, doktoranci, aspiranci, magistranci, studenci Umańskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Pawła Tyczyny, Sumskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia A. S. Makarenki, Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza, Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Wołodymyra Hnatiuka, Winnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Mychajła Kociubynskiego, Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka i inni. Z przemówieniem powitalnym wystąpiła dyrektor Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych imienia Iwana Ziaziuna NAPN Ukrainy, doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek korespondent NAPN Ukrainy Łarysa Łukjanowa. Moderatorem wydarzenia była Natalija Filipczuk, doktor nauk pedagogicznych, wiodąca pracownica naukowa wydziału treści i technologii edukacji pedagogicznej Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych imienia Iwana Ziaziuna NAPN Ukrainy. O języku jako wybitnym czynniku jednoczącym mówił Pawło Mowczan, działacz społeczny, polityk, poeta, scenarzysta, laureat Państwowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. „Znajomi nieznajomi: kilka epizodów z »dwuskrzydłej« literatury ukraińskiej” – to temat wystąpienia Mykoły Żułynskiego, doktora nauk filologicznych, profesora, akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektora Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy. O Ukraińcach Rumunii: współczesności i przeszłości opowiedział Wołodymyr Anatofijczuk, doktor nauk filologicznych, profesor, ukraiński literaturoznawca, kulturoznawca, laureat nagród literacko-artystycznych imienia Iwana Bażanskiego oraz imienia Olhy Kobylańskiej. ruchu w regionie. Zebrano w niej unikalne materiały o jego kształtowaniu się, o pełnej poświęcenia pracy założyciela i wieloletniego kierownika Śniatyńskiego oddziału „Proświty”, o odrodzeniu ruchu w latach 80. ubiegłego wieku i jego codzienności w czasach już wolnej Ukrainy. Działalność literacka, oświatowa i krajoznawcza Myrosława Popadjuka została wyróżniona nagrodami imienia Wasyla Stefanyka (2017), Marijki Pidhirjanky (1997), Marka Czeremszyny (1999), Jewhena Paranjuka (2021) oraz licznymi odznaczeniami. Był członkiem Narodowych Związków Pisarzy, Dziennikarzy i Krajoznawców Ukrainy. Na uroczystość przybyło wielu byłych uczniów Myrosława Popadjuka, kolegów-pedagogów, przyjaciół. W uroczystej atmosferze poświęcono tablicę pamiątkową na fasadzie placówki oświatowej oraz pokój-muzeum „Proświty” i książki Myrosława Popadjuka. Prowadząca uroczystość Roksołana Wakaliuk zapraszała do głosu honorowych gości. A było ich niemało: deputowana rady obwodowej Orysia Knyszuk, przewodniczący rady osiedla Zabołotiw Petro Maliborski, dyrektor miejscowego liceum Ołeksandr Wandjak i inni. Brzmiały wiersze poety, piosenka „Jeżyny” do jego słów, lirycznie wykonana przez autora muzyki Wołodymyra Szejnoję. Poruszające, pełne miłości i goryczy straty było wystąpienie-wspomnienie żony artysty, Darii Jurijiwny. Uczestnicy wydarzenia stali się pierwszymi zwiedzającymi pięknie urządzonego, nowo powstałego muzeum. Zaprezentowała je oraz twórczość Myrosława Popadjuka nauczycielka języka i literatury ukraińskiej, kierowniczka muzeum, poetka Iwanna Bajda. A jeszcze zobaczyli na ekranie i usłyszeli głos niezapomnianego mistrza słowa. Swoimi wspomnieniami i dedykacjami podzielili się twórczy bracia artysty: dziennikarz i poeta Iwan Hrekulak, działacz społeczny, reżyser filmu o Myrosławie Popadjuku Wasyl Hawryluk, autor tych słów. Będą przelatywać lata, nieubłagany czas będzie zabierał jednych i przyprowadzał na świat innych. Pocieszające jest to, że w tym nieprzerwanym przepływie ludzi i wydarzeń nie zaginie imię działacza „Proświty” Myrosława Popadjuka. Bo odtąd jest cicha przystań, przesiąknięta nieśmiertelnym duchem oświatowym, której imię to muzeum „Proświty”, są książki Myrosława Popadjuka. Odwiedźcie, bo on tak kochał ludzi, szanował gości, którzy przychodzili z dobrem, i cenił przyjaciół. Iwan OROBEC, przewodniczący zjednoczenia działaczy „Proświty” Śniatynszczyzny, Przykarpatcia. Z referatem „Ideały ukraińskiego oświecenia: Stepan Smal-Stocki” wystąpił Heorhij Filipczuk, doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek rzeczywisty (akademik) NAPN Ukrainy, doktor honoris causa Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza, przewodniczący Kongresu Inteligencji Ukraińskiej, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki i inni. Na zakończenie wydarzenia artysta ludowy Ukrainy, profesor katedry muzyki Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza, przewodniczący Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia „Proświta” Iwan Derda wykonał „Języku ojczysty, słowo ojczyste” (słowa i muzyka S. Worobkewycza). Własna informacja.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Jest muzeum «Proświty»!

W zeszłym tygodniu w osiedlu Zabołotiw odbyło się otwarcie muzeum „Proświty i książki” honorowego przewodniczącego Sniatyńskiej „Proświty” Myrosława Popadiuka. W uroczystościach wzięli udział m.in. zastępca przewodniczącego obwodowego zrzeszenia „Proświta” Myhajło Sichka, przewodniczący Kołomyjskiego – Wasyl Hłaholiuk i Sniatyńskiego – Iwan Orobec, przewodniczący rejonowych oddziałów, oraz inni. 4 listopada na podwórzu Zabołotiwskiego liceum było tłumnie. Mieszkańcy Zabołotowa i okolicznych wsi, goście ze Sniatynia, Kołomyi, Iwano-Frankiwska przybyli uczcić pamięć Myrosława Popadiuka – znanego pedagoga, prosvityanina, pisarza i działacza społecznego. Tego dnia skończyłby 86 lat. Jeszcze rok temu przyjaciele składali życzenia szanownemu jubilatowi, a 22 stycznia 2023 roku odszedł w wieczność, pozostawiwszy na ziemi widoczny ślad i dobrą pamięć. Prawie 30 lat Myrosław Petrowycz kierował odrodzoną „Proświtą” Snjatynszczyny, a jej honorowym przewodniczącym pozostawał do ostatnich dni życia, dyrektorował w trzech szkołach, w tym w rodzinnej Zabołotiwskiej, kierował rejonowym wydziałem oświaty. Jest autorem ośmiu książek artystycznych, ostatnia z których – tomik poetycki „Złota pektorał” – ukazał się na świat kilka miesięcy przed śmiercią poety. Oprócz artystycznych napisał jeszcze półtora tuzina publicystycznych, krajoznawczych, historyczno-artystycznych książek. Wśród nich ważne miejsce zajmują opracowania z dziedziny oświaty i „Proświty” Snjatynszczyny. A książka „Trzy gwiazdy Wasyla Rawluka” – to swoista historia proświaty 25 listopada przypada 75. rocznica urodzin Iwana Michajłowicza Zachar­czenki – jednego z pionierów ruchu prosvitiańskiego na Ługańszczyźnie, niezmiennego przewodniczącego rejonowej organizacji w Antracycie. Iwan Michajłowicz jest dobrze znany na ziemi ługańskiej nie tylko jako oddany działacz Proświty, lecz także jako regionalista, poeta i twórca lokalnej symboliki. Z jego inicjatywy powstały dwa muzea o profilu historyczno-krajoznawczym, wydawano w sposób amatorski publikacje poznawcze o charakterze literackim i patriotycznym. Brał udział we wszystkich przełomowych wydarzeniach w państwie, które doprowadziły do odrodzenia niepodległości Ukrainy. Za swoją niestrudzoną działalność Iwan Michajłowicz został odznaczony najwyższym wyróżnieniem Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki – medalem «Budowniczy Ukrainy». Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Kijowskiego natomiast odznaczyła go wyróżnieniem «Za miłość i ofiarność w imię Ukrainy». Mieszkając daleko od rodzinnej Ługańszczyzny, Iwan Michajłowicz nie przerywa działalności prosvitiańskiej. Z okazji jubileuszu, szanowny Jubilacie – wszystkiego najlepszego! Zarząd Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

„Kto miłuje prawdę, ten nasz brat”

Nasi synowie i ojcowie są na froncie, a my na tyłach nie mamy prawa siedzieć założywszy ręce. Każdy na swój sposób, a my na polu sztuki poświęcamy nasze wydarzenia Siłom Zbrojnym Ukrainy. Niedawno w Domu Ludowym „Proświta” w Iwano-Frankiwsku odbyła się godzina proświtiańska z zasłużoną artystką Ukrainy, członkinią Proświty Swietłaną Suchowij. Brzmiała poezja Lesi Ukrainki w pieśniach solowych kompozytorów ukraińskich. Pomagali jej studenci-pianiści Fachowego Kolegium Muzycznego im. Denysa Syczyńskiego, starszy wykładowca klasy korepetycji Marjana Stachmycz-Hryciej, Zofia Sawczyn, Wiktoria Kucharuk, Ludmyła Mriczko, Oksana Strutynec, Antonina Iwanoczko, Anna Bedryn i Maksym Susak. Prowadząca Oksana Strutynec na początku powiedziała, że w krwawej walce z okrutnym i podstępnym rosyjskim wrogiem Ukraina wywalczy prawo do istnienia. Chcą nas zastraszyć, złamać, zasiać strach i zwątpienie. Dlatego szczególnie aktualne staje się pytanie o zachowanie mocnego ducha ukraińskiego, świadomości narodowej, samobytnej kultury. Przecież płomienne słowo i natchniona pieśń zawsze były duchową bronią w ciężkich czasach, ważnym czynnikiem kształtowania tożsamości narodowej. Leся Ukrainka stała w awangardzie działaczy, którzy bronili języka ukraińskiego i podnosili naszą literaturę do poziomu światowego. Słowo, moja ty jedyna broni, Nie powinniśmy zginąć oboje! Może w rękach nieznanych braci Staniesz się lepszym mieczem na katów. W godzinie proświtiańskiej Swietłana Suchowij znakomicie wykonywała utwory muzyczne do słów Lesi Ukrainki, kompozytorów Mykoły Łysenki, Kyryła Stecenki, Wasyla Barwińskiego, Iryny Kyryliny, Anatola Kos-Anatolskiego, Jarosława Łopatynskiego, Mykoły Kolessy, Denysa Syczyńskiego, Wadyma Homoliaki, Witalija Kyrejki, Jakowa Stepowego. Leся Ukrainka była niezłomna i miłująca wolność. Do nas przychodźcie wszyscy, którzy za prawdę Nie żałują życia oddać, Przyjmiemy go jak brata rodzonego, Kto miłuje prawdę, ten nasz brat. 18 listopada proświtianie będą mieli zaszczyt wystąpić w Narodowej Akademii Muzycznej Lwowa im. Mykoły Łysenki, gdzie po raz pierwszy we Lwowie odbędzie się Ogólnoukraiński festiwal ukraińskiej muzyki wokalnej i instrumentalnej. Michajlina BODNAR, m. Iwano-Frankiwśk Witamy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

O korzyściach płynących z wyjazdów integracyjnych

Serhij ŁASZCZENKO Wojna niszczy, ale jednocześnie stwarza dodatkowe możliwości. Im więcej ludzi nastawi się na aktywne tworzenie narodu, tym lepiej. Ktoś pomyśli: jakie znowu tworzenie narodu? Najlepsi chłopcy i dziewczęta codziennie giną na froncie, miliony ludzi wyjechały za granicę i nie jest powiedziane, że będą chciały wracać. Demografia jest przeciwko nam. Wszystko to prawda, ale chodzi właśnie o mechanizmy kompensacyjne. Im szybciej zaczną one działać, tym mniejsze będą nasze straty. Zbyt wielu jest okaleczonych? A czy wiecie, ilu jest wśród nich bohaterów? Ilu pasjonatów! Są takie talenty, że nawet na protezach potrafią chodzić po szkołach i uniwersytetach, skutecznie wychowując młode pokolenie. Wszystko zależy od jednostki. Po prostu trzeba tworzyć „centra krystalizacji”, które zajmowałyby się tymi kwestiami. I żeby koniecznie wchodziły do nich osoby z placówek oświatowych, zainteresowane taką pracą. Wszystko się uda, jeśli się tylko zechce. Swego czasu postanowiłem pisać o poległych bohaterach. Najpierw o tych, których znałem osobiście, a potem także o innych, jeśli prosili o to towarzysze broni. Ponieważ są to różne punkty geograficzne, musiałem sporo jeździć. Naiwnie uważałem, że wystarczy tylko dać impuls, wykonać choćby pierwsze kroki, a wszystkie wdowy i krewni poległych wojowników zaczną się jednoczyć. W życiu wszystko jest bardziej skomplikowane – wszak potrzeba czasu, aby otrząsnąć się po bolesnej stracie… Zauważyłem, że w tej samej sytuacji ludzie zachowują się różnie. Szonijoz Chamrajew z Łucka zrobił wiele dla zachowania pamięci o swoim synu Rustamie, podczas gdy jego żona zamknęła się w sobie z bólu. Aktywny uczestnik Majdanu, Rustam, zginął w obwodzie ługańskim jeszcze w 2014 roku. Ojciec faktycznie zastąpił go w sensie pracy ideologicznej. To samo można powiedzieć o ojcu kapitana specnazu Ołeksandra Petrakiwskiego, którego towarzysze broni znali pod pseudonimem „Fartowy”. Kapitan podczas walki oddał swój hełm rannemu podwładnemu, a sam w tym samym czasie, podczas ostrzału moździerzowego, otrzymał ciężką ranę głowy. Czyż to nie scenariusz na film? A ojciec tragicznie zmarłego badacza Kubania, Ołeksija Kuriłnego, zebrał się w sobie i zdołał nawet ukończyć pracę doktorską syna. To również przykład godny naśladowania. Matkom i żonom poległych jest trudniej i opanowują się one dłużej. Jednak z czasem także kobiety zbierają się w sobie i kontynuują dobre dzieła swoich zmarłych dzieci. O takich, silnych duchem, warto opowiadać społeczeństwu. *** Potrzeba wyjazdów proświtańskich istniała zawsze. Wszak ważne jest, aby znać lokalną specyfikę, by wypracować jakąś optymalną ogólnoukraińską linię. Więc i ja jeździłem, począwszy od 1991 roku. Na zawsze zachowam w sercu moje pierwsze wyjazdy na Krym i na Donbas w 2007 i 2009 roku. W Doniecku pomogła mi wtedy Marija Olijnyk. Wspierała mnie informacyjnie, podpowiadała, na co zwrócić szczególną uwagę, czasem pomagała z transportem. Pewnego razu zorganizowała wyjazd na tak zwane węglowe „kopanki”, żebym lepiej zrozumiał ten temat. Przypominam sobie, że zawsze podbiegał do pociągu, który lada chwila miał odjechać do Kijowa, ówczesny redaktor „Donecczyny” Ihor Zoc. To już wtedy, gdy wracałem z powrotem. Dawał jakiś upominek, długopis, notatnik, kilka gazet, książeczkę z wierszami lokalnych poetów, a nawet jakąś kanapkę na drogę. Miło było czuć, że w mieście są „swoi ludzie”, którzy zawsze są na posterunku! To motywowało i dodawało skrzydeł. *** Wyjazdy niezwykle zbliżają. Przypominam sobie, jak w październiku 2014 roku poznałem ługańskiego proświtańca Iwana Zacharczenkę. Iwan Mychajłowycz w tamtym czasie zdążył już pobyć „w piwnicy” i był zmuszony przenieść się na Wołyń. Tęsknił za rodzinną Ługańszczyzną i starał się od czasu do czasu bywać choćby na jej nieokupowanej części. Spotkaliśmy się w Łucku. Emeryci mają krucho z pieniędzmi, więc Serhij TIUTIUNNYK, Siczesławska „Proświta” postanowiliśmy skorzystać ze szczęśliwej okazji – pojechać do Swatowego z Wołyńskim Chórem Ludowym. Miejsca w autobusie nam przydzielono, a noc spędziliśmy, co prawda, w nieogrzewanym pomieszczeniu, podkładając pod siebie kilka kartonowych pudeł. Taki sobie „emerycki specnaz” jako dodatek do Wołyńskiego Chóru Ludowego. Podobne ascetyczne wyjazdy niezwykle zbliżają! Potem Iwan Zacharczenko przeniósł się na Odesszczyznę. Nauczyciel ukraińskiego zaczął uczyć się języka bułgarskiego, ponieważ w tamtym rejonie mieszkało wielu Bułgarów. A potem wziął się za serbski. Sam zaś cieszył się, gdy przedstawiciele bułgarskiej inteligencji w rozmowie z nim przechodzili na ukraiński. Oto taki on jest – komunikatywny i nieprzeciętny ługański proświtańczyk. Mychajłowycz, nawiasem mówiąc, na początku lat 70., pracując jako nauczyciel ukraińskiego i idąc do pracy wzdłuż torów kolejowych, często zostawiał na ługańskich pociągach towarowych napis kredą: „Sława Ukrainie!”. Przyjaźnić się z takim słobożańczykiem to wielki zaszczyt! W 2018 roku Iwan Zacharczenko zaprosił mnie w gości. Obiecał zabrać mnie do dawnej kozackiej wsi Płachtijiwka, do bułgarskiej wsi Zoria i jeszcze do jakiejś mołdawskiej miejscowości – do wyboru. Czyż mogłem odmówić? Oczywiście, pojechałem na Odesszczyznę. Tym bardziej, że było wielkie pragnienie, by przy okazji poznać redaktora patriotycznej odeskiej „Czornomorki” Iwana Melnyka. Usilnie zalecał to zrobić kołomyjanin Mykoła Sołonenko. Z tym mieszkańcem Podkarpacia poznałem się dzięki pobytowi w Sewastopolu w 2011 roku, jeszcze na długo przed rosyjską okupacją. Niezależnie od siebie prowadziliśmy wyjazdy agitacyjno-poznawcze na półwysep i przypadkowo spotkaliśmy się u lokalnej aktywistki Bohdany Procak. I to też jest argument na korzyść zarówno systematycznych podróży proświtańskich, jak i istnienia swoistych sztabów w terenie. Jak widzicie, dzięki podobnym „centrom krystalizacji” galicjanie mogą poznać się na Krymie! W Odessie zaś pracę patriotyczną koordynuje gazeta „Czornomorski nowyny”. Znajomość z redaktorem „Czornomorki” Iwanem Melnykiem – to dodatkowe możliwości i dodatkowa motywacja. Tutaj podkarpacianin Mykoła Sołonenko miał rację. *** Najwyższy czas powiedzieć kilka ciepłych słów o malowniczej oazie ukraińskości – Kołomyi. Tutaj pełnokrwiście brzmi język ukraiński, tutaj wszystko oddycha historią, a miejscowa ludność jest świadoma swojej ogólnonarodowej misji. Wałerij Kowtun i Wasyl Hłaholiuk W Kołomyi wszystko jest kompaktowe, wygodne, rodzinne, emocjonalne... Kołomyja nikogo nie odepchnie, wręcz przeciwnie – wszystkich przygarnie do siebie! A poza tym jest się tu czego uczyć. Pamiętacie znanego kanadyjskiego mecenasa, Ukraińca Petra Jacyka? Podkreślał on, że Ukraińcy muszą nauczyć się być bogatymi. Potrafią przecież takimi być Żydzi, Ormianie, Brytyjczycy... Tak więc, w czymś Petra Jacyka przypomina lider kołomyjskich proświtańców Wasyl Hłaholiuk. On nie tylko generuje pomysły, ale też dobrze widzi drogi ich realizacji. Kiedy trzeba było zbierać środki dla Obrony Terytorialnej i Sił Zbrojnych Ukrainy, miejscowa „Proświta” wzięła w tym aktywny udział. Z inicjatywy Wasyla Petrowycza przeprowadzono kilka aukcji, na których wystawiano na sprzedaż srebrną monetę „Hetmani”. Ukrainy”, wyprodukowana przez bank “Chreszczatyk” w 2012 roku. W Kołomyi została sprzedana za 37 tys. hrywien, w Winnicy – za 30 tys. hrywien, w Żytomierzu – za 2 tys. dolarów! Taka sama moneta w Polsce została sprzedana za 2 tys. euro! Te monety zaprezentowali ze swojej rodzinnej kolekcji ojciec i syn Wasyl oraz Ołeksij Hłahołukowie. Ołeksij Wasylowycz od dawna zajmuje się sprawami bankowymi, ale mimo takiego statusu, stale kontaktował się ze swoimi rewolucyjnymi rodakami-majdanowcami w burzliwym 2014 roku. W szczególności bardzo pomagał z paliwem. Zapewne właśnie o takich Ukraińcach marzył niezapomniany Petro Jacyk. Zatem, nie tylko wędrowne “proświtańskie atomy” są potrzebne Ukrainie, ale i działające sztaby. Wszyscy uczyć się w Kołomyi! Dobry sztab – to jak ul. Robotnicze pszczoły same do niego polecą! W tym utwierdziłem się, rozmawiając telefonicznie z liderami Żytomierskiej, Chersońskiej, Mikołajowskiej obwodowych “Proświt”, którzy z początkiem wojny zmuszeni byli szukać schronienia na zachodzie Ukrainy. Stolica Pokucia wszystkich przygarnęła i wszystkim się spodobała. W szczególności, przewodniczący Mikołajowskiej “Proświty” Ołeksandr Maczuła ponad rok wiązał siatki, a jeszcze zdążył napisać książkę “Pid syren hołosinnia” (Pod syren wycie). Kołomyjscy proświcianie pomogli wydać książkę, a przedsiębiorca Henadij Romaniuk nawet zawiózł część nakładu na linię frontu. Ma on ponad 40 wolontariackich wyjazdów na linię frontu, a to również świadczy o tym, że proświcianie Kołomyi mogą być przykładem dla innych. Lider żytomierskich prośwician Swiatosław Wasylczuk ocenił Kołomyję tak: “Lud tam bardzo patriotyczny! Tam wszystko przesiąknięte duchem budowania państwa, to miasto-muzeum, prawdziwa oaza ukraińskości! Chyba nie mnie jednemu chciałoby się tam żyć. Ale, jednocześnie, nabrawszy się kołomyjskiego ducha, chce się więcej zrobić w domu...” Boska Kołomyja... Czego tylko warta idea stworzenia tutaj Muzeum kołomyjskiej książki? A Muzeum języka ukraińskiego? Podwiżnik (działacz) spraw pedagogicznych i proświtańskich Wałerij Kowtun (swego czasu miałem okazję rozmawiać z nim) nie tylko generuje wspaniałe idee, ale i umie konsekwentnie wcielać je w życie. W końcu, bez zdolności organizacyjnych Wasyla Hłahołuka tutaj się nie obejdzie. W tym i siła miejscowego proświcianstwa, że potrafią współdziałać. Kołomyja – to swoista akademia nauk patriotycznych, połączenie wysokiej aktywności, szczerości i miłości. Dlatego ważne, aby tutaj jechali aktywiści z innych regionów. Zaznaczę, że w 2017 roku rosyjskojęzyczna poetka z Mariupola Oksana Stomina odwiedziła to miejsce i w pełni poczuła tę miłość. Teraz Oksana pisze po ukraińsku i jest etalonem “dyplomacji ludowej”, bo umie znajdować ciekawych, perspektywicznych ludzi. Zdołała odwiedzić Białoruś, Litwę, Polskę, Niemcy, Włochy... Wszędzie bardzo dobrze reprezentowała Ukrainę. Wiem: jeśli Oksana Stomina jedzie gdzieś, czekaj tam wyraźnego postępu pracy patriotycznej. A ona przecież swego czasu czerpała inspirację w Kołomyi. Znając jej umiejętność jednoczenia patriotycznych ludzi i proukraińskich mariupolców, w szczególności, podczas spotkania ze Stominą przekazałem jej kserokopie szeregu artykułów “Słowa Proświty” pod wspólnym tytułem “Ludzie z Miasta Marii”. Przy okazji przypomnieliśmy sobie, jak ciepło przyjmował nas pasjonarny kołomyjanin Henadij Romaniuk wiosną 2017 roku. *** Czasami zdarza się, że nawet najbardziej aktywni ludzie są ograniczeni w swojej aktywności, ponieważ region jest zrusyfikowany. Powiedzmy, w obwodzie odeskim “Proświta” mniej więcej aktywnie pracuje tylko w Bałcie i Czornomorsku. To i zrozumiałe – miejscowa ludność Odesszczyzny jeszcze nie jest tak narodowo przebudzona, jak na Przykarpaciu. Ale ja zasadniczo zajmuję się popularyzacją prośwician Czornomorska, ponieważ to miasto jest strategicznie ważne dla Ukrainy. Jest tam była nauczycielka (teraz jeszcze i pisarka) Wałentyna Sydoruk, która pracuje za dziesięcioro. Stale wożę ze sobą książeczki, wydane w Czornomorsku, i do Kołomyi, i na Zakarpacie, i na Kijowszczyznę. Rozpowszechniam i we Lwowie. Nawet na polskim Podlasiu nieco było! Opowiedziałem o Wałentynie Sydoruk w miasteczku Taraszcza na Kijowszczyźnie, a nieco z wydanego przez panią Wałentynę przekazałem miejscowej aktywistce Katerynie Sydoruk. Nie, one nie są krewnymi, ale, jak widzicie, nazwiska się zbiegły. To świadczy o tym, że między Ukraińcami jest o wiele więcej wspólnego, niż wydaje się na pierwszy rzut oka. Kołomyjanin Mykoła Sołonenko, z którym poznałem się w Sewastopolu w 2011 roku i dzięki któremu odkryłem dla siebie Kołomyję, teraz planuje wyjazd na Naddunajszczyznę. Bardzo chce byłemu oficerowi morskiemu odwiedzić Izmaił i Reni. Jestem pewien, że pan Mykoła potwierdzi moją koncepcję ważności współdziałania patriotycznych “sztabów” i “wędrujących prośwician”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

W poszukiwaniu zaginionych dusz

Ukraińska reżyserka, działaczka Proświty z Zaporoskiego Kraju (Sicz­eslawszczyzny), Kateryna Striełcenko, prezentuje w Niemczech swój film „Poszukiwacze zaginionych dusz”. Dokumentalny obraz opowiada o oddziale poszukiwawczo-ratowniczym „Antares” z Pawłohradu. Głównymi bohaterami są psy i ich przewodnicy, którzy mają jeden wspólny cel: odnaleźć ludzi, którzy zginęli lub zaginęli bez wieści, i wydobyć ich z niebytu. W filmie pokazano prawdziwe historie, które rozdzierają duszę. To drużyna poszukiwawcza, unikalna dla Ukrainy i świata, która pełni niezwykle ważną misję społeczną. Oto, co powiedziała Kateryna Striełcenko: „Pierwsze pokazy filmu odbyły się w największym mieście Saksonii. Lipsk, który kojarzy mi się przede wszystkim z muzyką Mendelssohna, Schumanna, Wagnera, Griega, gościnnie zapoznał nas ze swoją historyczną częścią. Weszliśmy do kościoła św. Tomasza, gdzie pracował Bach, przeszliśmy się po największym dworcu Niemiec, obejrzeliśmy pomnik Goethego naprzeciwko dawnej giełdy handlowej, przespacerowaliśmy się Rynkiem, gdzie we wtorki i piątki sprzedaje się kwiaty, warzywa, kiełbasy. Miasto powoli przygotowuje się do świąt Bożego Narodzenia. Wieczorem – spotkania z widzami, którzy gorąco i emocjonalnie reagują na film. Pytają, dzielą się myślami, dziękują. Brakuje tu głównej bohaterki filmu ŁarysyBorysenko, bo część pytań dotyczy właśnie jej: o psy, liczbę odnalezionych ludzi, szczegóły poszukiwań… Rozmawiamy o filmie dokumentalnym, o tematach, które dziś tak ważnie jest nagłaśniać. Wraz z koproducentką trasy Kateryną Hołowaczową oraz producentką liniową Anną Babenko planujemy kolejne pokazy”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

odbyła się pod znakiem dwóch piątek rocznic urodzin znakomitej pisarki Wilde. Choć cieszyła się szacunkiem nowej władzy, Iryna Wilde nie wierzyła w nią naprawdę – nazywała ją „kolosem na zgniłych nogach” i ezopowym językiem pocieszała otwartych protestujących: „Ale się nie martwcie, te Stany Zjednoczone Ameryki jeszcze się rozpadną”. Cenili humor, zwłaszcza wtedy, gdy trzeba było głosić prawdy, w które wierzyli, ale które w oczach systemu uchodziły za wywrotowe. Balansowanie na ostrzu – tak można było pozostać sobą. „Siedzieć na szablach jest twardo…” – powie wtedy artystka Alla Horska i będzie pisać tę frazę jako epigraf w każdym liście do malarza Opanasa Zalyvakhy. W kadrze Marty opowieść naturalnie balansuje na granicy szczerości o bardzo osobistym i publicznym. Bez teatralności mówi, że na wezwania do KGB ubierała się wytwornie. Wiedziała, co jest wart jej wygląd – szlachetność jej nie zdradzała. „Na proces Iwana uszyłam z kuponu – czarne bukle – wspaniały kostium”. „Po co?” – zapyta reżyser. „Żeby mieć przyzwoity wygląd” – poważnie spojrzy w obiektyw Marta. Elegancja i inteligencja były im właściwe w każdych okolicznościach. Marcie i Iwanowi. 4 września 1965 roku na zaproszenie Serhija Paradżanowa uroczyście poszli do kina „Ukraina” na pokaz filmu „Cienie zapomnianych przodków”. Kupili kwiaty. Nastroili się na wydarzenie niezwykłe. Przy wypełnionej po brzegi sali oczekiwali spotkania z zjawiskiem nadzwyczajnym. „Zjawisko” zaczęło się już w pierwszych minutach wystąpienia Paradżanowa, który zaczął bezlitośnie krytykować władzę i system, czym naelektryzował widownię. Zdaniem Marty jest niesprawiedliwe, że dziś prawie nikt nie wspomina tego wystąpienia Paradżanowa, a przecież to on zapoczątkował kolejny krok. Więc kiedy oddano głos Dziubie, stało się to, co się stało. „On nie przygotowywał się do walki rewolucyjnej. Stało się to wbrew jego woli”. „Wbrew”, ale to właśnie z jego ust jak grom z jasnego nieba zabrzmiały słowa o aresztowaniach inteligencji na całej Ukrainie. Natychmiast służby specjalne uruchomiły system alarmowy. Syrena zawyła jak zwierz, tak jak wyje teraz, w wielkiej wojnie, ostrzegając przed zagrożeniem. Wycie nie pozwoli Iwanowi dokończyć wystąpienia, zaczną go brutalnie ściągać ze sceny. Jednak początek usłyszą wszyscy. I niewielka część sali solidarnie wstanie, a do towarzysza broni pospieszą Wasyl Stus i Wiaczesław Czornowił... To był pierwszy publiczny protest przeciwko represjom politycznym na Ukrainie. Iwana zwolnią z pracy... W mieszkaniu Dziubów przeprowadzą długotrwałe rewizje... „Byli dokładni i wszystko odkładali na swoje miejsca. Ludzie systemu, ale nie źli”. Przy jednej z rewizji zapytają, czy mogą dostać herbaty, bo u Switłycznych im nie pozwolono. Podczas trzeciej rewizji Iwan zostanie aresztowany. „U nas w domu zawsze było pełno ludzi, a kiedy zaczęto nas wzywać do KGB, ludzie zniknęli…”. Wśród tych, którzy nigdy nie znikali, wymienia nazwiska Hryhorija Kochura, Hryhira Tiutiunnyka, Serhija Paradżanowa. Kanwa filmu, którą opowiadam, jest znana wszystkim, którzy interesują się znakomitym zjawiskiem szestdziesiatnyctwa. Jednak w filmie z pierwszej ręki zostają ogłoszone dotąd nieznane szczegóły. Wzmacniają one dokumentalną dokładność i zarazem ożywiają taśmę pierwszo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Iwan i Marta: życie dla dobra

2 listopada w Ukraińskim Domu w Kijowie przy pełnej sali odbyła się triumfalna prezentacja filmu dokumentalnego Serhija Bukowskiego „Iwan i Marta” („Pokolenie szestdziesiątników: miłość i walka małżeństwa Dziubów”). Halina DACIUK, dziennikarka Przed rozpoczęciem filmu ktoś z sali zapyta reżysera, pod jakim kątem widzenia patrzeć na „Iwana i Martę”. „Optyka – w pierwszym kadrze”, – lakonicznie odpowie Serhij Bukowski. W pierwszych kadrach otwierają się drzwi i na ulicę wychodzi pies. Układa się przy progu w swoim mięciutkim „gnieździe”, a gospodarz w tym czasie trzyma kocyk, żeby otulić pieska na noc. I przykrywa. W ostatnich kadrach filmu gospodarz powie: „Dobra mimo wszystko jest więcej niż zła. Bo gdyby nie tak, to życie w ogóle by nie istniało”. Między tymi kadrami – życie dla dobra dwojga ludzi – małżeństwa Marty i Iwana Dziubów. Dwojga ludzi z kohorty szestdziesiątników, obdarzonych szlachetnością i duchem walki o ideały. I ta czuła, pełna drżenia historia, która rozwija się w filmie dokumentalnym, dlatego jest ciekawa, że chodzi właśnie o nich – ludzi czynu. O osobowości, które przeżywały swoje uczucia w totalitarnym systemie i zdołały duchowo wyrwać się z jego orbity. I zachować honor. Główną postacią w filmie, oczywiście, miał być Iwan Mychajłowycz Dziuba – ten, który napisał znaczące dzieło „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, który na prezentacji filmu „Cienie zapomnianych przodków” ogłosił aresztowania ukraińskiej inteligencji, który był głosem sumienia i godności narodowej w latach 60… Jednak z czasem nagrywanie Iwana Mychajłowycza stawało się coraz trudniejsze. A kiedy jego życie przekroczyło granicę 90 lat, stało się jasne, że główna rola w kadrze spocznie na barkach żony, Marty Wołodymyriwny. Serhij Bukowski uważa, że nie trzeba być zakładnikiem reżyserskiego zamysłu. Zresztą Iwan Mychajłowycz jakby przewidywał możliwe przesunięcia akcentów. Kiedy reżyser opowiedział mu o swoim planie nakręcenia filmu „Iwan i Marta”, Dziuba, chwilę pomyślawszy, zapytał: „A może – „Marta i Iwan”? Długo nie zgadzał się na zdjęcia. Jednak co nieco udało się nagrać. I te kadry z Iwanem spajają film, jak manuskrypty bibliotekę. Główna zaś opowieść o życiu małżeństwa – w historiach i szczegółach, idzie z głosu Marty. W kadrze pani Marta jest wspaniała – piękna, ironiczna. Jej postawa, śmiech, swobodna powściągliwość stały się niespodzianką dla młodej widowni. Trzyma się jak kobieta, która przywykła do występowania w kinie. Lekki makijaż, nowoczesna fryzura, nic zbędnego. „Jak państwo się poznaliście z Iwanem?” – pyta zza kadru reżyser. I pani Marta wspomina ten dzień w najdrobniejszych szczegółach, jakby minął zaledwie wczoraj. To było na świętowaniu 55. rocznicy lwowskiej pisarki Iryny Wilde, 5 maja 1962 roku. Mama i ciotka Marty przyjaźniły się z panią Iryną. „A tutaj ona po raz pierwszy zaprosiła mnie osobiście. Powiedziała, że będą fajni chłopcy z Kijowa. Ja sobie pomyślałam, a po co oni mi, tutaj swoich wystarcza”. Mówi to szczerze, ze śmiechem, bez brawury. „Dowiedziałam się, że będzie Pawłyczko, myślę, na Pawłyczkę pójdę”. Przyjechało ich trzech: Winhranowski, Dracz i Dziuba. Dracz od razu „nie podszedł”. Winhranowski – „nie mój typ”. A Dziuba – „no ten, czarnowłosy, może być”. Iwan wypatrzył ją, zaprosił do tańca i już nie puszczał przez cały wieczór. Umówili się na spotkanie następnego dnia. „Rano jeszcze się waham, iść czy nie iść na randkę. Umyłam głowę, kiedy – na progu Iwan”. „Ja pomyślałem, a po co czekać wieczora?” I poszli wędrować po mieście. A kiedy skończyła się krótka delegacja kijowskiego poetyckiego desantu, która miała znaczny rezonans we Lwowie, Dziuba nie pospieszył do stolicy. Znowu zjawił się w ich domu, już z małą walizką w rękach. „Ja tu trochę u was pomieszkam, bo na hotel pieniędzy nie ma…” Martę i jej mamę taka bezpośredniość i powaga zamiaru, oczywiście, zszokowały. Ale mimo wszystko Iwan został „trochę pomieszkać”. Prawda, z małżeństwem mama nalegała poczekać. Marta musiała skończyć uniwersytet, a mama, jak należy, poznać się z rodzicami Iwana. Pojechała w donieckie strony. Spodobali jej się i rodzice, i doniecczanie. „Tam kobiety takie schludne, w bielutkich chusteczkach, w białym ubraniu, nie to co nasze – wszystkie w czarnym”, – dzieliła się wrażeniami. Tak rysowało się ich wspólne życie. Już wtedy Iwan chorował na otwartą formę gruźlicy, dlatego wilgotny Lwów mu zupełnie nie odpowiadał. Zresztą literacko przeżyć bez Kijowa nie mógłby. Więc Marta zostawia swoje wykwintne towarzystwo z mnóstwem adoratorów i jedzie za Iwanem. Albo prawdziwiej – z Iwanem. Bo, jak powie Marta Wołodymyriwna, ani razu Iwan nie napomknie, że ona nie jest z ich literackiego otoczenia. Dlatego – nie „za”, a „z” Iwanem, zawsze obok, 60 lat razem. Jednak w kadrze powie z ironią – „jechałam na zesłanie”, bo do Kijowa wcale jej się nie chciało. Ten film – o pełnych zaufania i drżenia relacjach, a nie o „dramacie dysydentów”, podkreśli reżyser. Oni marzyli o „szczęściu dla dwojga” – uczciwie żyć i kochać. „Ja nie chciałam być bohaterką”, – przyznaje pani Marta. Ale już od pierwszych dni pobytu w Kijowie zrozumie, że życie z Iwanem – to nie o ciszy i spokoju. Poczuje niebezpieczeństwo i wyciągnie wniosek, że otoczenie Iwana przebywa w stanie euforii. Przestraszy się, kiedy władza zakaże uczczenia pamięci Łesi Ukrainki w Parku Pierwszomajowym. Organizatorzy wydarzenia zmienią miejsce przeprowadzenia, ale wieczoru literackiego nie odwołają. Marta wychowywała się we lwowskiej rodzinie, która ucierpiała od represji totalitarnego reżimu radzieckiego, i znała jego drapieżne wnętrze. Wolała być ostrożniejsza, ale towarzystwo Iwana, zdaje się, nie uświadamiało sobie niebezpieczeństwa. Po 60 latach zakaz wydarzenia literacko-artystycznego, poświęconego Łesi, wydaje się szokujący. Toż jak trzeba było się jej bać, żeby zakazać! Obecnie – czytaj, ucz się, deklamuj, oglądaj „Bojarynię” – żadnej cenzury. Z czasem zapominamy, że obecną wolnością zawdzięczamy „ludziom nie ze strachu” – szestdziesiątnikom, którzy poczuli w sobie buntowniczy duch ukraińskości, zrozumieli siłę ojczystego słowa, a kulturę ukraińską uważali za odrębną od rosyjskiej. I deklarowali to otwarcie. „U niego strachu nie było. I nie było dwoistości…”. W 1965 roku Iwan Dziuba pracował nad artykułem o roli języka ukraińskiego, o prawie używania go we wszystkich sferach działalności, o zagrożeniu zrusyfikowaniem pod przykrywką „internacjonalizacji”. Ten artykuł stanie się manifestem dysydentyzmu i podstawą dla przyszłego aresztowania Iwana. Na kolejnej rozmowie w KGB Martę zapytają, czy wiedziała, że mąż pisał artykuł „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, a jeśli wiedziała, to dlaczego nie powstrzymała. „Są rzeczy, na które nie mam wpływu…”. Swoje błyskotliwe artykuły literackie Iwan Mychajłowycz pisał długo, po 2-3 miesiące, zanurzając się na głębię faktów i wznosząc się na wysokość globalnego przemyślenia zjawiska. To oznaczało – pracować fundamentalnie, na podstawach, z których żadne wiatry czasu nie zniosą magistralnej myśli pisarza. „Dlaczego państwo nie powiedzieli?..” – z ust esbeka wybrzmiało niemal cynicznie, jakby, dlaczego nie donieśli. Bo Marta – z jego kohorty, uczciwych i godnych. Bo ich z Iwanem spotkanie nie na darmo

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

odkryciem, a nie ponownym odczytaniem tego, co znane. Co było dla niej najtrudniejsze? „Aresztowanie Iwana – to najcięższa próba”. Rozumiała, że jeśli go wsadzą, to nie uratuje go już nikt. „Chodziłam po instancjach jak do pracy”. Zwracała się z oficjalnymi oświadczeniami i listami. Wyjaśniała, że przebywanie w więzieniu jest śmiertelnie niebezpieczne dla chorego na otwartą formę gruźlicy Iwana. A on nie jest winny i kary śmierci za artykuł nie zasłużył. Oczywiście chciała ocalić mu życie. Nie, ona się nie usprawiedliwia, a jedynie wyjaśnia swój zamiar. Nigdy nie przekazywała apeli za granicę. Wiedziała, że organy bezpieczeństwa szalały i mściły się na tych, którzy upubliczniali jakiekolwiek zamknięte informacje na Zachodzie. Miała własne metody walki o Iwana. Na przyjęciu u szefa KGB Ukrainy Fedorczuka powiedział jej, że będzie rozmawiał po rosyjsku, bo tak łatwiej mu się wyrażać. Marta w odpowiedzi powiedziała, że na rosyjski nie przejdzie, bo naturalnie komunikuje się po ukraińsku. Potem Fedorczuk powie, że Marta – jedyna spośród żon dysydentów – nie przeszła na rosyjski. „Docenił…”. Tak, i była ubrana w wykwintny kostium, nie na pokaz, dla siebie. Ton rodzinie nadawała Marta. Inicjatywa uwolnienia Iwana ze śmiertelnej pułapki być może również należy do Marty, kiedy zasądzono mu 5 lat więzienia. „Rozumiałam, że tutaj zrobi o wiele więcej dla Ukrainy”. List, który napisał Iwan Mychajłowycz, to jego najtrudniejsza decyzja. Jednak pisał tylko w swoim imieniu. Nikogo nie wydał. Miał świadomość, że naraża się na potępienie. Marta tę decyzję poparła. Jednak wcześniej pracą „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” Iwan Dziuba wywołał wybuch, wstrząs, przejrzenie społeczeństwa, nawrócił tysiące do samoidentyfikacji i śmiertelnie przestraszył system. I to przeważa nad wszystkim innym. Końcowe kadry uwieczniają 90-lecie Iwana Mychajłowycza – krąg najbliższych przyjaciół, rodzinę, życzenia telefoniczne Liny Wasyliwny, lawinę telefonów, na które pani Marta uprzejmie odpowiada, życzenia dla jubilata spotkania się na setce. Uśmiechnięty i szczery bohater filmu i Bohater Ukrainy, błyskotliwy literaturoznawca, symbol epoki szestdziesiątników Iwan Dziuba powie: „Jak by tam nie było, dobra jednak na świecie jest więcej niż zła. Choć w to trudno bywa uwierzyć, choć tego i nie widać, ale tak jest, bo inaczej życie w ogóle nie istniałoby”. Ich wspólne z Martą życie wzbogaciło skarbiec dobra, aby życie istniało w ogóle, a w ukraińskości w szczególności. Przez cały film przewija się jedno działanie: skanowanie czarno-białych fotografii. Jest ich wiele, są zdumiewające. Na nich – młodzi i zakochani Iwan i Marta, rodzina, córeczka Ołenka, przyjaciele. Ślizga się skaner, jak światełko na drodze życia, błysk – i fotografia uwieczniona w „cyfrze” razem z wydarzeniem. Dzisiaj pani Marta ma dużo pracy, pracuje nad archiwum Iwana Mychajłowycza, dlatego praca ze zdjęciami nie jest dla kadrów w filmie, ale i dla sprawy. Jak reżyserowi udaje się rozgadać swoich bohaterów? „Bo ja ich uważnie wysłuchuję”… Dlatego jego bohaterowie są bez „zwierzęcej powagi”, tacy, jakimi są: żartują, kochają i śmieją się. Ich prawdziwą historię chce się oglądać. I słuchać z ust Marty, której głos wydaje się prawdziwą melodią czasu. Kiedy w październiku pani Marta obejrzała kino, to zapytała: „A gdzie tu Iwan?”. Po obejrzeniu obrazu w Ukraińskim Domu, w listopadzie, przyznała się reżyserowi, że oglądała jakby różne filmy – wtedy i teraz. Dzisiaj jest jej o wiele bliższy. O wiele bliżsi dzięki filmowi Serhija Bukowskiego stali się dla nas Iwan i Marta, ci uczciwi inteligenci, błyskotliwi intelektualiści – elita narodu, i otoczenie Dziubów, i czas, w którym myśleli i kochali, i ich życie, nieheroiczne, jednak rycerskie. I pod ogromem uczuć, zachwytu, czułości, po pięciominutowych oklaskach, rozgrzawszy dłonie tak, że można z nich już wykrzesać ogień, zaciskasz lewicę, aby wynieść Boże żary dobra z sali. Aby jeszcze długo je czuć. I nie dać wystygnąć szczęściu życia z takimi ludźmi w jednym czasie. (Mowa bezpośrednia pani Marty przekazana nie dosłownie). Fotografie z otwartej sieci

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Emocje i manipulacje. Nieco o kolejnym wzburzeniu opinii publicznej wokół profesor Iryny Farion

Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. Na początku – treściwy cytat o istocie problemu, którego autorem jest Wielki Ukrainiec Iwan Ohijenko (metropolita Iłarion): „Język to dusza każdej narodowości… I dopóki żyje język – będzie żył i naród jako narodowość. Nie stanie języka – nie stanie i narodowości: ona całkowicie rozproszy się wśród silniejszego narodu”. Tę proroczą frazę autor napisał po klęsce Ukraińskiej Rewolucji Narodowo-Wyzwoleńczej lat 1917–1921. Później, na emigracji, analizując lekcje tej klęski, uszczegółowił i skonkretyzował problem języka (jak i problem cerkwi) dla bezpaństwowego narodu w broszurze „Nauka o obowiązkach wobec języka ojczystego”. Jest w tej broszurze treściwe, na pół strony, „Dziesięć najważniejszych przykazań językowych świadomego obywatela”. Wyróżnię jedno z głównych: „Ginie język – ginie naród!”. Ten tekst-wezwanie przez dziesięciolecia ratował rozproszoną po świecie ukraińską emigrację przed asymilacją i wynarodowieniem, a w poradzieckiej Ukrainie rozpowszechniany był potajemnie wśród świadomej inteligencji. Ten tekst-wezwanie powinien był stać się symbolem przetrwania ukraińskiego narodu po uzyskaniu niepodległości w 1991 roku. Jednak jego uparcie i konsekwentnie nigdy nie dostrzegała państwowa elita Ukrainy, powołana do wyprowadzania narodu z pustyni beznadziei i niepewności. Paradoksalny fakt: przez ostatnie 30 lat żaden z sześciu ukraińskich prezydentów, żaden z przewodniczących Rady Najwyższej, żaden premier czy resortowy minister nigdzie i nigdy nie powtórzył tego, o czym mowa w tym dekalogu Wielkiego Ukraińca. Przyjęta w mękach i nieustannej walce z przeciwnikami ukraińskości na Ukrainie ustawa o państwowości języka ukraińskiego wreszcie postawiła kropki nad i, potwierdziła to, co było i jest aksjomatem – językiem państwowym na Ukrainie jest ukraiński! Jednak, jak się okazało, sprawa wcielenia tej ustawy w życie znów stała się sprawą przetrwania narodu. W ostatnim czasie prorosyjska hydra „piątej kolumny”, osłabiona aktywnymi działaniami władz w terenie na rzecz derusyfikacji wszystkich sfer życia Ukraińców, coraz głośniej zaczęła znów wygłaszać swoje promoskiewskie sentencje. Ta hydra rzeczywiście doskonale włada manipulacyjnymi technologiami, dlatego od czasu do czasu wyraźnie nabiera sił. Chodzi nie tylko o znienawidzone już przez wielu nazwiska od niedawna ściśle współpracujących z wysokimi urzędnikami odrażających „kanapowych ekspertów”, ale także o szereg potężnych środków masowego przekazu, które wciąż znajdują się w garści kilku niewidzialnych oligarchów i z kanałów których od czasu do czasu wrzucany jest kolejny „temat dnia” w celu jawnej prowokacji – rozdzielenia, osłabienia, zniechęcenia opinii publicznej. Takim „ekspertom” i „władcom” pola informacyjnego opłaca się wskazać palcem na nikomu jeszcze niepokorną profesor Irynę Farion, przenieść na nią wszystkie strzałki negatywu i zwątpienia, które nagromadziły się w społeczeństwie. W tym celu zastosowano całą potęgę kanałów medialnych (na szczęście większość mediów jest w ich rękach). Temat ten jest jawnie wyolbrzymiony, wypaczony, zaangażowany. Bo niczego bezprawnego, antyukraińskiego, antypaństwowego w tym wywiadzie, według mojego przekonania, Iryna Dmytriwna nie powiedziała. W tym kontekście rozdęty do granic możliwości skandal nie może być rozpatrywany poza tak zwanymi demaskatorskimi publikacjami magazynu „Time”, gazety „New York Times”, wewnętrznymi porachunkami „ekspertów” wewnątrz kraju. Przeglądając w ciągu ostatnich dni kilkumetrowe wstęgi komentarzy na najbardziej gorących „platformach” wokół wypowiedzi profesor Farion o języku naszych wojskowych, rzuca się w oczy taki szczegół: zwolennicy stanowiska pani Iryny starają się tolerancyjnie, spokojnie, przekonująco wykładać swoje argumenty, broniąc swojego stanowiska; natomiast jej przeciwnicy nie szczędzą ostrych słów, które często przekraczają granice przyzwoitości, nie zważają na wypracowane przez wspólnotę pewne zasady kultury dyskusji publicznej. Iryna Farion i Mykoła Tymoszyk. Skąd i dlaczego u komentujących tyle złości, nienawiści, nietolerancji? Lejtmotywem takich wpisów może stać się znana fraza z biblijnej historii „Ukrzyżuj!”. Większość rozwścieczonych demaskatorów żadnego artykułu, żadnej książki Iryny Farion nie czytała. Skąd mają wiedzieć o naprawdę genialnym serialu jej wideoprzesłań do rodaków „Gen Ukraińców”! Chociaż, przy odrobinie chęci, na YouTube łatwo je odnaleźć. Najboleśniejsze w tej historii jest to, że Ukraińcy, mam na myśli zdenacjonalizowaną przez dziesięciolecia część naszych rodaków, po raz kolejny dali się nabrać profesjonalnym manipulatorom i kreatorom opinii publicznej. Właśnie dla takich chcę krótko przypomnieć trzy nieprzyswojone przez naród lekcje niczym nieuzasadnionej z punktu widzenia zdrowego rozsądku kompromitacji przez agresywną większość trzech prawdziwych światłych umysłów narodu w konkretach ich bezwarunkowej obrony duszy narodu – Języka Ukraińskiego. Kompromitacja Iwana Franki. Wielu zna frazę Iwana Jakowycza „Nie lubię Rusinów (czyli Ukraińców. – M. T.). A i za co miałbym ich lubić?”. Wypowiedziana z bólem w jednej z autobiografii, miała wyjaśnienie: geniusz narodu do końca swojego pełnego trudu życia był wyprostowany wobec koniunkturalnych wiatrów i pozostawał wierny nie tym, którzy są u władzy, a tym, którzy wykarmiili go czerstwym chlebem i pracą do potu oraz tym, którzy wyposażyli go, by poznawał świat i pisał o nim. Takim gotów był służyć „psią wiernością”. Dlatego, mimo wszystkich i wszystkiego, uparcie i bez oglądania się „szczekał” za Ukrainą. Przedstawiciele tak zwanej galicyjskiej ukraińskiej elity nie wybaczyli geniuszowi. Zrobili wszystko, aby nie dopuścić Franki do objęcia katedry literatury ukraińskiej najpierw na Uniwersytecie Lwowskim, a później na Czerniowieckim. I to w okolicznościach, gdy obca wówczas na tych ziemiach władza nie była przeciwna. Sami zaś Ukraińcy – owi działacze-inteligenci – nadal wszędzie wypychali swojego zdolnego i utalentowanego pobratymca. Aby wyżywić rodzinę, Franko zmuszony był pracować… jako korektor w polskiej gazecie. Pytanie: Kto zna teraz tych, którzy kierowali w tamtym czasie tymi katedrami? Co zrobili tacy dla narodu, poza tym, że topili, kompromitowali, osłabiali swoich? I kto teraz nie stawia za przykład czynu służenia narodowi samego Franki? Kompromitacja Iwana Ohijenki. W lutym 1917 roku młody docent Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza wzywa kolegów do rezygnacji z rosyjskiego i rozpoczęcia czytania studentom wykładów po ukraińsku – imperium znika przecież w oczach. Oprócz docenta Szarowolskiego, nikt z ugodowej profesury go nie poparł. Co więcej, koledzy sami zainicjowali zwolnienie go z pracy, oskarżając o separatyzm i zamach na cześć cara. Po 15 latach historia powtórzyła się w Warszawie. W 1933 roku bezrobotny profesor zakłada tam dla wszystkich Ukraińców Europy i Ameryki czasopismo „Ridna Mowa” („Język Ojczysty”), którego głównym hasłem stała się znana teraz skrzydlata fraza „Dla jednego narodu – jeden język literacki, jedna pisownia”. Tym razem nie poparło go skłócone między sobą kierownictwo ukraińskiej emigracji. Przeciwnicy umiejętnie podburzyli nauczycieli ukraińskich szkół powiatu przemyskiego, podrzucili im ideę o tak zwanym moskalofilstwie Ohijenki. Delegacja tych ambitnych nauczycieli na swoim zjeździe wzywa rodziców swoich uczniów… do nieprenumerowania, a co więcej – do publicznego bojkotowania czasopisma „Ridna Mowa”… Pytanie: Co teraz słychać o tamtych nauczycielach i kim teraz jest Iwan Ohijenko nie tylko dla ukraińskiej diaspory, ale i całej Ukrainy? Zapewne wielu Ukraińców wie już, że ta działaczka nie miała ani kropli ukraińskiej krwi (matka – Francuzka, ojciec – Szwed). Jednak dzięki bezgranicznej miłości do swojego męża i bliskiej mu Czernihowszczyzny, Sofia z taką samą ofiarnością pracowała na rzecz odrodzenia narodowego Ukraińców. Ukrainizowała szkołę w czernihowskiej Oleszni, faktycznie wyrwała z rąk rosyjskich władz pozwolenie na otwarcie pierwszego w Kijowie ukraińskojęzycznego przedszkola, założyła pierwsze czasopismo dla dzieci w języku ukraińskim, opracowała zasady wychowania narodowego ukraińskich dzieci. Przeszkadzano jej, nienawidzono jej, pogardzano nią – wszędzie i wszyscy ze „swoich”. Bo była inna niż wszyscy. A najbardziej do kompromitacji Rusowej przyczyniły się już w czasach współczesnych szereg „zasłużonych pracownic Ukrainy” z głównej biblioteki w Czernihowie imienia rosyjsko myślącego i rosyjsko działającego Korolenki. Aby nie dopuścić do przemianowania jej na cześć prawdziwych założycieli – Sofii i Ołeksandra Rusowych, te działaczki frontu kulturalnego puściły w obieg plotkę, że Sofia Rusowa uciekła z Ukrainy i kiedy, jakoby, u nas ludzie umierali z głodu, ona „żyrowała” na sytym Zachodzie… Pytanie: Co osiągnęli współcześni kompromitatorzy Rusowej? Całkowicie odwrotny skutek: władze obwodowe jednak zmieniły kierowniczkę biblioteki, a na sztandarze tej ważnej państwowotwórczej placówki jednak utwierdziło się, należy mieć nadzieję – na zawsze, imię prawdziwych ukraińskich patriotów Rusowych. Zatem we wszystkich trzech przypadkach sprawiedliwość zwyciężyła. Jestem pewien, że i w tym pojedynku z jawnymi wrogami tego, co ukraińskie na Ukrainie, zwycięży Iryna Farion. Odwagi i śmiałości jej nie brakuje. Wszakże powinno być więcej tych spośród ukraińskiej inteligencji budżetowej, często milczącej, bojaźliwej, posłusznej i mało myślącej, którzy rozumieją, co i kto stoi za tą kompromitacją. I na koniec. Z licznych rozsądnych komentarzy do tej przykrej historii, które funkcjonują w otwartej przestrzeni medialnej, chcę wyróżnić trafną myśl mojego pobratymca z zawodu i ducha – prawdziwie narodowego dziennikarza i prawdziwie narodowego artysty Ukrainy Anatolija Matwijczuka: „Podstawowym problemem Iryny Farion jest to, że świadomie lub półświadomie, niemal w pojedynkę, przeciwstawia się ona dziś całej starej gigantycznej maszynie, która utrzymuje konfigurację informacyjnej oligarchicznej przestrzeni naszego państwa, która w całości opiera się na protekcjonizmie, korupcji i absolutnej niemoralności. I to drażni, a nawet doprowadza do szału ludzi, którzy widzą rzeczy nie takimi, jak chcieliby władcy Matrycy, a takimi, jakimi są naprawdę. Bo kiedy Ukraina zrozumie prawdę, językiem Farion będą mówić miliony!” Będą mówić! Nie mamy w tej okrutnej i niesprawiedliwej wojnie innego wyboru.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Książę Kościoła, czyli życiowa droga metropolity Andrzeja Szeptyckiego

Profesor Ihor Nabytowycz: „Moja praca badawcza to próba odtworzenia historii ukraińskich rodów szlacheckich, przedstawienia ich dziedzictwa kulturowego oraz twórczości artystycznej”. Ihor Nabytowycz. W serii „Postacie kultury” wydawnictwo „Duch i Litera” wydało w 2023 roku gruntowną rozprawę „Saga artystycznej rodziny: Aleksander Fredro, Zofia Szeptycka, metropolita Andrzej Szeptycki” ukraińskiego i polskiego literaturoznawcy, tłumacza, doktora filologii, profesora Drohobyckiego Państwowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki oraz Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Ihora Nabytowycza. Jest on autorem książek „Leonid Mosendz – rycerz Świętego Graala”, „Uniwersum sacrum w prozie artystycznej (od modernizmu do postmodernizmu)”, „Drzewo życia literackiego rodu: Iwan Fedorowycz, Wołodysław Fedorowycz, Daria Wikonska”, „Gloria et sacrum. Proza historyczna ukraińskiej emigracji” oraz ponad 200 publikacji naukowych z zakresu teorii literatury, komparatystyki, historii literatur europejskich. Biografia intelektualna „Saga artystycznej rodziny” Ihora Nabytowycza, zgłoszona do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki w 2024 roku przez organizację społeczną „Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów”, to tryptyk o twórczości dramaturga Aleksandra Fredry, „ojca polskiej komedii”, jego córki – pisarki i malarki Zofii Szeptyckiej oraz ich wnuka i syna – metropolity Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej Andrzeja Szeptyckiego. – Pańska książka „Saga artystycznej rodziny: Aleksander Fredro, Zofia Szeptycka, metropolita Andrzej Szeptycki” jest faktycznie życiorysem trzech znaczących postaci w historii Ukrainy i Polski. Czy rzeczywiście ta monografia literaturoznawcza i historyczno-artystyczna jest szczególnym odkryciem na polu gatunkowym biografii intelektualnej? – Przede wszystkim biografia intelektualna „Saga artystycznej rodziny”, jak mi się wydaje, to rzeczywiście szczególny wynalazek we współczesnej (zarówno ukraińskiej, jak i, jak się wydaje, europejskiej) biografistyce. To tryptyk o trzech pokoleniach jednej rodziny, gdzie każdy życiorys jest osobnym badaniem życia i twórczości przedstawicieli jednego rodu. Każdy z nich pozostawił swój ślad w życiu artystycznym i kulturalnym. Czyli ta książka jest połączeniem biografii i twórczości trzech pokoleń najsłynniejszych galicyjskich rodzin ukraińsko-polskich, które pozostawiły niezatarty i głęboki ślad zarówno w kulturze, jak i historii ukraińskiej oraz polskiej. Dramaturga Aleksandra Fredrę całkiem słusznie nazywa się „ojcem polskiej komedii”. Po raz pierwszy w tej monografii w języku ukraińskim przedstawiono twórczość tego komediopisarza i oficera armii francuskiej, ordynansa cesarza Napoleona Bonaparte. Biskup Andrzej Szeptycki, 1898 r. Jego córka Zofia Fredro-Szeptycka – pisarka (pisała w językach francuskim i polskim) oraz malarka. Pod względem stylu w prozie, jak starałem się to pokazać w książce, jest ona zgodna z Gustavem Flaubertem, czy nawet z Guy de Maupassantem. W jej prozie artystycznej pobrzmiewa także austriacki biedermeier, a pamiętniki są jakby zwiastunem twórczości Marcela Prousta. Jednocześnie jest ona głęboko religijną osobą. Znowuż, druga część trylogii „Saga artystycznej rodziny” jest ogólnie pierwszą naukową biografią literacko-artystyczną córki A. Fredry. Po raz pierwszy w obieg naukowo-artystyczny w książce wprowadzono i przeanalizowano niemal całe, odnalezione przeze mnie, dziedzictwo malarskie Zofii Szeptyckiej oraz jej dorobek literacki. Jednym z jej nauczycieli malarstwa portretowego w Paryżu był Nicolas Chifflart, bliski przyjaciel Victora Hugo, autor znanego portretu tego pisarza wykonanego za jego życia. W Brukseli uczył ją malować pejzaże Charles Daubigny, jeden z założycieli szkoły malarstwa z Barbizon, która stała się zwiastunem francuskiego impresjonizmu. Ich wnuk i syn – metropolita Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej Andrzej Szeptycki – utalentowany malarz, historyk sztuki i kaznodzieja. A jednocześnie – największy mecenas kultury ukraińskiej po hetmanie Iwanie Mazepie. W monografii po raz pierwszy przedstawiono i przeanalizowano jego dziedzictwo malarskie, rozważono proces kształtowania się go jako historyka sztuki. Tutaj szczegółowo rozpatrzono i przeanalizowano jego poglądy kulturologiczne i historyczno-artystyczne. Badanie literaturoznawcze i historyczno-artystyczne „Saga artystycznej rodziny” jest jakby szczególną kontynuacją idei, którą starałem się w takim samym potrójnym kluczu biograficznym rozwinąć w mojej poprzedniej monografii „Drzewo życia literackiego rodu: Iwan Fedorowycz, Wołodysław Fedorowycz, Daria Wikonska” (Kijów: Duch i Litera, 2018), gdzie zbadano twórczość trzech pokoleń ukraińsko-polsko-austriackiego rodu pisarskiego Fedorowyczów. Przy tym dwaj pierwsi przedstawiciele tego książęcego rodu pisali po polsku, chociaż uważali się za Ukraińców. Wołodysław Fedorowycz był trzecim prezesem Towarzystwa „Proświta”, mecenasem Iwana Franki, galicyjskich malarzy Kornela Ustianowycza i Iwana Trusza, bukowińskiego malarza Mykoły Iwasiuka. Ich wnuczka i córka Karolina Mayer von Witond, dla której niemiecki był językiem ojczystym, angielski i francuski – językiem edukacji szkolnej, stała się ukraińską pisarką-modernistką i historyczką sztuki, pisząc pod pseudonimem Daria Wikonska. Jewhen Małaniuk w poemacie „Spotkanie”, napisanym na początku II wojny światowej i poświęconym Darii Wikonskiej, stworzył artystyczną wizję historiozoficzną książęcego rodu Fedorowyczów. – W książce mowa o tym, że w XIX wieku niemało spolonizowanych rodów magnackich w Austro-Węgrzech, których przodkami byli Rusini-Ukraińcy, zaczęło badać swoje drzewa genealogiczne, kultywować dawne tradycje rodzinne. Nie ominęło to również rodu Szeptyckich. Jak Pan sądzi, kiedy kwestia tożsamości narodowej dla władyki Andrzeja nabrała wyjątkowego znaczenia? – Formowanie tożsamości narodowej przyszłego metropolity odbywało się od wczesnego dzieciństwa. W rodzinie językiem potocznym był polski, z matką Roman i inni bracia najczęściej rozmawiali po francusku – w języku europejskiej arystokracji, dyplomacji. Ale wszyscy młodzi Szeptyccy byli świadomi tego, że należą do rodu znanego od czasów króla Rusi-Ukrainy Daniela. Pomnik metropolity Andrzeja Szeptyckiego we Lwowie. Pierwsze przejawy takiej zewnętrznej identyfikacji Romana jako Rusina-Ukraińca można dostrzec w dokumentacji Uniwersytetu Jagiellońskiego. W odpowiedniej rubryce student Roman Maria na początku roku akademickiego 1883/1884 zostanie wpisany jako „Polak”. Następny rok akademicki spędzi na uniwersytecie we Wrocławiu, a powróciwszy po roku znów do Krakowa, początkowo zapisze się jako „Polak”, następnie przekreśli to i wpisze – „Rusin” (czyli „Ukrainiec”). W kolejnych zapisach w księgach uniwersyteckich przekreśleń już nie będzie – będzie twardo i pewnie deklarował się jako „Rusin”-Ukrainiec. Podobny był proces narodzin ukraińskiej tożsamości u jego młodszego brata Kazimierza – ojca Klemensa (wielkomęczennika i Sprawiedliwego wśród Narodów Świata). Jeszcze jeden z pięciu braci Szeptyckich zostanie wojskowym, będzie generałem Wojska Polskiego, jednym z tych, którzy odnowili państwo polskie – Zeskanowane okładki książki „Saga artystycznej rodziny: Aleksander Fredro, Zofia Szeptycka, metropolita Andrzej Szeptycki” Ihora Nabytowycza. Drugą Rzeczpospolitą. W 1920 roku marszałek Józef Piłsudski postrzegał generała Szeptyckiego jako swojego następcę. – Pana zdaniem, kiedy i w jakich okolicznościach przyszły metropolita Andrzej Szeptycki dokonał świadomego wyboru, by zostać duchownym nie rzymskokatolickim, a właśnie greckokatolickim? Jaki stosunek do tej decyzji wykazali jego bliscy? – Zostać duchownym Roman Maria marzył od dzieciństwa. Proces wyboru wyznania przez ojca Szeptyckiego był niełatwy. Na podstawie dokumentów i wspomnień współczesnych starałem się zrekonstruować tę drogę powrotu hrabiego Romana Marii Szeptyckiego, wraz z jego młodszym bratem Kazimierzem – ojcem Klemensem, do tradycji wyznaniowej swojego ukraińskiego rodu. Dla rodziców proces ten był w istocie egzystencjalnym dramatem. Matka zmuszona była pogodzić się z jego wyborem wyznania, a ojciec – z tym, że najstarszy syn rezygnuje z rodzinnych majątków i posiadłości oraz wstępuje do klasztoru. – Jak to wszystko godziło się z polskim środowiskiem narodowym, które zawsze ostro reagowało na wszelkie przejawy afirmacji ukraińskości w Galicji? – Polska warstwa szlachecka ogólnie negatywnie odniosła się do wyboru młodego hrabiego Szeptyckiego. Podobną drogę przeszedł Wołodymyr Antonowycz – ojciec nowożytnej ukraińskiej historiografii i Kijowskiej szkoły historycznej, organizator badań nad historią ukraińską i białoruską czasów Rusi-Ukrainy oraz Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spotkanie z Antonowyczem w Kijowie było niezwykle ważne dla młodego Szeptyckiego. Profesor Antonowycz pochodził z ukraińsko-polskiej rodziny szlacheckiej i jego zerwanie z polskim środowiskiem politycznym i kulturalnym. Marszałek Józef Piłsudski, generał Stanisław Szeptycki, generał Stanisław Haller, 1920 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wyższym i przejście do ukraińskości było dla tego środowiska postrzegane jako zdrada; nazywano go „odszczepieńcem”. Romanowi Szeptyckiemu i jego bratu Kazimierzowi przyjdzie powtórzyć drogę samoidentyfikacji profesora Antonowicza. – Czy metropolita Andrzej Szeptycki stawiał znak równości między Moskowią a Drugą Rzecząpospolitą? – Oczywiście, że nie. Moskowia była imperium i despotyzmem, które niszczyły wszystko, co ukraińskie. Kościół greckokatolicki był niszczony przez moskali zarówno w ich carskim imperium, jak i w komunistycznym. Druga Rzeczpospolita natomiast, w różnych politycznych, ekonomicznych, narodowych aspektach, choć nie nazbyt tolerowała ukraińskie inspiracje w Galicji (czy, jak ją nazywano, Małopolsce Wschodniej), jednak w niej postać metropolity Szeptyckiego miała status etnarhy – człowieka-instytucji, który był głównym filarem ukraińskich dążeń narodowych – politycznych, ekonomicznych, kulturalnych, oświatowych. – Sądząc po tym, jaką karierę w państwie polskim zrobił jego rodzony brat Stanisław, między nimi musiały powstawać nieporozumienia w relacjach, wszak światopoglądowo powinni być antagonistami i z pewnością różnie postrzegali oraz traktowali stosunek władz polskich do Ukraińców-Galicjan? – Generał Stanisław Szeptycki był świadomy, że jest Rusinem (ale to nie oznaczało, że identyfikował się jako Ukrainiec). Wszyscy bracia Szeptyccy nigdy nie byli antagonistami – widać to zarówno ze wspomnień różnych aktorów tego dramatu życia, jak i z korespondencji między braćmi. Między nimi zawsze była wielka rodzinna miłość. Kiedy podczas I wojny światowej w wojsku monarchii Austro-Węgierskiej zaczęto tworzyć oddziały Ukraińskich Strzelców Siczowych, (wówczas jeszcze) pułkownik Stanisław Szeptycki przedstawił ministrowi obrony monarchii Alexandrowi von Krobatinowi swoją pozytywną wizję idei stworzenia USS, ale odmówił ich dowodzenia, informując, że ma inne plany. W pewnych momentach 1920 roku Piłsudski miał zamiar przekazać Szeptyckiemu tekę ministra obrony Polski, jednak sprzeczności między nimi narastały. Metropolita Szeptycki i jego brat ojciec Klemens informowali generała Szeptyckiego o prześladowaniach ukraińskiego Kościoła oraz Ukraińców Galicji przez nową władzę. Na naradach u Piłsudskiego dochodziło

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Przenikliwe spojrzenie w przeszłość

Powrót z rosyjskiej niewoli do Lwowa, 1917 r. był bodaj jedynym najwyższym dostojnikiem Kościoła chrześcijańskiego w Europie, który otwarcie żądał od nazistowskiego reżimu zaprzestania rozstrzeliwań i eksterminacji Żydów. Od aresztowania ratowało go to, że, jak już wspomniałem, był postacią-instytucją, etnarchą, który jako jedyny mógł reprezentować i bronić przed niemieckimi i rosyjskimi okupantami nie tylko Ukraińców-Galicjan, ale także Polaków i Żydów. Właśnie tę działalność metropolity, jego nieustanne negocjacje z nazistami, by ocalić życie tysięcy ludzi, Moskale nazywali „współpracą” i kolaboracją. – Jak Pan sądzi, dlaczego do dziś umniejsza się rolę władyki Andrzeja w ratowaniu Żydów w latach Holokaustu, dlaczego do dziś nie został uznany za Sprawiedliwego wśród Narodów Świata? – Według wszelkich praw ludzkich i Bożych, wspólnych dla judeochrześcijan, metropolita Szeptycki jest jedną z najbardziej zasłużonych postaci w ratowaniu niewinnych ofiar Holokaustu przed śmiercią – czy to przed obozami koncentracyjnymi i komorami gazowymi, czy przed tymi, których wieszano i rozstrzeliwano na ulicach okupowanych miast. Mnisi i mniszki, księża Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej nieustannie pracowali, ryzykując własnym życiem i życiem swoich bliskich, dla ratowania setek Żydów. Symbolem takiego poświęcenia jest ukraiński ksiądz Emil (Omelan) Kowcz, który zakończył ziemskie życie w niemieckim obozie koncentracyjnym Majdanek koło Lublina. Wszystkie nici tej tajnej i śmiertelnie niebezpiecznej akcji ratowania i ukrywania zarówno żydowskich dzieci, jak i dorosłych – zarówno dla tych, którzy ratowali, jak i tych, których ratowano – prowadziły do metropolity Szeptyckiego. Jednak moskiewska propaganda i nacisk sowieckiej dyplomacji zrobiły wszystko, aby nie dopuścić do uznania metropolity za Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. W monografii starałem się szczegółowo przeanalizować i wykazać, że Jad Waszem ma wszelkie podstawy, by ponownie powrócić do tego problemu i wreszcie przywrócić historyczną sprawiedliwość, wyrazić wdzięczność pamięci i sprawiedliwemu czynowi metropolity Andrzeja Szeptyckiego, uznając go za Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Można twierdzić, że metropolita Szeptycki był całą epoką w historii kilku krajów i Kościoła. Zmienił bieg historii. Jestem pewien, że nadejdzie czas i ogłoszą go zarówno świętym, jak i Sprawiedliwym wśród Narodów Świata, przywracając historyczną, ludzką i Bożą sprawiedliwość… do tak burzliwych dyskusji i sporów (chodziło nie tylko o ukraińskie problemy), że generał Szeptycki, już wtedy minister obrony Polski, wysłał do marszałka sekundantów i wyzwał go na pojedynek. Piłsudski argumentował swoją odmowę pojedynku tym, że jest przełożonym Szeptyckiego i strzelać się lub walczyć na szable z nim nie będzie. Po przewrocie majowym w 1926 roku w Polsce generał podał się do dymisji. Wszyscy bracia Szeptyccy do ostatnich dni byli wzorem rodzinnej miłości. – Jak metropolita postrzegał wydarzenia przyłączenia Galicji do ZSRR po podpisaniu paktu Mołotow-Ribbentrop, kiedy Ukraińcy-Galicjanie, Polacy, Żydowscy stali się świadkami niezliczonych zbrodni, dokonanych przez nową, rosyjską władzę okupacyjną? – Komunizm dla Szeptyckiego był doktryną ludobójczą, która zaszczepiała pogardę zarówno dla ludzkiej duszy, jak i dla Boga. Dla niego rosyjski reżim na czele z Józefem Stalinem-Dżugaszwilim był „garstką przestępców”, która przejęła władzę w Rosji i swoją militarną siłą oraz powszechnym terrorem utrzymywała w niewoli Wielką Ukrainę. Takie określenia brzmią w kilku jego listach pasterskich. Komunistyczne Imperium Rosyjskie prześladowało chrześcijan i inne religie. Faszyzm, nazizm i komunizm były dla Szeptyckiego pokrewnymi ideologiami, które ustanawiały totalną kontrolę nad społeczeństwem i Kościołem, propagując i wprowadzając swoje doktryny nieludzkimi metodami. – Czy rzeczywiście metropolita Andrzej Szeptycki witał przyjście hitlerowskiej armii na ziemie Galicji w 1941 roku, jak zarzucali mu w czasach radzieckich historycy różnych maści? – Oczywiście, to totalne ideologiczne kłamstwo i nieprawda. Dla Związku Radzieckiego wszyscy, którzy walczyli o niepodległość, to naziści. Szczegółowo o takich insynuacjach napisałem w książce. – Dlaczego zwierzchnik Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej mimo wszystko odważył się w latach wojny napisać list do szefa SS i gestapo Heinricha Himmlera z żądaniem zaprzestania polityki ludobójstwa Żydów, uświadamiając sobie, że niesie to realne zagrożenie dla jego życia i całego Kościoła greckokatolickiego? – Metropolita Szeptycki Rozmawiał Taras HOŁOWKO Alla MALIJENKO, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Obecnie nierzadko wspomina się znane od dawna powiedzenie: kiedy grzmią armaty – muzy milczą. Jednak wspomina się je zazwyczaj nie po to, by wykorzystać jako argument, a wręcz przeciwnie, by nie zgodzić się z taką opinią, pokazać jej niestosowność. Nie przyjął „milczenia muz” także ukraiński pisarz Jewhen Bucyk, który właśnie w czasie pełnoskalowej wojny, rozpętanej przez Rosję przeciwko Ukrainie, napisał i wydał zamykający tom trylogii „Cena niewolnictwa. Pod skrzydłem anioła” (K.: Hamazyn, 2023. – 308 s.). Swoją pisarską ścieżkę Jewhen Bucyk wybrał już w nie młodym wieku. Wcześniej były lata niemal żebraczej egzystencji, dekady ciężkiej pracy w produkcji oraz służba wojskowa, a potem – poszukiwania środków do w miarę normalnego życia w mętnych wodach biznesu. Jednocześnie była to także droga do Ukrainy. Wszak ponad sto lat temu rodzinę Bucyków wraz z innymi ukraińskimi kolonistami los rzucił aż na Daleki Wschód. Pan Jewhen powrócił na Ukrainę, już wzbogacony unikalnym doświadczeniem życiowym, zahartowany ciężką walką o przetrwanie. Na Ukrainie jakby jakieś olśnienie i oświecenie zstąpiły na niego, skłaniając do wzięcia do ręki pióra, pomimo wszystkich trosk i trudności związanych z działalnością przedsiębiorczą. A pisać zabrał się o tym, co zna najlepiej – o swoim życiu. To wspomnienia, rozważania, głęboka analiza przeżytego, można powiedzieć, przenikliwe spojrzenie w przeszłość, kiedy zakładały się ziarna, które ostatecznie wyrosły pędami teraźniejszości. Pięć części, które składają się na strukturalną podstawę zamykającej powieści trylogii, połączone są wspólną z dwiema poprzednimi książkami linią fabularną – historią jednej rodziny. W twórczym stylu autora leży ciągłe wplatanie w kanwę dokumentalnej opowieści lirycznych dygresji, filozoficznych rozważań, własnych interpretacji wydarzeń historycznych i politycznych. A wydarzenia te w opisywanym okresie (koniec XX wieku) okazały się brzemienne w skutki, spowodowały tektoniczne przesunięcia na jednej szóstej ziemi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Znaki i skarby górali karpackich

Bronisław SOCHACKI, doktor filozofii, członek Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki Niedawno ujrzała światło dzienne treściwa, wielowątkowa książka znanego pisarza Myrosława Dowycia pod symbolicznym tytułem „Znaki i skarby”. Wydaje nam się, że wiodącymi w niej są głębokie rozważania górali z karpackiego kraju o wartościach materialnych, duchowych oraz roli jednostek w ich tworzeniu, podziale i konsumpcji. Na podstawie obiektywnego, systemowego badania społecznego bytu górali – głównie działalności praktycznej i duchowej – autor dzieła wyciągnął wniosek: bezcennym skarbem było dla nich, jest i na wieki wieków będzie samo życie. Do niego, danego przez Najwyższego i ludzi, trzeba odnosić się nad wyraz mądrze, rozważnie i odpowiedzialnie; w żadnym wypadku – nie marnować go. Co więcej, w każdej chwili cieszyć się nim i na wszelkie sposoby w porę czynić bliźnim tylko dobro, pamiętając: nad każdym człowiekiem ciąży Boże prawo – prawo nieuchronnej śmierci. Wieńczy ono jego ziemski, doczesny byt. Faktem tymczasowości liczni bohaterowie się nie przejmują, bo głęboko wierzą, że bez śmierci nie byłoby i zmartwychwstania. Jest ona przygotowaniem do przyjemniejszego istnienia duszy – Wiecznej Łaski. Dlatego sama śmierć nie powinna u żywych rodzić, mnożyć smutku – jej jako takiej w ogóle nie ma. Dlatego, jak czytamy w utworze, nad zmarłymi góralami-kobietami czytano Psałterz. Jednocześnie z tym obrzędem odbywały się wszelkie wesołe zabawy, gry, okrzyki, smakowanie wina. Właściwie o tym mowa w dużym rozdziale książki „Woskowe pierścienie”: „Tu i ówdzie wybuchał śmiech, zrywało się chichotanie”. Nastolatkowie przeciągali się za pomocą lejców; starsi również bawili się w zgadywanki; brudzili dziewczętom twarze, a potem chłopcy ścierali naniesioną przez siebie sadzę. Dorośli (mężczyźni) pod stodołą smakowali „Izabellą”. Kucharki częstowały uczestników pogrzebu kurczakiem, polewką, kawałkiem ciasta, a dzieciom rozdawały cukierki przygotowane z cukru na blasze gorącego pieca. Autor wielokrotnie podkreśla: nad wyraz ciężko żyło się naszym przodkom góralom. Miejsca pod zabudowę, drogi, studnie zdobywali ciężką, mozolną pracą: „Pracowici ludzie siekierami – bałtami (brały się za nie i żony) zdobywali sobie i orne pole, i pastwisko, i skrawki lasu. Budowali drogi, ścielili mosty, rąbali cerkiewki, sadzili sady” – opowiada się w rozdziale „Banat”. Bieda zapędziła wielu ludzi w nową formę bezlitosnej eksploatacji – pracę zarobkową. Z karpackich terenów w ubiegłym stuleciu zdolni do pracy mężczyźni udawali się do kopalń Francji i Belgii, aby zarobić na chatę, inwentarz, dokupić kawałek lasu, nabyć lepszą odzież. W głębokich, wilgotnych podziemnych norach drążyli czarne pokłady – wysokie normy węgla. W każdej chwili zrywały się tam „niepodparte bloki”, przygniatając bezbronnych górników. Niełatwo wiodło się miejscowym rolnikom: gleby w górach były mało przydatne do ogrodnictwa, zwłaszcza do uprawy zbóż. Jeden z bohaterów książki nazywa swoją działkę ziemi „chorą”. Na niej dobrze rodzą się tylko kamienie, a pługi, lemiesze gną się jak blacha. Wiele rodzin spożywało biały chleb tylko na wielkie, jasne święta, czyli na Wielkanoc i Boże Narodzenie miały odpowiednio paskę lub koroczun. Z wielką dumą autor mówi o tym, że górale byli nie tylko rolnikami, pasterzami, drwalami, flisakami, winiarzami, sadownikami. Byli wśród nich i naukowcy – praktycy na europejskim poziomie, którzy w pełni oddali się głębokim badaniom rzadkich roślin alpejskich Karpat, opracowywali nowy schemat wypasu pól, wynaleźli nowy szczep wina – „Zoriwkę”. Ich osiągnięcia, zdobyte ciężką, żmudną pracą badawczą, zostały faktycznie skradzione przez urzędników z ministerialnymi teczkami, plagiatujących „akademików”. Od ich niemoralnego czynu u prawdziwych ludzi nauki „w piersiach tworzyła się jakaś pustka i chłód zaciągał się tam jak dziwny, drapieżny przeciąg” – przeciąg wspomnienia o poniżeniu ludzkiej godności. W postaci Żyhy Myrosław Iwanowycz przekonująco ukazał malarza, który nie miał nawet elementarnych warunków bytowych, za to posiadał nieprzeciętny talent i zapał do skomplikowanego malarstwa. Ściany jego „mieszkania” roiły się od „przypalonych oblicz brodatych mężczyzn, okatych kobiet, bosej dziatwy, ptaków, ryb, robactwa i dziwacznych zwierząt”. Po kilka razy niestrudzenie, cierpliwie, twórczo pracował nad stworzeniem ikony Zbawiciela, „zamazywał swoje (poprzednie) malowidło, aby na nowej warstwie zacząć wszystko od nowa”. Artysta radzi ludziom uważnie przyglądać się światu, czyli życiu społecznemu, „dołożyć rozum i serce”, aby zrozumieć jego istotę, pojąć „cenę każdego zjawiska, każdego spotkania, każdego słowa, kamienia, drzazgi, piórka ptaka” – wszystkie one są swoistymi skarbami. Korzystając z nich rozumnie, człowiek staje się materialnie i duchowo bogatszy. W rozdziale „Pocałunek w ramię” przekonująco pokazano, jak sława i hulanki zabiły odnoszącego sukcesy, utalentowanego skrzypka, który wcześniej grał w restauracjach, na sympozjach winiarskich; co więcej, zapraszano go do występowania z koncertami w Pradze, Peszcie i Lwowie. Przedwcześnie tracąc słuch, czucie w palcach, lekkość ruchów, teraz grał już tylko na złamanych skrzypcach przy miejskim śmietniku… Losem tej postaci, naszym zdaniem, autor ostrzega artystów wszystkich szczebli – by nie wywyższali się, nie stawali się zarozumiali, by kochali Stwórcę i bliźnich. W przeciwnym razie talent może zniknąć wraz ze swoim nosicielem. Nie lepszy okazał się los cyrkówki-aktorki, której występy chętnie odwiedzano w bogatych europejskich miastach – Suk-mari, Dobroczynie, Krośnie, Serbii, a nawet w ponurym Lwowie. Działalność cyrku faktycznie trzymała się na słabych, wątłych barkach dziewczyny-węża. Swoje krótkie życie zakończyła samobójstwem; „ziemskiego przytułku tak i nie zaznała”. Grobem jej stały się wody głębokiej Latoricy, bo cmentarny stróż odmówił wykopania jej dołu, a diak nie chciał słyszeć o tym, by przeczytać nad nią Psałterz. Według bohaterów książki bezcennym skarbem jest zdrowie. Je, podobnie jak życie, nazywają ogromnym Bożym darem, warunkiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb, interesów. Odwiecznym pragnieniem górali było i jest bycie zdrowym. Ich zdaniem istnieją dwie największe formy wolności: pierwsza – posiadać krzepkie zdrowie, a druga – mieć w duszy wiarę i nadzieję. Zbyt wyczerpująca, niebezpieczna, ryzykowna praca, wojny, obozy koncentracyjne, więzienia, nieuregulowane warunki bytowe (złe odżywianie, mieszkanie), brak należytej kultury sanitarno-higienicznej – wszystko to prowadziło do utraty zdrowia przez mieszkańców Karpat. W związku z tym Myrosław Docyneć przytacza kilka typowych sytuacji dotyczących wspomnianego dobra. Młoda utalentowana dziewczyna Hafija, wyszywając dla współmieszkańców, krewnych obrusy, ręczniki, koszule z cienkiego lnu, przepaski, fartuchy, zmarła w ciasnej komórce, w której większość miejsca zajmowały krosna, kądziel i stosy płótna. Cud-dziwo spod jej rąk i rozumu – haft – rozchodził się na pniu. Jednocześnie ona sama marniała i wysychała, „topniała, marszczyła się bladą buzią, jak zapomniana na drzewie jonatanówka” (jabłko). Niebezpiecznym wrogiem zdrowia była i jest „przyjaźń” jednostek z napojami alkoholowymi-trunkiem. Mowa o tym w obszernych rozdziałach książki „Pocałunek w ramię”, „Babine buty”, „Mamin chleb”, „Mrówka w bursztynie” i innych. Z niemałą empatią odnosi się mieszkaniec Wierchowyny do gorzkiego losu ludzi niemych. Łatwo zauważy to czytelnik, zapoznawszy się z rozdziałem „Niemurak”. Znachorzy, lekarze postawili chłopcu ostateczną „diagnozę” – choroba nieuleczalna. Lepiej, żeby w ogóle się nie komunikował, mówiąc, niech będzie niemy. Bo śmierć, „dół wszystkich przyjmuje” na tamten świat – prorokowali mu bezduszni, obojętni „specjaliści”. Na szczęście chłopak nie umarł duszą, a zaczął samodzielnie czytać książki. Z nimi nie miał potrzeby rozmawiać na głos. Książki zaś same chętnie z nim rozmawiały. Z czasem w klasztorze dobrodziej – ojciec Irynej – nierzadko łagodnie mówił mu: „Nie męcz ust i języka, przemawiaj duszą. To jest najważniejsze”. Młodzieniec z powodzeniem ukończył seminarium duchowne, akademię. Napisał pracę naukową o tym, jak prowadzić boże kazania wśród głuchoniemych, sam zaczął aktywnie występować w szkołach specjalnych, internatach, więzieniach. Ucząc tamtejszych wdzięcznych słuchaczy, w końcu zaczął rozmawiać. Postacie – górale – są pewni: zapobiec, zachować i poprawić zdrowie mogą także liczne rośliny o właściwościach leczniczych. Do nich autor zalicza: grzyby, zioła, lipę, bez czarny, pietruszkę, mak, paproć, łopian, kalinę, cebulę, piwonię lekarską, orzechy, łobodę, dziewięćsił, dziką różę, glistnik, rdest ptasi i inne. Z szacunkiem wspominają mieszkańcy Wierchowyny sławne imiona Franciszka II Rakoczego i Mykoły Szuhaja. Pierwszy z nich latem 1703 roku stanął na czele oddziałów powstańców – Węgrów i Rusinów – w walce z austriackimi feudałami. A drugi – dzielił bogate stada hodowlane, gromił żydowskie karczmy, częstował żebraków, wdowy, obdarowywał ich produktami i odzieżą. Jego szczodra dusza „wybuchła zemstą i pragnieniem sprawiedliwości”. Głęboko zapadł w pamięć Rusinom także dramatyczny los ich krótkotrwałego państwa – Ukrainy Karpackiej. Wskazuje on na główne obiektywne i subiektywne przyczyny jej upadku w żałobnym marcu 1939 roku. Najgłębiej i najdłużej w ich świadomości zapisały się ludożercze i niesławne wojny światowe XX wieku. Te ostatnie przyniosły planecie miliony śmierci, kalectwa, zniszczenie wielu ludzkich losów. O tym z wielkim bólem pisze się w analizowanej książce w rozdziałach „Tam kamień płakał”, „Mrówka w bursztynie” i innych. Nie sprawdziły się nadzieje łatwowiernych Zakarpatczyków na lepsze życie, które im hałaśliwie, kłamliwie obiecywała czerwona bolszewicka Moskwa przed „zjednoczeniem” ich z ZSRR. W tym kontekście Myrosław Iwanowycz dwukrotnie odtwarza obraz ich „spotkania” z okupantami – czerwonoarmistami. Oto jedno z nich: „Godzinkę chwycił pierwszy żołnierz: »Dawaj tutaj, mać twoju«; inni zaś zabrali się do gwałcenia kobiet. Chłopom konie i wozy pozabierali. W beczki z winem – strzelali i ustami ssali z dziur. Młodzieńcom tuż po tym dali mundury i siłą pognali na śmierć – na linię frontu”. Po II wojnie światowej, jak sprawiedliwie pisze autor, chłopów-gospodarzy Zakarpacia siłą zaganiano do kołchozów. Kto był przeciw – tego nieuchronnie czekały więzienia, wysiedlenia, przesiedlenia; „kułaków” zsyłano do kopalń lub do wyrębu lasów w syberyjskiej tajdze. Odbywszy długie, bezprawne wyroki zesłania, mało kto z nich wracał zdrowy do ojczystego domu. Większość ledwo trzymała się na nogach. W rękach kromka chleba ze słabości drżała. Do tych społeczno-ekonomicznych, politycznych horrorów i nieszczęść dochodziły jeszcze akcje antykościelne – zamykanie cerkwi greckokatolickich. Zmuszone były przejść do głębokiego podziemia od 1946 aż do 1989 roku. W kraju od lata 1947 roku od ukraińskiej eparchii bezpodstawnie odebrano 73 cerkwie, a 15 księży wysłano na Sybir, trzech zabito. W tym samym złowieszczym roku specjalnie zaaranżowano wypadek samochodowy na znanego mukaczewskiego ukraińskiego biskupa Teodora Romżę, którego na polecenie władz otruli „specjaliści”. …W obecnym 2023 roku „wyzwoliciele” z RF znów przynieśli do naszego miłującego pokój państwa śmierć, zniszczenie miast i wsi. Według świadectwa eks-ministra obrony Ukrainy Ołeksija Reznikowa („Weczirnij Kyjiw”, 16.04.2023 r.), w walkach o wolność zginęło około 50 tysięcy naszych dzielnych heroicznych obrońców i obrończyń; niewinnie zabitych cywilnych współobywateli – ponad 8 tysięcy, wśród których ponad 500 dzieci. Uchodźcami stało się ponad 8 mln Ukraińców. Nieludzie-raszyści masowo zajmują się na okupowanych przez nich terytoriach Ukrainy grabieżami, maruderstwem, gwałtami. Moskale jak byli mordercami, szumowinami z dalekiego średniowiecza, tak nimi pozostali. Nasza Ojczyzna, niestety, znów (już któryś raz?!) znalazła się przed nowym śmiertelnym niebezpieczeństwem – Rosja zagraża nam i cywilizowanemu światu uderzeniami jądrowymi… Książka jest na wskroś przesiąknięta głębokim szacunkiem górali dla bezpośrednich twórców wysokiej kultury materialnej, przede wszystkim „książąt drzewa” – mistrzów karpackiego kraju: cieśli, stolarzy, a także tkaczek, hafciarek, budowniczych. W bardzo skomplikowanych okolicznościach politycznych, społecznych, ekonomicznych oni mimo wszystko wznosili chaty, budowali własnymi siłami świątynie, brukowali drogi w górskich skalistych miejscach Karpat, wytwarzali różne płótna i nici, przędzę, niestrudzenie pracowali w ogrodach, w sadach, zajmowali się winiarstwem, spławiali wzburzonymi rzekami tratwy z drewnem. Im pisarz poświęcił takie rozdziały: „Wierzbowa koszarka”, „Babine buty”, „Książę drzewa”, „Ptaszyna-domaszyna”, „Wuj Ferko”, „Służebnik ogrodu”, „Wino z jabłkowym miodem”. Oprócz materialnych wartości kulturowych, oni, według pisarza, nie pozwolili zniknąć z duchowej orbity setkom przysłów, w których zakodowana jest ich nieprzeciętna, nieprzemijająca mądrość, bogate doświadczenie życiowe. Zastanówmy się nad treścią oto tych wieloznacznych powiedzeń: śmiałość – spokój serca; rzemiosło – nie koromysło, barków nie gniecie; na wydeptanej trawie trawa nie rośnie; bieda i nauczy; mała wrona, a wielki dziób ma; wszystko na świecie – zmienne; jeśli przyśnił się miód – to na szczęście. Mieszkańcom Wierchowyny udało się zachować także nieprzemijające słowne klejnoty – regionalne dialekty. Oto tylko niektóre z nich: derewo-dił – cieśla; łada – skrzynia; staryna – baba-położna; ładanka – wiosenna pieśń; tanir – miska; cymborka – przyjaciółka; darab – działka ziemi, ogród; ludynnia – wabienie; pałynka – wódka; somar – nastolatek; czertyka hrudej – gruźlica; poharczyk – szklaneczka. Naszym zdaniem te i wiele innych dialektyzmów nie umniejszyły artystycznej, moralno-estetycznej, światopoglądowej wartości dorobku literackiego Myrosława Docyncia. Wyraźnie pielęgnując nasz język, jednocześnie nie traci on twórczego, racjonalnego związku z przebogatymi pokładami duchowości dalekich przodków. Nawiasem mówiąc, sam geniusz Iwan Franko, posiadając kolosalny arsenał języka literackiego, nie ignorował także galicyjskich dialektów, racjonalnie wykorzystywał je w swojej wielostronnej twórczości. O ich nieprzemijającej wartości jednoznacznie podkreślał:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

„Powrót. Wasyl Kryczewski”

Z okazji 150. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego artysty Wasyla Hryhorowycza Kryczewskiego, obchodzonej w tym roku na szczeblu państwowym, rozpoczęła się ogólnoukraińska trasa premierowych pokazów filmu kinowej przypowieści „Powrót. Wasyl Kryczewski” w miastach Ukrainy, w których artysta pracował i tworzył. 1 listopada premiera odbyła się w Opiszniem – słynnej stolicy ukraińskiego garncarstwa, ponieważ przez czternaście wspaniałych lat Wasyl Hryhorowycz bywał tu, rozmawiał z miejscowymi garncarzami, angażował ich do zdobienia budynków zaprojektowanych przez siebie w ukraińskim stylu architektonicznym i zgromadził największą na początku XX wieku prywatną kolekcję opiszniańskiej ceramiki. I to właśnie w Opiszniem, w Muzeum Rodziny Artystycznej Krycze­wskich, odbyła się większa część zdjęć do taśmy. „Dawaliśmy popalić muzealnikom przez trzy czy cztery dni. Wszyscy pomagali i dzielnie się trzymali. Niekończące się dublowanie ujęć, zatrzymane kadry, poszukiwania dokumentów, budowanie dekoracji – wszyscy to wytrzymali. Na przykład – jeden dzień zdjęciowy trafił do filmu zaledwie w trzydziestu sekundach. Dlatego dziękujemy wszystkim za wytrwałość i pomoc przy zdjęciach”, – wspominał chwile z planu reżyser filmu Serhij Zabołotnyj. W główną rolę wcielił się wnuk Wasyla Hryhorowycza – Wasyl Linde-Krycze­wski, który dzięki przewodniczącej Fundacji Charytatywnej „Dar” Walentynie Podhornej przyjechał na Ukrainę specjalnie do zdjęć filmu ze Stanów Zjednoczonych Ameryki. „Pani Walentyna była aktywną współtwórczynią powstania unikalnego rodzinnego domu dynastii Krycze­wskich w Opiszniem. Bez jej udziału, bez wizyt u nas Wasyla Linde-Krycze­wskiego, które organizowała, to muzeum w naszej osadzie by nie powstało. Wasyl Kryczewski nieskończenie kochał Ukrainę i całe życie marzył o wzajemności. Niestety, tej wzajemności nadal nie ma, ponieważ nie został uznany na najwyższym szczeblu państwowym za artystę, który upowszechniał na świecie ukraińskie symbole. Mało kto wie, że styl malowania na naszych wyrobach garncarskich wprowadzono właśnie z inicjatywy Wasyla Krycze­wskiego. Bez Wasyla Krycze­wskiego nie mielibyśmy garncarskiej stolicy Ukrainy. Nie wolno nam zapominać tego imienia, lecz na wszelkie sposoby je sławić, chronić jego spuściznę, zachęcać Ukraińców, by tu przyjeżdżali i czerpali inspirację z twórczości utalentowanego artysty”, – mówił dyrektor generalny Narodowego Muzeum Garncarstwa Ołesь Poszywajło. Film prezentowali jego twórcy: reżyser Serhij Zabołotnyj (kierownik znanego na całym świecie studia „Telekon”), producentka Walentyna Podhorna (przewodnicząca fundacji charytatywnej „Dar”, wolontariuszka) oraz prowadzący-moderator Ihor Żukow (charkowski dziennikarz, kinoznawca). „Bardzo miło, że Opiszne jest wśród miejscowości, w których prezentowany jest ten wspaniały film. Patrząc z dzisiejszej perspektywy na to, co dzieje się w serwisie informacyjnym, zwłaszcza na plac, na którym teraz stoją zniszczone czołgi, ten film odbierany jest zupełnie inaczej. Wielu zrozumiało, czym jest bycie Ukraińcem, cenić ukraińskie tradycje, czyli to, o co dziś walczą nasi wojownicy. Dla Opiszného ogromnym zaszczytem jest okres, kiedy tu żył i tworzył Wasyl Krycewski. Dzięki Ołesiowi Poszywajłowi i muzealnikom zachowany został unikalny budynek, który jest dumą i turystycznym magnesem gminy Opiszniańskiej – Muzeum Rodziny Artystycznej Kryczewskich. Dziękujemy za film, kolosalną pracę, którą wykonujecie mimo wojny. Bo front kulturalny jest ważny” – zwrócił się z powitalnym słowem przewodniczący gminy terytorialnej Opiszna Mykoła Riznyk. Film „Powrót. Wasyl Krycewski” zaczęto kręcić jeszcze w 2016 roku, jednak z powodu koronawirusa i pełnoskalowej wojny Rosji przeciwko Ukrainie zaprezentowano go dopiero w 2023 roku – jubileuszowym roku dla Wasyla Krycewskiego. Premiera odbyła się na jednym oddechu. Film przeniknął, „wziął za żywe”, zmusił do płaczu, przeżywania i zastanowienia. Po premierowym pokazie filmowej przypowieści wszyscy chętni mogli zadać twórcom pytania i podzielić się wrażeniami z oglądania. Przy okazji grupa twórcza odwiedziła wystawę prac Międzynarodowego Biennale Sztuki Ceramicznej im. Wasyla Krycewskiego, jednym z organizatorów którego jest fundacja charytatywna „Dar”, i zajrzała do Muzeum Rodziny Artystycznej Kryczewskich. „Ostatni raz w Opiszniem byłam w 2019 roku. Za każdym razem, gdy tu przyjeżdżam, mam uczucie, że wracam do domu. Tyle nowego zrobiono przez te lata, tyle włożono sił. To zachwyca. I zachwyca to, że wszystko tu zrobione jest z miłością, to się czuje. Dzięki wam w Opiszniem każdy wie, kim jest Wasyl Krycewski” – podzieliła się wrażeniami producentka Walentyna Podhorna. Dalej film wyruszy w podróż po miastach Ukrainy – szlakiem wybitnego Wasyla Krycewskiego. Następnie taśma pojawi się w wolnym dostępie i każdy świadomy Ukrainiec będzie mógł ją obejrzeć. Switłana PRUHŁO, kierowniczka służby informacyjnej Narodowego Muzeum Garncarstwa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Dzięki nieobojętnym

Dialekt, a my go natchniemy Mocą ducha i ogniem miłości I niezatarty ślad jego zapiszemy Samodzielnie między kulturalne mowy. Sąd Kamieniara nie stracił swojego praktycznego znaczenia aż do dnia dzisiejszego. Świadectwem tego jest dorobek M. Docyncia. Co ciekawe: w Europie, w szczególności w Bawarii, 71% miejscowej ludności do dziś włada i aktywnie korzysta z miejscowych dialektów. A we Włoszech w dialektach prowadzi się nawet przedstawienia teatralne. Z wielką troską odnoszą się do nich także w dalekiej od europejskiego kontynentu Japonii. Do nierukotwornych, przez Boga stworzonych skarbów mieszkańcy gór zaliczają także lasy z ich bogactwami, które od dawna ubóstwiają, uduchowiają. Tak, drwale starali się ścinać drzewa jedynie celnymi i wytrwałymi uderzeniami siekiery, aby nie obudzić Wielkiej Gęstwiny – bogini lasu. A ściąwszy je, dziękowali jej modlitwą. Nieugiętą zasadą dla nich był i jest szacunek do mieszkańców lasów – zwierząt, czyli ludzie nie powinni wnosić w ich istnienie „strachu, podstępu i nieufności”: „Szanuj siłę i leśne prawo zwierza – a on będzie szanował twoją siłę i twoje prawo”, – tak radził zachowywać się doświadczony góral swojemu wnukowi. Przygnębiająco było mieszkańcom gór patrzeć na barbarzyńskie, irracjonalne traktowanie przez dawną władzę państwową lasów Karpat. Szybko przekształciła ona niegdyś gęsto zalesione góry w smutny „cmentarz-zrąb”: „Moskwa spuściła plan! Rąbali – jak kosili, golili zbocza pasmo za pasmem”, – ze smutkiem opowiadają mieszkańcy gór. Wśród wielu zjawisk duchowych szczególne miejsce u górali zajmuje miłość. Według ich rozważań, staje się ona w międzyludzkich relacjach prawdziwym skarbem, gdy dominują w niej takie wartości, jak: czułość, pieszczota, szacunek, uwaga, poświęcenie, zaufanie, odpowiedzialność, wzajemne zrozumienie, przypływ „ognia” – życiowej energii. Takie uczucie ze swej istoty jest niezbędnym składnikiem ludzkiego szczęścia. Charakterystyczne: mieszkańcy gór kategorycznie potępiają grzeszne, antymoralne zachowanie mężczyzn i kobiet, którzy zajmują się „miłością” na jedną noc, na jeden dzień, byle tylko uśmierzyć swoją fizjologiczną zwierzęcą żądzę, mieszając moralne sumienie z życiową „rajską rozkoszą ciała”, ale daleko nie duszy i rozumu. Dla żonatego mężczyzny jedynym, co go seksualnie zbliża z cudzą kobietą, jest „po złodziejsku skradziona noc cielesnej radości i nic więcej”. Mieszkańcy gór wysoko cenią niewinność dziewcząt, która daje im moralne prawo do szacunku i czci. Ojciec Marty (bohaterki z „Woskowych pierścieni”) nakazuje surowo jej oraz jej ukochanemu: „Do łóżka – tylko przez ślub. Bo trzymają mnie na tym świecie dwie czci: moja rzemieślnicza i córki. Jak dwa skrzydła. Z jednym lecieć ciężko”… Naszym zdaniem komentarze do tego wieloznacznego dialogu są zbędne. Swoje dziewictwo ona mimo wszystko zachowała, „nikomu się nie dała”, nawet przebywając siedem lat w syberyjskich więzieniach. Jako podsumowanie: kolejne, daleko nie ostatnie osiągnięcie Myrosława Iwanowycza istotnie pogłębia naszą wiedzę o śladach i skarbach rdzennych mieszkańców wspaniałego karpackiego kraju, Ojczyzny w całości. Na tablicach ich bytu są zmysłowe, wyraziste ślady: niszczycielskie siły społeczne, polityczne, żywiołowe, które bezlitośnie niszczyły i nadal niszczą ich wartości materialne i duchowe. Swoim potężnym słowem on usilnie wzywa współczesnych, by nie zapominali o przodkach, którzy w swoim czasie oddali życie za naszą ojczystą ziemię, wolność, wiarę, honor, godność, prawdę i piękno. Mamy nadzieję: książka „Ślady i skarby” wywrze na miłośnikach narodowej prozy głębokie poznawcze, wychowawcze, moralno-estetyczne, psychologiczne wrażenie. Właściwie nam, czytelnikom, Myrosław Docyneć od dawna bezinteresownie daruje swój niecodzienny Boży talent, swoje, jak skromnie przyznaje, niestrudzone pióro. Zaprawdę, jest ono mistrzowsko, starannie wyostrzone na kamieniu obowiązku, cierpliwości i wysoce profesjonalnie oszlifowane kryształem żywych, czystych wód – synowską miłością do cierpiącego losu matki-Ukrainy, hartowane sumieniem, honorem jego duszy – narodowo świadomej, otwartej na ludzkie chrześcijańskie czynienie dobra. Dzięki dobrowolnym datkom oraz wolontariackiej pracy nieobojętnych rodaków posuwa się praca nad stworzeniem popiersia Wasyla Bidnowa na terenie hromady Szyrokiwskiej w rejonie krzyworoskim. Współzałożyciel katerynosławskiej „Proświty”, polityk, działacz społeczny i kulturalny Wasyl Bidnow kończy 150 lat 2 stycznia 2024 roku. Z tej okazji grupa inicjatywna prośwician postanowiła uczcić pamięć swojego sławnego rodaka, stawiając popiersie W. O. Bidnowa w centrum osady. Na zdjęciu Ołeksandra Kozłenki można zobaczyć rzeźbiarza Ołeksandra Kanybora-starszego przy pracy. Teraz głównym zadaniem jest wybór miejsca oraz stworzenie postumentu dla ustawienia popiersia. Serhij Tiutiunnyk, Siczesławska „Proświta”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Zjednoczyć się przeciwko agresorowi

Rosyjscy mitotwórcy historii zapewniali świat o pokojowym nastawieniu Moskwy. Ale fakty świadczą o czymś innym – o imperialnej agresji putinowskiej Rosji przeciwko Ukrainie, która rozpoczęła się wiosną 2022 roku. Swoimi butami putinowscy żołnierze całkowicie zmiażdżyli sympatie Ukraińców do Rosji, a przelana krew wywołała do niej wstręt. Dziś świat obserwuje, jak naród ukraiński walczy, broniąc przed Rosją nie tylko swoich interesów narodowych i integralności terytorialnej, ale także całej Europy. Bitwa o Warszawę, czyli „cud nad Wisłą”, między polskimi żołnierzami a rosyjskimi najeźdźcami, która miała miejsce w sierpniu 1920 roku, jedynie przypomniała nam o tym, że Europa jest zdolna zjednoczyć się przeciwko agresorowi, zadać mu klęskę i zatrzymać go. Wołodymyr SKRYNCZENKO Wojna Rosji przeciwko Ukrainie zmieniła bieg historii europejskiej i światowej. Josep Borrell Zbieg okoliczności Zbiegiem okoliczności w tej wojnie przecięły się drogi dwóch wybitnych działaczy wojskowo-politycznych XX wieku – polskiego marszałka Józefa Piłsudskiego i przyszłego radzieckiego marszałka Michaiła Tuchaczewskiego. Pojedynek tych osobowości przesądził o głównej intrydze starcia. Kiedy Tuchaczewski stawiał swoje pierwsze kroki na ziemi, jego przyszły oponent w wojnie Józef Piłsudski był już założycielem Polskiej Partii Socjalistycznej, a z czasem także znanym działaczem polskiego ruchu terrorystycznego. Większa część jego życia przypada na czas, gdy Polska była wymazana z politycznej mapy świata, a Polacy wbrew woli byli poddanymi Austrii, Prus i Rosji. Zapewne drogi życiowej Piłsudskiego nie można uznać za typową: wszak nie każdemu Polakowi przypadły w udziale takie próby, jak syberyjskie zesłanie, kierowanie organizacją terrorystyczną, rola pierwszego naczelnika, a później dyktatora niepodległej Polski. Był prawdziwym politykiem: wytrzymywał ciężkie ciosy losu i zaczynał od nowa, nie zatrzymując się przed niepopularnymi decyzjami, jeśli pomagały mu w głównym celu – odrodzić niepodległe państwo polskie i położyć solidny fundament pod jego rozwój. Niemało wspólnego jest w biografiach Piłsudskiego i Tuchaczewskiego. Obaj urodzili się w wielodzietnych rodzinach szlacheckich Imperium Rosyjskiego: Piłsudski – w litewskim miasteczku Zułów w guberni wileńskiej 5 grudnia 1867 roku, a Michaił Tuchaczewski – we wsi Aleksandrowskoje w powiecie dorohobuskim guberni smoleńskiej 16 lutego 1893 roku. Jeszcze od dzieciństwa u Michaiła ujawniło się zamiłowanie do spraw wojskowych. Wokół niego zawsze krążyło niemało tajemnic i plotek: o jego zdumiewającej ucieczce z niemieckiej niewoli w czasie I wojny światowej, błyskotliwej karierze byłego podporucznika armii carskiej u czerwonych, który zdołał zostać marszałkiem Armii Czerwonej w wieku 42 lat i zastępcą narkoma obrony ZSRR. Właśnie od bitwy warszawskiej Tuchaczewski wszedł w konflikt ze Stalinem i jego najbliższym otoczeniem, w szczególności z Woroszyłowem i Budionnym. Tuchaczewski patrzył w przyszłość – na wojnę z Niemcami – jako na „wojnę motorów”, dlatego aktywnie propagował wykorzystanie nowoczesnego sprzętu wojskowego – czołgów i lotnictwa, radiolokacji, a nawet broni rakietowej. Szansa dla Polski W wyniku I wojny światowej i rozpadu imperiów – Rosyjskiego, Niemieckiego i Austro-Węgierskiego – na kontynencie europejskim pojawiła się niepodległa Polska, która szczęśliwie wykorzystała swoją historyczną szansę po ogłoszeniu niepodległości w listopadzie 1918 roku przy pomocy państw Ententy, w szczególności Francji. Jednak starcie Polski z radziecką Rosją było nieuniknione, gdyż Rosja stała się destabilizującym czynnikiem w Europie Wschodniej w tamtym czasie. Sprzyjała temu także rola polityczna Polski, którą otrzymała w latach powojennych w warunkach chaosu i próżni politycznej. Piłsudski bał się i nienawidził radzieckiej Rosji, bo znał „plany Lenina, by przejść siłą zbrojną przez polskie ziemie do Europy Środkowej, aby wywołać tam rewolucję proletariacką”. W ten sposób Polska miała stać się forpocztą państw zachodnioeuropejskich w Europie Wschodniej, swoistym „buforem” między Niemcami a radziecką Rosją. Taka jej rola nie odpowiadała Rosji i odważyła się ona na brutalny eksperyment wojskowo-socjalny. Wtedy właśnie przed głównodowodzącym Armii Czerwonej S. Kamieniewem stanęło zadanie przygotowania takiego planu operacyjnego działań bojowych, który zapewniłby całkowitą klęskę Polski. Z jego propozycji Michaił Tuchaczewski stał się głównym kandydatem do tej operacji. Powierzono mu dowodzenie wojskami Frontu Zachodniego, stacjonującego na Białorusi. Przed pochodem Armii Czerwonej niebo nad Polską zaroiło się od licznych ulotek, które zrzucano z rosyjskich aeroplanów: polski naród wzywano do nieposłuszeństwa wobec legalnego rządu. Tymczasem w Moskwie formował się już marionetkowy rząd Polski. Na jego utrzymanie przeznaczono ogromne środki. Obok tego trwało formowanie polskiej czerwonej armii. Kampania wojskowa przeciwko Polsce rozpoczęła się w maju 1920 roku, a w czerwcu inicjatywa strategiczna przeszła już do Armii Czerwonej: nastąpił punkt zwrotny na korzyść czerwonych. Front polski został przełamany, Polacy cofali się… Jednak dowództwo bolszewików przeceniło wyniki działań bojowych Frontu Zachodniego i doszło do wniosku, że Tuchaczewski może własnymi siłami, bez wsparcia Frontu Południowo-Zachodniego, dokończyć rozgrom wroga pod Warszawą. W tym celu Kamieniew rozkazał Tuchaczewskiemu przyspieszyć natarcie i opanować Warszawę nie później niż 12 sierpnia. Już na początku sierpnia Armia Czerwona podeszła do przedmieść Warszawy, otaczając ją od północy półpierścieniem. Plan strategicznego rozwinięcia wojsk Tuchaczewski zapewne zapożyczył od niemieckiego feldmarszałka Alfreda von Schlieffena. Jednak rosyjska inwazja skłoniła polski establishment do zdecydowanych działań. Decyzją sejmu została utworzona Rada Obrony Państwa, w której kompetencje wchodziła koordynacja wszystkich działań politycznych i wojennych. Radzie przewodniczył Józef Piłsudski. W Polsce uaktywniły się wtedy organizacje społeczne i polityczne, które miały skonsolidować polskie społeczeństwo wokół idei narodowej. W prasie rozpowszechniano retorykę propagandową, skierowaną przeciwko bolszewikom. Ogromną rolę w konsolidacji społeczeństwa odegrała religia katolicka, tradycyjnie wpływowa w Polsce, która wystąpiła z wezwaniem do walki z zagrożeniem dla suwerenności narodowej i państwowej. Cała Europa pospieszyła z pomocą Polsce. Z Francji do Polski został przerzucony 70-tysięczny korpus generała Józefa Hallera. Na zaopatrzenie polskiej armii trafiał nowoczesny sprzęt wojskowy, w szczególności czołgi, aeroplany, pociągi pancerne i samochody pancerne. W Warszawie pracowała francuska misja – 1000 pierwszorzędnych specjalistów wojskowych. Polscy żołnierze byli syci, obuci i ubrani we francuskie mundury wojskowe. Obok Polaków w walkach brali udział żołnierze armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. O tym należy mówić osobno. Symon Petlura i Józef Piłsudski w Winnicy Po raz pierwszy spotkali się w Warszawie 9 grudnia 1919 roku – Symon Petlura i Józef Piłsudski, który, przyjmując Petlurę, przegadał z nim całą noc, pogrążając się we wspomnieniach i politycznych marzeniach. Wojnę światową obaj powitali z nadzieją, że doprowadzi ona do upadku imperiów i powstania niepodległych państw – Polski i Ukrainy. Józef Piłsudski doskonale rozumiał, że spokój na wschodnich rubieżach państwa polskiego, jak i stabilność, w znacznej mierze zależy od tego, kto będzie jego sąsiadem. Dla Piłsudskiego znacznie lepsze byłoby sąsiedztwo niepodległej Ukrainy. Odpowiadało to również Petlurze, który robił wszystko, co możliwe, dla jak najszybszego porozumienia. Układ z Polską, zawarty 21 kwietnia 1920 roku w Warszawie (pakt „Piłsudskiego – Petlury”), wyprowadzał Ukrainę z dyplomatycznej próżni, stworzonej wokół niej przez państwa zachodnie. Ponadto wspólny antyradziecki front dwóch państw miał stać się niezawodną barierą przed ambicjami Kremla i gwarantem europejskiego bezpieczeństwa. Działania bojowe toczyły się nie tylko pod Warszawą, ale także pod Lwowem i Zamościem, gdzie obronę trzymał kontyngent wojskowy Ukraińskiej Republiki Ludowej na czele z pułkownikiem Markiem Bezruczką. Zadał on druzgocącą klęskę konnicy Budionnego i zdemoralizował ją. Dzięki przemyślanym działaniom taktycznym armii URL, bohaterstwu szeregowych Ukraińców udało się zatrzymać bolszewickie parcie na zachód i odwrócić tragedię pod Warszawą. Za udaną operację wojskową pułkownik Marek Bezruczko i jego zastępca Wsewołod Zmijenko 5 października 1920 roku otrzymali stopnie generałów-chorążych armii URL. Kiedy Polska postanowiła uhonorować zasługi bojowe Bezruczki orderem „Virtuti Militari”, jednym z najbardziej zaszczytnych polskich odznaczeń, odmówił on ze słowami: „Walczyłem za Ukrainę, a nie za Polskę!”. Zwyciężyli czerwonych Po raz pierwszy w czasie wojny Tuchaczewski musiał spotkać godnego rywala, a także armię na poziomie europejskim, uzbrojoną w nowoczesny sprzęt wojskowy. Pod względem poziomu wojskowego armia polska znacznie przewyższała naprędce zwerbowane armie Kołczaka i Denikina. Nieustanna ofensywa spowodowała ogromne straty w wojskach radzieckich. Tak, w armiach Frontu Zachodniego było nie więcej niż 45 tys. żołnierzy, a Polacy mieli już 110 tys. W niektórych dywizjach pozostawało nie więcej niż 500 żołnierzy, a pułki liczebnością nie przewyższały nawet kompanii według składu etatowego. Wojska były skrajnie wyczerpane. Tyły pozostawały w tyle za frontem o 400-450 km. Odczuwano brak broni, amunicji i żywności. Tuchaczewski tak i nie otrzymał Pierwszej Armii Konnej do swojej dyspozycji, ponieważ była ona zdemoralizowana klęską pod Zamościem i rozpoczęła swój haniebny rajd w celu grabieży oraz niszczenia ludności żydowskiej w Polsce. Tymczasem do Polski pilnie przybył generał Maxime Weygand, któremu udało się odgadnąć zamysł operacji Tuchaczewskiego. Przeprowadziwszy niezbędne przegrupowanie wojsk, Weygand i Piłsudski zaczęli czekać na dogodny moment do zadania odpowiedniego kontruderzenia. I niespodziewanie on nadszedł… Niespodziewanie dla radzieckiego dowództwa 16 sierpnia wojska polskie zadały niszczycielski cios w najbardziej wrażliwy odcinek Frontu Zachodniego – w grupę mozyrską, która natychmiast została zmiażdżona. Wojska polskie wyszły na tyły głównych sił Frontu Zachodniego, gdzie wydarzyła się prawdziwa katastrofa. Tragizm sytuacji dla czerwonych polegał na tym, że wyczerpane wojska Frontu Zachodniego bez łączności i amunicji musiały walczyć o swoje przetrwanie. Na czele zgrupowania uderzeniowego szedł sam Józef Piłsudski, dla którego ta operacja była kwestią życia i śmierci. Towarzyszył mu adiutant z małą walizką, w której przechowywano odznaczenia dla żołnierzy i oficerów. Aby uratować resztki wojsk, Tuchaczewski podpisał 20 sierpnia dyrektywę o odwrocie armii Frontu Zachodniego. Ale było już za późno… Czy był „cud nad Wisłą”? Bitwa pod Warszawą była krwawa: każda ze stron poniosła ogromne straty. Polacy stracili 4,5 tys. zabitych, 22 tys. rannych, 10 tys. zaginionych bez wieści. Straty Armii Czerwonej oceniano na 25 tys. zabitych i ciężko rannych, 66 tys. wziętych do niewoli i 45 tys. internowanych w Prusach Wschodnich. Straty Armii Czerwonej stanowiły 65-70% stanu osobowego wojsk Frontu Zachodniego. Kto był autorem „cudu nad Wisłą”? Zapewne sam Pan Bóg uratował wtedy Polskę i całą Europę przed rosyjską nawałą. A jeszcze było bohaterstwo i męstwo polskich i ukraińskich żołnierzy, którzy zniweczyli bolszewickie plany „światowej rewolucji”. Mało kto wie, że wymyślili „cud nad Wisłą” właśnie oponenci Józefa Piłsudskiego. I miał on ironiczny posmak, wszak panu Józefowi pomógł tylko cud. Jednak ironia wkrótce zniknęła i obróciła się w fenomen, czymś podobny do zdumiewającego zwrotu w wojnie, który miał swoich autorów i przyczyny. Od lewej do prawej: polski generał Antoni Listowski, główny ataman wojsk URL Symon Petlura, ukraińscy pułkownicy Wołodymyr Salski, Marko Bezruczko. Berdyczów, kwiecień 1920 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Olena JEWTIEJEWA: Przepuścić świat przez „Kalinowe serce”

Ołeś JEWTIEJEW Niedawno nakładem wydawnictwa „Ukraiński Priorytet” ukazał się trzeci tomik poetki Oleny Jewtiejewej „Kalinowe serce”. Olena Jewtiejewa jest autorką zbiorów poetyckich „Duch deszczowej symfonii” (2007) i „Wiatr z Liter” (2018). Twórczość poetycka autorki jest różnorodna – poezja obywatelska, rozważania filozoficzne, liryka. „Kalinowe serce” przenika refleksja nad waleczno­ścią, wielkością i bólem naszej współczesności. Wiersze w zbiorze opowiadają o tym, jak to jest żyć z Ukrainą w żyłach. Jak to jest dorastać, kochać, żegnać się, wspominać, odczuwać nieodwracalność i ulotność. Splot słów pozostawia wiele przestrzeni do szukania sensów między wierszami, daje impuls do indywidualnych skojarzeń czytelnika. Wiersze są metaforyczne i asocjacyjne. Są poezje o wadze zachowania pamięci rodu, szacunku dla historycznej przeszłości. Przypominają nam o wyjątkowości i wartości narodowego sposobu postrzegania świata, wyrażonego w materialnym bytowaniu i obyczajach ukraińskiej wspólnoty. Wiersze o przeszłości i teraźniejszości naszego wielkiego narodu przenika miłość do Ukrainy i wiara w jej lepszą przyszłość. Zbiór został poświęcony jasnej pamięci matki Nataliji Zaczepy (Muzyczenko), z którą Olena pożegnała się rok temu. Autorka opowiedziała, że ważne dla niej było przeprowadzenie prezentacji wśród ludzi, którym wszyscy jesteśmy coś winni, oraz podarowanie książki rannym obrońcom. Dlatego Olena czytała wiersze przy Muzycznej altanie Głównego Wojskowego Szpitala Klinicznego. Nie jest tu pierwszy raz – wszystkie środki ze sprzedaży poprzedniego tomiku „Wiatr z Liter” przeznaczono na odbudowę zdrowia żołnierzy. Nowy tomik zaprezentowano w ostatnich dniach także w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, Perejasławskiej Szkole Sztuki im. P. Senicy, w Irpińskiej Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Maksyma Rylskiego, na Uniwersytecie Hryhorija Skovorody w Perejasławiu, w Irpińskim Liceum nr 2. We wstępie do „Kalinowego serca” przewodniczący OTP „Proświta”, laureat Nagrody im. Szewczenki Pawło Movczan zauważył: „…Wszyscy jesteśmy związani z konkretnym czasem, lecz nie u każdego poety czas staje się bohaterem tekstu. Mam na myśli czas nie jako kategorię ogólną, lecz jako naszą egzystencję, to znaczy codzienność ze wszystkimi jej realiami i drobiazgami. Czas w poezji O. Jewtiejewej przekształca się w wydarzeniowość, w krajobraz, ogarnięty wyraźnym i szerokim spojrzeniem, które obejmuje tę przestrzeń... Spojrzeniem, które rozszerza się od pojedynczego szczegółu – aż po krawędź nieba. To świadectwo spójnej wizji poetyckiej, w której nie giną ani pojedyncze pociągnięcia czy szczegóły, ani poszczególne segmenty narodowej przestrzeni czasowej…”. Bojownik o odzyskanie niepodległości Ukrainy, działacz Ruchu, pięciokrotny deputowany ludowy Iwan Zajec na prezentacji zbioru w Perejasławskiej Szkole Sztuki im. P. Senicy powiedział: „Istnieje poezja od rozumu i poezja od serca, którą nazywa się poezją refleksji. Jeśli przeczytacie „Kalinowe serce”, przekonacie się, że w tej poezji połączono rozum i serce. To wyjątkowa rzecz, która rzadko się zdarza. Mamy wysokie wzorce poezji. Olena Jewtiejewa pisze bynajmniej nie o zwyczajnych sprawach, w wierszach widzimy archetypy dla bytu naszego narodu – temat ukraińskiej chaty jako zachowania ciągłości od cywilizacji trypolskiej, temat matki, kobiety-strażniczki ogniska, temat walki o wolność na własnej ziemi. Olena pokazuje egzystencjalny charakter wojny z Moskalami – wojny światła z ciemnością. Gdyby wszyscy myśleli tak, jak ona pisze, bieg tej wojny byłby nieco inny”. Środki ze sprzedaży „Kalinowego serca” zostaną przeznaczone na potrzeby 72. oddzielnej zmechanizowanej brygady im. Czornych Zaporożców. W składzie tej brygady broni ojcowizny Wasyl Tovkajło – syn cechmistrza Kijowskiego Cechu Kobzarskiego, kobzarza, archeologa Mykoły Tovkajły oraz szewczenkologa, autorki książki „Przestrzeń ukrytego. Notatki z wojskowego szpitala” Rymmy Tovkajło, z którymi Olena Jewtiejewa się przyjaźni. Obecnie za 14 tysięcy hrywien ze sprzedaży tomiku zakupiono i wysłano obrońcom dwa tablety do sterowania dronami. „Słowo to wiara i modlitwa” Olha Dobrowolska, kierowniczka klubu szpitalnego, pozasztatna doradczyni ds. równości płci: „„Wyższa matematyka duszy to poezja”, tak trafnie napisano we wstępie do drugiego zbioru »Wiatr z Liter« wspaniałej poetki współczesności Oleny Jewtiejewej. Była szczególna przyjemność na duszy, słońce wreszcie wyszło zza chmur, a opadające kasztany dodawały otuchy. Zdążyliśmy bowiem przy naszej patriotycznej altanie w szpitalu zaprezentować (z muzyczną oprawą) i podarować naszym Niezłomnym nowy zbiór poetki – »Kalinowe serce«. Wiersze głębokie, filozoficzne, liryczne, z nutą nostalgii, tak bliskie i zrozumiałe dla każdego, kto potrafi słuchać. Słuchali, słyszeli, dziękowali, rozmawiali i prosili o autograf na pamiątkę!” Uniwersytet im. Hryhorija Skoworody w Perejasławiu: „…Bez żadnej przesady, każdy z wierszy był przeniknięty refleksją o zwycięstwie, wielkości i bólu naszych czasów. Wiersze w tej książce rzeczywiście odzwierciedlają, jak ważne jest życie razem z Ukrainą, duchowy rozwój, okazywanie miłości i odczuwanie nieuchronności oraz przemijalności życia. Brzmią aktualnością czasu, w którym przyszło urodzić się tym wersom. Wśród stron można znaleźć także wiersz poświęcony pamięci zmarłego w zeszłym roku profesora naszego uniwersytetu Mykoły Korpaniuka. Słowa Oleny Mykołajiwny, doprawione optymistycznymi opowieściami pośród poetyckiego słowa, pozostawiły wiele miejsca na przemyślenia między wierszami, skłaniając uczestników do indywidualnych refleksji. Jej – aby pamiętali swojego syna rodacy, aby pozostał on na zawsze w pamięci ludzkiej! Pamięci przyjaciela Na czarnej, świeżo zoranej roli Leży żołnierz – koszula cała we krwi... Przypadł mój przyjaciel całym ciałem do ziemi, By nabrać sił i zrozumieć, gdzie swoi – Nikogo obok, tylko ogni wybuchów… A chwilę temu jeszcze szedł do ataku, strzelał, Jeszcze pragnął zdobyć szturmem przełęcz... I wyzwolić Bachmut z kacapskiej ordy, Doniecka i Krym, i Kreml z leża szatana, Od gorza i kacapskiej zarazy, Którą przyniosła moskiewska klika... Na naszą ziemię, by kalina nie kwitła, Pola nie kłosiły się. Nie kwitły sady i wsie, i miasta, I by Europa nas do swojego Związku nie przyjęła, Bez zgody niedorośla pujłA… unikalny głos, nawet po zakończeniu spotkania, wciąż brzmiał w duszach wszystkich obecnych”. Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy: „W swojej twórczości Ołena Jewtiejewa udanie łączy poetycką mistrzowskość z uderzającą ekspresywnością. Po raz pierwszy zbiór został zaprezentowany w szpitalu dla wojskowych, co stało się symbolicznym początkiem jego wyjścia w świat. Wersy, pełne emocji i głębokiego sensu, stały się prawdziwym darem dla obecnych. Czytając swoje utwory, autorka dzieliła się myślami, uczuciami i ideami, które przenikają każdy tekst, odpowiadała na pytania, opowiadała ciekawe historie narodzin poszczególnych wierszy i dzieliła się własnymi wrażeniami. Wszyscy chętni mogli otrzymać autografy – jako niezapomniana pamiątka tego spotkania”. Ірpińska miejska publiczna biblioteka im. Maksyma Rylskiego: „Krucha kobieta o gorącym sercu patriotki w poezjach talentem oddaje nasz narodowy świat i czasoprzestrzeń, są one przeniknięte refleksją nad waleczością i wielkością narodu ukraińskiego w przeszłości i teraźniejszości. Niewielkie objętościowo wiersze wypełnione są wielką i ważką treścią, słowami nadziei i modlitwy, w których „...odnalezione Słowo z majdanów i placów toruje drogę przyszłości narodu”. A także w zbiorze jest wiele lirycznych wierszy. Koronka słów poetki poświęcona jest ojczystej, „cierpliwej” mowie „zakorzenionego rodu”, opuszczonym chatom, w których „milczące, sczerniałe święte wciąż czekają, by rodzina wróciła do domu”, i „tylko bocian obejścia gniazda nie omija”. Są w książce także wiersze o miłości, poświęcone ukochanemu, który „zupełnie nietknięty, tak niepostrzeżenie na wieki we mnie wzrastał...”. Ірpiński liceum nr 2: „Historyk z wykształcenia, ale artysta z powołania. Olena Jewtiejewa, kobieta o sercu patriotki, w poezjach talentem oddaje nasz narodowy świat i czasoprzestrzeń. Uczniowie klas dziesiątych mieli szczęście wysłuchać jej wierszy, zanurzyć się w świat emocji, przeżyć i natchnienia”. Halyna Tarasiuk: „Książka utalentowana. Poezja wysoka i mądra. Cieszę się, że się nie pomyliłam, kiedy pi- Dźwięk trąb wojny – i z młodszym bratem przyjaciel staje w szyku, I pod Kijowem przyjmuje pierwszy bój, Potem wyzwala Prydesenie i czarnobylskie lasy, Izium, Popasna… A gdy mijają dwie wiosny – W piekle Bachmutu znika na zawsze… Serce wojownika podły snajper rozstrzelał, Bohater jeszcze chwilę przeżył – i już nie wstał… I pozostał leżeć na splamionej krwią roli, Mykoła Iwanow na zawsze, jakby we śnie... Odpłacą Siłom Zbrojnym i brat bezlitośnie szatanowi! Październik 2023 roku Olaksandr Jaremczuk, wolontariusz, m. Żmerynka, obwód winnicki. Olena Jewtiejewa wraz z Jurijem Kowaliwem napisał przedmowę do pierwszej poetyckiej „jaskółki” – zbioru „Duch deszczowej symfonii”. Powodzenia w twórczości, miłości czytelników. Naprzód i w górę! Do pełnego zwycięstwa światła nad ciemnością, Słowa nad niemotą”. Wiktoria Szewel: „Wzruszający był wieczór twórczy Oleny... Twórczość Oleny to niepowtarzalna głębia myślenia i taka sama głębia życia. W kilku wierszach mieści się cała Ukraina i cały ród ludzki! Szczególnie boleśnie jest autorce nie tylko za mamę, ale i za wszystkich Ukraińców. Tomik poetycki „Kalinowe serce” – czytaj – serce Ukrainy! Ono, podobnie jak „Wiatr z Liter”, kontynuuje oddech czasu, który przebudził naszą świadomość. Jesteśmy już inni, nasze dzieci także nie śpią, a co więcej – wiedzą, dla czego, dzięki komu i dokąd iść. Olenie życzę literackiego niepokoju i niekończących się sznurów kalinowych”. Tetiana Palatna: „Dziękuję za wieczór poezji, emocji, nastroju... W zależności od poetyckich wierszy był on różny... lecz przeważał podniesiony ton duchowy, bo wasze Słowo to wiara i modlitwa, które życie mamy chronić jak drogocenną ozdobę, której nic nigdy nie zrówna!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Nowi laureaci nagrody im. Wasyla Skuratiwskiego

Ogólnoukraińską nagrodę literacką im. Wasyla Skuratiwskiego – wybitnego etnografa, dziennikarza, pisarza – ustanowiono w 2021 roku w Radzie Miejskiej Malina na Żytomierszczyźnie. W dwóch nominacjach – literatura piękna i ludoznawstwo – laureatami zostali już znani na Ukrainie autorzy: Michajło Sydorżewski, Mykoła Dmytrenko, Jewhenija Jurczenko, Wasyl Tymoszenko, Wołodymyr Studinski, Katerina Rudenko. W 2023 roku nagrodę wręczono: w dziedzinie literatury pięknej – Mykole Soltysowi z miasta Krasyliw w obwodzie chmielnickim za powieść „Nie umiera nasza dusza” (o tragicznych wydarzeniach końca II wojny światowej – przesiedleniu Łemków); w nominacji „Ludoznawstwo” wyróżniono książkę „Ukraińskie pieśni Kubania” wybitnego folklorysty, literaturoznawcy i muzykologa z Użhorodu Iwana Chlanty, w którego dorobku naukowo-twórczym znajduje się ponad sto oryginalnych autorskich i opracowanych wydań (fundamentalnych zbiorów pieśni ludowych, bajek, antologii, pisarskich bibliograficznych przewodników). Podziękowaniami jury i rady miejskiej uhonorowano książki Piotra Hradowskiego „Zabridzia: z przeszłości w teraźniejszość” (m. Żytomierz), Wołodymyra Kuzyka „Dywnycia. Publicystyka” (m. Lwów), Wiry Puchniczenko „Niezłomny kraj”, „Czekamy na ciebie, Peremogo!”. Książki uczestników konkursu na zdobycie nagrody im. Wasyla Skuratiwskiego uroczyście przekazano Miejskiej Bibliotece Malińskiej im. Wasyla Skuratiwskiego oraz innym placówkom bibliotecznym. Mykoła Dmytrenko, pisarz, profesor, przewodniczący jury

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

„Odpłacą się Siłom Zbrojnym i brat…”

Piszę do Państwa jako aktywny czytelnik Waszej szanowanej gazety, w której, wiem, nie przyjęto publikować amatorskiej poezji obok wierszy wybitnych klasyków. Jednak pojawiła się u mnie pilna potrzeba, by prosić Państwa właśnie o to. Dziś żywym obrońcom Ojczyzny i żołnierzom poległym w bojach o jej wolność, żołnierzom wojny wyzwoleńczej, Ukraina nie szczędzi nagród, odznaczeń i powszechnych honorów… Krewni poległych, przyjaciele, nieobojętni Ukraińcy składają do Prezydenta petycje z prośbą o uhonorowanie obrońców za ich heroizm i wyczyn. O nich układa się piosenki, kręci filmy. Placom i ulicom nadaje się imiona najgodniejszych rycerzy współczesności. A ja poświęciłem memu żmerynskiemu przyjacielowi Mykole Iwanowowi kilka wierszowanych wersów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…poszłam do Jurija Szewczenki w odwiedziny. Popracowaliśmy jakieś trzy godziny i pośmialiśmy się. Śpiewałam i za Ludożercę, i za Kota, i za Księżniczkę. Miałam pewne życzenia, a kompozytor coś przerobił. Chcieliśmy spotkać się jeszcze raz, ale zaczęła się covid, potem wojna, a w marcu zeszłego roku Jurij Walentynowicz zmarł. Bardzo szkoda, że maestro Szewczenko nie usłyszał wykonania swojej opery. Jestem pewna, że spodobałaby mu się zarówno reżyseria, jak i nasze z Iriną Pietrową wykonanie partii Kota oraz to, jak mistrzowsko i z natchnieniem poprowadziła spektakl nasza wspaniała maestro Alla Kulbaba. To nie jest prosta rola, nie jest to łatwy obraz. Szczególność polega na tym, że to kot, a nie kotka. Kiedy próbowałam pracować nad plastyką, reżyserka mówiła mi: „Anżelino, nie jesteś kotką, tylko kotem, i powinny być w tobie kocie maniery”. (Śmieje się). Dla mnie nie pierwszy raz gram męską rolę. Jestem mezzosopranem, dużo śpiewałam partii męskich – Cherubina („Wesele Figara”), Zibela („Faust”), Muzyka („Manon Lescaut”). Ale w roli zwierzątka wcielam się po raz pierwszy. Aktorka musi przenosić się w każde wcielenie, i nie tylko kobiece. To nasza druga wspólna praca z reżyserką Oksaną Taranenko. W operze „Gianni Schicchi” grałam starą kobietę. Oksana jest utalentowaną i oczytaną pianistką. A to niezwykle ważne. Człowiek zna muzyczną gramatykę, potrafi zanucić lub zagrać partię. Z nią pracowało się komfortowo, Oksana to człowiek-feeria. To już będzie moja druga ulubiona partia na literę „K”, z czasem może stać się wizytówką, jak Carmen… Kiedy dziś przychodzę do teatru, witają mnie artyści baletu, chóru, orkiestry i mówią: „Nasz ulubiony kotek «mur-mur-miau»”. Przyznaję, to bardzo miłe… (Uśmiecha się). – Dziecięce nie znaczy proste – przekonuje dyrygentka i reżyserka Alla Kulbaba. – Oto na przykład niełatwe zadanie dostosowania brzmienia właśnie do warunków operowych, gdzie soliści śpiewają bez mikrofonów, a w partyturze jest sporo potężnych instrumentów dętych. Bardzo ważne jest znalezienie równowagi, bez utraty niuansów i barw. A tego tu jest niezwykle dużo! „Kot” ma wspaniałą muzykę – zrozumiałą, dowcipną, bardzo wyrazistą. Jest w niej wiele rodzimego ukraińskiego melosu, a niektóre melodie zapamiętuje się od pierwszego razu, jak prawdziwe przeboje. Kompozytor do woli „pobawił się” gatunkami, są też inne kompozytorskie figle, które docenią zarówno dzieci, jak i dorośli… – Najpierw zapoznałem się z librettem – kończy rozmowę choreograf i reżyser baletu Wiktor Iszczuk. – Dużo rozmawiałem z reżyserką Oksaną Taranenko. Dzieliła się swoją wizją spektaklu, tym, jak chciała go zrobić, jakich chwytów użyć, jakie idee wcielić w życie. Mieliśmy twórczy tandem. Jestem przekonany, że balet i taniec to także sposób wyrażania idei i myśli. Tylko nie wprost, słowami, lecz plastyką. Taniec baletowy w spektaklach operowych poszerza samą inscenizację, samo podanie informacji i jest bardzo ważnym elementem. W wielu przedstawieniach operowych są numery baletowe. Oprócz tego, że w spektaklu „Kot w butach” występuje taniec baletowy, reżyserka poprosiła mnie, abym wymyślił obraz Ludożercy – to znaczy, jak ma się poruszać, jakie są jego gesty; tak samo kształtowano obrazy Króla, Księżniczki, Kota i innych postaci. Każda z nich ma swoją szczególną plastykę. Bardzo ciekawe, gdy odpowiadasz nie tylko za balet, ale także za obrazy solistów. Dla mnie główną oceną pracy jest reakcja publiczności. Moim zdaniem spodobało się jej. A ja na razie cały jestem w pracy nad baletem „Madame Bovary”. Premiera zaplanowana jest na 1–2 grudnia w Narodowej Operze Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ukraiński Kot w butach

W Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu Ukrainy im. Tarasa Szewczenki odbyła się premiera opery Jurija Szewczenki „Kot w butach”, która będzie interesująca nie tylko dla dzieci, lecz także dla ich rodziców. Eduard OWCZARENKO Zdjęcia dostarczone przez teatr Gdzieś na zapleczu bajkowego pałacu, w wolnej od bieganiny chwili, zbierają się myszy, by po raz kolejny posłuchać starego Kota, który jest już dawno na emeryturze i wcale ich nie straszy. Wprost przeciwnie! Myszy lubią te kocie opowiastki o przygodach jego młodości. Kot to przecież taki wspaniały aktor! Kiedy coś opowiada, na oczach młodnieje, przenosząc się w czasie o ...naście lat wstecz. Tym razem Kot postanowił im opowiedzieć, od czego właściwie wszystko się zaczęło… Projekt, który trzy lata temu zainicjował kierownik artystyczny opery Anatolij Sołowianenko, miał dość długą drogę na scenę: nagle odszedł na tamten świat autor muzyki, znany kompozytor teatralny Jurij Szewczenko, potem wystawienie na pewien czas wstrzymała Wielka Wojna… Po wznowieniu pracy teatr nie zrezygnował z planów dotyczących bajkowej kociej historii nawet w warunkach stanu wojennego. I oto wreszcie! – „Kota w butach” wymyśliłem sam, wybrałem z bajki to, co ma się znaleźć w operze, rozłożyłem wszystko na wydarzenia i postacie – opowiada autor i kierownik projektu Anatolij Sołowianenko. – Razem z Mykołą Browczenką i Jurijem Szewczenką długo pracowaliśmy nad tym dziełem. Zbliżając się do wystawienia, uznałem, że właściwie będzie pozostać kierownikiem projektu, ale żeby były różne style i spojrzenia, zaprosimy Oksanę Taranenko. – Z Jurijem Szewczenką miałam szczęście być znajomą i przyjaźnić się przez wiele lat – kontynuuje reżyserka-realizatorka Oksana Taranenko. – Znałam jego twórczość i pierwszą operę „Król Drozdobrody”, którą na scenie Kijowskiej Opery (Kijowskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży) zrealizowali Dmytro Todoriuk i Serhij Hołubnyczy. Od dawna wiedziałam, że ten projekt powstaje na zamówienie Narodowej Opery Ukrainy. Bardzo się ucieszyłam, gdy Anatolij Sołowianenko zaproponował mi wystawienie „Kota w butach”. To dobra pamięć o Juriju Szewczence, który był niezwykle światłym i utalentowanym człowiekiem. Moja współpraca z Narodową Operą Ukrainy rozpoczęła się w 2016 roku, kiedy zaproszono mnie do wystawienia opery „Gianni Schicchi” G. Pucciniego. W tym teatrze są najlepsi soliści operowi na Ukrainie, pracowało się z nimi bardzo ciekawie. Przeważnie reżyseruję komedie, to również była komedia. Wydaje mi się, że wtedy wszystko wyszło dobrze. Spektakl jest do dziś w repertuarze teatru i zawsze cieszy się popularnością. Tym razem, oprócz solistów, poznałam chór Narodowej Opery Ukrainy (chórmistrz-realizator Oleksandr Tarasenko). Pracowaliśmy z natchnieniem. „Kot w butach” to produkcja bardziej rozbudowana. Chór pojawia się niemal w każdej scenie. Tak zapisano w samym dziele. Miałam wspaniałych współrealizatorów: dyrygentkę Allę Kulbabę i główną artystkę teatru Marię Lewycką. Od razu poczułam, że jesteśmy jednomyślni, tak samo widzimy przyszłość tego spektaklu. Rozumiemy, w jakim stresie dziś żyją Ukraińcy, dlatego chcieliśmy stworzyć prawdziwe święto dla naszych najmłodszych obywateli. Można powiedzieć, że to przedstawienie dla całych rodzin. Dorośli znajdą tu dla siebie pewne ciekawe rzeczy, ale oczywiście najważniejszym widzem są dzieci. Robiliśmy operę jasną, z wieloma zmianami, wieloma ciekawymi wydarzeniami, z lekkim humorem i tańcem. Wśród wykonawców głównych ról – narodowi artyści Ukrainy, laureaci Nagrody im. Szewczenki Anżelina Szwaczka i Serhij Mahera, którzy z zapałem pracowali nad postaciami Kota i Ludożera. A obok nich debiutanci, wśród których wykonawca roli Murkisa, jednego z wrogów, Oleksandr Nikiforow, który zaledwie miesiąc temu wstąpił do zespołu Narodowej Opery Ukrainy. Atmosfera była swobodna, wszyscy wspierali się nawzajem od pierwszych prób. Wymyślano wiele szczegółów związanych z kostiumami, perukami, mizanscenami. Choreograf-realizator Wiktor Iszczuk opracowywał sposób chodzenia, ruchów i gestów postaci. W komedii, w przedstawieniu dziecięcym, mają być one przesadzone, nieco groteskowe. Specjalnie szukano wizerunku Kota. Grają go kobiety – mezzosopranistki Iryna Pietrowa, Tetiana Piminowa i Anżelina Szwaczka, o której już wspominaliśmy. Kobietom trudno grać role męskie i musieliśmy popracować, żeby to nie była kicia, lecz właśnie kot. Szukaliśmy artystycznych rysów i, moim zdaniem, znaleźliśmy. Osobno chcę podkreślić współpracę z Marią Lewycką. Przyznaję, że nie pracowałam nad koncepcją spektaklu. Kiedy zaczynałam pracę, prawie wszystkie kostiumy i dekoracje były już gotowe. Musiałam wpisać się w jej zamysł i zamysł Anatolija Sołowianenki. Bardzo mnie cieszy, że Maria Lewycka z rozumieniem odniosła się do wszystkich moich propozycji. Robiliśmy pewne rzeczy, które muszą być obecne w bajce. Na przykład w bajce Ludożer zmienia się najpierw w lwa, a potem w mysz. Dlatego kostiumy lwa i myszy wykonano w szczególny sposób. Także w szczególny sposób wykonany jest kostium Kota: ma muszkieterskie buty i niezwykły kapelusz. Ponadto staraliśmy się odtworzyć francuski klimat epoki Ludwika XIV, maniery i tańce tamtego czasu. Role wielu postaci wykonują artyści chóru. Zrobiliśmy dla nich trochę powiększone ręce i nogi, żeby wyglądały bajkowo. Jako reżyserka starałam się, żeby wszystkie elementy spektaklu, zarówno muzyczne, jak i sceniczne, artystyczne, aktorskie, były ze sobą powiązane. Żeby była pewna równowaga między moimi reżyserskimi pomysłami a pomysłami kompozytora i plastyka. Uważam, że zrobiliśmy maksimum, choć jako reżyserka widzę, że wciąż można coś poprawiać. Moim stałym miejscem pracy jest Odeska Opera Narodowa. Mamy w tym teatrze wiele ciekawych zamierzeń. Staramy się pracować i sprawiać radość widzowi. A naszym najważniejszym pragnieniem jest oczywiście Zwycięstwo Ukrainy! – W dzieciństwie mama i babcia czytały mi bajki, wśród nich był także „Kot w butach” – wspomina laureatka Nagrody im. Szewczenki, Narodowa Artystka Ukrainy Anżelina Szwaczka. – Pamiętam też kreskówkę o tym samym tytule. Podziwiałam obraz pomysłowego kota, który uratował siebie i swojego pana. Lubię wszystkie bajki, które mają szczęśliwe zakończenie. Kiedy Anatolij Sołowianenko cztery lata temu zaproponował mi tę rolę, najpierw byłam nieco zdziwiona. Dlaczego właśnie Kot? Dziś jestem wdzięczna Anatolijowi Anatolijowiczowi, który zrobił wszystko, żeby zrealizować zamysł kompozytora Jurija Szewczenki. To moja trzecia bajka w Operze Narodowej Ukrainy. Pierwszą była opera „Kopciuszek”. Tam też jest szczęśliwy finał, wszystko kończy się weselem mojej bohaterki. Druga – „Bajka o carze Sałtanie”, jednak obecnie u nas nie jest grany repertuar rosyjski. A „Kot w butach” to dobra alternatywa. Moim zdaniem spektakl wyszedł po prostu znakomicie. Przyznaję, że za trzydzieści lat pracy w teatrze to chyba najtrudniejszy spektakl, jaki zagrałam i zaśpiewałam, zważywszy na mizanscены. Cały czas coś się zmieniało, przepisywano słowa. Trzeba było kilka razy przeuczyć tekst. Nie jest to łatwe, ale praca jest tego warta. Jestem zachwycona, a widz, myślę, także. Muzyka Jurija Szewczenki jest przystępna, wyraźnie słychać w niej motywy ukraińskie. Na premierze była moja córka, jest zachwycona, cały czas nuci motywy z opery. Dlatego, że zapadają w duszę i serce. Pamiętam, jak po raz pierwszy przy-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ją ten utwór, wcielają go na scenę. Sztuka została wystawiona w 2017 roku przez Petra Armianowskiego, w 2018 roku – przez Anastasiję Kuzyk w Czernihowskim Obwodowym Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym imienia Tarasa Szewczenki oraz Oksanę Strynadziuk w Teatrze „Sołomija” (miasto Kołomyja), w 2020 roku – przez reżysera Iwana Herasymczuka we Lwowskim Obwodowym Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym imienia Jurija Drohobycza, w 2021 roku – przez Anatolija Łewczenkę w Mariupolskim Teatrze „Terra Incognita”. I oto teraz, w 2023 roku, spektakl w formacji teatralnej „Perszyj płan” mariupolskiego reżysera Ołeksija Hnatiuka. Z tym spektaklem w jego reżyserii wyszła ciekawa twórcza kolaboracja. W jednym z obsad aktorskich gra aktor z Mariupola Dmytro Hrycenko oraz kijowski aktor Wołodymyr Lutikow, dla których ta sztuka jest nowa – grają ją po raz pierwszy, a drugi skład to kijowianie: aktor Andrij Łahoda oraz mój syn, aktor teatralny i filmowy Jewhenij Konoszczuk. Dla Andrija i Jewhenija ta sztuka jest już dość znana, grali w inscenizacji reżysera Petra Armianowskiego, znają materiał od 2017 roku. Przez kilka lat objechali wiele festiwali, otrzymując wyróżnienia i nagrody, najczęściej jako najlepszy duet aktorski. Zeszłej jesieni zaproszono ich do Berlina na festiwal „Goethe-Institut im Exil”. Moim zdaniem Jewhenij Konoszczuk i Andrij Łahoda to wyszlifowany aktorski duet anioła i architekta, który coraz bardziej zanurza się w materiale. Zawsze z zachwytem obserwuję sceniczne batalie, pulsowanie gry aktorskiej. Wiem, że Jewhenij i Andrij wiele aktorskich odkryć znaleźli samodzielnie, to ich własna wizja bohaterów. Żyją bohaterami i dobrze trzymają widza, zmuszając do refleksji. Dla mnie jako autorki wyznacznikiem udanej gry jest reakcja widza. Czy reagują na żarty, czy współczują, czy nie tracą zainteresowania zmianami głównego bohatera, czy radośnie wzdychają, gdy bohater podejmuje zdecydowane działania w swoim życiu. Ale najważniejsze – moim zdaniem – że inscenizacja się udała, jeśli po spektaklu mówią: „Dziękuję, zmusiliście do refleksji”, „To prawda, całe życie robiłam nie to, o czym marzyłam”, „Stałem się bardziej zdecydowany i postanowiłem wrócić do swojego marzenia”, „Dziękuję, uwierzyłem w siebie”. A kiedyś było nawet tak: „Zwolniłam się, teraz robię to, o czym marzyłam”. Nie brałam udziału w pracy nad spektaklem. Uważam, że autorowi czy autorce nie warto ingerować w twórczy proces sceniczny. Oczywiście, jeśli reżyserzy nie zaczynają przepisywać historii. Kiedy reżyser szanuje tekst, nie będzie go szpecił ani przepisywał, lecz odkryje go i uczyni dla widza czułym i wielowymiarowym. Dlatego nie warto przeszkadzać reżyserowi pracować nad spektaklem. Zazwyczaj reżyser i aktorzy mają narzędzia, które pomagają dotknąć serca widza i wywołać emocje ukryte w tekście. Moim zdaniem w tym spektaklu to jest i działa. Dlatego zapraszam wszystkich, którzy chcą się zainspirować i otrzymać dobry impuls, by ruszyć naprzód. Spektakl „Niewczasno”, który jest grany w formacji teatralnej „Perszyj płan” reżysera Ołeksija Hnatiuka, z pewnością w tym pomoże.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Magia żywego teatru

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie udostępnione przez teatr Sztuka „Rentgen uśmiechniętych serc” została napisana w 2019 roku. To zmysłowa i przenikliwa opowieść o dramatycznej miłości, zdradzie oraz umiejętności wybaczania. On – znany młody pisarz, przeżywający chwilowy kryzys twórczy. Ona – zwykła dziewczyna ze Żmerynki, marząca o tym, by zostać pisarką. Jak to bywa w takich historiach, On i Ona spotkali się, po czym On rozbił jej telefon, wypił kefir, a dalej… Czasami kochamy, ale udajemy, że nie ma żadnych uczuć. Czasami odwrotnie – jesteśmy obojętni, a udajemy, że jesteśmy zakochani… – Na początku 2019 roku przyśnił mi się tytuł „Rentgen uśmiechniętych serc” – wspomina Ołeksij Hnatiuk. – A już w marcu zacząłem pisać sztukę. Początkowo wystawialiśmy ją w Mariupolu. Mieliśmy szkolny teatr-studio i ten spektakl był egzaminacyjnym dla studentów po zakończeniu kursów. Nie stawialiśmy sobie za cel stworzenia pełnowartościowego przedstawienia. A wyszło tak, że zadebiutowaliśmy z tym spektaklem jako teatr autorskiej sztuki „Conception”. Zrozumieliśmy, że podoba się widzom. Właściwie od tego zaczęła się historia naszego teatru. Nawiasem mówiąc, pokazaliśmy spektakl w budynku Donieckiego Akademickiego Obwodowego Teatru Dramatycznego (m. Mariupol), który na początku pełnoskalowej wojny został zniszczony przez raszystów. W nowej inscenizacji zaangażowani są zarówno mariupolscy, jak i kijowscy aktorzy. Wystawiliśmy ją dość szybko. Wszyscy uczestnicy projektu dobrze rozumieli materiał, praca sprawiała im przyjemność. Staraliśmy się maksymalnie zachować spektakl takim, jakim był wcześniej. Nieco dodali nowi aktorzy. Zespół zebrał się zgrany, gotowy na twórcze eksperymenty i odkrycia. „Rentgen uśmiechniętych serc” to wielowymiarowy spektakl, będący swoistą terapią, być może podpowie widzom, jak rozwiązać niektóre problemy społeczne. Podam własny przykład. Kiedy byłem młody, nie wiedziałem, czym jest prawo autorskie, że trzeba je rejestrować. Dlatego ta sztuka jest mi bliska jako dramaturgowi, który swego czasu był początkującym. A główna myśl sztuki i spektaklu polega na tym, że pieniądze to nie najważniejsza rzecz w życiu. Mówimy także o miłości, przebaczeniu, odkupieniu, grzechu, rozpaczy, stopniu zaufania do siebie nawzajem. Staramy się dać odpowiedź na trudne pytanie: jak można odzyskać miłość. Czyli mamy szereg zadań nadrzędnych i wyodrębnienie jednego głównego składnika nie jest proste. W Mariupolu spektakl szedł w języku rosyjskim, na ukraiński przełożył go fotograf Jewhen Sosnowski, znany ze swoich zdjęć z tego miasta. Potem tekst dopracowali filolodzy i, moim zdaniem, wyszło całkiem przyzwoite tłumaczenie. Dmytro Hryszczenko (wykonawca roli pana Alczewskiego) oraz Marija Howorun (Anhelina) grali w tym spektaklu jeszcze w Mariupolu. W swoich spektaklach dużą uwagę przywiązuję do części wizualno-technicznej. Moim zdaniem rozwiązanie przestrzeni scenicznej powinno być minimalistyczne, ale musi to być rozwiązanie współczesnego teatru. Odchodzę od ciężkich dekoracji. W spektaklu wykorzystałem scenograficzny wideorząd, poprzez eksperymenty pracowałem nad nim przez trzy miesiące. Kostiumy staraliśmy się zachować początkowe. Już w Kijowie kupowaliśmy co nieco w second-handzie, wymyślaliśmy jakieś niestandardowe rozwiązania. Dążyliśmy do zachowania kolorystyki i stylistyki, które były od początku. Nieprzypadkowo wykonawczyni głównej roli kobiecej zmienia ubranie. To transformacja wizerunku, próby uczyniły ją silniejszym człowiekiem. Zajmowałem się reżyserią, scenografią, byłem autorem kostiumów i światła. Taka jest specyfika prywatnego teatru – wiele rzeczy trzeba robić samemu… Pomysł stworzenia teatralnej formacji „Perszyj płan” (Pierwszy plan) powstał dawno. Aktorzy z różnych teatrów pracują razem, wymieniają się pomysłami i wspólnie tworzą coś nowego. Takie kolektywne podejście pomaga każdemu aktorowi odkryć swój potencjał i wnieść niepowtarzalny wkład w tworzenie spektakli. I to rodzi niesamowite reakcje chemiczne na scenie, gdzie aktorzy dopełniają się nawzajem, tworząc prawdziwą magię żywego teatru. 1 grudnia w Kijowie na scenie Międzynarodowego Centrum Kultury i Sztuki zagra legendarny ukraiński skrzypek-wirtuoz Wasyl Popadiuk. Będzie to najjaśniejszy koncert sezonu muzycznego. Show stanie się wspaniałą okazją, by usłyszeć samemu i dać posłuchać na żywo swoim dzieciom prawdziwą ukraińską legendę. Te wspomnienia zostaną z nimi na zawsze. Muzyka Wasyla Popadiuka nie tylko oczarowuje wirtuozerią, ale także dotyka najskrytszych strun duszy, napełnia radością. Jego koncert w Kijowie to okazja, by zanurzyć się w świat genialnej, wszechogarniającej muzyki. Wasyl Popadiuk to gwiazda ukraińskiej sceny. Cieszę się, że mamy możliwość realizować nasze projekty, które były w Mariupolu, słyszą nas i widzą w Kijowie. Na spektakle, oprócz widzów, przychodzą reżyserzy, scenografowie, dramaturdzy. Mówią nam, że to format, który podoba się ludziom, i to jest miłe. Przede wszystkim chcieliśmy odejść od tematyki wojennej. Kiedy mówimy o wojnie, to spotykamy się ze współczuciem z powodu wydarzeń, które przeżyliśmy. Jednak chcemy nie współczucia, a obiektywnej oceny tego, co robimy. Oprócz mariupolczyków, u nas grają aktorzy Kijowskiego Narodowego Akademickiego Młodego Teatru, Centrum Sztuki Współczesnej „Dach”, aktorzy kina i telewizji. To bezcenne doświadczenie komunikacji, które uzupełnia nasz kunszt i kunszt naszych kolegów. Myślę, że taka kolaboracja, taka synteza to coś bardzo fajnego, ponieważ rezultatem są całkiem przyzwoite spektakle. O historii sztuki „Niewczasno” (Nie w porę) poprosiliśmy o opowiedzenie jej autorkę Lanę Ra. – Sztuka została napisana na wsparcie tych, którzy uważają, że przeżyli marne życie, rozczarowali się i nie zrealizowali swoich marzeń – zaznaczyła dramatopisarka. – Zazwyczaj człowiek opuszcza ręce i mówi: „Gdyby kiedyś, teraz już za późno…”, „A gdybym był…”, „Trzeba było wcześniej…”. Chciało się dokrzyczeć do każdego: jesteś unikalny, możesz wszystko i teraz, i w wieku 60, 70 lat... Dopóki oddychamy, możemy dokonywać zmian. Wydaje mi się, że z czasem ten temat nabiera coraz większej aktualności. Podczas wojny żyjemy jakby po omacku, czasami nie widząc przyszłości i tracąc wiarę w siebie. Ale najważniejsze, że to działa, kiedy człowiek nie wyciąga się kosztem kogoś, nie szuka i nie potwierdza swojej unikalności kosztem tego, że trzeba przekroczyć normy moralne i człowieczeństwo. Jako autorce miło mi, że są reżyserzy, którzy widzą i odczuwają to. Spektakl „Niewczasno”. Mimo pełnoskalowej wojny w Kijowie tworzone są nowe projekty teatralne. Do takich należy teatralna formacja „Perszyj płan”, która w tym roku otworzyła swój pierwszy sezon teatralny. Wśród spektakli zespołu, składającego się z kijowskich i mariupolskich aktorów, jest tragikomedia Ołeksija Hnatiuka „Rentgen uśmiechniętych serc” oraz filozoficzna przypowieść Lany Ra „Niewczasno”. Reżyserem obu spektakli jest Ołeksij Hnatiuk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wirtuozyjny skrzypek Wasyl Popadiuk – w Kijowie

...muzyki ukraińskiej. W Hiszpanii nazywają go „żywym nerwem”, „maestro-skrzypcami”, w Ameryce – „złotymi skrzypcami”, a w Kanadzie – „współczesnym Paganinim”. Zachwyca się nim cały świat. W jubileuszowym albumie wokalisty Deep Purple Iana Gillana również gra skrzypce Popadiuka! Talent muzyka łączy miłośników world music, latino, gypsy i jazzu z wszystkich kontynentów. Wasyl Popadiuk to prawdziwy muzyczny fenomen. Gra na 15 instrumentach muzycznych, zdobył dziesiątki zwycięstw w konkursach, krytycy na całym świecie nazywają go genialnym muzykiem. Lwowianin Wasyl Popadiuk wychował się w Kijowie, ale stał się człowiekiem świata i ambasadorem Ukrainy na świecie. Daje do 200 wypełnionych po brzegi koncertów rocznie na wszystkich kontynentach, prezentuje kulturę ukraińską na poziomie światowym, aby w każdym kraju dowiedziano się o ukraińskich tradycjach i usłyszano ukraińską muzykę. Od początku pełnowymiarowej wojny, rozpętanej przez Rosję przeciwko Ukrainie, muzyk wykorzystuje każdą okazję, by zwrócić uwagę światowej społeczności na Ukrainę, wspierać rodaków i zbierać środki na ich pomoc. „Wszystkie moje koncerty, począwszy od 2022 roku, były ukierunkowane na pomoc Ukrainie. Nie pamiętam ani jednego występu, który byłby zwykłym koncertem, a nie charytatywnym. Takiego nie ma”, – mówi pan Wasyl. Wśród koncertów, które zagrał w tym czasie, jest występ z Narodowym Baletem Kanady – National Ballet of Canada w Toronto, w dużej sali Meridian Hall pod patronatem znanego producenta Attili Glatza (Attila Glatz), koncert w Wiedeńskiej Operze Państwowej z zespołem Wirskiego i 12 Romami z Węgier. Odbyła się trasa na rzecz ukraińskich dzieci w zachodniej Kanadzie pod patronatem mецenasa Wołodymyra Burka, koncerty w Chicago pod patronatem Fundacji Ihora Terleckiego. Koncerty charytatywne w Brukseli, Luksemburgu. Masowy koncert w Madrycie – pod patronatem Ambasady Ukrainy w Królestwie Hiszpanii. Wasyl występował także z Ołehem Skrypką – w Waszyngtonie i Toronto. Solo – w Orlando na Ukrainian Festival Vatra Orlando, zbierając środki na protezy dla ukraińskich żołnierzy. Ponadto skrzypek aktywnie współpracuje z Fundacją Ihora Terleckiego – Help Heroes of Ukraine oraz fundacją Revived Soldiers. Muzyka Wasyla Popadiuka zawsze dotyka serca każdego, kto jej słucha, i pozostawia po sobie morze emocji. Takie szczęście czeka na miłośników talentu skrzypka, którzy przyjdą na jego kijowski koncert w pierwszy dzień zimy o 18.00, MCKM.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Sny mojej miłości”

Ołena HOROBIEWSKA, pracownica naukowa Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka. Z okazji Ogólnoukraińskiego Dnia Pracowników Kultury i Twórców Sztuki Ludowej otwarto wystawę „Sny mojej miłości” – prace artystyczne utalentowanego kijowskiego malarza Dmytra Kowala, pochodzącego z okolic Chocimia. Jest ona poświęcona ludziom, którzy pasjonują się kulturą, z szacunkiem ją pielęgnują i z oddaniem pracują w tej dziedzinie, ponieważ kultura jest tym, dzięki czemu państwo może być interesujące dla świata. Kultura ukraińska dowodziła swojej siły w różnych okresach historycznych. Wydarzenie rozpoczęło się prezentem muzycznym od Darji Cyliuk – studentki I roku Czerniowieckiego Obwodowego Kolegium Zawodowego Sztuki im. S. Worobkewycza, z klasy wykładowcy Jarosława Hamala, która wykonała utwór „Preludium” współczesnego klasycznego gitarzysty i kompozytora Máximo Diego Pujola. Obecni mieli zaszczyt poznać artystę Dmytra Wadymowycza Kowala – wyrazistą i oryginalną postać we współczesnej sztuce plastycznej, którego płótna przyciągają uwagę wielu koneserów malarstwa nie tylko na Ukrainie, ale i daleko poza jej granicami. Artysta godnie reprezentował swoją Ojczyznę w Czechach, Francji, Niemczech, Chinach i Kanadzie. Życiowe credo Dmytra Kowala brzmi: „Żyć, aby tworzyć!”. Dmytro jest niezwykle kreatywny. W jednym ze swoich wywiadów artysta zaznaczył, że należy do tych malarzy, którzy budzą się rano z pomysłem w głowie i kładą spać z myślami o twórczości. Pan Dmytro to człowiek otwarty, sumienny i pracowity, który pewnie zmierza do swojego celu. Gorliwie przygotowywał się do tego wydarzenia. Życiowa i twórcza droga artysty zaczynała się w malowniczym i sławnym mieście Chocim, gdzie się urodził, mieszkał i uczył do 12. roku życia. Malować zaczął w wieku 3 lat. Jako 7-latek rodzice posłali Dmytra do miejscowej szkoły plastycznej, gdzie byli mądrzy i dobrzy wykładowcy, którzy wyczuwali swoich uczniów i potrafili ich odpowiednio ukierunkować, rozumiejąc, że dzieci potrzebują uwagi i miłości. W dość młodym wieku – 12 lat – za radą nauczyciela przeprowadza się do Kijowa i wstępuje do Państwowej Średniej Szkoły Plastycznej im. T. Szewczenki. W 2009 roku wstępuje do Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, którą kończy w 2016 roku. Dmytro Kowal jest laureatem, stypendystą i dyplomantem wielu nagród, wśród których w 2018 roku otrzymał Państwową Nagrodę im. Mychajła Derehusa, która pod względem wagi artystycznej uważana jest za drugą po Narodowej Nagrodzie Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Uczestnik wystaw obwodowych, regionalnych, ogólnoukraińskich i międzynarodowych, biennale i triennale. Organizator licznych projektów wystawienniczych, wystaw, aukcji i konkursów dla młodych artystów. Wolontariusz. Od 2022 roku jest kierownikiem katedry „Malarstwa i dyscyplin plastycznych” w Kolegium Zawodowym Sztuki i Designu Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Technologii i Designu. Jego dzieła znajdują się w kolekcjach prywatnych i zbiorach muzealnych na Ukrainie i za granicą. Na wystawie autor zaprezentował ponad dwadzieścia prac: portrety czarujących kobiet, które inspirowały i inspirują niemal wszystkich artystów, martwe natury z hojnymi darami natury, delikatne kwiaty oraz niezwykłe pejzaże – wytwory wyobraźni malarza. Z mową powitalną wystąpił naczelnik wydziału wspierania reform i audytu programów lokalnych Rady Obwodowej w Czerniowcach Petro Bryżak, który uhonorował artystę Dmytra Kowala podziękowaniem od przewodniczącego Rady Obwodowej w Czerniowcach Ołeksija Bojki. Ważne, szczere słowa o mistrzu wypowiedzieli: Anatolij Żytariuk – członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, Mykoła Szkryblak – zasłużony działacz sztuki Ukrainy, znany etnograf i kierownik Bukowińskiego Centrum Kultury i Sztuki, Wasyl Beżenar – metodyk ds. działalności szkół plastycznych Bukowińskiego Centrum Kultury i Sztuki, Marija Ilkiw – kierowniczka naukowo-ekspozycyjnego wydziału sztuk plastycznych Czerniowieckiego Muzeum Sztuki. Muzyka i sztuki plastyczne to dwa nieodłączne składniki, które zazwyczaj kroczą razem. Pasjonował się nimi również kompozytor Wołodymyr Iwasiuk. Różne gatunki muzyki – od wysokiej klasyki po jazz i rock – bardzo lubi także Dmytro Kowal. Dlatego dla szanownego gościa i wszystkich obecnych rozbrzmiewały utwory „Ramki świetlne” Niccolò Japelliego oraz „Batukada” urugwajskiego gitarzysty i pedagoga Isaiasa Savio w wykonaniu Władysława Ostafiego – studenta Czerniowieckiego Obwodowego Kolegium Zawodowego Sztuki im. S. Worobkewycza, z klasy wykładowcy Jarosława Hamala.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn