Iwan Zajec, poseł do Rady Narodowej Ukrainy wielu kadencji, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Ostatnie wydarzenia polityczne w kraju nie mogą nie budzić niepokoju o los naszego państwa. Specjalna operacja NABU i SAP „Midas” dotycząca defraudacji środków państwowych przez „Energoatom” wykazała głęboką, niebezpieczną degradację władzy, która rodzi egzystencjalne zagrożenie dla ukraińskiego państwa.
Mykoła Hołomsza, polityk, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Skandale korupcyjne są bolesne. Zadają cios reputacji, rodzą wątpliwości, dają powód wrogowi, by wrzeszczał i rysował karykatury naszego państwa. Ale istnieje jedna zasadnicza różnica między Ukrainą a tymi, którzy nas atakują: my nie boimy się prawdy. A oni boją się jej przed sądem. Ten skandal wybuchł nie dlatego, że Ukraina jest słaba, lecz dlatego, że państwo pod presją społeczeństwa nie może już chować brudu pod dywan, tak jak robią to reżimy autorytarne. Ale najważniejsze jest to, że ten skandal nie wpłynie na poparcie dla Ukrainy na Zachodzie. A powód jest prosty: Ukraina to nie władza. Ukraina to naród.
Dlaczego ten skandal nie zachwieje poparciem
1. Ponieważ partnerzy widzą najważniejsze: Ukraina walczy nie tylko na froncie, ale także o wewnętrzną uczciwość. Można narobić hałasu, można wywołać panikę, ale jednego nie da się zanegować: Ukraina sama bada własne problemy. Nie ukrywa ich. Nie niszczy dziennikarzy. Nie zalewa prawdy betonem. Nie wsadza do więzienia tych, którzy ją ujawniają, a jeśli już wsadza, naród stawia opór.
2. Ponieważ świat bardzo dobrze rozumie, że korupcja zdarza się wszędzie, ale nie wszędzie się ją ujawnia.
...zarzut. Śledztwo NABU i SAP ujawniło nie tylko defraudację środków, lecz także pokazało, że ta korupcyjna działalność jest elementem rosyjskiej operacji specjalnej, ukierunkowanej na podważenie potencjału bezpieczeństwa i obronności Ukrainy w najtrudniejszym okresie wojny, którą Rosja prowadzi przeciwko Ukrainie, i nie może być traktowana inaczej niż jako zdrada państwa, i to na najwyższym szczeblu. Trzeba też brać pod uwagę, że korupcja zawsze jest problemem moralnym. Złodziejstwo to rak w duchowo-kulturowym ciele narodu. Masowa przestępcza działalność korupcyjna, kradzież środków państwowych w czasie wojny przynosi naszemu państwu i narodowi druzgocące straty wizerunkowe, zwłaszcza na arenie międzynarodowej. W takich warunkach nie da się uzdrowić władzy kosmetycznymi manipulacjami i zmianami w rodzaju dymisji ministrów skompromitowanych korupcyjną działalnością. Potrzebne są głębokie zmiany we władzy. Widzę jedno wyjście z obecnej sytuacji – utworzenie rządu ocalenia narodowego według brytyjskiego doświadczenia, kiedy w 1940 roku atak hitlerowskich Niemiec na Wielką Brytanię uniemożliwił przeładowanie władzy drogą wyborów. Brytyjscy politycy znaleźli wtedy wyjście w utworzeniu rządu jedności narodowej pod przewodnictwem W. Churchilla. Tylko rząd ocalenia narodowego może stać się naprawdę adekwatną odpowiedzią na obecną sytuację, jaka ukształtowała się na Ukrainie. I adekwatną odpowiedzią na obecną wojnę. I będzie to również traktowane przez naszych sojuszników i partnerów jako adekwatna odpowiedź na zagrożenia dla Ukrainy. Tylko taki charakter rządu pozwoli doprowadzić walkę z korupcją we władzy do logicznego końca poprzez wzajemną kontrolę różnych sił politycznych. Należy też pilnie zakończyć praktykę, w której ważne stanowiska władzy zajmują osoby bez statusu urzędnika państwowego, co radykalnie obniża odpowiedzialność ludzi faktycznie obdarzonych wielką władzą. Dotyczy to zarówno kierownictwa Kancelarii Prezydenta, jak i całego instytutu tzw. struktur pomocniczych na całej wertykali władzy. Proponuję wstępnie zorganizować forum sił patriotycznych, a po nim – ogólnonarodowy okrągły stół.
JAROSŁAWA RIZNYKOWA
Tłumaczenie maszynowe
W demokracjach korupcji się nie ukrywa – się ją bada. W dyktaturach korupcji się nie bada – tam się ją ukrywa, a winnych nagradza. Ukraina obecnie stoi po jednej stronie barykady z cywilizowanym światem: nie boimy się wstydu, bo to cena za oczyszczenie.
3. Bo Zachód widzi różnicę między „ukraińskimi władzami” a „ukraińskim narodem”. Władza – zmienna. Władza – tymczasowa. Władza – to jedynie administracja. A naród Ukrainy – to fenomen. Naród, który wytrzymał najazd. Armia, która powstrzymuje najpotężniejszego agresora XXI wieku. Ludzie, którzy jako pierwsi oddają ostatnie, na front. Wolontariusze, którzy niosą państwo na swoich barkach wtedy, gdy państwo upada. To właśnie naród stworzył wizerunek Ukrainy w świecie. Dlatego żaden urzędnik swoim skandalem tego wizerunku nie złamie.
4. Bo wróg złamie sobie kręgosłup o prawdę. Rosja marzy o wykorzystaniu każdego ukraińskiego wewnętrznego skandalu, ale przegrywa z tego samego powodu, z którego przegrywa na froncie: prawda jest silniejsza od propagandy. Wróg krzyczy o korupcji, ukrywając własne mauzolea korupcji, gdzie urzędnicy żyją w złotych pałacach, a żołnierze umierają w błocie. Wróg drwi z ukraińskich śledztw, bo śledztwa w Rosji oznaczają tylko jedno – śmierć lub emigrację. Ukraina natomiast pokazuje, że: — problemy istnieją – — ale społeczeństwo nie milczy, — i państwo nie może uniknąć odpowiedzi.
Co dał Ukrainie ten skandal
1. Obnażył problem polityki kadrowej. Ukraińska bieda to nie brak utalentowanych ludzi, lecz solidarność „swoich”, która zastępuje profesjonalizm. Ten skandal udowodnił: tak dalej być nie może.
2. Pokazał poziom społecznej dojrzałości. Ukraińcy nie boją się pytać: „Kto jest winny?” Ukraińcy nie boją się mówić: „Nas to nie zadowala”. Ukraińcy zmuszają władzę do słuchania – i właśnie to jest demokracja.
Prognoza: jak to się skończy
1. Śledztwa zostaną doprowadzone do końca, bo tego wymaga społeczeństwo i międzynarodowi partnerzy.
2. Przetasowania kadrowe będą nieuniknione. Część ludzi odejdzie, a część zostanie zastąpiona profesjonalistami (pod presją okoliczności).
3. Politycy spróbują przerzucić strzałki, ale już nie zdołają. Społeczeństwo stało się zbyt silne i zbyt wymagające.
4. Poparcie Zachodu nie zmaleje. Bo Zachód popiera nie polityków, lecz ukraińską walkę.
5. Wróg przegra informacyjnie. Cała kremlowska strategia rozsypie się tam, gdzie Ukraina pokazuje uczciwość. Oni nie mogą pokonać narodu, który nie boi się przyznawać do błędów.
Co można wyodrębnić jako najważniejsze
Ten skandal – nie hańba Ukrainy. To hańba poszczególnych ludzi. Ale to jest duma narodu, który nie pozwala nikomu bezkarnie rozkładać państwa od środka.
Ukraina przetrwała najcięższe czasy. I przetrwa teraz. Bo nasza siła – nie w braku problemów, lecz w zdolności patrzenia prawdzie w oczy. I ta siła jest niezłomna. I właśnie dlatego zwyciężymy.
GEORGIJ FILIPCZUK
PRENUMERATA—2026
Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” na I półrocze 2026 roku (str. 50). Ceny są następujące:
1 mies. — 74 hrn.
3 mies. — 222 hrn.
6 mies. — 444 hrn.
Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przede wszystkim rosyjski” – czytamy w tekście oświadczenia opublikowanego na stronie agencji „Interfax-Ukraina”. Zaproponowane zmiany do ustawy „O mniejszościach narodowych (wspólnotach) Ukrainy” nazwano nie mniej niebezpiecznymi. „Na przykład czyni nieobowiązkowym stosowanie języka państwowego podczas wystąpień na posiedzeniach rad lokalnych oraz innych oficjalnych wydarzeniach władz… Szerokie możliwości stosowania języków mniejszości w miejscowościach, gdzie przedstawiciele tych mniejszości tradycyjnie zamieszkują lub stanowią znaczną część populacji, projekt proponuje rozszerzyć na całe rejony, włącznie z miejscowościami, gdzie w ogóle nie ma przedstawicieli mniejszości. Taka językowa regionalizacja nie ma nic wspólnego z realną ochroną praw mniejszości i jest jawnym wspieraniem separatyzmu oraz fragmentacji kraju” – podkreślono w oświadczeniu. Przy tym zaznaczono, że jest to daleko niepełna lista zaproponowanych niebezpiecznych nowacji, a sam projekt ustawy „można stawiać na równi z niesławną ustawą Kiwałowa-Kolesniczenki lub rusyfikatorskimi projektami, które wnosi prosto z aresztu śledczego oskarżony o zdradę stanu deputowany Szufrycz”. Autorzy oświadczenia wzywają do niewnoszenia i nieprzyjmowania żadnych projektów ustaw, które poddają rewizji w stronę osłabienia pozycji języka ukraińskiego ustawy o języku państwowym, edukacji oraz mniejszościach narodowych, a także do uwzględnienia zastrzeżeń Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego oraz innych instytucji odpowiedzialnych za politykę językową, dotyczących nieakceptowalności zaproponowanego przez DESS projektu ustawy. Wzywają oni również do zaprzestania praktyki zakulisowego uzgadniania przez ukraińskich urzędników projektów ustaw dotyczących kwestii językowych z państwami obcymi, a także do wykonania zalecenia Sądu Konstytucyjnego i niezwłocznego przyjęcia rządowego projektu ustawy nr 14120 „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw Ukrainy w związku z aktualizacją oficjalnego tłumaczenia Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych” w całości w redakcji właściwej komisji parlamentu, co pozwoli wyłączyć spod działania Karty na Ukrainie język rosyjski, ale rozszerzy jej działanie na języki jidysz, rumejski, urumski, romski, krymczacki oraz karaimski, które rzeczywiście wymagają ochrony. Ponadto oświadczenie zawiera apel o przyjęcie projektu ustawy nr 13072 „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw dotyczących używania języka w procesie edukacyjnym”, który przewiduje stworzenie ukraińskojęzycznego środowiska edukacyjnego w szkołach i jednocześnie uwzględnia interesy mniejszości narodowych, oraz zapewnienie wykonania w pełnym zakresie ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” oraz Państwowego celowego programu narodowo-kulturowego zapewnienia wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego na okres do 2030 roku. Autorzy dokumentu wzywają również do przyspieszenia przyjęcia ustawodawstwa ukierunkowanego na wzmocnienie ochrony języka państwowego, przeciwdziałanie rusyfikacji oraz wspieranie tworzenia i rozpowszechniania ukraińskiego produktu kulturowego. „Ostatnie działania przedstawicieli władz, skierowane na podważenie państwowej polityki językowej, są bezpośrednim zagrożeniem dla bezpieczeństwa narodowego i jedności Ukrainy… Upublicznione dane o wzroście poziomu rusyfikacji kijowskich uczniów, wzroście konsumpcji przez Ukraińców rosyjskiej muzyki i treści wideo – to bezpośrednie skutki tych systemowych działań wroga. Tymczasem ukraińska władza, z nielicznymi wyjątkami, odznacza się w polityce językowej bezczynnością, która nierzadko graniczy z sabotażem… To, co dzieje się w ostatnich dniach, to już nie tylko bezczynność, ale w istocie przyłączenie się ukraińskiej władzy do rosyjskiego ataku na język ukraiński” – czytamy w oświadczeniu, które podpisało 28 organizacji społecznych, związków, inicjatyw, ruchów i fundacji. Wiele opinii na aktualny temat można znaleźć w mediach społecznościowych. Przytoczymy jednak jedną z obserwacji, dość ważną dla zrozumienia wydarzeń, o których tak wiele się mówi. Na swojej stronie na Facebooku publicysta i działacz społeczny Taras Marusyk napisał między innymi: „Wiele już powiedziano/napisano o bodaj największym skandalu ostatniego sześciolecia, ale praktycznie nikt (lub prawie nikt) nie zwrócił uwagi na to, w jakim języku porozumiewają się ci wszyscy »wspaniali biznesmeni« – po rosyjsku. Wszyscy! Jestem przekonany, że Kreml eksportował na Ukrainę w różnych czasach (i kontynuuje to robić) »język«, »czołgi«, morderstwa, przemoc, gwałty i korupcję. »Ukraińska« korupcja z pochodzenia jest z północy. To nie znaczy, że nie ma ukraińskojęzycznych skorumpowanych urzędników, ale nogi wyrastają stamtąd, z tego niedopaństwa, które nie uznaje granic i suwerenności. Właśnie dlatego u nas tak opornie wykonuje się ustawę językową. I ile by lizusy Zełenskiego nie wybielały jego samego i jego »skromnych« rodziców, nie zapomnieliśmy, że jego ojciec-profesor publicznie odmówił wykonywania ustawy językowej na wykładach dla studentów już wtedy, gdy jego syn został gwarantem Konstytucji...” Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Tezami o integracji europejskiej ponownie próbuje się maskować próby umocnienia języka rosyjskiego w przestrzeni prawnej. Opowiedział o tym deputowany ludowy Ukrainy Wołodymyr Wiatrowycz na antenie kanału telewizyjnego „Espreso”. „To już, niestety, kolejne próby (umocnienia rosyjskiego w przestrzeni prawnej – przyp. red.) i, niestety, kolejne próby, które po raz kolejny maskowane są tezami o integracji europejskiej. Mieliśmy już takie przypadki za poprzedniej wicepremier ds. integracji europejskiej pani Stefanishyny, kiedy uchwalano ustawę o mniejszościach narodowych, były dość gorące dyskusje i, w zasadzie, ostatecznie przy udziale ekspertów, przy udziale deputowanych ludowych, znaleźliśmy absolutnie właściwą formułę, która z jednej strony zapewniała prawa mniejszości narodowych, z drugiej strony nie stawała się odmową dla rusyfikacji, ponieważ do tego trzeba było po prostu poświęcić wystarczająco dużo uwagi i popracować. Teraz widzimy znowu, że zmieniło się kierownictwo w tym kierunku, mamy nowego wicepremiera pana Tarasa Kaczkę. I już od niego dowiadujemy się z wiadomości o tym, że uzgadnia on jakiś projekt ustawy, który dotyczy edukacji z Budapesztem. Czyli tego projektu ustawy nie widziano w Kijowie, ale już widzą go w Budapeszcie, tam jest on uzgadniany. Oczywiście, że jest to absolutnie niedopuszczalne” – powiedział. W. Wiatrowycz opowiedział, że z inicjatywy Państwowej Służby ds. Etnopolityki i Wolności Sumienia przygotowano projekt ustawy, który przewiduje znaczne ograniczenie języka ukraińskiego. „Oprócz tego, jeszcze jedna ciekawa rzecz się zdarza, to kiedy z porządku obrad poprzedniego tygodnia parlamentarnego zdejmowany jest projekt ustawy i przewiduje poprawny przekład Karty języków mniejszości, i ten, właściwie, projekt przewidywał, że ostatecznie nie będzie on rozszerzał się na język rosyjski. Znowu słyszymy, że dzieje się to pod czy to naciskiem, czy to konsultacjami z jakimiś europejskimi partnerami, którzy absolutnie nie są nazwani. I oto ostatni przypadek najbardziej krzyczący, teraz z inicjatywy Państwowej Służby ds. Etnopolityki i Wolności Sumienia przygotowano projekt ustawy, który jest już na etapie uzgodnień w strukturach rządowych Ukrainy, który, znowu, przewiduje bardzo znaczne ograniczenie języka ukraińskiego, pod pretekstem integracji europejskiej. Przy czym, że nie chodzi w tym przypadku nawet o konkretny jakiś język węgierski czy rumuński, ponieważ u nas teraz w ustawodawstwie jest to zapisane w taki sposób, że te języki wpadają w kategorię tych języków, które są używane w Unii Europejskiej. A te sformułowania, które są zawarte w tym projekcie ustawy od DESS, faktycznie dają możliwość przywracania języka rosyjskiego do sfery obsługi, na konferencje naukowe, do publikacji naukowych, w zawody sportowe” – zaznaczył. Również deputowany ludowy zauważył, że daje się zauważyć dążenie do ograniczenia używania języka ukraińskiego w kilku kierunkach. „Co więcej, ustanawiany jest bardzo niebezpieczny absolutnie precedens czy podejście, kiedy dotychczas w ukraińskim ustawodawstwie jest takie podejście, czy terminologia, że mogą być miejscowości, gdzie, właściwie, jest większość przedstawicieli mniejszości narodowej. Zamiast miejscowości u nas proponuje się mówić o jednostkach administracyjnych, czyli nawet rejonach, czyli nawet jeśli w tym konkretnym rejonie jest tylko jedna czy dwie miejscowości, gdzie jest większość, która reprezentuje mniejszość narodową. Na cały rejon mogą rozszerzać się postanowienia ustawy, które dotyczą praw narodowych, w tym, między innymi, Rosjan. Mowa o tym, że przedstawiciele organów samorządu lokalnego i władzy państwowej muszą władać biegle językiem mniejszości narodowych, w tym, oczywiście, rosyjskim. Mowa o tym, że na posiedzeniach organów samorządu lokalnego może być używany system języka. Czyli trwa wyraźne ograniczanie funkcjonowania języka ukraińskiego w kilku kierunkach. I robi się to bez jakichkolwiek wcześniejszych konsultacji, bez dyskusji na poziomie społecznym i eksperckim, bez dyskusji na poziomie Rady Najwyższej. Mimo że wszyscy doskonale rozumieją, na ile ta kwestia jest wrażliwa i ważna, w tym w kontekście wojny” – dodał pan Wiatrowycz. Jednocześnie w mediach pojawiły się komentarze znanych językoznawców, które potwierdzają czujną uwagę społeczeństwa na ten temat. Tak, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawło Hrycenko w wywiadzie dla państwowego „Ukrinformu”, między innymi, oświadczył: „Dzisiaj odbywa się potężna ukrainizacja ukraińskiego społeczeństwa – trwa jakościowy wzrost ukraińskojęzycznej całości. Ten proces dzisiaj jest szczególnie odczuwalny. Podczas strasznych wydarzeń wojny, kiedy wielu wyjechało, zmieniło miejsce zamieszkania, odbywa się potężne dążenie tych ludzi do przejścia ze środowiska rosyjskojęzycznego w ukraińskie. I przypadków świadomego przejścia na język ukraiński jest bardzo dużo. Pojawiło się mnóstwo różnorodnych inicjatyw: nauczyciele, wychowawcy, działacze społeczni, biznesmeni, ekonomiści pracują nad kwestiami języka. To unikalny ruch językowo-kulturowy Ukraińców. Jest w społeczeństwie uświadomienie roli języka, poczucie szczególnej satysfakcji z dołączenia do swojego ojczystego. Ukraińcy zaczynają sami sobie zadawać pytanie: „No dlaczegoż babcia moja mówiła po ukraińsku, matka mówiła to po ukraińsku, to po rosyjsku, a ja stałem się rosyjskojęzyczny?” Jednocześnie w swoim artykule pod tytułem „Ratujmy język i państwo!” („Silśki wisti”, nr 44, 06.11.2025) Pawło Hrycenko bije na alarm: „Narzucają nam nową kolonizację, podwójną. Pierwsza –”
przez prorosyjską piątą kolumnę. Ona istnieje i nie możemy zdejmować jej z porządku dziennego. Piotr I, aby „przepchnąć” ideę rusyfikacji, oraz jego następczyni Katarzyna II wprost mówili: „Należy wspierać rusyfikację obcoplemieńców”. Tak więc jest to temat rosyjskiej polityki państwowej – rusyfikacja trwa do dziś. A my dalej bawimy się w tolerancję, w demokratyzm i jeśli się nie obudzimy, zrusyfikujemy się do końca. A druga – to nowa europejska kolonizacja w postaci anglicyzacji i podobnych wybiegów. Musimy prowadzić politykę ukrainocentryczną. Tylko ukraińska Ukraina jest w stanie zachować siebie jako podmiot cywilizacji... I musimy uświadomić sobie, że nad Ukrainą zawisło zagrożenie. Nasi żołnierze na froncie próbują obronić suwerenność, a my musimy zrozumieć, jak walczyć tutaj. Zwracam się do Ministerstwa Oświaty. Pierwszą rzeczą, którą trzeba zrobić, jest zaprzestanie produkowania fałszywych rozporządzeń, naszpikowanych w połowie angielszczyzną. Zniszczyliście zasób leksykalny języka ukraińskiego! Zwracam uwagę, że ministerstwo powinno przestudiować doświadczenia swoich poprzedników z pierwszych lat niepodległości, kiedy odbywała się nie deklarowana, a realna ukrainizacja szkoły. Drugi moment, na który zwracam szczególną uwagę, to mimo wszystko zebranie sił i woli oraz przejrzenie tych wszystkich zalegalizowanych antyukraińskich programów, które są na uniwersytetach... Proszę również ministerstwo o zaprzestanie bandytyzmu wobec ukraińskiej nauki. Polega on na tym, że wymyślają różnorodne atestacje, które praktycznie niemożliwe są do wykonania, antynaukowe w swoich podstawach. Zespół przygotował trzytomowy słownik, poświęcając na to 10 lat życia. A komisja mówi – to nie jest praca naukowa. To, co określa oblicze i funkcjonowanie języka czy kultury, sfera, w której następuje przyrost wiedzy i naszego priorytetu, widzicie, teraz się nie nadaje! Jest jeszcze jedna ważna sfera – przestrzeń medialna. Dzisiaj trzeba uratować chociaż to, co się da – ukrainocentryczną, ukraińską prasę. W szczególności „Słowo Proświty”, „Literaturną Ukrainę”, na które zbieramy grosze, aby mogły jeszcze choć trochę przetrwać. I dlatego zwracam się do rządu: to niewielkie pieniądze, proszę, dajcie redakcjom możliwość dotrwania do końca tego roku i przewidźcie finansowanie na następny. Ratujmy jeszcze to, co możemy uratować. Nie jutro, nie pojutrze, nie za 5-10 programów, a dzisiaj!”. Z kolei szereg organizacji pozarządowych i fundacji wystąpiło przeciwko przyjęciu projektu ustawy Państwowej Służby Ukrainy ds. Etnopolityki i Wolności Sumienia (DESS), który osłabi pozycję języka ukraińskiego, z oświadczeniem, w którym między innymi napisano: „Projekt ustawy w sposób rażący ingeruje w ustawę o języku państwowym, sztucznie wprowadzając do niej zmiany dotyczące ochrony mniejszości narodowych, przewiduje stosowanie zamiast ukraińskiego – języków mniejszości (czytaj: rosyjskiego) w sferach świadczenia usług, zawodów sportowych, w publikacjach naukowych i na konferencjach. Przy czym wcale nie chodzi o język węgierski, rumuński czy polski, które na równi z angielskim i innymi językami UE i tak mogą być szeroko wykorzystywane w nauce, oświacie i kulturze, a o inne języki, prze-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Zarząd Wywiadu Ministerstwa Obrony (GUR MO), donosi „Interfax-Ukraina”. Żołnierze 25. Samodzielnej Powietrznodesantowej Brygady Siczosławskiej przeprowadzili operację ratowania zabytków historycznych. Jak poinformowały media „Misto i riczka” w służbie patronackiej brygady, wojskowi ewakuowali z przyfrontowej wsi Petropawliwka dwie połowieckie kamienne baby z XII–XIII wieku, dwa garmany (tradycyjne narzędzia rolnicze) oraz żarno. Zabytki zostały tymczasowo przekazane na przechowanie do Dnieprzańskiego Narodowego Muzeum Historycznego imienia Dmytra Jawornyckiego. Na miejscu zniszczonego muzeum w Skoworodyniwce konserwatorzy odnajdują odłamki eksponatów i przywracają do życia popiersie filozofa, które złożono dosłownie z kawałków. Poinformowano o tym w Narodowym Muzeum Literacko-Pamięciowym Hryhorija Skoworody, przekazuje „Dumka”. Według danych muzeum, od grudnia 2024 roku pracuje tu zespół konserwatorów Charkowskiego Oddziału Narodowego Naukowo-Badawczego Centrum Konserwacji Ukrainy. Projekt realizowany jest przy wsparciu UNESCO oraz finansowaniu rządu Japonii. Dzięki temu muzeum otrzymało nowoczesne materiały pakunkowe, sprzęt do dokumentowania eksponatów oraz wsparcie 14 delegacji dziewięciu specjalistów, którzy pracują bezpośrednio na miejscu. Wydawnictwo NV zebrało na swojej stronie rzadkie nazwiska Ukraińców: Łychodid – to nazwisko nosi 864 osoby, głównie z Tawrii (historyczna nazwa Krymu). Wychopeń – najbardziej rozpowszechnione w Galicji, gdzie doliczono się 694 nosicieli. Prychid – istnieje 75 nosicieli tego nazwiska, wszyscy z Galicji. Psiar – jedno z najrzadszych nazwisk, które posiada tylko 4 Ukraińców ze Słobożańszczyzny (obwód charkowski, a także części obwodów sumskiego, ługańskiego i donieckiego). Bezmozkyj – takie nazwisko nosi 10 Ukraińców z Naddnieprza (obwody zaporoski i dniepropetrowski). Zawalykut – tylko dwie osoby o takim nazwisku mieszkają w Kijowie. Łyzun – to nazwisko jest rozpowszechnione na Naddnieprzu, gdzie posiada je 949 osób. Zahubypalec – to nazwisko nosi 31 Ukraińców z Krymu. Pizniuk – 58 nosicieli tego nazwiska mieszka w Galicji. Kuropas – jedno z najrzadszych nazwisk, które posiada tylko 38 Ukraińców z Galicji. Krywohławyj – to nazwisko nosi 6 osób z Galicji. Pirnykoza – takie nazwisko posiada 13 osób, z których większość mieszka na Podolu (obwody winnicki, chmielnicki, tarnopolski, odeski, żytomierski, czerkaski, kirowohradzki i kijowski). Sekretnyj – to nazwisko nosi tylko kilku Ukraińców z Naddnieprza. Rzadkie ukraińskie nazwiska nie tylko budzą ciekawość dzięki swojemu brzmieniu, ale także zachowują cząstkę dziedzictwa narodowego. Od Tawrii do Galicji, od Naddnieprza do Słobożańszczyzny – każde nazwisko opowiada swoją szczególną historię, pokazując wielowymiarowość ukraińskiej kultury i dziedzictwa. Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
W wyniku uderzenia rosyjskiego „szaheda” w wieżowiec w rejonie desniańskim Kijowa zginęła Natalia Chodemszuk – wdowa po pierwszym poległym pracowniku Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej Waleriju Chodemszuku. Kobieta doznała ciężkich poparzeń i zmarła w szpitalu 15 listopada. Poinformowano o tym w materiale TSN na antenie telemaratonu. Podczas zmasowanego ataku raszystów w nocy 14 listopada dron trafił w budynek mieszkalny, w którym mieszkali pracownicy i weterani Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Uderzenie wywołało ogromny pożar, kilka mieszkań spłonęło całkowicie. W swoim mieszkaniu w momencie ataku przebywała Natalia Chodemszuk. Stała się siódmą ofiarą nocnego terroru Federacji Rosyjskiej w stolicy, ponad trzydzieści osób zostało rannych. Uszkodzeniom uległo 30 budynków. 15 listopada – w pierwszym dniu uruchomienia programu „Wsparcie zimowe” – wniosek o otrzymanie 1000 hrywien od państwa złożyło około 1 mln Ukraińców, co stanowi 1 miliard hrywien z budżetu. „Zaledwie 1 mld hrywien wydany na 'tysiąc Zełenskiego' mógłby zapewnić dodatkowe 7,5 mln hrywien na potrzeby każdej brygady” – takie wyliczenia przedstawiła żołnierka Sił Zbrojnych Ukrainy Julia Mykytenko, podaje Cenzor.NET. Liczba osób, które w Ukrainie samowolnie opuszczają jednostkę, wkrótce zrówna się z liczbą tych, którzy walczą na polu bitwy. Oświadczył to Roman Kostenko, deputowany z partii „Hołos”, sekretarz komisji Rady Najwyższej ds. bezpieczeństwa narodowego, obrony i wywiadu, podaje wydanie Nowyny N. „Musimy pracować z samowolnym opuszczeniem jednostki (SZC). Wkrótce SZC będzie równać się naszej armii. I będzie to osobna część społeczeństwa, która potem jeszcze będzie wysuwać roszczenia wobec tych, którzy walczą” – stwierdził i zaznaczył, że zdecydowana większość ucieka jeszcze przed trafieniem na front. W czasie II wojny światowej radziecki dyktator Stalin w ciągu czterech lat zdołał dotrzeć do Berlina. Putin w tym samym czasie, kosztem ogromnych ofiar w ludziach, ograniczył się jedynie do minimalnych „zdobyczy”. Taką opinię w nowym wywiadzie wyraził prezydent Finlandii Alexander Stubb, podaje 24 Kanał, powołując się na Associated Press. „Minęły prawie cztery lata wojny (wojny pełnoskalowej w Ukrainie – 24 Kanał). Rosja nawet w przybliżeniu nie dotarła do Kijowa. I nie dotrze” – powiedział europejski lider. Ponadto zasugerował, że Moskwa nie zasiądzie dobrowolnie do stołu negocjacyjnego. Na drodze do rozejmu istnieją rzekomo trzy główne punkty: gwarancje bezpieczeństwa dla Ukrainy, odbudowa jej gospodarki oraz osiągnięcie pewnego porozumienia w kwestiach terytorialnych. Nowe podejrzenie dla byłego ministra rozwoju społeczności i terytoriów Ołeksija Czernyszowa oraz kuma prezydenta Wołodymyra Zełenskiego w sprawie udziału w organizacji zakrojonego na szeroką skalę systemu „łapówek” w sektorze energetycznym państwa może stać się wielkim wyzwaniem dla Ukrainy w oczach międzynarodowych darczyńców, uważa szefowa Centrum Antykorupcyjnego „Meża” Martyna Bohusławeć. Według niej wszystko to, wraz z poprzednim podejrzeniem dotyczącym budowy posiadłości w Kozynie, bardzo źle wpływa na wizerunek Ukrainy w kwestii poszukiwania finansów na potrzeby kraju w czasie wojny. „Wygląda to tak, jakbyśmy mieli pieniądze, ale kierujemy je nie na energetykę, a na luksusowe domki. I przez to wszystko, żeby nie wyszło to na jaw, latem władze zdecydowały się łamać NABU i SAP” – powiedziała w komentarzu dla kanału telewizyjnego „Espreso” Bohusławeć. „Wygląda to jeszcze gorzej niż głośne swego czasu Meżyhirja Janukowycza” – zaznaczyła pani Bohusławeć. Mniej niż 30 uczestników zebrało się na zapowiedzianą antykorupcyjną akcję protestacyjną na Majdanie Niepodległości w centrum Kijowa. Jak przekazuje korespondent agencji „Interfax-Ukraina”, uczestnicy akcji zebrali się po godzinie 12:00 15 listopada. Mniej więcej połowa z nich trzymała w rękach kartony z napisami „Nie ma już zaufania, kradniecie narodowi i SZU”, „Nie dla korupcji w Ukrainie i jej podżegaczom” oraz innymi, a także z żądaniem przywrócenia rozformowanej kompanii uderzeniowych kompleksów bezzałogowych Jurija Kasjanowa. Akcja przebiegła pokojowo, zaznacza wydanie. Zwolennicy prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego w sieciach społecznościowych oskarżyli opozycyjne siły polityczne o nawoływanie do protestów w czasie wojny, podczas gdy same te siły polityczne i ich przedstawiciele z takimi wezwaniami nie występowali, podsumowuje „Interfax-Ukraina”. „Byliśmy dzisiaj na Majdanie! I powiedzieliśmy o swoim oburzeniu tym, co dzieje się w Ukrainie! Nie dla korupcji! Nie dla maruderów, którzy podczas wojny wzbogacają się na krwi naszych dzieci! Ta sprawa Mindicza to ostatnia kropla, która rozgorzeje w płomień, jeśli Zełenski nie zrozumie, że już dość. Trzeba podejmować zdecydowane kroki. Dzisiaj nie było nas wielu. Ale w narodzie dojrzewa ogromne oburzenie i w końcu ono wybuchnie” – napisała na swojej stronie na Facebooku żona nieżyjącego już męża stanu Stepana Chmary, Roksolana Chmara. W hromadzie makarowskiej odbyła się kolejna pokojowa akcja „Nie milcz – niewola zabija”, której uczestnicy przypomnieli o konieczności ciągłego mówienia o losie ukraińskich wojskowych, którzy pozostają w rosyjskiej niewoli lub do tej pory nie wrócili do domu. Wydarzenie zgromadziło dziesiątki mieszkańców hromady, zatroskanych obywateli i bliskich zaginionych lub przetrzymywanych jeńców, podaje wydanie „Weczirnij Kyjiw”. W Kijowie zarejestrowanych jest obecnie 433 tysiące osób wewnętrznie przesiedlonych, wśród których jest ponad 70 tysięcy dzieci i ponad 75 tysięcy emerytów, poinformowała zastępczyni przewodniczącego KMDA Maryna Chonda. „Od momentu rejestracji stają się częścią naszej społeczności i mają dostęp do wszystkich usług miejskich – medycyny, edukacji, wsparcia socjalnego i przejazdów ulgowych” – zaznaczyła urzędniczka. W ciągu trzech lat liczba osób wewnętrznie przesiedlonych w Kijowie wzrosła prawie trzykrotnie, podaje Sudowo-jurydyczna hazeta. Średnie wynagrodzenie w Kijowie w przeliczeniu na jednego etatowego pracownika wynosiło 40111 hrywien we wrześniu. Poinformowało o tym wydanie NV Biznes Główne Urząd Statystyczny w mieście Kijowie. Do trójki rodzajów działalności gospodarczej z najwyższymi średnimi zarobkami w stolicy weszły: przemysł wydobywczy i eksploatacja kopalń – 88420 hrywien (średnio w Ukrainie – 38409 hrywien); informacja i telekomunikacja – 76179 hrywien (w Ukrainie – 64330 hrywien); działalność finansowa i ubezpieczeniowa – 57183 hrywny (w Ukrainie – 50706 hrywien). Powyżej średniej pensji w Kijowie zarabia się w następujących gałęziach gospodarki: przemysł – 45975 hrywien; przemysł przetwórczy – 44032 hrywny; dostawy energii elektrycznej, gazu, pary – 48809 hrywien; działalność profesjonalna, naukowa i techniczna – 44311 hrywien; administracja państwowa i obrona – 49821 hrywien; świadczenie innych rodzajów usług – 45369 hrywien. Ambasadorka dobrej woli ONZ Angelina Jolie spotkała się z Ukraińcami, którzy mieszkają w przyfrontowych Chersoniu i Mikołajowie. „W tym tygodniu odwiedziłam Mikołajów i Chersoń w Ukrainie, aby spotkać się z rodzinami, które żyją na pierwszej linii frontu. Byłam w wyposażeniu ochronnym i dla mnie było to tylko kilka dni. Rodziny tutaj żyją z tym codziennie. Przeniosły swoje szkoły, kliniki i przedszkola do umocnionych piwnic, zdeterminowane, by życie trwało dalej. Było ciężko, ale inspirująco obserwować to. Wiele osób mówiło mi o psychologicznym ciężarze życia pod ciągłym zagrożeniem – i o głębszym strachu przed byciem zapomnianymi przez świat” –
napisała ona na Instagramie. Jolie zaznaczyła, że zagrożenie dronami w obwodzie chersońskim jest stałe i ciężkie. „Słychać cichy szum na niebie. Miejscowi mieszkańcy nazywają to „ludzkim safari”, kiedy drony są stale wykorzystywane do śledzenia, polowania i terroryzowania ludzi. Był moment, kiedy musieliśmy się zatrzymać i poczekać, aż nad głową przeleciał dron” – pisze ona. U zastępczyni prokuratora generalnego Ukrainy Marii Wdowyczenko, którą Rusłan Krawczenko mianował na stanowisko w czerwcu 2025 roku, występują bezpośrednie powiązania rodzinne z Rosją. Jej rodzony brat zdradził Ukrainę, a ojciec prowadzi biznes w tymczasowo okupowanym Krymie. Mowa o tym w śledztwie Centrum Przeciwdziałania Korupcji, przekazuje Cenzor.NET. Pierwszy zastępca ministra edukacji Jewhen Kudraweć kupił drugiego Mercedesa za 2,4 mln hrywien. O tym redakcja 368.media dowiedziała się z deklaracji urzędnika. W czerwcu tego roku Kudraweć nabył samochód elektryczny Mercedes-Benz modelu EQS 450 (2023) za 2,4 miliona hrywien. To prawie 2 razy więcej niż jego roczna pensja w Ministerstwie Edukacji i Nauki. W zeszłym roku wynosiła ona 1,37 miliona hrywien. W rodzinie Jewhena Kudrawcia to już drugi Mercedes nabyty w czasie, gdy pracuje on na stanowisku pierwszego zastępcy ministra, zaznacza wydanie. Po skandalu wokół „Mindiczgate” popularni ukraińscy wykonawcy odmawiają udziału w koncertach Studia „Kwartał-95”. O tym napisał na Facebooku deputowany ludowy 8. kadencji Borysław Bereza, informuje Cenzor.NET. Według pana Berezy, po tym, jak chór „Homin” poinformował o odmowie występu na koncercie „Kwartał-95”, o tym samym oświadczyła piosenkarka Kola. I to jeszcze nie finał. Ukraińska pisarka, politolożka i była medyczka bojowa batalionu paramedycznego „Hospitaliers” Anastasija Fomiczowa została jedną ze zwyciężczyń francuskiej nagrody literackiej imienia André Malraux. Mowa o tym na stronie nagrody, donosi wydanie „Chytomo”. Panią Fomiczową wyróżniono za książkę „Wola. Ochotniczka w ukraińskim oporze” (Volia: Engagee volontaire dans la resistance ukrainienne). Zwycięstwo odniosła w kategorii „Literatura piękna świadoma społecznie”. „Mam wielki zaszczyt ogłosić, że Volia otrzymała nagrodę André Malraux, która co roku przyznawana jest za utwory poświęcone ludzkiemu losowi, napisane w języku francuskim” – napisała pani Fomiczowa na swojej stronie w LinkedIn. Książka ukazała się we wrześniu 2025 r. we francuskim wydawnictwie Grasset, które istnieje od 1907 r. W Kijowie zaprezentowano pięciotomową monografię „Wojny w labiryntach. Historia służb specjalnych 1919–1945” autorstwa Ihora Landera wydawnictwa „Folio”. W prezentacji wydania wzięli udział pracownicy Głównego
Tłumaczenie maszynowe
Celem dziennikarskiego śledztwa jest prawda oraz uczczenie pamięci 15,5 mln Ukraińców, zamęczonych przez trzy wielkie głody. Tetiana PARCHOMCZUK W 1991 r. naród ukraiński, który przez 70 lat walczył przeciwko moskiewskiej okupacji, odnowił swoją państwowość. Jednak przez wszystkie 34 lata niepodległości władza na Ukrainie znajduje się w rękach komunistów i ich potomków. Skutki ich działalności to zniszczenie potencjału gospodarczego Ukrainy, rozbrojenie armii, doprowadzenie jej do stanu niezdolności bojowej, likwidacja niezależnych ukraińskich mediów, stworzenie “systemu” redukcji narodu ukraińskiego – z 53,5 mln pozostało 20 mln. Na dzień dzisiejszy można już wyraźnie stwierdzić, że pod szumnymi hasłami o “reformach” zniszczono najlepszą na świecie edukację i medycynę. Osobno warto wspomnieć o Memorandum Budapeszteńskim, które podpisała Ukraina, a gwarantami zostały Rosja, USA i Wielka Brytania. Z czasem do gwarancji bezpieczeństwa, integralności terytorialnej i niepodległości Ukrainy dołączyły Francja i Chiny. Według obliczeń specjalistów, wartość przekazanej broni jądrowej wynosiła 1,5-2 biliony dolarów. Putin rozpoczął wojnę przy wsparciu Chin. Jedynie Wielka Brytania udzieliła realnej pomocy wojskowej i dyplomatycznej Ukrainie, do której z czasem dołączyły USA i Francja. Do początku pełnoskalowej inwazji, faktycznie od momentu uzyskania niepodległości, Rosja prowadziła przeciwko nam wojnę hybrydową, wykorzystując “piątą kolumnę” i agentów Kremla. Aktywnie przeprowadzano operacje specjalne w edukacji, nauce, kulturze itp. Jednym z centrów ideologicznego wpływu wroga na społeczeństwo jest Instytut Historii Ukrainy, który w latach okupacji pełnił funkcje cenzorów i aktywnie pełni je dzisiaj. Podczas wojny okupacyjnej do Europy zmuszonych było wyjechać ponad 10 mln Ukraińców, którzy obecnie budują gospodarkę UE. W tym samym czasie były minister gospodarki, prezes Kijowskiej Szkoły Ekonomicznej, którą założył i finansuje W. Pinczuk, pan T. Myłowanow oraz akademik E. Libanowa wzywają do sprowadzenia na Ukrainę 10 milionów obcokrajowców, motywując to tym, że na Ukrainie brakuje rąk do pracy. Światowe klany mafijne i “piąta kolumna”, rozumiejąc, że nie uda się pokonać Ukraińców na polu bitwy, rozpoczęły operację specjalną mającą na celu sprowadzenie na ukraińskie ziemie innego “materiału etnicznego”. “Jakieś 10 milionów. Przygotujcie się na nową Ukrainę… Będziemy importować nie dziesiątkami tysięcy, a milionami” – oświadczył Myłowanow. Według jego prognoz na Ukrainie powinno pozostać 10, a może 15 mln Ukraińców. Jak szybko 10 mln Hindusów, Pakistańczyków i Uzbeków zwiększy się dwu- lub trzykrotnie? Zatem “nowa Ukraina” NIE będzie ukraińska! Za co giną Ukraińcy na froncie – chyba za “szczęśliwe życie” Hindusów i Pakistańczyków? Ukraińcy rozumieją plany globalistów i bronią się sami. Bardzo proste i skuteczne formy i metody niszczenia Ukrainy wspólnie z Putinem, jego agentami i satelitami, skierowane są na to, aby zabrać ziemię, surowce mineralne, a z Ukraińców zrobić współczesnych białych niewolników, o czym wspominał swego czasu komunista Trocki (Lowa Bronsztejn). Taką politykę moskiewski syjonizm prowadzi już od ponad 100 lat. Dlatego właśnie nie wspiera nas Izrael podczas wojny o niepodległość. Każda władza przez 34 lata zajmowała się jedynie kwestiami wzbogacenia się, zawłaszczania własności państwowej i ukraińskich monopoli poprzez mechanizmy wielkiego oszustwa (prywatyzacji). Dzisiejsza władza również próbuje wyprzedać ukraińskie ziemie, surowce mineralne, a Ukraińców wygnać z ich etnicznych ziem. W latach okupacji i trzech wielkich głodów na Ukrainę transportami kolejowymi przywożono już miliony Moskali. Oni właśnie stali się przedstawicielami “russkiego miru” i “żołnierzami” Putina. Celem reżimu komunistycznego było zniszczenie narodu ukraińskiego poprzez masowe morderstwa, deportacje i asymilację. Cel Putinów i Myłowanowów-Libanowych jest taki sam – zniszczyć Ukraińców jako naród. Dzisiejsze wypowiedzi tych osób to działalność antypaństwowa, zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego i istnienia Ukrainy jako podmiotu prawa międzynarodowego. Organizacje społeczne, przedstawiciele ukraińskiej diaspory wielokrotnie zwracali się do prezydenta W. Zełenskiego i przedstawicieli władz w sprawie działalności “piątej kolumny” na Ukrainie, która prowadzi wojnę hybrydową na korzyść wroga. Do tej pory nie ma żadnej odpowiedzi ani żadnej reakcji. Dla przykładu, członek Prezydium Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, akademik P. Tołoczko otwarcie wspierał “russkij mir”, negował ludobójstwo Ukraińców, a 18 stycznia 2022 r. osobiście wziął udział w konferencji “Rosyjskiego Towarzystwa Historycznego”, wspierając rosyjskie narracje o “jednej historii” i “jednym narodzie”, która odbyła się w Moskwie pod kierownictwem szefa rosyjskiego wywiadu Naryszkina. To właśnie są formy i metody pracy rosyjskich służb specjalnych, skierowane na zacieranie prawdy historycznej i ukraińskich wartości narodowych. W wojnie hybrydowej przeciwko Ukrainie już od ponad 10 lat bierze aktywny udział centrum HREC, kierowane przez L. Hrynewycz. Społeczeństwo ukraińskie i diaspora oceniły działalność centrum: “Utworzone w 2013 roku za środki kanadyjskiego mecenasa, Centrum Badań nad Wielkim Głodem (HREC) rozpoczęło badania nad tym najważniejszym i najbardziej bolesnym tematem w historii Ukrainy. Na Ulotka w Iwano-Frankiwsku, listopad 2025 r.
Niestety, dobroczynne zasoby finansowe zostały skierowane na to, aby podważyć, a nie wesprzeć ukraińską historiografię dotyczącą strat w wyniku Hołodomoru. Centrum rozpoczęło na Ukrainie „wojnę ofiar”, w której „zwycięzców” nagradza się grantami i nagrodami, a ci, którzy „przegrali”, tracą prawo do publikacji, jeśli rzucają wyzwanie paradygmatowi, promowanemu przez lojalnych wobec kremlowskiej ideologii uczniów szkoły historycznej profesora Kulczyckiego – Hennadija Jefimenkę i Ludmyłę Hrynewycz”. Historycy Instytutu Historii L. Hrynewycz i H. Kasjanow 24 września 2020 r. wystąpili na webinarium komisji niemiecko-ukraińskiej „Czy Hołodomor był ludobójstwem?” z antyukraińskimi referatami, popierając wystąpienie Janukowycza w kwietniu 2010 r. na posiedzeniu Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, w którym negował on ludobójstwo narodu ukraińskiego. W pracach komisji niemiecko-ukraińskiej historyków, która faktycznie zajmowała się ukrywaniem zbrodni Kremla, brali udział J. Hrycak (przewodniczący), P. Barwińska, H. Hrinczenko, W. Hrynewycz, O. Łysenko, Ju. Szapował, I. Szczupak, L. Hrynewycz oraz H. Kasjanow. Pod naciskiem opinii publicznej MSZ Ukrainy wycofało patronat nad komisją niemiecko-ukraińską historyków w związku z tym, że „komisja ostatecznie straciła resztki zaufania strony ukraińskiej, a jej działalność nie odpowiada interesom narodowym Ukrainy”. Niezrozumiałe jest, dlaczego organy ścigania Ukrainy nie reagują na antypaństwową działalność tych osób, które do dziś pracują w interesie wroga. Na przykład 22 maja 2024 r. J. Hrycak podczas wystąpienia w komitecie ZPRE negował zbrodnię ludobójstwa Ukraińców, dokonaną przez reżim komunistyczny, a promoskiewski historyk H. Kasjanow w ogóle uciekł z Ukrainy do Polski, a następnie do Federacji Rosyjskiej, zmienił nazwisko i kontynuuje działalność wywrotową przeciwko państwu ukraińskiemu. Ponadto podczas dziennikarskiego śledztwa uzyskano informację, że Tairowa-Jakowlewa jest kierownikiem „Centrum badania historii Ukrainy” przy Petersburskim Uniwersytecie Państwowym, które działa wspólnie z Instytutem Historii RAN FR, współpracuje z Instytutem Historii NAN Ukrainy oraz Kanadyjskim Instytutem Studiów Ukraińskich (KISU), na którego czele stoi N. Chanenko-Frisen, protegowana biznesmena D. Temerteya. Centrum HREC na Ukrainie, kierowane przez L. Hrynewycz, podlega Chanenko-Frisen i jest finansowane przez Temerteya. Po przeprowadzeniu Międzynarodowego Forum 07 września 2021 r., na którym uczeni, badacze i śledczy zaprezentowali najnowsze badania Hołodomoru-ludobójstwa oraz udowodnioną liczbę zgładzonych Ukraińców w wysokości 10,5 mln, już po kilku tygodniach do Kanady na pilne spotkanie z Temerteyem polecieli L. Hrynewycz i były szef Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej W. Wiatrowycz. Później to właśnie Chanenko-Frisen przybyła na Ukrainę w celu rozwiązania kwestii zniszczenia najnowszych badań. Do tej pory nie jest jasne, dlaczego historyk W. Wiatrowycz, który pozycjonuje się jako „patriota”, drastycznie zmienił swoje stanowisko w 2016 r. z 10 mln ofiar na prorosyjską liczbę 3,5 mln. Wymaga również wyjaśnienia jego list z 6.10.2016 r. do Wołyńskiej Obwodowej Administracji Państwowej, w którym szef UIPN uważa za niecelowe przeprowadzenie osobnej międzynarodowej konferencji w sprawie Hołodomoru. W swoim artykule „Dla kogo i po co?” były prezes Światowego Kongresu Ukraińców A. Łozynskyj wspomina rozmowę z Wiatrowyczem: „wybrał mniejszą liczbę, bo chciał trochę spokoju. Nie wiem czy kompromis, czy kompromat przyniósł mu spokój?”. Kontynuując, pan Łozynskyj zaznaczył: „Jedna wpływowa organizacja (Ukraińsko-Żydowskie Spotkanie), która jest finansowana przez kanadyjskiego filantropa, ma wielki wpływ na Ukrainie, w szczególności w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej oraz w diasporze na sam Światowy Kongres Ukraińców. Jego pieniądze wyrządziły wiele szkód w polu edukacyjnym. Ukraińską historię zniekształcono”. Z inicjatywy Temerteya, były minister kultury Tkaczenko i Drobowycz zlikwidowali jedyny na Ukrainie Instytut Badania Hołodomoru i zwolnili wszystkich czołowych naukowców. Z tego powodu ukraińska opinia publiczna i diaspora wielokrotnie zwracały uwagę społeczeństwa na tak zwaną „dobroczynną” działalność Temerteya poprzez „Ukraińsko-Żydowskie Spotkanie” i HREC, która jest skierowana wyłącznie na finansowanie projektów w celu zniszczenia prawdziwej ukraińskiej historii, ukraińskiej tożsamości i wspierania wroga. Sądząc po powyższym, należy dojść do wniosku, że rosyjskie służby specjalne wykorzystują Temerteya do prowadzenia wojny humanitarnej przeciwko Ukrainie. Jednym z przykładów antyukraińskiej działalności Temerteya jest jego udział w głośnych skandalach podczas budowy kompleksu memorialnego „Babi Jar” – miejsca sakralnego dla Ukraińców i Żydów. Jednak społeczeństwu zaproponowano dwa projekty – rosyjski i żydowski. Z jakiegoś powodu zapomniano o 170 tys. Ukraińców – ofiar reżimu komunistycznego. To przykład, jak Temertey zamknął kwestię ukraińską w Babim Jarze. Następna jego operacja specjalna przeciwko Ukrainie, którą próbuje zakończyć przed końcem życia, to poniżenie Ukraińców i stworzenie antyukraińskiego muzeum Hołodomoru. Państwo włożyło w budowę muzeum, która trwa prawie 20 lat, miliardy hrywien w ściany, a na ekspozycję, która ma najważniejsze znaczenie dla naświetlenia prawdy o zbrodniach Kremla, nie wystarczyło zaledwie kilku milionów, które z jakiegoś powodu może przekazać tylko Temertey pod postawionymi przez siebie warunkami. Jego nieukraińska grupa ekspercka tworzy ekspozycję, w której zostaną przedstawione „zbiory zboża i głód, z powodu którego zmarło 3,5 mln osób”, a nie zbrodnia ludobójstwa: aresztowania, tortury, wyroki, rozstrzeliwania, deportacje i masowa zagłada ponad 10 mln Ukraińców. Niedawno w przestrzeni informacyjnej pojawiła się informacja, że rząd Kanady przekazał środki na dokończenie budowy muzeum Hołodomoru. Jednak, jak się okazało, rząd Kanady nie przekazał żadnych środków na dokończenie budowy muzeum. Z tego powodu organizacje społeczne Ukrainy zwróciły się do Gabinetu Ministrów Ukrainy, Rady Najwyższej Ukrainy oraz Ambasady Kanady. Apel został opublikowany 15 lutego 2024 roku w mediach. Przez prawie dwa lata rząd i ambasada nie uznały za stosowne udzielić odpowiedzi. Dziennikarze ustalili, że środki próbuje przekazać biznesmen Temertey pod postawionymi przez siebie warunkami i „złotą tabliczką” z jego imieniem w muzeum. Narzuca nam się obcy komponent ideologiczny, próbując ukryć prawdę o organizatorach i wykonawcach zbrodni ludobójstwa. Niezrozumiałe jest, jaki znaczący wkład „w ustanowienie niepodległej Ukrainy” wniósł Temertey i otrzymał 20 sierpnia 2025 r. odznaczenie „Narodowa Legenda Ukrainy”. Ukraińcy muszą pamiętać: jednym z ważnych komponentów naszego zwycięstwa jest usunięcie rosyjskich narracji w sferze humanitarnej i przywrócenie swojej prawdziwej historii, do czego wzywają europejscy partnerzy, w szczególności w Rezolucji Parlamentu Europejskiego z 23 stycznia 2025 roku „W sprawie dezinformacji i historycznej fałszywości Rosji dla usprawiedliwienia jej agresywnej wojny przeciwko Ukrainie”. Dziennikarze i ukraińska opinia publiczna oczekują reakcji od prezydenta W. Zełenskiego i rządu w sprawie podjęcia działań w celu zakończenia wpływu i działalności osób lub grup, które mogą działać wbrew interesom Ukrainy. Ponadto społeczeństwo żąda przeprowadzenia odpowiednich dochodzeń przez organy ścigania w odniesieniu do działań, które mogą zawierać znamiona zdrady stanu. Ciąg dalszy nastąpi… Wyrażam szczerą wdzięczność wszystkim, którzy okazali nieobojętność i godną postawę obywatelską, przekazując materiały do dziennikarskiego śledztwa.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
działaczy, którzy mają swoje priorytety w kształtowaniu pamięci historycznej. Na przykład jedna wpływowa organizacja, finansowana, jak sądzę, przez ukraińsko-kanadyjskiego filantropa, ma wielki wpływ na Ukrainę, w szczególności na Akademię Kijowsko-Mohylańską, oraz w diasporze na sam Światowy Kongres Ukraińców (Ukraińsko-Żydowskie Spotkanie). Jego pieniądze wyrządziły wiele niestosownych szkód. Ukraińską historię zniekształcono. Ważne jest, najwyraźniej, jak pisał deputowany, “do 5 milionów”, aby nie przekroczyć symbolicznej liczby żydowskiego Holokaustu, która została ustalona bez żadnych poważnych badań demograficznych, ale to jest żydowska prerogatywa. Wybitny żydowski historyk Holokaustu Raul Hilberg byłby zaniepokojony. Dobrze rozumie to nie tylko deputowany ludowy, ale także pewne wpływowe struktury na Ukrainie i poza jej granicami. Nigdy nie będę spierał się z narodem żydowskim o liczbę ofiar ich ludobójstwa. Szczerze im współczuję. Ale nie pozwolę żadnym zewnętrznym instytucjom czy filantropom wpływać na badania liczby ofiar naszego ukraińskiego ludobójstwa poprzez słabych czy chciwych mankurtów. Ten deputowany ludowy powinien przeprosić nasze ofiary Hołodomoru, tych, których już policzono, i tych, których ustalą dalsze badania. On tego nie zrobi, ale badania będą kontynuowane. Jesteśmy niepodlegli zaledwie 34 lata, a w pierwszych latach byliśmy głównie ludźmi wychowanymi w systemie, który ukrywał Hołodomor przez 70 lat. Pozwólcie nam samodzielnie ocenić naszą największą tragedię i uczcić nasze ofiary. 13 listopada 2025 r. sztuki, spod pióra R. Horaka wyszło jeszcze kilka sztuk o działaczach ukraińskiej kultury (M. Wowczok, S. Kruszelnickiej, O. Kobylańskiej, M. Zańkowieckiej i in.), które również ujrzały światło teatralnej rampy we Lwowie, a ich teksty zostały zebrane przez dramaturga w zbiorze sztuk “Pocałunek samotności” (Lwów, 2021). Ponadto R. Horak jest autorem szeregu scenariuszy do wydarzeń teatralnych, recenzentem wielu spektakli teatralnych, autorem audycji radiowych o życiu i działalności śpiewaków Opery Lwowskiej, konsultantem naukowym przy tworzeniu filmów fabularnych reżysera Ołeha Bijmy. Pracy oddawał się do ostatniego dnia życia, pracując nad książką o Osypie Makoweju. Mimo pracy pisarskiej był zawsze otwarty na komunikację z publicznością, czytelnikiem: brał udział w licznych prezentacjach książek, był uczestnikiem “Wieczorów Zańkowieckich”, miał talent do gatunku ustnego, konwersacyjnego. Jego wystąpienia zawsze przyciągały publiczność nowością informacji, nieoczekiwanymi aspektami jej podania, lekkością i dostępnością mówionego i pisanego słowa. R. Horak zaznał także czysto ludzkiego, życiowego szczęścia. Stworzył piękną, silną rodzinę: świętował z żoną “złote gody”, wychował na świadomych Ukraińców i wyprowadził na ludzi trzech synów, doczekał się i obserwował dorastanie wnuków. Adept, wnikliwy obserwator i miłośnik przyrody, wiele pracy włożył w urządzenie swojego “domu pisarskiego” – daczy pod Lwowem, gdzie nie tylko natchnienie tworzył, ale także zajmował się ogrodnictwem i uprawą warzyw. Śmierć R. Horaka bólem odbiła się w sercach wielu badaczy i kibiców losu tej kultury. Pozostanie przykładem nie tylko szalonej pracowitości, twórczego żaru, oddania pracy naukowej i twórczej po to, aby pokazać ogromny duchowy i kulturalny potencjał, jaki ma ukraiński naród w swoich przedstawicielach w nauce, sztuce, literaturze. Zwłaszcza teraz, w czasie wojny rosyjsko-ukraińskiej, w czasie wzniesienia ukraińskiego ducha narodowego, z jednej strony, i profanacji, zdrobnienia ukraińskiego wyrazu kulturowego – z drugiej, obecność takich badaczy-działaczy, jak Roman Horak, ich utworów i badań jest szczególnie potrzebna, niezbędne jest jego szczegółowe, dostępne, ale argumentowane w dokumentalnej podstawie słowo o życiu i działalności ukraińskich działaczy.
Tłumaczenie maszynowe
Askold ŁOZYNSKYJ, prawnik, eksprezydent Światowego Kongresu Ukraińców
Byłem bardzo zdziwiony, gdy przeczytałem, że deputowany ludowy Ukrainy wysłał list do Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej w sprawie umieszczenia reklamy zewnętrznej (billboardów) w mieście Kijowie dotyczącej, jak to ujął, „sfałszowanych danych o liczbie ofiar Hołodomoru (10,5 miliona Ukraińców)”. Dalej w liście deputowany ludowy podaje znacznie niższą liczbę, od 2,6 do 5 milionów. Ponieważ ten konkretny deputowany ludowy nie jest ani historykiem, ani demografem, powołuje się na różne źródła, w żadnym wypadku nie na pierwotne. Wydaje mi się, że nie był w archiwach. W liście dodaje, moim zdaniem, bardzo dziwne zdanie: „W ten sposób dla kraju-agresora (Rosji. – A. Ł.) otwiera się szeroka przestrzeń dla operacji informacyjno-psychologicznych, dyskredytujących temat Hołodomoru w ukraińskiej i światowej przestrzeni informacyjnej”. Sądzę, że zawsze dobrze jest podbudowywać swoją argumentację patriotyzmem. Ten, kto najgłośniej krzyczy o swoim patriotyzmie, prawdopodobnie uważa się za przekonującego. Ale to nie działa na myślącą i wykształconą publiczność. Napisałem list do deputowanego. W liście przedstawiłem taki argument: „Kwestia liczby ofiar to dynamiczne badanie, którego ani pan, ani ja nie przeprowadziliśmy. Zresztą nikt w diasporze poważnie go nie studiował. Jeszcze w latach 30. XX wieku zagraniczni dyplomaci, a pan wie, że byli to zawodowi wywiadowcy, tacy jak Sergio Gradenigo, Otto Schiller, Karl Walther i inni, donosili o 9-10 milionach ofiar. Sergio Gradenigo i William Hunt pisali o 15 milionach, o czym wiedzieli wiarygodnie ze źródeł rządowych. W latach 80. brytyjski historyk Robert Conquest ustalił, że zginęło co najmniej 6 milionów: pięć w Ukrainie i jeden milion Ukraińców poza granicami Ukrainy. Radziecki historyk Stanisław Kulczycki kontynuował dzieło swojego nauczyciela Romancowa, który przyszedł do Instytutu Historii Radzieckiej z szeregów NKWD i któremu oficjalnie w czasach radzieckich pozwolono „badać głód”. Przepchnął on do nauki rosyjskie narracje, przysłane z góry, o suszy, „wypaczeniach w terenie” oraz 3,5 miliona ofiar. Jego uczeń kontynuuje dzieło swojego nauczyciela do dziś. Od czasów niepodległości tylko kilku demografów czy historyków z diaspory badało tę kwestię w archiwum, choć bardzo powierzchownie. Zresztą widać to po rzadkości ich wizyt w archiwach, co jest sprawą powszechnie znaną. Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Hołodomoru-Ludobójstwa, kierowane przez profesora Serhijczuka, poważnie zajmuje się tą kwestią przez ostatnie 15 lat. Tylko ofiar wśród dzieci było ponad 4 miliony. Ale to jeszcze nie wszystko. Badania wciąż są prowadzone. Ani pan, ani ja nie byliśmy w archiwach. Dlatego dziwi mnie pańska determinacja, a także pański opór wobec popularyzacji badań dotyczących liczby ofiar ludobójstwa wśród Ukraińców. Jeszcze bardziej dziwi mnie pańskie twierdzenie, że rzekomo badania i dyskusje to woda na młyn wroga. I dlatego zadaję panu pytanie: dla kogo i dlaczego pan to robi? Proszę udzielić szczerej i analitycznej odpowiedzi”. Póki co odpowiedzi nie ma, ale jest czas. Ten deputowany ludowy nie jest pierwszym „patriotą”, który mnie zdziwił. Nic o nim nie wiem, chociaż się spotykaliśmy. Jednak wiem, że cały obóz Ukraińców, którzy uważają się za nacjonalistów, powtarza te same nonsensy. Chyba lepiej nie wymieniać ich nazwisk. Ale wystarczy powiedzieć, że pewien historyk o orientacji nacjonalistycznej, który kierował Instytutem Pamięci Narodowej, powiedział mi, że wybrał mniejszą liczbę ofiar Hołodomoru, bo wszędzie krytykowano go za stanowisko w innych sprawach i potrzebował odrobiny spokoju. Nie wiem, czy ten kompromis czy kompromat przyniósł mu spokój. Wygląda na to, że sprawa nie tkwi tu we wpływach Moskwy, a we wpływach niektórych finansowych dobro-
Jakym HORAK, kandydat nauk o sztuce
16 listopada 2025 roku odszedł do wieczności pisarz, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki i szeregu nagród literackich (im. I. Franki, M. Wozniaka, P. Kulisza, B. Łepkiego i in.), członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, naukowiec, krytyk literacko-artystyczny, działacz muzealny, pedagog szeregu ukraińskich uczelni, badacz kultury ukraińskiej Roman Dmytrowycz Horak. Urodzony w miasteczku Gródek na Lwowszczyźnie, wykształcenie podstawowe R. Horak zdobył w szkołach rodzinnego miasteczka, następnie studiował na wydziale chemicznym Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki. Po zakończeniu nauki ukończył w 1971 r. aspiranturę na uniwersytecie, a w 1972 r. obronił pracę kandydacką, zdobywając stopień naukowy kandydata nauk chemicznych. Jako chemik miał także kilka patentów wynalazczych. Pracował w wyższych uczelniach i instytutach naukowo-badawczych Ukrainy (w miastach Chmielnicki, Borysław, a w latach 1974–1992 był starszym pracownikiem naukowym Lwowskiego Instytutu Medycznego). Od lat nauki miał wielkie zainteresowanie literaturą ukraińską. Wiele przyczyniło się do tego jego środowisko literacko-artystyczne, głęboka samokształcenie, kontakty w latach studenckich z pisarką Iryną Wilde, spotkania z pisarzami Mychajłem Jackiwem, Ołhą Duczymińską, tłumaczem Jurijem Muszakiem oraz literaturoznawcą Stepanem Szczuratem. Pierwszą próbą pióra młodego autora był powieść o Iwanie France „Wielkie czerwone słońce”, która, skrytykowana przez recenzentów, pozostała nieopublikowana. Debiut drukowany odbył się w 1978 r. w czasopiśmie „Żowteń” rozprawą „Korpaniuki” – o wybitnej rodzinie mistrzów-snycerzy z Huculszczyzny. Wśród pierwszych znaczących publikacji – publikacja w tym samym czasopiśmie powieści „Szaszkewycz” w 1981 r. oraz książki „Trzykroć mi ukazywała się miłość” w 1983 r. Ta ostatnia w swoim czasie stała się bestsellerem i określiła postać Iwana Franki jako centralną w badaniach i artystycznym namyśle. Centralnym gatunkiem w twórczości R. Horaka stała się eseistyka, głównym kierunkiem tematycznym – biografistyka, wśród której znaczną uwagę badacza przyciągają
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...ologiczne badania. Dominującymi w spuściźnie R. Horaka są badania nad Frankiem, wśród których szczególnie wyróżnia się napisana wspólnie z Jarosławem Hnatiwem dziesięciotomowa monografia o Kamieniarzu. To fundamentalne dzieło stało się podstawą nadania w 2011 r. jego autorom tytułu laureatów Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Organicznym uzupełnieniem badawczych zainteresowań R. Horaka Frankiem było to, że przez 25 lat – od 1992 do 2017 r. – R. Horak kierował Lwowskim Literacko-Memorialnym Muzeum I. Franki. Za jego dyrektorstwa muzeum stało się potężnym naukowym ośrodkiem frankoznawstwa, uzyskało status narodowego. R. Horak był inicjatorem wydawania i głównym redaktorem „Naukowego Biuletynu Muzeum Iwana Franki”, w którym publikowano nowe źródłoznawcze prace naukowe o Kamieniarzu i jego otoczeniu. W czasie kadencji R. Horaka na dyrektorskim stanowisku wydano 20 numerów tego czasopisma. Jednak także poza Frankiem zakres badawczych zainteresowań pisarza jest szeroki: obejmuje postaci historyczne (D. Witowski, J. Konowalec, W. Bilas i D. Danyłyszyn, R. Rizniak, postacie upowców z rodzinnej Horodockiej ziemi), pisarzy (M. Szaszkewycz, M. Ustyjanowycz, L. Martowycz, M. Czeremszyna, W. Stefanyk, S. Kowaliw, B. Lepkyj, W. Budzynowski, I. Kernyćkyj, W. Tkaczuk), muzyków (K. Lipiński, K. Cisyk), naukowców (R. Kucher), artystów plastyków (B. Olijnyk, P. Markowycz, S. Karaffa-Korbut, W. Otkowycz, W. Patyk, I. Samotos, M. Dmytriw), aktorów (Les Kurbas, Lesia Kryćka, I. Biberowycz, S. Maksymczuk, B. Mirus, A. Babenko, W. Czajka), a także podwижników w dziedzinie muzealnictwa. Napisanie badania o każdej z wymienionych osób wiązało się z dużym nakładem pracy nad archiwami, poszukiwaniem i kontaktami z potomkami i krewnymi, wystąpieniami z referatami na konferencjach, podróżami do miejsc życia i działalności tych postaci. Osobnym kierunkiem były badania regionalne nad krajami, miasteczkami i wsiami, z którymi w różnych okresach działalności wiązał się pobyt i działalność Iwana Franki. Mimo to R. Horakowi przypisuje się fundamentalną pracę regionalną o rodzinnym Horodku (wydaną w 2023 r.). Ogólnie rzecz biorąc, R. Horak jest autorem około 60 wydanych monografii, które stanowiły istotny wkład w ukrainoznawstwo, wprowadzają do obiegu naukowego i systematyzują nowe, dotąd nieznane dokumenty archiwalne. Bogate doświadczenie badawcze znalazło kontynuację w pracy pedagogicznej. W 2002 r. R. Horak otrzymał zaproszenie do pracy w alma mater – rodzinnym Lwowskim Narodowym Uniwersytecie im. I. Franki – na stanowisko profesora katedry literatury ukraińskiej. Na tym stanowisku pracował do 2018 r. Z badawczą sferą R. Horaka związana jest także jego praca redakcyjno-wydawnicza, ukierunkowana na odrodzenie spuścizny literackiej szeregu zapomnianych pisarzy. Dzięki jego opracowaniom i redakcji zebrano w wydaniach monograficznych twórczość W. Budzynowskiego, O. Duczymińskiej, M. Roszkewycz, W. Zahajewycza, I. Kernyćkyja, W. Tkaczuka. Kolejną dziedziną twórczej pracy R. Horaka była dramaturgia. Debiutem w tej dziedzinie stała się jego sztuka „Karta miłości”, wystawiona na kameralnej scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. M. Zankowieckiej we Lwowie, która doczekała się ponad stu przedstawień. Oprócz tej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
jedynie o kilku charakterystycznych i różnogatunkowych epizodach tej ważnej działalności. Przede wszystkim przypomnę, że zapalone świece w narodowy Dzień Pamięci Ofiar Wielkiego Głodu w oknach Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, które wychodziły na Arbat, w tym z mojego gabinetu, pojawiały się, począwszy od 2004 roku, kiedy ta propozycja amerykańskiego historyka i politologa Jamesa Mace’a dotycząca „świecy w oknie” została po raz pierwszy wcielona w życie na Ukrainie. Co roku w czwartą sobotę listopada w Ukraińskim Domu na wielkim ekranie transmitowana była z Ukrainy ceremonia memoriałowa, w której w murach Centrum brały udział setki ludzi, ogłaszano ogólnonarodową minutę ciszy. Ze swojej strony przeprowadzaliśmy szereg zawczasu i starannie przygotowanych przedsięwzięć. Wyraziste wspomnienie – o koncercie-requiem pamięci ofiar Wielkiego Głodu 24 listopada 2007 roku, w którym wzięły udział… kapela chóralna „Poczajna” Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, orkiestra kameralna „Kyjiwśka kamerata” oraz kapela chóralna „Sławutycz” Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. Wyobraźcie sobie skalę i duchową moc tego żałobnego widowiska w samym centrum Moskwy – winowajczyni strasznego Wielkiego Głodu – w arbackim domu nr 9, nad którym powiewała niebiesko-żółta Flaga Państwowa Ukrainy. Nawet książkę wydałem w 2004 roku pod tytułem „Flaga Ukrainy na Arbacie”… Ten wieczór szczególnie zapadł w pamięć, ale jest on potwierdzony również dokumentalnie – istnieje wspaniała kolorowa fotografia ze wszystkimi uczestnikami niezwykłego koncertu-requiem. W ogóle wszystko, o czym opowiadam, zostało utrwalone w tekstach, fotografiach i recenzjach – wydaliśmy 6 książek dokumentalnych o objętości ponad 2 tys. stron na temat działalności Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. Piętnastego października 2008 roku, czyli w roku utworzenia w Kijowie Narodowego Muzeum Wielkiego Głodu-Ludobójstwa, w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie odbyła się prezentacja czterotomowego wydania materiałów Komisji Kongresowo-Prezydenckiej USA „Wielki głód na Ukrainie 1932–1933. Świadectwa naocznych świadków dla Komisji Kongresu USA”, które przedstawił doktor nauk historycznych, zastępca dyrektora Instytutu Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Stanisław Kulczycki. Opowiedział on, że komisja zwróciła się o pomoc do znanego sowietologa Jamesa Mace’a. Właściwie dzięki niemu oraz Robertowi Conquestowi świat dowiedział się o Wielkim Głodzie na Ukrainie w latach 1932–1933. Zważywszy na to, że dostępu do radzieckich archiwów nie było, naukowcy zebrali żywe świadectwa 203 Ukraińców. W rezultacie ujrzało światło dzienne 1600 stron historii ukraińskiej wsi, doprowadzonej przez reżim radziecki do granicy życia i śmierci.
Tłumaczenie maszynowe
Zrządzeniem losu pod koniec lat 80. XX wieku przypadł mi w udziale skromny udział w pierwszych krokach oficjalnego uznania Hołodomoru lat 1932–1933 na Ukrainie oraz utwierdzenia prawdy o nim (na początku obecnego stulecia) bezpośrednio w imperialnej Moskwie. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki
W lipcu 1987 roku zostałem mianowany na stanowisko zastępcy dyrektora – kierownika Archiwum instytucji naukowo-badawczej, która obecnie nazywa się Instytut Badań Politycznych i Etnonarodowych im. I. F. Kurasa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Iwan Kuras pracował wtedy jako zastępca dyrektora ds. naukowych (dyrektorem był Feliks Rudycz). W tamtym czasie znaliśmy się z Iwanem Fedorowyczem od około 20 lat, 16 z nich pracowaliśmy ramię w ramię, byliśmy bliskimi przyjaciółmi. Wcale nie przesadzam. Na jednej ze swoich książek Iwan Fedorowycz właśnie na początku 1987 roku zostawił autograf: „Drogiemu Wołodymyrowi Juchymowyczowi – mojemu przyjacielowi i współpracownikowi – z szacunkiem i miłością. I. Kuras”. Tak więc, braliśmy udział w przygotowaniu referatu Wołodymyra Szczerbyckiego w grudniu 1987 roku, na 70-lecie utworzenia Radzieckiej Ukrainy, przede wszystkim wątków historycznych. Prawdę mówiąc, w przemówieniu Szczerbyckiego tragiczne wydarzenia oceniano w tradycyjnym dla tamtych czasów duchu: „Zwrotem o znaczeniu historycznym dla wzmocnienia pozycji socjalizmu na wsi stała się kolektywizacja”. Zaznaczano, że przejście do kolektywnego gospodarowania było dalekie od prostego. Nieuzasadnione forsowanie tempa, przeważnie administracyjne metody kierowania, rażące naruszenia zasady dobrowolności, wypaczenia linii w stosunku do średniaka i w walce przeciwko kułactwu bardzo skomplikowały sytuację na wsi. Ogólnie rzecz biorąc, niczego nowego, a tym bardziej rewolucyjnego, w tych konstatacjach nie było. Jednak dalej szła taka fraza: „Wszystko to spowodowało poważne trudności żywnościowe pod koniec 1932 – na początku 1933 roku, a w szeregu miejscowości wiejskich także głód”. Oto te wyróżnione przeze mnie słowa stały się prawdziwym wybuchem, ponieważ w nauce historycznej, tym bardziej w oficjalnych dokumentach, do tamtego czasu na to słowo – głód – nałożone było tabu. Znany badacz Hołodomoru Stanisław Kulczycki zaznaczał, że jeszcze na początku lat 30. XX wieku zakaz słowa „głód” był jednym z trzech elementów terroru nad Ukrainą obok skupu zboża, pod maską którego konfiskowano wszystkie zapasy żywności, oraz blokady Ukrainy i Kubania, co zapewniało dozowane wyniszczanie ludności ukraińskiej. Oczywiście, uwolnienie się od historycznego tabu było konieczne, ale, ale... Pamiętam, że „na górze” wspomniane siedem słów z referatu kilka razy wyrzucano z tekstu, ale Iwan Fedorowycz uparcie wstawiał je ponownie, mówiąc, że od tego zależą dalsze opracowanie problemu na Ukrainie oraz szerzenie prawdy o nim w przyszłości. Ostatecznie wzmianka o głodzie pozostała. Oczywiście, w tym była zasługa nie tylko Kurasa, wiele subiektywnych i obiektywnych okoliczności tamtego czasu wymagało zasadniczo nowego podejścia do problemu, jednak ja wyróżniam właśnie Kurasa, który na moich oczach nie odsunął na przyszłość historycznie koniecznych słów. Tak czy inaczej, Wołodymyr Szczerbycki po raz pierwszy oficjalnie uznał głód na Ukrainie. Właśnie to pozwoliło wtedy rozwinąć gruntowne zabezpieczenie dokumentalne i naukowe badanie wcześniej tabuizowanego problemu. Przede wszystkim historycy zyskali możliwość pracy w archiwach, pisania na ten temat. Nawet we wnioskach specjalnej komisji Kongresu USA ds. badania Hołodomoru 1932–1933 lat na Ukrainie (kwiecień 1988 roku) zaznaczano: „Chociaż radzieccy historycy i mówcy nigdy nie dawali dokładnego i adekwatnego raportu, znaczny postęp został osiągnięty w ostatnich miesiącach” (wyróżnienie moje. – W. M.). W tej frazie właśnie zostało utrwalone całkowite niemożność w czasach radzieckich pisania i mówienia prawdy o głodzie oraz fakt historycznego przemówienia Szczerbyckiego, co wreszcie w znacznym stopniu rozwiązało ręce badaczom na Ukrainie. Jeden z nich, już wspomniany Stanisław Kulczycki, pisał, że po kilku miesiącach pracy w archiwach dokładnie rozliczył się z problemami rolnictwa i chłopstwa na początku lat 30. (Już na początku 1988 roku Kulczycki opublikował w „Ukraińskim czasopiśmie historycznym” artykuł o sytuacji w rolnictwie Ukrainy w latach 1931–1933, a jeszcze rok później – serię artykułów o głodzie w „Literackiej Ukrainie”). „Zrobić to tak szybko – zaznaczał Kulczycki – udało się dlatego, że po raz pierwszy stały się dostępne wszystkie materiały zasobu archiwalnego KC Komunistycznej Partii Ukrainy”. Chodzi o Archiwum Partyjne Instytutu Historii Partii przy KC Komunistycznej Partii Ukrainy (obecnie – Centralne Państwowe Archiwum Organizacji Społecznych i Ukrainiki), którym Iwan Fedorowycz kierował w latach 1983–1987, a ja – w latach 1987–1989 (po mnie archiwum kierował Rusłan Pyrih). Muszę zaświadczyć, że żadnych specjalnych dokumentów czy nawet ustnych wytycznych, które pozwalałyby pod koniec lat 80. rozszerzać dostęp badaczy do szczególnie tajnych zasobów KC, w tamtym czasie nie było. Jednak wiele zależało od samego kierownika archiwum i robiliśmy wszystko, co możliwe, aby ukraińscy uczeni jak najszybciej otrzymali niedostępne od dziesięcioleci materiały archiwalne. Co więcej, dla wykonania ważnego nadzadania uważałem za konieczne w pełni zaangażować do pracy naszych specjalistów-archiwistów. Jak odnotowano w „Encyklopedii historii Ukrainy” odnośnie Wołodymyra Melnyczenki, „z jego inicjatywy pracownicy archiwum rozwinęli wielką pracę poszukiwawczą, w tym w archiwach Moskwy, w celu stworzenia zbioru dokumentalnego o Hołodomorze 1932–1933 lat w USRR”. Udziału w jego przygotowaniu nie brałem, bo od wiosny 1989 roku pracowałem już w Moskwie. Jednak, dziękuję kolegom, i o mnie nie zapomnieli. Na egzemplarzu książki, podarowanej mi w grudniu 1990 roku przez Feliksa Rudycza i Rusłana Pyriha, pozostały szczere słowa: „Jednemu z inicjatorów tego wydania – wdzięczność i dobre życzenia”. Aby wyobrazić sobie pełną prawdę o wydaniu tego przełomowego zbioru, powiem, że mądry Iwan Kuras nie tylko przyłożył rękę do napisania odpowiedniego postanowienia wcześniej wszechwładnego KC Komunistycznej Partii Ukrainy, któremu i czasu wtedy zostawało na końcową działalność niewiele, ale i skoncentrował na jej wcieleniu swój talent organizatorski i niemałe wysiłki (bezsprzecznie, wspierał go także doświadczony dyrektor Feliks Rudycz, pracowali obok siebie łącznie ponad 20 lat). W rezultacie 26 stycznia 1990 roku w jeszcze radzieckim kontekście pojawiło się postanowienie KC „O głodzie 1932–1933 lat na Ukrainie i publikacji związanych z nim dokumentów archiwalnych”. W postanowieniu uznawano, że „głód 1932–1933 lat stał się prawdziwą tragedią narodu, następstwem zbrodniczego kursu Stalina i jego najbliższego otoczenia”, i polecono wydać już wspomniany zbiór w tym samym 1990 roku. Co też zostało zrobione. Książka „Głód 1932–1933 lat na Ukrainie: oczami historyków, językiem dokumentów” ujrzała światło dzienne jesienią 1990 roku pod kierownictwem Iwana Kurasa i Rusłana Pyriha (kierownik kompilatorów). Zacytuję doktora nauk historycznych, profesora Jurija Szapowała: „To było pierwsze naukowe wydanie na obszarach ówczesnego ZSRR, w którym (decyzją Biura Politycznego KC Komunistycznej Partii Ukrainy!) zostały opublikowane zabójcze w swojej treści dokumenty najwyższych instancji partyjno-państwowych USRR... Wychodziło na to, że głód 1932–1933 lat – to wcale nie wymysły przedstawicieli ukraińskiej diaspory, a absolutny fakt historyczny”. Minie jeszcze około dziesięciu lat, zanim „Dzień pamięci ofiar Hołodomorów” zostanie zatwierdzony dekretem Prezydenta Ukrainy Łeonida Kuczmy, i ponad półtorej dekady, zanim w listopadzie 2006 roku Rada Najwyższa Ukrainy uzna Hołodomor 1932–1933 lat za ludobójstwo przeciwko narodowi ukraińskiemu. Lecz pierwsze realne kroki w tym kierunku zostały zrobione na Ukrainie pod koniec lat 80. ubiegłego wieku przy bezpośrednim udziale Iwana Kurasa. Moje stanowisko w tamtym czasie zostało wyrażone skrajnie jasno i jednoznacznie. Aby nie być gołosłownym, zacytuję z broszury „W imię prawdy historii”, która wyszła jesienią 1988 roku w towarzystwie „Znanie”: „Bardzo ważne jest połączenie wysiłków naukowców zajmujących się naukami społecznymi republiki dla wyjaśnienia przyczyn, skali, następstw i lekcji głodu 1933 roku na Ukrainie. Całe dziesięciolecia u nas przemilczano tę tragedię w życiu narodu ukraińskiego... Dlaczego więc głodowała Ukraina, i nie tylko ona, w szesnastym roku władzy Radzieckiej?.. Sumienie historyków nie może być spokojne do tego czasu, dopóki nie powiemy pełnej prawdy”. Jeszcze pracując nad tekstem, pokazywałem te wersy Borysowi Olijnykowi, i on nie tylko poparł takie podejście, ale i, będąc sekretarzem zarządu Związku Pisarzy Ukrainy, zainicjował moje wystąpienie w Związku w czerwcu 1988 roku – „rozmowę szczerą” (tak zaznaczono w zaproszeniu) o „prawdzie dokumentów”. Nigdy nie zapomnę, że oklaski wtedy rozległy się po tym, jak... rozpocząłem wystąpienie w języku ukraińskim. Na początku lipca tego samego 1988 roku, występując na XIX konferencji partyjnej, Borys Olijnyk wysunął żądanie „wyjaśnienia jeszcze przyczyn głodu 1933 roku, który pozbawił życia miliony Ukraińców, nazwania z imienia i nazwiska tych, z czyjej winy stała się ta tragedia”. Ten wniosek-wyrok po raz pierwszy wybrzmiał na terytorium kremlowskim i otworzył epokę tworzenia „Białej księgi” o czarnych zbrodniach 1932–1933 lat.
Prawda o Hołodomorze na Ukrainie wybrzmiała w imperialnej Moskwie pełnym głosem. Od początku bieżącego stulecia w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie realizowany był projekt „Hołodomor na Ukrainie oczami historyków i językiem dokumentów” (nazwa została przeniesiona przeze mnie z Kijowa), w ramach którego odbywały się odczyty historyczne, prezentacje monografii naukowych i książek artystycznych, spotkania ze znanymi naukowcami i tym podobne. Oczywiście nie ma możliwości opowiedzieć o wszystkim, powiem krótko
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
rolnicy ginęli z rąk polskich sił. W połowie września 1939 r. ukraińsko-polskie starcia rozprzestrzeniły się na wsie województwa lwowskiego, w których polskie wojsko brutalnie rozstrzeliwało bezbronnych powstańców. W ten sposób w wielu wsiach ginęło po 3-5 rolników. Historyk-poszukiwacz, badając ukraińskie ofiary polskich morderstw, doszedł do takiego obrazu. Tak więc w województwie wołyńskim ukraińskie ofiary, ustalone w 8 z 11 powiatów, liczyły 318 zabitych; w lubelskim w 1 z 19 – 6; lwowskim w 12 z 27 – 237; poleskim w 3 z 9 – 17; stanisławowskim w 9 z 12 – 311; tarnopolskim w 12 z 17 powiatów – 101. Razem we wspomnianych 45 powiatach w ciągu dwumiesięcznego okresu (wrzesień-październik 1939) ucierpiało nie mniej niż 1360 osób. Z nich 943 zabitych i 364 rannych. Zatem w ukraińskiej historiografii do tej pory nikt z historyków nie poruszał problematyki liczby strat Ukraińców w tych dwóch tragicznych miesiącach początku II wojny światowej, jak również strat ukraińskich żołnierzy w składzie polskiej armii na froncie antyniemieckim. W wyniku długotrwałej, kilkuletniej pracy autor stworzył elektroniczną bazę danych, w której przedstawił informacje o ukraińskich ofiarach polskich morderstw we wspomnianym okresie. Baza ta obecnie zawiera 1360 wpisów oraz 692 osoby z ustalonymi nazwiskami. Rejestr poległych autor przedstawił według zasady geograficznej ówczesnego polskiego podziału administracyjnego na sześć województw. W ich granicach w porządku alfabetycznym wyodrębnił ustalone miejscowości oraz nazwiska poległych. Listy uzupełnił danymi statystycznymi o każdym powiecie oraz miejscowościami, w których odnotowano ukraińskie straty w 1939 r. Podsumowując wspomnianą monografię, należy zaznaczyć jej szczególne znaczenie dla historii konfliktu polsko-ukraińskiego, gdyż do tej pory ukraińska historiografia nie zajmowała się jej badaniem. Badacz Andrij Jaremczuk odkrył nieznaną kartę ukraińskiej historii początku II wojny światowej. Mamy nadzieję, że monografia zostanie przychylnie przyjęta przez ukraińską i polską społeczność, przez wszystkich, którym nie jest obojętne rozszerzanie i wzmacnianie przyjaznych kontaktów polsko-ukraińskich. Cała ta praca została wykonana przy wsparciu finansowym Fundacji Katedr Ukrainoznawstwa, instytucji charytatywnej w USA, i jest kontynuowana w zakresie badania kolejnych kart ukraińsko-polskich starć w latach 1940–1947.
Tłumaczenie maszynowe
Otwierając znamienną prezentację, szczególnie podkreśliłem, że badania nad Hołodomorem w Ukrainie „stały się możliwe dopiero w drugiej połowie lat 80. XX wieku, kiedy zdjęto tabu z samego słowa „głód” i pojawiły się publikacje w prasie Stanisława Kulczyckiego”. O naszej pracy wiedziano w Ukrainie. Powiedzmy, w grudniu 2008 roku w ogólnoukraińskim tygodniku kulturoznawczym „Słowo Proświty” zamieszczono informację o moim wystąpieniu 22 listopada na otwarciu w Centrum Kultury Ukrainy zgromadzenia ukraińskiej społeczności z okazji ogólnoukraińskiej akcji „Zapal świecę” oraz Narodowej minuty ciszy dla uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru w Ukrainie. Dwudziestego szóstego listopada 2010 roku w Centrum Kultury, które w tamtym roku uzyskało status Narodowego, otwarto wystawę książek poświęconą Dniu Pamięci Ofiar Hołodomorów. Oprócz wspomnianego już czterotomowego wydania, zaprezentowano na niej praktycznie wszystkie najnowsze publikacje o hołodomorach lat 1921–1923, 1932–1933 i 1946–1947 w Ukrainie, w szczególności: „Hołodomor 1932–1933 lat w Ukrainie: Dokumenty i materiały”; „Ukraiński holokaust 1932–1933: Świadectwa tych, którzy przeżyli” (w 4 tomach); „Portret ciemności” (w 2 tomach); „Hołodomor 1932–1933 lat – ludobójstwo narodu ukraińskiego”; „Głód 33: Ludowa księga-memoriał” (jedno z pierwszych wydań o tragedii). Wśród książek autorskich – zaprezentowana w 2008 roku w Ukraińskim Domu „Świeca pamięci. Historia mówiona o ludobójstwie Ukraińców w latach 1932–1933” doktor nauk historycznych Wałentyny Borysenko z Instytutu Ukrainoznawstwa Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy. W Narodowym Centrum Kultury Ukrainy przedstawił swoje prace kierownik Centrum Badań nad Ludobójstwem Narodu Ukraińskiego Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy doktor nauk historycznych Wasyl Maroczko, w szczególności z wielkim sukcesem odbyła się prezentacja kronikarsko-dokumentalnego wydania „Hołodomor 1932–1933 lat w Ukrainie” (2008). Na wspomnianej wystawie książek zaprezentowano monografie Roberta Conquesta, Stanisława Kulczyckiego, utwory literackie Wasyla Barki, Semena Starewa, Petra Kardasza, Dmytra Hojczenki i innych autorów. Wszystkie wymienione wydania z Biblioteki Informacyjno-Referencyjnej Narodowego Centrum Kultury Ukrainy były zawsze dostępne dla naszych licznych odwiedzających. W Ukraińskim Domu można było również zapoznać się z wydaną w 2010 roku mapą Hołodomoru 1932–1933 lat, na której zaznaczono miejscowości Ukrainy, które ucierpiały w wyniku strasznej tragedii, wsie wpisane na „czarne tablice” oraz współczesne memoriały i znaki pamięci. Mapę podarowało Centrum Państwowe Naukowo-Produkcyjne Przedsiębiorstwo „Kartohrafija”, które prezentowało w Ukraińskim Domu swoje książki, atlasy, które zresztą można było nabyć w naszym sklepie „Ukraińska książka”. Na zakończenie powiem, że historyczne znaczenie różnorodnej i zakrojonej na szeroką skalę działalności Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie w pełni wyjaśni się i stanie się wyczerpująco zrozumiałe w przyszłości. Nestor MYZAK, doktor nauk historycznych, profesor Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza
Ukraińska historiografia wzbogaciła się o kolejny tom serii wydawniczej „Ofiary polsko-ukraińskiego konfliktu 1939–1947”, który obejmuje terytorium, gdzie miały miejsce walki konfliktu ukraińsko-polskiego w warunkach zagarnięcia ziem zachodnioukraińskich przez Rzeczpospolitą jeszcze w latach 1918–1919. Niniejsza książka nakreśla straty narodu ukraińskiego na terytoriach Wołynia i Galicji, a mianowicie województw wołyńskiego, lubelskiego, lwowskiego, poleskiego, stanisławowskiego i tarnopolskiego na początku II wojny światowej we wrześniu – październiku 1939 r. Opracowujący książkę kandydat nauk historycznych Andrij Jaremczuk po raz pierwszy w ukraińskiej historiografii opracował ogromny zasób materiału dokumentalnego w archiwach Ukrainy i Polski, przeanalizował korpus literatury naukowej i z maksymalną dokładnością odtworzył możliwy z perspektywy dnia dzisiejszego martyrolog ukraińskich ofiar polskich morderstw w ciągu dwóch miesięcy początku wojny niemiecko-polskiej. Nie zważając na głosy, że taka praca nie jest na czasie, pomimo pandemii, wojny rozpętanej przez Rosję, przeprowadził wszechstronne badania terenowe we wsiach na cmentarzach, zebrał świadectwa potomków oraz niektórych żyjących jeszcze uczestników i świadków wydarzeń, czym przerósł wszelkie oczekiwania współczesnych historyków, ustalając ponad 1300 nazwisk poszkodowanych Ukraińców, z nich ponad 900 zabitych. Podczas badań terenowych badacz przeanalizował materiały informacyjne OUN, z których pozostały, choć daleko niepełne, dane o ukraińskich ofiarach. Prawdziwym źródłem analizy stały się 1134 księgi metrykalne, znalezione w archiwach wspomnianych obwodów. Studiując dokumenty, autor stosował przy tym metodę historyczno-krytyczną. Pojedyncze dane poszukiwacz znalazł w zasobach Służby Bezpieczeństwa Ukrainy obwodu wołyńskiego, archiwum Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego (ACDR), państwowych archiwach obwodów lwowskiego, tarnopolskiego, iwanofrankiwskiego oraz Przemyśla. Cennymi dla studiów stały się opublikowane notatki służbowe, wspomnienia żołnierzy i oficerów „wojska polskiego”, także źródła o charakterze lokalnym, wśród nich ustne, zapisy od starców, krewnych ofiar, krajoznawców oraz pisemne – różne epitafia nagrobne na pochówkach, znakach nagrobnych, które są cenne dla odzwierciedlenia minionych wydarzeń i przekazania ich następnym pokoleniom. Tą pracą autor uchylił nieznaną do tej pory stronę historii tragizmu relacji ukraińsko-polskich, nadmiernie fałszowanych przez polskich i sowieckich historyków oraz ich współczesnych apologetów, ocalił od zapomnienia nazwiska Ukraińców, poległych w wyniku polskich represji. Książka, według słów rektora Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego Borysa Gudziaka, ma na celu odpowiedzieć na społeczne zapotrzebowanie „uzdrowienia ran przeszłości” i odtworzenia modelu pojednania dwóch bratnich narodów, które wzajemnie przelewały krew od czasów Jagiellonów i Chmielniczyzny. Identyfikacja ukraińskich ofiar ze strony Polski ma na celu przede wszystkim ruszenie dialogu ukraińsko-polskiego z martwego punktu. Jaskrawym tego potwierdzeniem jest ekshumacja polskich ofiar we wsi Pużniki na Tarnopolszczyźnie oraz ukraińskich ofiar na terytorium Polski. Studiowanie tej problematyki zobowiązuje do poznania antropocentryzmu w historii narodów oraz roli historii mówionej w rozwoju ukraińskiej państwowości. Opracowujący swoją pracą dał przykład zrozumienia tego, że człowiek nie powinien pozostawać w historii anonimowy, musimy badać rolę każdego uczestnika działań z imienia i nazwiska. Ofiary polskich morderstw, których doznali Ukraińcy i nad którymi pracował poszukiwacz, miały miejsce w pierwszych dwóch miesiącach II wojny światowej, podczas których Ukraińcy doświadczyli masowych represji ze strony polskiej policji, oddziałów armijnych i innych organów administracyjnych Rzeczypospolitej. Polskim siłom okupacyjnym nie trudno było ich dokonywać, wszak w okresie międzywojennym tradycyjnie prześladowały one różne warstwy społeczne ukraiństwa: księży, nauczycieli, adwokatów, spółdzielców, przewodniczących towarzystw „Proświta”, których podejrzewano o współpracę z OUN. Panika, której doświadczyło polskie społeczeństwo podczas ataku hitlerowców na ich państwo, zaostrzana przez szowinistyczną prasę, przerodziła się w tamtym czasie w ogólną psychozę, kiedy Polacy widzieli niemal w każdym Ukraińcu niemieckiego szpiega. Polskie areszty śledcze były przepełnione ukraińskimi obywatelami. Na przykład do więzienia w Brzeżanach wtrącono około 300 osób, w Stryju – 500, w Berezie Kartuskiej ponad cztery i pół tysiąca więźniów i stały się one prawdziwymi młynami śmierci. Wiadomo, że w przededniu wojny hitlerowcy planowali za pomocą OUN zorganizować antypolskie wystąpienia powstańcze. Zachodni Ukraińcy byli gotowi do takich działań, widząc w początku niemieckiej wojny przeciwko Polsce swoje wyzwolenie od znienawidzonego polskiego reżimu, nie zważając na to, jakie mogą być przyszłe konsekwencje przedwczesnych wystąpień powstańczych. Z czasem, kiedy naziści podpisali z Moskwą pakt Ribbentrop-Mołotow 23 sierpnia 1939 r., aby uniknąć komplikacji ze Stalinem, odmówili. W Kijowie otwarto wystawę uliczną „Cerkiewny raszyzm”. Nowa ekspozycja Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej opowiada, jak Rosyjska Cerkiew Prawosławna stała się potężnym narzędziem w rękach wrogiej machiny propagandowej. RCP od początku wojny o Niepodległość Ukrainy stanęła po stronie agresora, usprawiedliwiając przemoc i nazywając zbrodnie wojenne „świętą wojną” o zachowanie tzw. „ruskiego miru” w konfrontacji z „szatańskim Zachodem”.
się od wcześniej opracowanego planu przygotowania przez Ukraińców antypolskiego powstania. Ale wydarzenia już się rozwijały, w trakcie których polskie wojsko, wycofując się, dokonywało represji na ludności ukraińskiej. Historyk A. Jaremczuk zbrojną walkę Ukraińców na terytorium Zachodniej Ukrainy podzielił na dwa kluczowe etapy: pierwszy z początkiem ataku Trzeciej Rzeszy na Polskę. W tym czasie rozpoczęły się działania powstańcze mieszkańców Galicji w powiecie zdołbunowskim województwa wołyńskiego, które charakteryzowały się szczególnymi lokalnymi wystąpieniami w celu przejęcia władzy i ogłoszenia odnowienia ukraińskiej państwowości. Drugi etap rozpoczął się wraz z wkroczeniem 17 września 1939 r. wojsk sowieckich na ziemie zachodnioukraińskie oraz aktywizacją sił prokomunistycznych we Wschodniej Galicji w celu przygotowania do ustanowienia władzy sowieckiej w kraju. Rozpoczęły się strzelaniny, zbrojne starcia, które przeradzały się w rozlew krwi po obu stronach. Im bardziej strona polska ponosiła klęski na froncie, tym silniej przejawiała się polska wrogość wobec Ukraińców. Szczególnie agresywnie objawiła się ona na drohobycczyźnie i stryjszczyźnie, gdzie polskie wojsko próbowało zaprowadzić porządek na tyłach. Ukraińcy ze swojej strony dążyli do zdobycia broni i rozpoczęcia wyzwalania rodzinnych ziem. Polacy jednak dowiadywali się o celach powstańców i, mając przewagę sił, rozstrzeliwali ich. Najwięcej strzelanin miało miejsce na mikołajowszczyźnie w województwie stanisławowskim. Ucierpiało wiele wsi powiatów żydaczowskiego, samborskiego i drohobyckiego. Złapano i torturowano dziesiątki chłopów. Do wystąpień doszło w powiecie stryjskim. Tak we wsi Synowódzko Wyżne powstańcy zniszczyli łączność telefoniczną, rozbroili polską policję i zajęli budynek poczty. W odpowiedzi oddziały wycofującego się „Wojska Polskiego” rozpoczęły ekspedycję karną: spalono 20 gospodarstw, sklepy spółdzielcze, zabito 4 osoby, jednemu z nich wyłupiono oczy i wycięto na ciele tryzub. Ze stratami dla Ukraińców przebiegły walki w Koniuchowie, Nieżuchowie, Górnym, Łukawicy Wyżnej, Lubieńcach i innych wsiach, gdzie słabo uzbrojeni chłopi. W kazaniach rozpowszechniano narracje rosyjskiej propagandy, w świątyniach patriarchatu moskiewskiego ukrywano rosyjskich zbrodniarzy wojennych i broń, księża stawali się kolaborantami i agentami rosyjskich służb specjalnych, a podburzeni przez nich ludzie z ikonami w rękach bronili okupantów. Banery wystawy opowiadają o historii współpracy przywódców Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej z sowieckimi organami karnymi, ich wsparciu dla zbrodni rosyjskiego agresora przeciwko narodowi ukraińskiemu. Inf. wł. „Ukraińskie ofiary polskich morderstw podczas wojny niemiecko-polskiej 1939 r. (wrzesień – październik)”. Zebrał i opracował Andrij Jaremczuk. Wydawnictwo Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego. Lwów, 2025. – 448 s., 12 il.
Tłumaczenie maszynowe
W ostatnim czasie Sumska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa (SOUNB) znacznie zintensyfikowała swoją pracę, stając się swoistym duchowym kręgosłupem codziennego życia setek mieszkańców zarówno miasta, jak i obwodu. Nie ma dnia, aby w placówce nie odbywały się te czy inne wydarzenia z udziałem licznych użytkowników, co dodaje sił, pewności i wiary w nowe, zwycięskie życie. O tym, jak pracuje się zespołowi w trudnych warunkach wojennych, opowiada dyrektorka biblioteki Walentyna Kalczenko, która kieruje zespołem SOUNB od 2022 roku. – Walentyno Mykołajiwno, proszę scharakteryzować sytuację i stan spraw właśnie dzisiaj, kiedy linia frontu jest całkiem blisko… – Sytuacja jest trudna, napięta, jednak całkowicie kontrolowana i pozbawiona jakichkolwiek nastrojów paniki czy lęku. Cała praca prowadzona jest zgodnie z wymogami czasu wojennego, przy ścisłym przestrzeganiu bezpieczeństwa każdego użytkownika biblioteki oraz jej pracowników. Na przygranicznej Sumszczyźnie nasza biblioteka to jeden z silnych duchowych forpocztów północno-wschodniej Ukrainy. Od samego początku pełnoskalowej inwazji, już czwarty rok z rzędu, ludność obwodu i miasta Sumy żyje w warunkach ciągłego stresu wywołanego wydarzeniami wojennymi. Po przeprowadzonej operacji kurskiej agresja ze strony wroga nasiliła się, przez co społeczności zmuszone były ewakuować swoich mieszkańców, a ich domy zostały zniszczone. Mieszkańcy Sum również żyją pod groźbą „przylotów” rakiet, szahidów, pod ciągłymi dźwiękami kanonady lub wybuchów na przedmieściach i w najbliższych miastu wsiach. Nawet o 9 rano, kiedy cały kraj zatrzymuje się na minutę ciszy, u nas jednocześnie z nią często rozbrzmiewa alarm i słychać dźwięk szahida oraz serie z karabinów maszynowych naszych obrońców. Dzieci nie mają możliwości uczęszczania do szkoły w trybie offline, to samo dotyczy studentów. Większa część przedsiębiorstw ewakuowała się do bezpieczniejszych regionów kraju lub została zamknięta. Cywile obserwują ciągłe przemieszczanie się wojskowych i sprzętu wojskowego, przez co odczuwają przynależność do wojennego rytmu życia. Mieszkańcy potrzebują niewiarygodnego wysiłku, aby w takiej atmosferze chodzić do pracy, być, jak to się mówi, w zasobach, aby adekwatnie wykonywać swoje obowiązki służbowe po bezsennych nocach, wielogodzinnych alarmach i regularnych „przylotach” do miasta, które słyszy każdy mieszkaniec, ponieważ miasto jest kompaktowe i niewielkie. Tak ciężkie okoliczności niszcząco wpływają na stan psychoemocjonalny mieszkańców, dlatego biblioteka w swojej działalności zawsze przywiązywała dużą wagę do działań na rzecz zdrowia psychicznego i ma niemałe doświadczenie w ich organizacji. Skład ludności w mieście jest obecnie bardzo różnorodny: to oczywiście sumianie, którzy nie wyjechali z miasta mimo sytuacji bezpieczeństwa, osoby wewnętrznie przesiedlone z ewakuowanych wsi, które zdecydowały się pozostać w regionie bliżej swoich rodzinnych miejscowości, a także wojskowi i weterani. Dlatego pracę organizujemy właśnie z uwzględnieniem powyższych czynników. – Proszę wymienić znaczące, Pana zdaniem, projekty i inicjatywy, które zyskały istotny oddźwięk społeczny i stały się niemałą pomocą dla użytkowników biblioteki. – Jest ich ogromna liczba i każdy ma swoje osobne, użyteczne przeznaczenie. Ale z niedawnych i zakrojonych na szeroką skalę wymienię „Biblioteki dla życia: sieć odnowy psychoemocjonalnej”, której nazwa mówi sama za siebie, a powyższe słowa dotyczą właśnie tego projektu. Pochlebnie wypowiedział się o nim dyrektor generalny Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia Jarosława Mądrego Ołeh Serbin, podkreślając, że ten „kierunek pracy stał się życiową koniecznością dla użytkowników i nową paradygmatem, który będziemy musieli rozwijać także po zakończeniu wojny”. Jeśli zaś mówić o różnorodności wydarzeń – wystawy, festiwale, „okrągłe stoły”, dyskusje, kluby zainteresowań itp., to w minionym roku uzbiera się ich w sumie do tysiąca, a w tym roku już liczone są w setkach. Oczywiście, rzecz nie tyle w statystyce, co we współczynnikach użyteczności każdego z nich, które, bez przesady, są dość znaczące. – W 2023 roku w bibliotece po raz pierwszy odbyło się duże forum książki. – I w tym roku przeprowadziliśmy je po raz trzeci, przekonawszy się, że to wspaniała forma pracy, która pozwala na jednym oddechu przeprowadzić znaczną liczbę różnorodnych wydarzeń. Forum rozpoczęło się 30 września, w Ogólnoukraiński Dzień Bibliotek, od uroczystości, na które przybyło kierownictwo Departamentu Kultury, Turystyki i Religii Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej, pisarze, wydawcy, przedstawiciele społeczeństwa, wolontariusze, użytkownicy. W tym świątecznym dniu wyróżniono podziękowaniami wolontariuszy biblioteki oraz darczyńców, dzięki którym powiększają się zbiory naszej książnicy. Zaprezentowano również wyszywane płótno „Moja Ukraina ubrała się w piksel” sumskiej mistrzyni Switłany Pikinej. W ramach prezentacji otwarto konto, na które każdy mógł dokonać bezpośredniej wpłaty dla żołnierzy z Sił Operacji Specjalnych na kierunku sumskim. Ważnym wydarzeniem stało się ogłoszenie konkursu czytania artystycznego „Ja ze światem odkrywam książkę”, mającego na celu popularyzację ukraińskiego słowa poetyckiego i wsparcie twórczo uzdolnionej młodzieży. Dla odwiedzających przygotowano lokalizacje, wśród których: wystawa książek „Literacki wszechświat współczesnej Ukrainy”, która demonstrowała szerokie spektrum literatury od wydań historycznych, krajoznawstwa, sztuki, książek o tematyce wojskowej, medycyny i współczesnej prozy po literaturę dziecięcą i książki popularnonaukowe, zakupione przez bibliotekę ze środków budżetu obwodowego; wystawa prac uczniów Sumskiej Dziecięcej Szkoły Artystycznej imienia M. H. Łysenki „Książka i pędzel: harmonia inspiracji”; bookcrossing „Przeczytałeś książkę – przekaż dalej!” – wymiana książek między użytkownikami biblioteki; wystawa cennych i rzadkich wydań „Złoty fundusz biblioteki”, która obejmowała ciekawe rarytasy przeszłości, wspaniałe przykłady druku poligraficznego, wydania faksymilowe zabytków piśmiennictwa, kolekcję najstarszych wydawnictw informacyjnych, książki alfabetem Braille'a; materiały wydawnicze Sumskiej OUNB. Podczas Forum przeprowadzono różnorodne wydarzenia i aktywności, które bezpośrednio lub pośrednio związane są z tematem czytania i książką: wydarzenie literacko-muzyczne „Słowo i pieśń jednoczą serca” dla wewnętrznie przesiedlonych mieszkańców społeczności junakiwskiej; zaprezentowano album „Narodowi architekci Ukrainy” z udziałem autora, Prezesa Ukraińskiej Akademii Architektury, narodowego architekta Ukrainy, doktora architektury, profesora Ołeha Słepcowa; wydarzenie dla odwiedzających Sumską Organizację Obwodową Ukraińskiego Towarzystwa Głuchych „Biblioteka – świątynia, w której rodzi się duchowość”; szkołę online dla kierowników placówek bibliotecznych obwodu sumskiego „Działania komunikacyjne i kampanie z pro-
Spotkanie twórcze „Emocje czytania”; literacko-muzyczny dżem „Słowo. Dźwięk. Dusza” – wydarzenie polegające na głośnym czytaniu ukraińskiej poezji oraz wykonywaniu utworów współczesnych ukraińskich bardów i wiele innych. Dla osób z dysfunkcją wzroku stworzono nowy odcinek podcastu w rubryce „Klub miłośników czytania” o nowościach książkowych ukraińskich wydawnictw, w szczególności o sześciu ciekawostkach od wydawnictwa „Fabula”. Podczas Forum biblioteka otrzymała wiele prezentów książkowych, które zasiliły księgozbiór placówki. Wyjątkowy dar – od kolegów z Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej – to prawie 100 egzemplarzy nowych ukraińskich książek dla bibliotek obwodu sumskiego, za co jesteśmy szczerze wdzięczni. – Istotnym kierunkiem pracy obwodowej biblioteki jest działalność wydawnicza. Tutaj wiodące miejsce zajmują wydawnictwa metodyczno-bibliograficzne, dotyczące historii regionu, biografii wybitnych krajan, dokumentalnej rejestracji wydarzeń wojny rosyjsko-ukraińskiej na terytorium obwodu sumskiego, naświetlania najlepszych osiągnięć i doświadczeń placówek bibliotecznych obwodu sumskiego oraz Ukrainy. Bibliotekarze co miesiąc przygotowują „Kronikę życia kulturalnego obwodu sumskiego” – na podstawie materiałów prasowych, otwartych źródeł internetowych, niepublikowanych dokumentów o najważniejszych wydarzeniach w życiu kulturalno-artystycznym obwodu; „Informacje operacyjne” – na podstawie materiałów prasowych o wydarzeniach mających miejsce w placówkach kultury obwodu itp. Swoją drogę do czytelnika znalazła nasza gazeta „WTemie”, z jej łamów czytelnik dowiaduje się o działalności SOUNB (Sumskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej), działów obsługi użytkowników, o naszych pomysłach i skrytych marzeniach. Trwa praca nad digitalizacją cennych i rzadkich wydawnictw z funduszu SOUNB w ramach projektu narodowego – Elektroniczna Biblioteka „Kultura Ukrainy”, wdrażanego przez Narodową Bibliotekę im. Jarosława Mądrego. Na dzień dzisiejszy w światowej sieci internetowej umieszczono 29 zdigitalizowanych cennych wydawnictw z naszych zbiorów bibliotecznych. Głęboka, merytoryczna praca nad zagadnieniami krajoznawczymi, działalność informacyjna, wydarzenia kulturoznawcze, aktywny udział w ogólnokrajowych akcjach, wsparcie grantowe projektów przez Ambasadę USA oraz Instytut Goethego (Niemcy) uczyniły bibliotekę zauważalną i ważną placówką w przestrzeni socjokulturowej nie tylko obwodu, ale i Ukrainy. W brutalnej próbie wojny kolektyw dowodzi swojej sprawności zawodowej, niezłomności, chęci pracy na rzecz wspólnoty terytorialnej obwodu. Jesteśmy niezawodnym zapleczem dla naszych obrońców i całego społeczeństwa, przestrzenią współdziałania, miejscem siły, wspólnotą frontu humanitarnego, która pracuje na rzecz wzmocnienia Ukrainy, rozbudowy jej przestrzeni kulturowej. Widzimy perspektywę, mamy ambitne plany, długoterminowe i krótkoterminowe zadania – uczynić bibliotekę nowoczesną, zgodnie z wymogami nowych czasów. Nasze drzwi są otwarte dla wszystkich, którzy potrzebują książki, informacji – i dla tych, którzy chcą nauczyć się pracy z komputerem, smartfonem, i dla tych, którzy chcą uczyć się, doskonalić języki obce oraz swój ojczysty, ukraiński, i dla osób z ograniczonymi możliwościami fizycznymi, i dla tych, którzy chcą czytać książki na głos, razem ze swoimi współmyślicielami, i dla tych, którzy chcą wziąć książki do przemyślanego czytania w domu. W bibliotece gromadzi się społeczność, a są to: grupy zainteresowane krajoznawstwem, współczesną literaturą, sztuką, mniejszości narodowe, osoby wewnętrznie przesiedlone, wrażliwe warstwy ludności, niechronione kategorie obywateli, którzy znaleźli się w trudnych sytuacjach życiowych, poszkodowani w wyniku zbrojnej agresji rosyjskiej i inni. – Czy biblioteka planuje podtrzymywać wysokie tempo duchowe wydarzeń dla różnych kategorii użytkowników? – Tak, będziemy robić to nadal. Przecież wspólnie z użytkownikami czujemy, że podobne wydarzenia są jak łyk ozonowanego powietrza, który dodaje sił, wytrzymałości, odporności psychicznej. W obecnych warunkach dla mieszkańców Sum i obwodu sumskiego jest to niezwykle ważne i aktualne. Informacja. Sumska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa (SOUNB) została założona 1 marca 1939 roku. Obecnie w jej kadrze jest 130 pracowników. Funkcjonuje 19 działów. Liczba użytkowników wynosi prawie 36 tysięcy. W ubiegłym roku zarejestrowano 207 677 odwiedzin. Uniwersalny księgozbiór (i inne zbiory) liczy około 500 tys. jednostek dokumentów drukowanych, obecnie jest największym magazynem książek w regionie. Biblioteka obwodowa pełni funkcje regionalnego centrum naukowo-metodycznego oraz informacyjno-konsultacyjnego dla bibliotek publicznych obwodu, specjaliści przeprowadzają analityczną i ekspercką ocenę pracy bibliotek publicznych wspólnot terytorialnych obwodu sumskiego, udzielając pomocy w organizacji szerokiego spektrum kierunków pracy bibliotecznej. Za działalność w ramach projektu „Biblioteki dla życia: sieć odnowy psychoemocjonalnej” kolektyw został nagrodzony specjalnym wyróżnieniem jury Ogólnoukraińskiego Konkursu „Biblioteka Roku 2025”: za odwagę, człowieczeństwo i wytrwałość. Rozmawiał Ołeksandr WERTIL
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
matkę po dwudziestu latach emigracji i stał się świadkiem tragedii Hołodomoru w swojej małej ojczyźnie”. Zanurza czytelnika w ciężkie dla Ukraińców lata przed II wojną światową także książka Harry’ego Langa „Na Chreszczatyku, który obecnie nosi nazwę Worowskiego...” (artykuły w amerykańskiej prasie z lat 1933–1935), którą Artemij przetłumaczył z angielskiego i z jidysz. Książka o Hołodomorze na Ukrainie, który amerykański literat zobaczył podczas swojej podróży do ZSRR w listopadzie-lutym 1933–1934 r. i napisał o tym w wydawanej w jidysz gazecie USA „Forwerts”. „Zaniepokojony tym, że jego publikacje nie odbiły się należytym echem, autor dokonał ich krótkiej retrospektywy w „New York Evening Journal”. Wybrane artykuły z serii reportaży-esejów H. Langa, a także ich retrospektywa w języku ukraińskim są tłumaczone po raz pierwszy” – zaznaczono w zapowiedzi książki, która ukazała się w tym roku i jest aktualna w świetle prób podejmowanych przez niektórych wspieranych przez obecną władzę badaczy, którzy umniejszają skalę tragedii. Otóż książka Harry’ego Langa obala podobne mity. Oto fragment: „Biedę na Ukrainie zobaczyliśmy na własne oczy. W Charkowie odzież robotników fabryk wyglądała jak łachmany ze wstążek workowego płótna. Znowu zobaczyliśmy kobiety z dziećmi na rękach. I każdy, i mężczyzna, i kobieta ma za pazuchą kromkę chleba. Idąc, cały czas gryzą go, starając się nie uronić ani okruszyny. Za pomocą członka mojej rodziny spotkaliśmy się ze współpracownikiem ukraińskich sowietów, który, jak wielu innych ukraińskich komunistów, miał odchylenie nacjonalistyczne i stale nie zgadzał się z Moskwą. Był z nami szczery, radząc odwiedzić wsie. „Sześć milionów ludzi zginęło w naszym kraju w tym roku – powiedział nam. Sześć milionów...” (Chodzi o 1933 r. – Red.). Kogo zainteresują te prace – zwracajcie się do Artemija Teodorowycza, gdyż książki wydano nie na sprzedaż i nie ma ich w księgarniach. A zakończył się ten nasycony poruszającymi spotkaniami dzień minutą ciszy przy budynku na Chreszczatyku 27-a. zajmuje się twórczością Wasyla Stusa. Znamienne, że do pracy nad projektem wystawienniczym „Póki my tu, wszystko będzie dobrze” dołączyło 14 instytucji muzealnych i archiwalnych oraz szereg osób prywatnych. Dodało to ekspozycji tej pełności i doskonałości, która jest ważna dla stworzenia realnych obrazów z życia Wasyla Stusa. Do Stusa trzeba iść. Trzeba go czytać, przemyśliwać każdy wers. Jego poezje bywają trudne, nie są brawurowe, a wypisane z tą realistyczną szczerością, która poraża, aż do gęsiej skórki. Oto to chyba nazywa się rozumieniem poetyckiego wersu. A skoro jest rozumienie, znaczy to, że poeta nadal żyje w jego strofach, wersach, każdym słowie: Ukryć się przed losem – nie było pisane. Uderzył grom – i od razu na opak poszło życie. I oto ty – wszystko, co się śniło, jako śmiercioistnienie i życiośmierć. Jak sprawiedliwie zauważono, ta wystawa to projekt miłości. Nasz bohater – poeta – nasze sumienie. I mimo że Wasyl Stus dla każdego jest inny, wystawa przyciąga jak magnes: jeszcze jeden okres życia stanął przed nami. My go nie przeżyliśmy i nie przeżyjemy. Ale możemy to poczuć, zrozumieć pośrednio, dowiadując się więcej o Wasylu Stusie i czytając jego wielką poezję. Przyciąga ona obecnie jak nigdy, gdyż właśnie jego intelektualna obecność, o której mowa była na wystawie, jest nam niezbędna, aby być silniejszymi w walce z ciemnością.
Tłumaczenie maszynowe
Ihor ZOC Dzień wspomnień o czynie samospalenia Wasyla Makucha zapadł w pamięć nie tylko minutą ciszy i światełkami świec od kilku nieobojętnych Ukraińców 5 listopada na Chreszczatyku 27a, ale także wizytą w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy, którą zorganizował reżyser filmowy Ołeksandr Riabokrys. Starsza pracownica naukowa NMHU Olha Hołdowanśka przeprowadziła nie tylko wycieczkę po wystawie „Walka o niepodległość. Twórcy. Epizody”, ale swoją natchnioną opowieścią jakby przeniosła obecnych o pół wieku wstecz. Trafiliśmy do innej epoki. Otwarta jeszcze dwa lata temu wystawa prezentuje 11 historii Ukraińców, którzy walczyli o zachowanie naszej kultury i tożsamości, bronili prawa do własnego zdania, poświęcając wolność, zdrowie, a czasem i życie. Jednocześnie wystawa poświęcona jest 11 wydarzeniom i zjawiskom z historii walki o niepodległość w ostatnich dekadach radzieckiej okupacji. Każdemu z Bohaterów odpowiada jeden taki historyczny epizod. Imiona są dobrze znane: Wasyl Stus, Wiaczesław Czornowił, Łewko Łukjanenko, Wasyl Romaniuk (Patriarcha Wołodymyr), Wałerij Marczenko, Hałyna Sewruk, Ołeś Szewczenko, Opanas Załywacha, Anatolij Łupynis, Iryna Senyk, Mychajło Horyń. Olha Hołdowanśka zwróciła uwagę: na wystawie demonstrowane są unikalne rzeczy, które bezpośrednio należały do Bohaterów. W szczególności kurtka Wasyla Stusa, która nigdy wcześniej nie była wystawiana. Jest koszula, w której był Wiaczesław Czornowił w chwili śmierci; plecak Łewka Łukjanenki, który miał przy sobie przez 27 lat w więzieniu i na zesłaniu; skufia – codzienne nakrycie głowy oraz nagrody Świętego Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Wołodymyra (Romaniuka), dzieła artystów Hałyny Sewruk i Opanasa Załywachy oraz szereg innych relikwii ukraińskiej historii. Jak mi się wydawało, każdy z obecnych, a są to ludzie obeznani z ukraińską historią, Alla KOBYNEĆ, członkini NSŻU Zdjęcie autorki Wielkoskalowy projekt wystawowy rozwinął się w Mysteckim Arsenale pod tytułem „Dopóki my tutaj, wszystko będzie dobrze”. Prezentuje on szerokiemu ogółowi wiele materiałów archiwalnych, fotografii, wspomnień związanych z wybitnym ukraińskim poetą, którego zabił radziecki system. Wasyl Stus zmarł we wrześniu 1985 roku w łagrze w obwodzie permskim, gdzie odbywał karę. Cztery lata później, 19 listopada 1989 roku, jego szczątki wraz ze szczątkami towarzyszy – Jurija Łytwyna i Ołeksy Tychego – pochowano ponownie w Kijowie na cmentarzu Bajkowa. Procesja żałobna była bardzo liczna. Ówczesnym krajem kroczyła znana gorbaczowowska „pieriestrojka”, dokładniej, zmierzała do zakończenia, jak zresztą i sam „związek nierozerwalny”. Ale nikomu z przytomnych wówczas radziecko-partyjnych działaczy, którzy mienili się demokratami, nie przyszło do głowy złożyć wniosku o uwolnienie Stusa, skazanego przez system z niezrozumiałych przyczyn. To, niestety, nie nastąpiło. Obecna wystawa to pierwszy po pełnoskalowej inwazji projekt Mysteckiego Arsenału, poświęcony historycznemu dziedzictwu literackiemu ukraińskiego poety-szestdziesiątnika. O tytule wystawy. Został wzięty z listu Wasyla Stusa do jego przyjaciela Anatolija Łazorenki w 1962 roku. Kuratorka projektu Olha Melnyk skomentowała to: „Jego przyjaciel wahał się co do szans ukraińskojęzycznej przestrzeni kulturowej w starciu z tak zwaną międzynarodową kulturą radziecką. Obecnie to wezwanie brzmi jak hasło dla zmęczonych i zwątpionych. Wśród turbulentnych okoliczności wszyscy szukamy źródeł siły i wytrwałości, a Wasyl Stus pomaga przeciwstawić się zwątpieniu. Wygląda na to, że całkiem skutecznie, ponieważ w czasie wojny rosyjsko-ukraińskiej obserwujemy zainteresowanie doświadczeniem jego pokolenia”. Ekspozycja zachwyca swoją wielowymiarowością: tutaj połączone są materiały archiwalne, współczesne opowieści, które dają możliwość zilustrowania kontekstu tamtej złożonej i tragicznej epoki, w której żył i tworzył poeta Stus, a także ruchem szestdziesiątników, z opowieści Olhy Hołdowanśkiej odświeżał swoją pamięć, wspominał ludzi związanych z bohaterami walki o Niepodległość. Na przykład, mnie w związku z historią Ałły Horskiej przypomniało się, jak artystka Ludmyła Ohniewa w Doniecku na początku tego wieku walczyła o zachowanie mozaiki „Kobieta-ptak”, którą właściciele „McDonald’sa” chcieli zniszczyć, ale społeczność obroniła relikwię i stała się ona ozdobą lokalu. Ale później miasto wpadło w okupację i obecnie nieznany jest los nie tylko tej mozaiki, ale i innych dzieł heroicznej Horskiej oraz jej towarzyszy na terytorium obwodów donieckiego i ługańskiego. Temat naszego dziedzictwa na tymczasowo zajętych przez wroga terytoriach wsparł znany badacz historii ukraińskich samospalaczy Wiktor Tupiłko. Powiedział, że obecnie nie ma informacji o założonym przez niego muzeum „Smołoskyp”, które trzeba było zostawić w Doniecku w zasadzie na pastwę losu. Na zakończenie wydarzenia w NMHU obejrzeliśmy film dokumentalny Ołeksandra Riabokrysa, poświęcony losom Wasyla Makucha. Podczas spotkania udało się wymienić poglądy z kandydatem nauk historycznych i obecnie wojskowym Artemijem Teodorowyczem, któremu podziękowałem za wsparcie finansowe „Słowa Proświty” w zeszłym roku, po naszym poznaniu się na Chreszczatyku przy tablicy pamiątkowej W. Makucha. Wtedy podarował swoją antologię „Dziennik żołnierza ZSU (kwiecień-grudzień 2022 r.)”, a tym razem zaprezentował jeszcze dwie książki. I obie – przekłady. Tak, powieść dokumentalną amerykańskiego historyka i pisarza-publicysty pochodzenia żydowskiego Mendla Oszerowicza (1888–1965) „Jak żyją w sowieckiej Rosji. Wrażenia z jednej podróży” A. Teodorowycz przetłumaczył z jidysz. Moim zdaniem, emocjonalnie ciężki tekst, a inaczej być nie mogło, gdyż mowa o tragedii ukraińskiego Hołodomoru. To nie tylko raport reporterski, „notatki z podróży” o dziennikarskiej delegacji autora do ZSRR w lutym-marcu 1932 r., to, jak zaznaczono w zapowiedzi, – „krzyk duszy syna, który odwiedził swoją ojczyznę”.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...prześledzić paralele z burzliwą ukraińską współczesnością. Wystawa rozmieszczona jest w sześciu dużych salach przestrzeni muzealnej. Każda sala to osobny rozdział wystawy, a mianowicie – 12 wątków z życia samego Wasyla Stusa oraz jego współczesnych – tych, których już nie ma, i tych, którzy wciąż żyją i pamiętają o nim. Cała ekspozycja jest jak powolna spowiedź o poecie i jego codzienności, uwięzieniu, jego otoczeniu i społecznych perypetiach. Ale główny punkt ciężkości opowieści skupia się wyłącznie na poecie, i to się czuje, począwszy od wejścia na wystawę, gdzie wita nas jego wielka fotografia.
Główną cechą projektu wystawienniczego jest wykorzystanie archiwum poety. Zawiera ono, oprócz źródeł papierowych, znaczną liczbę materiałów audio i wideo.
„Możemy usłyszeć żywe opowieści ludzi, którzy jakby występują jako mediatorzy między przeszłością a teraźniejszością. Przedstawione przez nich wątki stały się podstawą naszego projektu – kontynuuje pani Olena. – Nie staramy się przeopowiedzieć biografii Wasyla Stusa, lecz skupiamy się na zasadach etycznych, gdzie kluczowe pojęcia „kształtowanie”, „kwitnienie” i „samosobonapełnienie” opisują złożony model zachowania i twórczości Stusa. Jego poezji, studiów literaturoznawczych i publicystyki, przekładów i prozy trudno pojąć bez zrozumienia kontekstu. Życie i twórczość Stusa, jak splot, są wzajemnie powiązane i współzależne, a głoszone przez niego wartości moralne są nierozłączne od czynu… Bez wątpienia wartość artystyczna większości jego tekstów równa się osobistym cnotom autora, z których główną jest uczciwość… Stus stawał się drażniącym czynnikiem dla władców i literackich funkcjonariuszy, mało zrozumiałym dla najbliższego otoczenia, i w końcu samotnym – „jednym przeciw całemu światu”.
W ekspozycji widzimy odtworzone rękopisy Wasyla Stusa. W szufladach stołów można dostrzec tablety, a następnie obejrzeć materiały wideo z opowieściami znanych Ukraińców, usłyszeć utwory poety w ich recytacji. Te utwory wcześniej były zakazane do druku i pozostawały „w szufladzie” lub rozpowszechniały się potajemnie, poprzez samizdat. My, wstrzymując oddech, możemy usłyszeć głos samego poety, który zachował się na taśmach magnetofonowych dzięki jego przyjaciołom.
Uzupełnieniem ogólnego obrazu tamtej epoki są prace Alli Horskiej, Opanasa Zalywachy, Haliny Siewruk, przedstawione w ekspozycji. Warto zwrócić uwagę także na autorskie czytanie utworów poety. Ten unikatowy zapis został wykonany przez Leonida Selezniennkę pod koniec lat sześćdziesiątych. Taśmy zostały zachowane u Iwana Kałyniczenki. Pod koniec lat osiemdziesiątych jego syn Jurij wykonywał kopie i rozdawał je przyjaciołom, wśród nich był Ołesj Fedoruk, który przekazał taśmy do ekspozycji. Zatem przed nami stoi ten zapis, który, według słów organizatorów wystawy, został wykonany z oryginału ponad 70 lat temu.
Szczególną uwagę przyciągają rękopisy poety. Zdecydowana większość z nich to przekłady. Są one pełne licznych poprawek, ponieważ Wasyl Stus bardzo skrupulatnie podchodził do swojej pracy literackiej.
Ciepło i wzruszająco zabrzmiały na wystawie słowa Małgorzaty Dowhań, dziennikarki, kulturoznawczyni, współczesnej Wasyla Stusa, która przypomniała dzień, gdy po raz pierwszy zobaczyła poetę z żoną. Od tego czasu rozpoczęła się ich przyjaźń, która stała się ważną częścią jej życia. Nawiasem mówiąc, w ekspozycji znajduje się rzeźba wykonana przez męża Małgorzaty Dowhań, rzeźbiarza Borysa Dowhania, na której widzimy jakby żywego Wasyla Stusa.
Pani Małgorzata powiedziała również bardzo ważną rzecz: cieszy się, gdy widzi, jak młodzież sięga po poezję i zwłaszcza ciekaw-
Tłumaczenie maszynowe
Nasz rozmówca William Wolak (ur. 1954) to znany amerykański pisarz, naukowiec i działacz społeczny. Przez długi czas pracował jako wykładowca na Uniwersytecie Paterson, Uniwersytecie Fairleigh Dickinson oraz w Wyższej Szkole w Bogocie, gdzie wykładał historię literatur anglojęzycznych i twórczość literacką, łącząc pracę naukową i pedagogiczną z twórczością pisarską i translatorską. Laureat licznych nagród naukowych, w szczególności Fundacji Fulbrighta, Fundacji Freemana, nagrody poetyckiej Europejskiej Akademii Nauk, Sztuk i Literatury w Paryżu (2018) oraz Wielkiej Nagrody Międzynarodowej Akademii Literackiej im. Mihaia Eminescu (Rumunia, 2022). Członek Akademii Poetów Amerykańskich. Był redaktorem wydań specjalnych czasopisma „Syndic” (2022), poświęconych literackiej recepcji wojny rosyjsko-ukraińskiej, i pracuje nad tłumaczeniem Antologii poezji ukraińskiej w USA. Bierze udział w pracach ruchu wolontariackiego na rzecz wsparcia Ukrainy. Dmytro Czystiak: Drogi Williamie! Serdecznie dziękuję za zgodę na odpowiedź na pytania, a także za konsekwentne wspieranie kultury ukraińskiej, dlatego gratulujemy Panu nagrody, medalu „Za poświęcenie i miłość do Ukrainy” z błogosławieństwa Jego Świątobliwości Patriarchy Filareta. Skąd wziął się pomysł na przygotowanie wydań specjalnych czasopisma literackiego „Syndic”, poświęconych Ukrainie? William Wolak: Przede wszystkim pozwólcie, że serdecznie podziękuję za uhonorowanie mnie medalem, co było całkowitym zaskoczeniem, nawet nie mogłem o tym marzyć. Od wielu lat współpracujemy z LeRoyem Chatfieldem nad wydawaniem czasopisma „Syndic”, gdzie zawsze jestem angażowany do redagowania numerów międzynarodowych. Sprzyja to szerszej promocji autorów zagranicznych. Kiedy rozpoczęła się wojna i Kijów znalazł się pod ostrzałem, właśnie redagowaliśmy piąty numer międzynarodowy czasopisma, do którego włączyliśmy także Pana wiersz „Żywa ziemia”, napisany pod ostrzałem. Nas wszystkich poruszył ten wiersz, gdyż czuć w nim było siłę, pewność zwycięstwa, solidarność Ukraińców, którymi się zachwycamy. Dlatego postanowiliśmy poświęcić następny numer czasopisma Pana poezji, zredagowanej i przeczytanej przez amerykańskich artystów. Moje słowo wstępne do tego wydania przetłumaczono na dziewiętnaście języków i rozpowszechniono w różnych krajach. Ale postanowiliśmy na tym nie poprzestawać: daliśmy możliwość poetom z całego świata przesłania swoich utworów dotyczących nieuzasadnionej agresji armii rosyjskiej przeciwko narodowi ukraińskiemu. Tak więc wydanie 49. rozpoczęło się tłumaczeniem czterech wierszy Tarasa Szewczenki, a po nich opublikowaliśmy już poetów amerykańskich i zagranicznych. Właściwie na nasz apel odpowiedziało tylu autorów, że przygotowaliśmy także wydanie 50., gdzie jeszcze więcej poetów zareagowało na okropności rosyjskiego wojska na Ukrainie. Redakcja tak określiła nasz cel: „mamy nadzieję, że uda nam się zachęcić poetów świata do wypowiedzenia się przeciwko straszliwym mękom, jakie zadano naszym ukraińskim braciom i siostrom”. Dodam jeszcze jedno: kiedy widzisz tak straszne, odrażające, niewiarygodne przejawy agresji, słyszysz kłamstwa bluźnierczej propagandy i najbardziej masowe po II wojnie światowej, porażające akty ludobójstwa, po prostu nie sposób milczeć! Poeci, artyści muszą ujawniać te straszne działania, tę przemoc, te zbrodnie wojenne, które muszą zostać ukarane. D. Cz.: Rosyjska agresja przeciwko Ukrainie drastycznie zmieniła nasze życie. Niektórzy eksperci uważają zbrodnie wojenne za akt ludobójstwa przeciwko cywilizacji ukraińskiej i europejskiej. Jakie jest postrzeganie zbrojnej agresji na Ukrainę ze strony społeczeństwa amerykańskiego, a w szczególności środowisk literackich? W. W.: To nawet dziwne, ale całe społeczeństwo amerykańskie zjednoczyło się w przeciwdziałaniu niemoralnej i niesprawiedliwej inwazji na Ukrainę. Mogę bez przesady zaświadczyć: nic w nowożytnej historii tak nie zjednoczyło Amerykanów, jak ta agresja i nieustanne zbrodnie, ludobójstwo ludności ukraińskiej. Każdego dnia mamy nadzieję, że coraz nowocześniejsza i skuteczniejsza broń jak najszybciej dotrze do śmiałków z ukraińskiego wojska, aby wypędzić tych odrażających rosyjskich najeźdźców! Wszyscy uważnie śledzą informacje o wojnie, studiują mapy z nazwami już znanych miast, a kiedy na polu bitwy jest zwycięstwo, to dla nas, dla sąsiadów, dla całego cywilizowanego świata jest to również zwycięstwo! Bądźcie pewni – wszyscy z zapartym tchem śledzą zdumiewającą odwagę Ukraińców w tej wojnie! Autorytarny reżim Putina i jego zbrodnicze otoczenie odpowiedzą za ten straszny błąd. Zamiast solidarności Rosja otrzyma to, co musi otrzymać to zdegenerowane państwo. Zamiast rozwijać swój kraj, odizolowali ludność i skazali ją na nieuchronne zubożenie w wyniku recesji gospodarczej. Zamiast rozłamu NATO, wzmocnili je, rozszerzyli i nadali jego istnieniu nowy sens. Środowiska literackie, podobnie jak nasi obywatele w ogóle, chcą wspierać Ukrainę, jak tylko mogą. Jak widać z opublikowanych w czasopiśmie „Syndic” utworów, pisarze i artyści wyrazili swoje stanowisko wobec tego barbarzyństwa, nieludzkiego okrucieństwa, które wydawało się niemożliwe w XXI wieku. D. Cz.: Pańskie wsparcie dla kultury ukraińskiej poprzez tłumaczenia i angażowanie partnerów międzynarodowych jest bezcenne. Pojawił się pomysł wydania antologii poezji ukraińskiej w USA. Czy może Pan opowiedzieć o tym szczegółowo? W. W.: Jak już wspomniałem, opublikowaliśmy szereg wydań czasopisma „Syndic” poświęconych Ukrainie. Również następne wydanie międzynarodowe czasopisma poświęcimy współczesnej poezji ukraińskiej. Zapoznaliśmy się z wydaną niedawno przez Pana u Christopha Schomana antologią „Słoneczne klarnety” w języku francuskim. Z Pana udziałem, pod Pana redakcją przetłumaczę na angielski niektóre z opublikowanych w niej utworów. Mam nadzieję, że w ten sposób dość szybko i skutecznie wypromujemy tych autorów – pomimo strasznych czasów, które dla Was nastały. Z czasem przygotujemy jeszcze jedno wydanie, poświęcone poetom, którzy piszą o okropnościach wojny, wyrządzonych przez rosyjskiego agresora. D. Cz.: Miło było zobaczyć wśród autorów czasopisma „Syndic” przedstawicieli różnych krajów i kontynentów w geście solidarności z Ukrainą. Proponujemy opublikować ich utwory nie tylko w ukraińskich mediach, ale także w przyszłej Antologii solidarności z Ukrainą. Czy uważa Pan, że ten pomysł jest słuszny? W. W.: Oczywiście, wspaniały pomysł. Jestem przekonany, że wszyscy autorzy będą dumni, że ich wsparcie dla Ukrainy urzeczywistni się także w tym projekcie. Możecie liczyć na mnie we wspieraniu tak wspaniałej inicjatywy – Antologii solidarności z Ukrainą, która musi koniecznie ujrzeć światło dzienne. D. Cz.: Czy widzi Pan Ukrainę jako część Unii Europejskiej i organiczną cząstkę cywilizacji europejskiej? W. W.: Nie mam żadnych wątpliwości, że w przyszłości Ukraina stanie się częścią europejskiej rodziny narodów i świata zachodniego w ogóle. Wierzę, że Unia Europejska wkrótce zaprosi Wasze państwo. Bo właśnie taki jest postęp historii, a jej nie zdoła zatrzymać żaden dyktator, nie zdołają poskromić żadne zastraszania, nie zdołają oczernić żadni przekupieni przez rząd propagandyści.
Tłumaczenie maszynowe
Jurij MOSENKIS, doktor nauk filologicznych, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. W ukraińskiej tradycji ludowej obok kolęd cerkiewnych istnieją kolędy heroiczne (najważniejsza – o szturmie na Carogród przez księcia, w którego postaci połączono Olega, Igora, Światosława w wyprawach na Bizancjum oraz Włodzimierza w wyprawie na Korsuń) oraz kolędy kosmogoniczne. Podobnie jak na Bałkanach, epos mitologiczny poprzedza heroiczny. W ukraińskich kolędach świat tworzą ptaki – sokoły, gołębie lub wrony. Rekonstrukcję staroukraińskich tekstów umożliwiają zarówno parametry ówczesnego języka, jak i poetyckie współbrzmienia, którym wówczas nadawano magiczne znaczenie. Porównanie wariantów tekstowych pozwala zaproponować kilka rekonstrukcji tekstów obrzędowo-magicznych. Kiedy nie było białego świata, Wtedy nie było ziemi i nieba, Jedynie było sine morze, Pośród morza zielony jawor, Na jaworze trzy wrony, Świat uświęcają, rzecz mówią, Jak im świat stworzyć. Pierwsza wrona nurkuje w morze… Druga wrona nurkuje w morze… Wariant rekonstrukcji początku: Pośród dworu zielony jawor, Pod jaworem czarne bobry… Jest też wersja z gołębiami: W sinym morzu dwa dęby, Na dwóch dębach dwa gołębie… Płyną gołębie w głębiny, Wzięły siny srebrny kamień – Stał się z niego jasny miesiąc, Wyniosły złoty piasek – Stały się z niego częste gwiazdy. Sine niebo, jasne słońce, Jasny miesiąc, częste gwiazdy! Oczywiście teksty te wykonywano podczas obserwacji w Nowy Rok (w przesilenie zimowe – święto nowego narodzenia słońca, kojarzone ze stworzeniem świata) Drogi Mlecznej (postrzeganej jako drzewo) oraz gwiazdozbiorów Orła i Łabędzia obok niej. Dodatkowej symboliki nadawała zbieżność czasu wysiadywania jaj przez ptactwo wodne (kaczkę i gęś) z okresem Księżyca – uosobienie odrodzenia jeszcze od epoki kamienia. Właśnie tym uwarunkowany jest kult ptaka wodnego w Trypolu, zorientowanym na kult Księżyca. Kosmogoniczny motyw stworzenia świata przez ptaka (kaczkę, gołębia, sokoła, wronę), który nurkuje na dno morza i wydobywa ziemię, znany jest wielu mitologiom. Oczywiście tutaj szczególną rolę odgrywała symbolika jaja (przypomnijmy ukraińską bajkę „Jajko-pisanka”). W mitologii fińskiej i karelskiej, poetyzowanej w „Kalevali”, ptak gągoł zniósł jajo, z którego powstał świat. W mitach ludów rdzennych azjatyckiej i amerykańskiej północy ptakiem-stwórcą występuje wrona. Yatagarasu „wielka wrona” prowadziła pierwszego legendarnego japońskiego cesarza Jimmu na podbój Yamato – terytorium najstarszego japońskiego państwa. Tak samo mityczny sokół Turul (od tureckiego togrul) przyprowadził Węgrów z Uralu nad Dunaj. Wrona – ptak szamanistycznego boga Apollina (który latał na łabędziach); wieszcze wrony towarzyszą staroskandynawskiemu bogu-szamanowi Odynowi (który ma ośmionogiego konia, jak jelenie w syberyjskim folklorze). W opowieściach o biblijnym Noem i babilońskim Utnapisztimie wrona obok gołębia wyznacza pojawienie się suchego lądu po potopie – powtórzenie aktu stworzenia świata z wód. U Czukczów i północnoamerykańskich Indian (Tlingitów, Haida, Tsimshian) głównym światotwórczym działaniem wrony jest zdobywanie świateł (porównajmy chiński obraz słońc-wron). Wspólny szczegół (wydobywanie piłek ze światłami) świadczy o istnieniu mitu jeszcze przed powstaniem Cieśniny Beringa około 12 000 lat temu. U Koriaków i północnoamerykańskich Indian wrona zdobywa również słodką wodę. W północnych mitologiach ma ona cechy szamana. Oczywiście początkowo była bóstwem, a potem pomocnikiem bóstwa. Prasłowiańskie *чьрнъ ворнъ – magiczne współbrzmienie (ker- „czarny” w wielu językach świata pochodzi od krakania wrony, jak aqua / kawa „woda, rzeka” – od rechotania żaby). Obraz wrony może być tak samo ogólnoświatowy, jak nazwa czarnego koloru, pochodna od dźwięku krakania. Porównajmy jeszcze wronę, malgaskie (Madagaskar) vorona „ptak”, w językach Oceanu Spokojnego burun „ptak”, sumeryjskie buru „ptak”. W ten sposób mity o stworzeniu świata przez ptaki, ubrane w słowa przez staroukraińskie kolędy, sięgają dalekiej prehistorycznej przeszłości. Współczesne obliczenia astronomiczne pozwoliły za pomocą programu komputerowego dokładnie określić czas tego zjawiska i wymodelować je. Zatem 3 kwietnia 33 roku po Chr. wydarzyło się rzadkie zjawisko astronomiczne. Po zachodzie Słońca, który trwa zazwyczaj około godziny, rozpoczęło się zaćmienie Księżyca, które trwało około dwóch godzin. Razem – trzy godziny. Przy tym zachód Słońca i zaćmienie Księżyca w ustnej opowieści zlały się w jeden obraz. Tak „niewiarygodne” wydarzenie okazało się całkowicie realnym zjawiskiem niebieskim – astronomia potwierdziła przekaz trzech Ewangelii. O tych i innych faktach naukowego potwierdzenia Nowego Testamentu mowa w właśnie wydanej książce doktora nauk teologicznych archimandryty Jurija (Mosenkisa) „Astronomia potwierdza Ewangelie”. Przygotowane do druku jeszcze dwie książki autora „Astronomia Apokalipsy” oraz „Niebiańskie znaki świąt prawosławnych – potwierdzenie kalendarza starostylnego” czekają na wydanie i prezentację.
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro KOLIADENKO, stypendysta prezydenta na rok 2025, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody im. Ołesia Honczara
Ewangelie podkreślają, że w godzinie Męki Chrystusowej doszło do zaćmienia Słońca, trwało ono trzy godziny. Przez wiele wieków ten fragment Pisma Świętego pozostawał przedmiotem ostrej krytyki. Wiadomo bowiem od dawna z astronomii, że po pierwsze, zaćmienie Słońca trwa zaledwie kilka minut, a po drugie, w dzień Wielkanocy Księżyc jest w pełni, kiedy może nastąpić zaćmienie Księżyca, a nie Słońca.
Tłumaczenie maszynowe
Halyna Sadowska Zdjęcia udostępnione przez tarnopolską „Proświtę”. Składając sprawozdanie, szefowa miejskiego oddziału „Proświty” Natalia Czorna zaznaczyła, że na pierwsze dwa lata jej przewodniczenia przypadły COVID-19 i początek pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, ale od 2023 roku proświcianie zaktywizowali się i przez te prawie trzy lata przeprowadzili ponad 300 różnorodnych wydarzeń, zrealizowali szereg ciekawych projektów. Odczuwalnie wzrosły szeregi jej aktywnych członków, przybyło też mniej aktywnych, ale zainteresowanych pracą prośwician. Miejską „Proświtę” znają, mówi się o niej. Wiele udało się zrobić dzięki partnerskiej współpracy z radą miejską, w szczególności z jej wydziałem kultury i sztuki. Choć jest jeszcze nad czym pracować. „Naszym najbliższym zadaniem jest stworzenie mapy tradycyjnej autentycznej kuchni Tarnopolszczyzny, bo tylko nasz obwód jej jeszcze nie ma” – powiedziała Natalia Czorna. Zastępczyni przewodniczącej, radna obwodowa Iryna Szumada podkreśliła: „W „Proświcie” łączy nas to, że zebrali się tu ludzie, którym nie jest obojętna Ukraina, jej obecne bóle. Wiele wydarzeń przeprowadzamy dla naszych wojskowych, w szczególności tych, którzy leczą się w naszych szpitalach, a także dla osób wewnętrznie przesiedlonych”. Inna zastępczyni przewodniczącej miejskiego oddziału, aktywna proświcianka z wieloletnim doświadczeniem Halyna Szot podkreśliła jeszcze jeden aspekt pracy organizacji społecznej: „W „Proświcie” robisz nie to, co trzeba, jak w pracy, a to, co kochasz, do czego lgnie dusza. Mnie ciekawie było komunikować się z osobami wewnętrznie przesiedlonymi, opowiadać im, czym żyje nasz kraj, o jego historii, o wybitnych ludziach. Ten projekt już się kończy, ale trwał prawie dwa lata. Teraz chętnie pracuję ze studentami: chodzimy do szpitala do naszych obrońców, przygotowujemy dla nich numery koncertowe. Inicjuję także nowy projekt – tym razem dla rodzin poległych obrońców”. I to przy tym, że Halyna Hryhoriwna jednocześnie prowadzi jeszcze dwa projekty: „Ukraiński język Zwycięstwa” dla dzieci osób wewnętrznie przesiedlonych oraz ekologiczny – „Chronimy pamięć, upiększamy miasto”. Nawiasem mówiąc, Halyna Szot została laureatką popularnego na Tarnopolszczyźnie konkursu „Człowiek roku” właśnie za działalność oświatową. I był to drugi przypadek w 25-letniej historii konkursu. Pierwszą była wieloletnia szefowa, a obecnie honorowa przewodnicząca miejskiego oddziału Daria Czubata. Koleżankę-proświciankę wsparł Mychajło Ratusznyj – zastępca przewodniczącej miejskiego oddziału „Proświty” i drugi radny obwodowy w jej szeregach. „Każdy powinien być na swoim miejscu i robić to, co kocha i potrafi. Ja może nie umiem śpiewać, jednak znam się na sprawach wydawniczych. Miło mi powiedzieć, że jestem proświcianinem: pracujesz – i twoją pracę widać” – powiedział pan Mychajło. I dodał: u niego miłość do „Proświty” jest rodzinna – w domu zebrał się niewielki proświciański ośrodek, w którym jest on z żoną, teściową i małą córeczką. A jak nie wspomnieć o artystce Natalii Basarab. Ona choć nie zabierała głosu, ale cała proświciańska świetlica jest obwieszona jej pracami – i one przemawiały za nią bardziej niż słowa. Wrażenie robią w szczególności portrety naszych obrońców, stworzone w salach szpitalnych, pod wspólnym tytułem „Ich oczy patrzą w duszę”. Zaznaczano, że ta wystawa wkrótce pojedzie do Irlandii. Jeszcze jest wolontariuszka Ołena Mudra z jej „Banderolką Zwycięstwa”, naukowczyni, wykładowczyni Kolegium Halickiego imienia Wiaczesława Czornowoła Olha Spilniczenko z projektem „Kobiety w nauce”, gospodynie Olha Czajka, Oksana Zinkewycz i Iryna Szumada z „Halickim warzywem”, Daryna Szczucka z młodzieżowym projektem „Pamłodź”, poetka Marija Karpyk z „Klubem samotnych serc”… Sądzę, że one też mogłyby sporo opowiedzieć o własnej pracy, wszak każdy tutaj jest z powołania serca i robi to, co kocha. Dlatego też pozytywnie ocenił pracę miejskiego oddziału „Proświty” przewodniczący jej organizacji obwodowej Petro Szymkiw. Podkreślił on również główne zadania prośwician, które sprowadzają się do trójjedynej formuły: odrodzenia narodu ukraińskiego, zachowania języka ukraińskiego i ochrony tradycji ukraińskich. Emocjonalnie przemawiała też kierowniczka wydziału kultury i sztuki rady miejskiej i również aktywna proświcianka Switłana Kozelko: „Cieszę się, że nasza „Proświta” jest tak aktywna, że tak wiele robi. My siejemy takie małe ziarna, które, być może, nie zawsze dobrze wschodzą. Ale jeśli nie siać, to w ogóle nic by nie wzeszło”. Na przewodniczącą miejskiego oddziału na kolejne cztery lata konferencja ponownie wybrała Natalię Czorną – dziennikarkę, która odnalazła się w tej organizacji społecznej, zjednoczyła wokół niej tyle nieprzeciętnych kreatywnych ludzi, którzy mogą, chcą – i pracują – aby nie gasła pochodnia „Proświty”. Odbyła się konferencja sprawozdawczo-wyborcza tarnopolskiego miejskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. W jego schludnej świetlicy zebrał się proświciański aktyw miasta, aby podsumować wyniki pracy za miniony okres, wymienić się poglądami na aktualne tematy, nakreślić zadania na przyszłość. Do szczerej i otwartej rozmowy pobłogosławił prośwician centrum obwodowego ich duchowny, proboszcz duchownego centrum Świętej Trójcy ku czci Daniela Halickiego, mitrat protojerej Mykołaj Zinkewycz. Od lewej do prawej: tarnopolskie proświcianki Olha Czajka, Halyna Szot, Iryna Skaskiwi, Iryna Szumada przygotowują smakołyki dla wojowników.
Tłumaczenie maszynowe
Patriarcha Filaret niszczy moskiewskie plany dotyczące rozłamu w ukraińskiej Cerkwi. Świadczy o tym poniższa wiadomość. Na mecie swojej życiowej drogi odwiedza swoich wychowanków i stwierdza, że Bóg jest miłością. Co ciekawe, w znak pokory Patriarcha przyszedł bez patriarszego kukla.
Błażennejszy Metropolita Kijowski i całej Ukrainy Epifanij 5 listopada spotkał się w swojej rezydencji ze Świątobliwym Patriarchą Filaretem. Wcześniej Przewodniczący Prawosławnej Cerkwi Ukrainy odwiedził władykę Filareta w jego rezydencji 26 października i osobiście pozdrowił Jego Świątobliwość z okazji 30-lecia intronizacji. W kolejnym spotkaniu, które odbyło się w Domu Metropolitalnym, wzięli udział także metropolita lwowski i sokalski Dymitr, metropolita doniecki i mariupolski Serhij, metropolita białocerkiewski Jewstratij oraz arcybiskup wyszogrodzki Agapit. Na początku rozmowy Błażennejszy Metropolita Epifa-
Tłumaczenie maszynowe
Olena ŁOHINOWA, pracownica naukowa Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka
Niedawno w Czerniowieckim obwodowym muzeum pamięci Wołodymyra Iwasiuka odbyło się wydarzenie, które połączyło głębię badań z atmosferą szczerej serdeczności. W ramach autorskiego cyklu Ałły Antofijczuk „Przemowa ciszy” uczestnicy piątego spotkania mieli okazję usłyszeć i poczuć Fedkowycza żywego – poprzez jego słowa, uczucia, listy. Wykład-prezentacja stał się prawdziwym dialogiem z epoką. Badaczka dyskursu epistolarnego Bukowiny XIX–XX wieku, docent Katedry Współczesnego Języka Ukraińskiego Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Ju. Fedkowycza, znana ukraińska językoznawczyni Ałła Antofijczuk przedstawiła Jurija Fedkowycza jako poetę, oświeciciela i zarazem myśliciela epistolarnego, który w każdym liście pozostawiał ślad duszy i narodowego bólu. W listach do przyjaciół, współtowarzyszy broni, współmyślicieli ukazuje się jego wierność słowu, miłość do języka, oddanie narodowi. W muzycznej ciszy brzmiały jego żywe intonacje: „Tak ja nasz naród całym sercem kocham, i dusza moja przepowiada, że jego wielka dola czeka…”, a także: „Bracie miły, poddaję się zupełnie w Twoje ręce…”. Te wiersze, wypowiedziane dziś, nabrały nowego brzmienia – jako duchowe posłanie do współczesnych, jako przypomnienie, że język to nie tylko środek porozumiewania się, lecz forma bytu narodu. Tradycyjnie na tych spotkaniach cisza miała swój muzyczny głos – skrzypce. W wirtuozowskim wykonaniu studentek-skrzypaczek Czerniowieckiego Obwodowego College’u Sztuk im. Sydora Worobkewycza Tetiany Burdejnej i Olhy Komarewycz utwory Johanna Bacha „Preludium E-dur”, Georga Philippa Telemanna „Menuet”, Wolfganga Amadeusza Mozarta „Duet” (klasa wykładowcy L. O. Martyniuk). Wydawało się, że melodie odpowiadały wewnętrznemu rytmowi listów Jurija Fedkowycza. Dźwięki królowej instrumentów muzycznych – skrzypiec – to delikatnie dotykały powietrza, to narastały falą, jakby samo słowo stawało się muzyką. Skrzypce były emocjonalnym nerwem wydarzenia, który łączył czasy i głosy. Dlatego jesteśmy bezgranicznie wdzięczni starszej wykładowczyni ČOFKM im. S. Worobkewycza Ludmile Orestiwnie Martyniuk za pielęgnowanie utalentowanych studentów i wieloletnią owocną współpracę. Estetyczną oprawą wydarzenia stała się recytacja poezji Jurija Fedkowycza przez studentki pierwszego roku wydziału filologicznego – Dariny Hanusiak, Tetiany Mojsiuk, Anastasiji Łohin. Ich głosy – czyste, szczere, jak młode struny skrzypiec – wypełniły przestrzeń echem miłości do ojczystego słowa. Symboliczne jest, że wydarzenie odbyło się właśnie w roku, w którym Czerniowiecki Narodowy Uniwersytet im. Jurija Fedkowycza obchodzi 150-lecie założenia. Jego imię to nie tylko fakt historyczny, lecz żywa energia słowa, która również dziś kształtuje pokolenie tych, którzy myślą i mówią po ukraińsku.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
oświecenia, aż do uznania jej twórczości w Moskwie, Leningradzie, Paryżu. Respekt dla Autorki! Już zaznaczaliśmy, że L. Łysenko przez długi czas pracowała w telewizji, oczywiście to doświadczenie nie mogło nie odbić się na jej biografii Marii Prymaczenko. Jak dla mnie, ten wpływ jest bardzo pozytywny, zaznaczył się on głównie w kinematograficznym widzeniu przez Autorkę tych czy innych epizodów życia Marii Prymaczenko i ukraińskiej wsi w ogóle. Imponuje pod tym względem scena pogrzebu babci, gdzie nie tylko ujawnia się głęboka znajomość ludowego obrzędu, ale i pokazywane jest nieziemskie zło, dokonane przez agitbrygadę kulturalną, w ludowym i ogólnoludzkim pojmowaniu tego wydarzenia. Nie mniej imponującym od strony emocjonalnej jest stworzony przez Autorkę obraz zrzucania dzwonu z cerkwi, kiedy wszystko wokół stało się białe, jak biała bezmowna pustynia. I ratowanie tego dzwonu przez wiejskiego filozofa-myśliciela dziadka Semka – jako osobny obraz ludowego oporu, z którym solidarna jest nie tylko Maria, ale i sama Autorka. Tak samo – proces zabierania ze wsi ikon, który poraża mistyczną atmosferą nieuchronnej biedy, mającej być odpłatą za to świętokradztwo z jednej strony – i ratunku rodziny Marii za ocalenie domowej świętości przez babcię Marii. Imponuje poprawne, bardzo wrażliwe przedstawienie przez Autorkę relacji Marii z matką, ojcem, babcią i dziadkiem. Jak wiemy, rodzina nie uznawała prawa Marii do bycia po prostu wolną artystką. W ich rozumieniu powinna zajmować się czymś pożytecznym, co ma jej zapewnić „chleb powszedni”, kiedy ich zabraknie. W tym – i tragedia artysty, i w tym – przejaw matczynej miłości i troski o córkę-inwalidkę. I trzeba było umieć przedstawić to wszystko tak, aby czytelnik rozumiał z jednej strony życiowy dramat niezrozumienia z najbliższymi dla Marii ludźmi, a z drugiej – wcielić ich rozumienie miłości do jedynej córki, która okazała się nie taką, jak wszyscy. Autorka bez wątpienia poradziła sobie z tym trudnym zadaniem, dlatego, w odróżnieniu od okoliczności życia Kateryny Biłokur, jak wiemy to z opisów Mykoły Kaharlyckiego, w nas, po przeczytaniu powieści, nie powstaje ciężkie uczucie niechęci do życia rodzinnego Marii. Zgadzamy się z tym, że oni na swój sposób kochali ją i dali wszystko, co mogli. Tak samo, oczywiście, dotyczy to motywu miłosnego, być może wypisanego przez Autorkę z nieco nadmierną uwagą i pasją, ale tak zrozumiałego z uwagi na namiętność każdego artysty, jak to widać w jego twórczości. Inaczej po prostu być nie mogło – i w tym przekonuje nas Autorka. Właśnie dlatego trylogia kończy się nie narodzinami wymarzonego syna Marii, a przeczuciem jego narodzin. Maria jest w ciąży, jej płód dojrzewa, jak dojrzewają jej kolejne dzieła artystyczne i zwycięstwa, o których wiemy już my – współcześni jej zwycięskiego pochodu we współczesnym świecie sztuki, kiedy imię artystki stało się marką Ukrainy, kiedy wychodzą liczne albumy i książki z jej imieniem, kiedy odbywają się liczne wystawy jej dzieł, kiedy szerzą się nawet podróbki jej prac. Tak więc wniosek: powieść-biografia Ludmyły Łysenko „Światotworzenie od Marii” – to wspaniały bezpiecznik przed powstawaniem podróbek także w traktowaniu życia i twórczości tego Mistrza ukraińskiego malarstwa ludowego. Po tej powieści już nikt nie odważy się przedstawić jej biografii, zaczynając „od siebie” kochanego i swoich obserwacji: albo jako coś przypadkowego, mało znaczącego i nietrwałego, jako przejaw przemijającej mody „na wszystko, co ludowe”, albo jako nieumotywowane pojawienie się unikatu sztuki na pustyni. Bo w odtworzonej biografii Ludmyły Łysenko i pojawienie się Marii Prymaczenko, i jej twórczość artystyczna – są głęboko umotywowane ukraińską tradycją, ukraińskim sposobem życia i artystycznymi przejawami jego odtwarzania. Oczywiście, na tym nie kończy się twórczy zakres autorki w tej powieści. Zainteresowany czytelnik odnotuje tutaj szczegółowy przekrój środowiska artystycznego lat 30.-40., do którego należeli znani w tamtym czasie działacze kultury, sztuki
Tłumaczenie maszynowe
Olha KOBEC
Jako jasna kometa wdarła się w przestrzeń literacką Ukrainy pisarka Ludmyła Łysenko. Znana swego czasu jako naukowczyni, która przez dziesięciolecia badała tak zwaną „prymitywną” ukraińską sztukę XX wieku, po latach – jako dziennikarka telewizyjna, która pozostawiła swój niepowtarzalny ślad w rozwoju programów artystycznych tego podchwytliwego i kapryśnego rodzaju środków masowego przekazu. Potem na dziesięciolecia zniknęła z pola widzenia życia społeczno-publicznego – i oto objawiła światu swoją trylogię z życiorysem Marii Prymaczenko „Stwarzanie świata od Marii”, która obecnie jest zapisana na „długiej liście” kandydatów do Nagrody Szewczenkowskiej za 2026 rok w dziedzinie literaturoznawstwa i kulturoznawstwa. Oczywiście, w tej sprawie będą różne opinie i sądy. Jedni będą zachwycać się śmiałością autorki, inni dziwić się zuchwałości, jednak nikt nie odbierze jej własnego uświadomienia wartości tego dzieła, jeśli rozpatrywać je z „punktu widzenia wieczności”. Żeby nie pojawił się kiedyś badacz, jak powiedzmy, teraz Tamara Husejnowa w radiu, która w swojej książce „Ukraińskie radio. Historia burzliwego wieku” określiła „głosem epoki” Niepodległości Ukrainy oddaną, przekonaną komunistkę Switłanę Horłową, znaną z ogromnego skandalu, kiedy to jako wierna „pomocnica partii”, na wszystkich zebraniach i antenach broniła polecenia jednego ze swoich przełożonych, by wprowadzić na ukraińskiej antenie kopię rosyjskiego nadawania czasu. Powiedzmy, trzeba było spikerom i wszystkim pracownikom Państwowego Komitetu Telewizji i Radia ogłaszać na antenie nie „ósma trzydzieści rano”, „druga godzina w nocy”, a tylko „osiem trzydzieści rano”, „dwie godziny w nocy”. Wtedy podniosła się cała fala protestów ze strony świadomych Ukraińców, w tym także w Ukraińskim Radiu, i głupie polecenie zostało odwołane. Jednak pojawiła się T. Husejnowa, która, najwyraźniej, w tamtym czasie jeszcze pieszo pod stół chodziła i nie wie ani o tym skandalu, ani w ogóle nic o prawdziwych ukraińskich dziennikarzach tamtego czasu i ogłasza właśnie Switłanę Horłową „Głosem” epoki Niepodległej Ukrainy. Nie Petra Bojka, którego ubóstwiali słuchacze, nie Emmę Babczuk, której do dziś wdzięczni słuchacze piszą zachwycone listy, nie Anatolija Pohribnego z jego sławnymi rozmowami „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba”, które uświadomiły, przywróciły do przytomności niejednego Ukraińca, nie Katerynę Motrycz z jej wiekopomną „Modlitwą do języka”, a właśnie tę osobę, która nigdy niezależnym ukraińskim myśleniem, albo jak propaguje ta sama Husejnowa, we współczesnej interpretacji „krytycznym” myśleniem się nie odznaczała… Tak więc, z punktu widzenia wieczności życiorys Ludmyły Łysenko ma nieocenione znaczenie. Ona nie po prostu bada twórczość znanej mistrzyni, bo z archiwów wyuczyła i zbadała te czy inne materiały. Ona jest młodszą współczesną, żywym świadkiem i tym badaczem, który miał bezpośredni żywy kontakt przez pół wieku z przedmiotem swoich badań, którego po prostu niczym innym zastąpić nie można. Tak, bez wątpienia, Ludmyła Łysenko posiada talent literacki, jej życiorys, pomimo objętości trzech ogromnych tomisk, nie obciąża czytelnika neutralnymi, ale malowniczymi opisami „dla opisów” czy naukowymi wywodami i charakterystykami. Jej pisarstwo jest obrazowe, dynamiczne, pełne wewnętrznej logiki i przekonania. Ono zachwyca, ono skłania do jeszcze większego zagłębienia się w materiał tej epoki, którą bada autorka. Jednak to wszystko równo jest naukowe, kulturoznawcze badanie. Bo kto teraz wie o „artystycznych” nowinkach, przyniesionych przez bolszewików, jak to „demianobiednowcy”, „agitbrygada kulturalna”, która miała właśnie „trzy fury z różnym przeznaczeniem”, „pociąg antyreligijny”, w którym byli prawdziwi milicjanci z „niebieskimi czapkami”? I jak to wszystko wykorzystywano w komunistycznej, antyreligijnej propagandzie? I kto konkretnie się tym zajmował? I jak to wyglądało w życiu? I jak było odbierane przez ludzi? I jak wpływało na formowanie światopoglądu Marii Prymaczenko? I jakie były społeczne skutki takiej „artystycznej” propagandy? Wszystkie odpowiedzi na te i wiele innych pytań znajdziemy w powieści L. Łysenko, która podaje czytelnikowi swoją wiedzę lekko i swobodnie, tworząc (czy odtwarzając?) te czy inne okoliczności życia swojej bohaterki. Tym, bez wątpienia, pisarka jest bardzo bliska autorom takich biograficznych bestsellerów swojego czasu, jak André Maurois we Francji czy Irving Stone ze swoim słynnym życiorysem „Udręka i ekstaza” o Michale Aniele. Jednak, oczywiście, na naszym, ukraińskim gruncie, z naszymi cierpieniami i z naszymi radościami początku i połowy dwudziestego wieku, jak odbiły się one w życiu i twórczości genialnej ukraińskiej artystki „z ludu” Marii Prymaczenko. Znajdziemy, oczywiście, w powieści L. Łysenko także dokładną, doskonałą wiedzę o procesie tworzenia przez artystkę swoich arcydzieł. Wielu, najwyraźniej, porazi fakt, że szukała i znalazła malarka „z ludu” odpowiedzi na najważniejsze pytanie „jak?” stworzyć ten czy inny rysunek, kiedy jeszcze tylko zaczynała swoją życiową drogę, nie od nauczycieli, nie z książek, a w głębinach twórczości ludowej, obserwując, jak kobiety „plotły” kołacze, jak sama ona zdołała wcielić w zwykłym ogrodowym strachu na wróble artystyczny obraz, który zachwycił współmieszkańców, jak maska jasełkowa zdołała wcielić się w artystyczny obraz. O tych rzeczach żaden kulturoznawca nie wyszuka danych w archiwach – tylko w żywym kontakcie z artystą można dojść do takich głębin twórczości. A jeszcze – poraża autorska doskonała wiedza o poleskich ludowych zwyczajach i obrzędach. Powiedzmy, wątek o kopaniu studni – a w nim nie tylko artystyczny obraz „dokopywania się do głębin”, ale i zwyczajowa mądrość, która wymagała odwdzięczyć się studniarzowi za ten proces poznania niebylejakimi symbolami: wyszywaną koszulą, ręcznikiem i nowym wiadrem. Najtrudniej, oczywiście, badaczowi życia i twórczości artysty wykryć, jak właśnie, kiedy właśnie dochodzi do jego twórczego olśnienia na stworzenie swojego arcydzieła i jak odtworzyć ten moment w swoim badaniu, żeby było to przekonujące, dowodowe, a w przypadku L. Łysenko – jeszcze i obrazowe i dynamiczne, czego wymagał wybrany gatunek opowieści. Oczywiście, tutaj można by napisać naukowy traktat o wpływie otaczającego życia na formowanie cech gatunkowych dzieł artysty i formowanie jego artystycznego widzenia. A można pójść inną drogą, jak zrobiła to L. Łysenko, kiedy po prostu pokazała czytelnikowi, jak doszło do procesu zdziczenia, wydawałoby się, zwykłych ludzi z jednej strony, i jak dzikie zwierzę przejmuje czysto ludzkie cechy dobra i światła. Dlatego autorka przedstawia kilka scen z prawdziwego życia Marii Prymaczenko – zabójstwo bezbronnej chłopki Frosi, która odznaczała się bezmierną miłością do swoich pięciorga dzieci, pogrzeb brata Jurija, a zwłaszcza pogrzeb babci, który przekształcił się w bestialstwo niebywałej skali. A z drugiej strony – adopcja tych nieszczęsnych pięciorga sierot przez „nieporządną” w oczach współmieszkańców kobietę. Albo najlepsze ludzkie cechy dobroci i miłości, których wcieleniem stał się pies Kirian i kot Chomko. Wszystko to zmuszało spostrzegawcze oko artystki do przemyślenia na nowo, odczucia świata i swojego widzenia w nim dobra i zła, a z drugiej strony – pragnienia odtworzenia tego swojego nowego widzenia w dziełach sztuki. I wtedy pojawiają się pierwsze dzieła słynnej „zwierzęcej” serii Marii Prymaczenko – początkowo w strachach na wróble, maskach, a już później i w malarstwie. Oczywiście, prawdziwe dzieło sztuki – to nie kopia codziennego faktu, czymkolwiek by on nie był. Tutaj potrzebna jest jeszcze i autorska fantazja, twórcza wyobraźnia. I tutaj znowu można było napisać naukowy traktat o powstaniu fantazyjnego myślenia u artystki, analizując te czy inne jej dzieła. A można było pokazać, jak właśnie to się działo na przykładzie jej życia i twórczości. Do tego, oczywiście, trzeba było dokładnie znać życie swojej bohaterki, słyszeć jej własne rozważania na ten temat. Wskazującym w tym względzie jest zrozumienie przez autorkę pierwszych artystycznych przejawów charakteru Marii Prymaczenko, kiedy zaczęła zajmować się wyszywaniem ręczników, zaczęła pracować w Iwańkowskiej pracowni haftu maszynowego. I zrozumiała, że tworzenie niezliczonych kopii „francuskiego richelieu” według gotowych szablonów – nie dla niej. Woli tworzyć swoje własne wzory na ręcznikach, choć wymaga to wyczerpującej żmudnej pracy nad każdym z nich, niż stukać na maszynie setki kopii produkcji, która wymagała tylko ilości, a nie własnej twórczości. Co więcej, odrywając się od tej, właściwie, taśmowej pracy „dla chleba powszedniego”, wniosła swoje twórcze podejście do tej rutynowej pracy, tworząc bardzo modny ówczesny atrybut: kołnierzyk-ozdobę „żabot” z własnym wyhaftowanym wzorem „francuskiego” richelieu, jako wyraz swojej artystycznej fantazji. Twórczą wyobraźnią przyszłej malarki naznaczone są i strachy na wróble, które tworzyła z portretowym podobieństwem do współmieszkańców, wkładając w nie albo dobre, albo złe cechy charakteru, jak choćby Horbotrus, Czulindra i inni. I te same jasełkowe maski, wykonane przez Marię, które porażały współmieszkańców wyraźnie zaznaczonymi charakterami. Ale przecież to wszystko musiała autorka, Ludmyła Łysenko, nie tylko znać z opowieści artystki i współmieszkańców, ale i zrozumieć znaczenie tych faktów dla formowania obrazowego myślenia artystki. Oprócz tego, w powieści przekonująco pokazano proces twórczego wzrostu artystki: od tych samych kołaczy, masek, strachów na wróble, pierwszych szkiców na piecu i malowania chaty, przez hafty własnych skomplikowanych wzorów ściegiem płaskim na ręcznikach, wykłady stołecznych kulturoznawców, momenty twórczego
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
i literatury, w szczególności opisane są wyraziste postacie P. Tyczyny, O. Kornijczuka, W. Kasijana, P. Rudiakowa, H. Werowki, środowisko teatralne oraz inni działacze, w szczególności rówieśnicy – przyszli klasycy ukraińskiej sztuki plastycznej Iwan Honczar, Tetiana Pata, Nadija Biłokoń, Paraska Własenko, Marfa Tymczenko, artyści Wasyl Sedlar, Mychajło Bojczuk, Fedir Kryczewski, z którymi Maria Prymaczenko była osobiście zaznajomiona, o każdym z nich miała własne zdanie, każdy z nich odegrał określoną rolę w jej życiu i kształtowaniu się jako artystki o światowym imieniu. Życiorys jest cenny również tym, że wyraźnie utrwalono tu okresy historyczne, przez które przeszła Ukraina – i komunizm wojenny z jego najwyższym stadium – NEP, a potem siłowe tworzenie kołchozów, ich upaństwowionej formy – sowchozów, polityka oddzielenia cerkwi od państwa i jej potworne formy z niszczeniem nie tylko cerkwi, ale i duchownych oraz samych wierzących, tworzenie „świątecznej atmosfery” na cześć „12. rocznicy rewolucji październikowej” za pomocą środków wyrażania przymusowej miłości do nowych, wprowadzanych przez przybyszów zwyczajów… Wszystko to i wiele innych rzeczy z naszej, teraz już dalekiej i mało zbadanej przez prawdziwych badaczy historii, jaskrawo przedstawiła i przeanalizowała L. Łysenko w swojej trylogii, odtwarzając bohaterkę swojej opowieści nie w jakiejś bezludnej, sztucznej przestrzeni „czystej sztuki”, a w interakcji z rodziną, mieszkańcami wsi, środowiskiem artystycznym Kijowa, centrum rejonowego Iwankowa itp., odkrywając dawne konflikty, opór wobec nowości nowej władzy, mimo rozstrzeliwań niepokornych, donosów sąsiadów, zdrad i oszczerstw, podstępów i podłych, zazdrosnych plotek. No i jakże bez mistyki! Jest nią przesycona niejedna historia o Marii Prymaczenko, zarówno w młodości, dojrzałości, jak i w dorosłym życiu. Sceny mistyczne są opisane jaskrawo, miejscami z humorem, ale z dokładną znajomością sprawy i wszystkich mistycznych wpływów. Te wtręty ludowej mistyki, zwłaszcza pod koniec powieści, być może aż przesycają tekst, jednak niosą swój ładunek informacyjny, sprzyjają zrozumieniu tego, jak ludowy żywioł przekształca w mistyczne wszystko to, co jest niedostępne dla prostego wyjaśnienia rzeczy i zdarzeń. I rzeczywiście tak jest: jak te wszystkie niezrozumiałe bestie z ludzkimi twarzami, które przedstawia Krzywa Maria, mogły aż tak spodobać się gdzieś tam w Moskwie czy w jakimś Paryżu, że przywieźli ją aż samochodem do wsi, pod samą chatę! Mistyka! Albo: dlaczego zdrowy, przystojny młodzieniec Wasyl, który służy gdzieś aż w Kijowie czy jeszcze wyżej, upodobał sobie ją, Marię, a do tego ma się z nią ożenić?! Czary, bez wątpienia jej czary wpłynęły na młodzieńca! Wiele można pisać o literaturoznawczej trylogii Ludmyły Łysenko „Stwarzanie świata od Marii”, zgłoszonej w tym roku do zdobycia Nagrody Szewczenki. Nie wiem, jak Komitet oceni tę pracę, ale dokładnie wiem, że ten trzyksiąg w historii ukraińskiej sztuki zajął już swoje unikalne i prestiżowe miejsce, z którego nikt nie jest w stanie go ani przesunąć, ani zignorować. A sama Ludmyła Łysenko zajmuje teraz pierwszą pozycję w rzędzie historyków sztuki w temacie badań ukraińskiej ludowej sztuki plastycznej XX wieku. Innych badaczy tego tematu i tego okresu o takiej sile, takim talencie i takich kompetencjach po prostu nie mamy.
Tłumaczenie maszynowe
Jarosława RYZNYKOWA, m. Odessa
8 listopada 2025 roku w Międzynarodowym Centrum Kultury UNION (ul. Troicka 43) odbył się wieczór muzyczno-poetycki poświęcony twórczości Mykoły Wingranowskiego – poety, reżysera filmowego, aktora, jednego z najjaśniejszych przedstawicieli pokolenia szestdziesiątników. Wydarzenie odbyło się w ramach „WINGRANOWSKYJ ART FEST” we współpracy z klubem literackim PPO – „Poeci i pisarze Odessy” oraz ChBF „O krok bliżej”, przy wsparciu Departamentu Kultury Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej. Tego wieczoru poetyckie słowo Wingranowskiego brzmiało w wykonaniu młodych poetów i poetek: Maryny Zaburannoj, Anny Małyckiej, Sabiny Kamińskiej, Aryny Kowtaniuk, Wiktorii Tarasenko, Witalija Boszkowa, Ołeha Taraniuszyna oraz Marii Czekariowej. Ich głosy stworzyły żywą, emocjonalną paletę – każdy wiersz Wingranowskiego nabierał nowego brzmienia, rezonując z naszą rzeczywistością. Poruszająco i świetliście zabrzmiały pieśni w wykonaniu Ksenii Hnatuszczenko, a muzycznym sercem wieczoru stał się maestro Ołeksij Petuchow, którego gra wypełniła przestrzeń wyrafinowanymi rytmami, współbrzmiącymi z nastrojami i obrazami poety, odzwierciedlającymi energię i głębię jego wersów… Szczególnego symbolizmu wydarzeniu nadał udział Ołeksy Ryznykowa – poety, tłumacza, literaturoznawcy, jednego z ostatnich przedstawicieli pokolenia szestdziesiątników, który osobiście znał Mykołę Wingranowskiego, uczęszczał do kółka dramatycznego w Pierwomajskim Domu Kultury na Bohopolu (niedaleko 17. szkoły, którą ukończył Mykoła), kontaktował się w odeskim okresie 1963–1966 lat, utrzymywał przyjacielskie stosunki do ostatnich dni poety. Podzielił się ciepłymi i jednocześnie bolesnymi wspomnieniami o swoim ziomku z Pierwomajska – o jego drodze, charakterze, wewnętrznej godności i miłości do Ukrainy, która nigdy nie była deklaracją, a sposobem życia. I jego opowieść zabrzmiała jak żywa obecność czasu – tych rozmów, sporów, przeżyć, inspiracji, z których rodziła się ukraińska poezja drugiej połowy XX wieku. Jaskrawym świadectwem charakteru poety stała się historia, którą Ołeksij Ryznykow przywołał z kwietnia 1963 roku. Wtedy, podczas ich spotkania w Pierwomajsku, Mykoła Wingranowski opowiedział Ołeksie o swoim wystąpieniu-reakcji na oskarżenia o formalizm podczas republikańskiej narady aktywu twórczej inteligencji i pracowników ideologicznych Ukrainy. Słuchając go, Ołeksij, który odsiedział już w Mordowii swój pierwszy wyrok za antyradziecką agitację, początkowo nawet nie uwierzył, że Mykoła mógł prosto w twarz partyjnym funkcjonariuszom rzucić takie słowa: Nie! Ten naród z krwi i ziemi ja nie oddam nikomu i za nic! On mój, on ja, on – świat w moim czole, dlatego życie jego i imię nie przepadną! … W bitwie losów, polityk i systemów moje naboje – w jego armatach. Ja nie sługa jego, ja – syn jego na czatach, ja – syn zorzy jego, co z Kobziarza rośnie!.. Ja formalista? Ja naplułem na treść? Odpowiadam wam nie figuralnie – jeśli naród mój liczy się formalnie, wtedy ja rzeczywiście jestem formalistą! Lecz gdzie się podziejesz, skoro świat zakłosił waszym pustokłosiem w siwe noce, żal jednego, że w locie do piękna narodowi nigdy nie napluć wam w oczy!.. Ale już następnego dnia, otrzymawszy „Literacką Ukrainę”, przeczytawszy słowa z wystąpienia Andrija Małyszki: „Wy, Mykoło Stepanowyczu, mówicie, że jesteście synem narodu, a nie sługą. A ja się szczycę, że jestem sługą narodu…”, biegł do Mykoły przepraszać za wątpliwości. Było to bodaj najjaskrawsze i najbardziej szczere wystąpienie Wingranowskiego przeciwko systemowi radzieckiemu. A ja, słuchając tej opowieści, myślałam – skąd biorą się tacy Ludzie?! Przecież zaledwie kilka lat przed narodzinami Wingranowskiego w 1936 roku, Ukraina przeżyła ogromną tragedię Hołodomoru 1932–1933 lat, który celowo został zorganizowany przez władzę radziecką, aby złamać i upokorzyć ducha Ukraińców. W 1937–1938 – osiągnęły szczyt straszne represje stalinowsko-komunistycznego terroru, które zabrały życie setek tysięcy Ukraińców i miały zasiać strach w sercach ludzi. Ileż smutku, cierpień i strasznych strat Ukrainy i jej narodu! Ale… Zaprawdę, jak pisał Tychyna: „Gdzie burze spadają, tam tęcza wstaje…”. W tym samym 1936 urodzili się Iwan Dracz, Wasyl Zacharczenko, Wołodymyr Pidpałyj, Nadija Switłyczna, Wałentyn Moroz, Iwan Marczuk, w 1937 – Wiaczesław Czornowił, Ołeś Szewczenko, Stepan Chmara, Petro Osadczuk, Iwan Hel, Ołeksij Ryznykow, Hałyna Mohyłnyćka, Nina Biczuja, Jewhen Hucało, Wołodymyr Rutkiwski, Wołodymyr Jaworiwski, Jurij Szczerbak, Osadczuk Petro, Lidija Oreł, Ada Rohowcewa oraz inni obrońcy praw człowieka, działacze społeczni, pisarze, pedagodzy, uczeni, aktorzy! Ukraina znowu i znowu rodziła tych, którzy świecili w ciemności, którzy nieśli jej słowo, godność i prawdę. I Wingranowski – jeden z nich. Poeta, który przyszedł na świat, by zaświadczyć: My znowu jesteśmy. My – późni. Najpóźniejsi. Co wyrośli z chudych matek w ogrodzie porąbanym. To poczucie przynależności do narodu ukraińskiego nie opuszczało poety, kształtowało jego paletę pisarską, dyktowało czyny i słowa, aż po takie: My tutaj. My jesteśmy. My – wszyscy. My – grupa. Jednoczmy się! My ten grunt wydarzeń przyszłych, decydujących…. Nie wierzę w boga – w Ukrainę. Ona mój bóg i przewodnik. W wolność wierzę, wierzę w pokój. I choć zginę – do zgonu. Aż dreszcze przechodzą – na ile aktualne są to słowa właśnie dla naszych czasów! A zakończył się nasz wieczór zagłębiania w poezję Wingranowskiego wystąpieniem Ołeksandra Wysockiego – organizatora i pomysłodawcy „WINGRANOWSKYJ ART FEST-2025”, który już po raz trzeci wystartował w Pierwomajsku (jak ja czekam na jego przemianowanie w Bohopol!) na głównych lokalizacjach – w Krajoznawczym.
Oleksa Riznykiw podczas wystąpienia w muzeum i hubie artystycznym „Wingranowski”. Ołeksandr opowiedział, że 4 listopada odbyła się premiera zdigitalizowanego filmu Petra Marusyka „Mykoła Wingranowski” (1992), w którym sam poeta rozmyśla, wspomina, deklamuje – żyje przed kamerą. A 7 listopada, w dniu urodzin Wingranowskiego, w ramach festiwalu zaprezentowano pierwszą pełną biografię poety – wspaniałą książkę naukowczyni Switłany Bohdan „Wingran: Życie Mykoły Wingranowskiego”. W tym roku do festiwalowego maratonu dołączyli: Anżelika Rudnyćka – artystka, piosenkarka, prezenterka telewizyjna, popularyzatorka ukraińskich tradycji; Łarysa Nicoj – pisarka dziecięca; Natalija Miedinowa / Ciocia Panda – popularna animatorka dziecięca i autorka treści dla dzieci; Anatolij Kyczynski – laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki; zespół „Mowa”, wykonujący piosenki ukraińskiej estrady lat 60.–70., a także liczni wielbiciele talentu poety. Zespół ludzi o podobnych poglądach zrobił już niemało, ale właśnie teraz kładziony jest fundament pod wielki jubileusz – 90-lecie urodzin Mykoły Wingranowskiego w 2026 roku. I nie chodzi tu tylko o pamięć – to sprawa naszego frontu kulturowego, oporu wobec rusyfikacji. Ołeksandr Wysocki podkreślił: „Przeciwko nam walczy zrusyfikowany YouTube, TikTok, rosyjska literatura i popkultura, sowieckie pomniki i mity. Okupują one umysły ludzi swoimi książkami, świątyniami, blogerami, „kamedi-klabami” i filmami. A potem człowiek traci zdolność do oporu, bo sam powoli staje się spornym terytorium. Musimy mówić o Wingranie, musimy popularyzować ukraińskich poetów, musimy tworzyć bardzo fajne, silne zaplecze. Bo jeśli nie będziemy mieli ukraińskiej tożsamości, jeśli w naszych głowach nie będą brzmiały wiersze Wingranowskiego i piosenki współczesnych ukraińskich muzyków – to o co my walczymy?”. Jego wystąpienie stało się głębokim akordem wieczoru i swoistym manifestem festiwalu: kultura dzisiaj nie może być „poza wojną”, bo właśnie ona jest naszą duchową obroną. A dobrowolne datki, zebrane podczas wydarzenia, zostaną przekazane na wsparcie wojsk obrony przeciwlotniczej Sił Zbrojnych Ukrainy w obwodzie odeskim – jako znak wdzięczności dla tych, którzy dzisiaj bronią nieba, pod którym żyje ukraińskie słowo.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
prowadzi ślepe oddanie człowieka strasznym ideom oraz to, że za zbrodnię przyjdzie kiedyś w końcu odpowiedzieć. W ogóle cały spektakl jest pełen symbolizmu. W nim, powiedzmy, wiele jakichś spraw, działań czy nawet zjawisk interpretuje się za pomocą piasku. Olesia zauważa, że występuje on w teatralnej inscenizacji nie tylko jako znak czasu, a nawet popielisko czasu, który skończył się dla postaci. Ten piasek, wyjaśnia reżyserka, to coś martwego, więc nie rozumiemy, gdzie przebywa postać – w czyśćcu czy w piekle. W końcu każdy symbol, nawet każdy rekwizyt w monodramie ma jakiś określony sens, a nawet podwójny, na przykład sznur początkowo kojarzy się z pępowiną, następnie z dziecięcą zabawką, liną nad przepaścią. Zaskoczyły mnie swoim symbolizmem nawet kostiumy. Dodam, że stworzyła je artystka Iryna Składan. Inscenizację bardzo trafnie uzupełnia także muzyka Antona Bajbakowa. Po raz pierwszy ją, a dokładniej piosenkę, Olesia Szpyrna usłyszała w jednym ze spektakli Lwowskiego Narodowego Teatru Dramatycznego im. Marii Zańkowieckiej. Zaczęła szukać kompozycji Antona w różnych serwisach wideo. Kiedy zaczęła pracować nad „Falą”, zrozumiała, że tylko muzyka Bajbakowa jest jej potrzebna. Kompozytor pozwolił wykorzystać własne utwory muzyczne, które już gdzieś brzmiały, i trzeba zauważyć, że bardzo organicznie wtopiły się w monodram młodego twórczego duetu z Tarnopola. Inscenizację „Fala” zarówno reżyserka, jak i aktor tworzyli dwa miesiące. Wasyl Didenko mówi, że całkiem „przytulnie pracowało się razem”, nie było jakichś wielkich sporów, wspierali, uzupełniali się nawzajem. Jednocześnie podkreślają, że nie dążyli do stworzenia jakiejś ilustracyjnej rzeczy, a „wziąć, przekazać coś ze środka, żeby widz myślał-rozważał, zwrócił uwagę na symbole, nadał im znaczenie”. Na premierze wśród widzów zauważyłem aktora Mykołę Bułata, który w Tarnopolu w swoim monoteatrze „Wędrujący kot” stworzył kilka spektakli jednego aktora. Poprosiłem go, by kilkoma zdaniami podzielił się wrażeniami z „Fali”. „Dzisiejszy spektakl to dobry przykład dla wielu studentów i aktorów, by uczyć się pracować tak plastycznie, głosowo. To reżyserski spektakl, a nie aktora jako takiego. Ale, moim zdaniem, trochę było za dużo różnych obrazów” – tak krótko odpowiedział pan Mykoła. Ja osobiście nadałem znaczenie temu monodramowi. Olesia i Anton są przekonani, że ich sceniczne dzieło będzie przyciągać widza do teatru. Powiem, że warto iść oglądać, ale trzeba rozumieć, że to dramat, do tego psychodeliczny. koszowy zaporoski”. W nim dramaturg zwraca się do brzemiennych w skutki i tragicznych stron ukraińskiej historii – okresu likwidacji przez Imperium Rosyjskie Siczy Zaporoskiej w 1775 roku. Dramat cieszył się popularnością, wchodził do repertuaru połtawskiego, czernihowskiego i innych ówczesnych teatrów amatorskich, był ważnym elementem kształtowania narodowej świadomości historycznej wśród widzów. Dmytro Mychajłowycz Starycki zmarł po 1871 roku w mieście Krasnohrad (obecnie obwód charkowski). Opracował Ołeh PUSTOWHAR, przedstawiciel UINP w obwodzie połtawskim
Tłumaczenie maszynowe
Na małej scenie Tarnopolskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego młoda reżyserka Ołesia Szpyrna zaproponowała własne spojrzenie na znaną nowelę psychologiczną „Ja (Romantyka)”. Aktor Wasyl Didenko w monodramie „Fala”. Mykoła Szot. Zdjęcia autora. Na reżyserskim horyzoncie Tarnopolszczyzny zabłysło nowe imię – Ołesia Szpyrna. W Tarnopolskim Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Tarasa Szewczenki zadebiutowała inscenizacją baśni angielskiego pisarza i matematyka Lewisa Carrolla „Alicja w Krainie Czarów”. W listopadzie tego roku na małej scenie zaproponowała własne spojrzenie na nowelę psychologiczną Mykoły Chwylowego „Ja (Romantyka)”, zapraszając widzów na monodram „Fala”. W okresie świątecznym obiecuje podarować dzieciom i ich rodzicom scenicznego „Grincha” na podstawie książki amerykańskiego pisarza i rysownika Theodora Seussa Geisela „Jak Grinch ukradł święta”. Ołesia pochodzi z miasta Wuhłedar w obwodzie donieckim. Po ukończeniu szkoły średniej postanowiła uczyć się w Charkowie, gdzie najpierw ukończyła kolegium artystyczne, a potem tamtejszy Narodowy Uniwersytet Sztuki im. Iwana Kotlarewskiego; stopień magistra wciąż zdobywa. Z początkiem pełnoskalowej wojny przeprowadziła się na Połtawszczyznę, a później do austriackiego Grazu. Jednak miłość powołała ją z zagranicy do ojczyzny, do Tarnopola. W pięknym mieście w czasie wielkiej wojny wraz z rodzicami zamieszkał charkowianin Wasyl Didenko. Przez życie chłopak i dziewczyna idą już od kilku lat, razem studiowali i ukończyli to samo kolegium, uniwersytet, teraz także przygotowują się do zostania magistrami na tej samej uczelni. Zakochani pracują obecnie razem w Tarnopolskim Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Tarasa Szewczenki. W twórczym tandemie Ołesia i Wasyl 220 lat temu, 12 listopada 1805 roku we wsi Storożowe w powiecie połtawskim (obecnie należy do hromady osiedlowej Czutiwka w rejonie połtawskim obwodu połtawskiego) urodził się Dmytro Starycki – ukraiński działacz teatralny, reżyser-amator i dramaturg, autor dramatu „Ostatni koszowy zaporoski”. W tym roku 220. rocznica jego urodzin z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) oraz zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej „O obchodach dat pamiętnych i jubileuszy w latach 2024–2025” jest obchodzona na szczeblu państwowym. Według danych badacza Wałerija Tomazowa, kozacko-starszyński ród Staryckich wywodzi się od połtawskiego protopopa Łuki Semenowycza i jego potomków – połtawskich i mirhorodzkich sotników pułkowych, chorążych i oboźnych; którzy zapoczątkowali dwie główne gałęzie rodu – połtawską i mirhorodzką. Dmytro Starycki jest wywodzącym się z gałęzi połtawskiej, a do mirhorodzkiej należeli pisarz Mychajło Starycki oraz jego córki – znane ukraińskie intelektualistki Ludmyła, Marija i Oksana. Po zdobyciu wykształcenia w korpusie kadetów Dmytro Starycki poświęcił kilka lat służbie wojskowej (od 1829 do 1834 roku). Wkrótce prawdziwe powołanie znalazł w sztuce scenicznej, stając się w tamtym czasie jedną z kluczowych postaci, wystawili pod osąd tarnopolskiego widza monodram „Fala” na podstawie noweli psychologicznej Mykoły Chwylowego „Ja (Romantyka)”. Oczywiście, to kanoniczne dzieło Wasyl po raz pierwszy przeczytał w szkolnej ławce. „Nie powiem, że aż tak bardzo mi się spodobało, ale poruszyło swoim zakończeniem” – przyznaje aktor. Dlatego, studiując na uniwersytecie, próbował mimo wszystko jakoś nad nim pracować. Do magisterium trzeba było przystąpić z jakimś projektem, chłopak wybrał właśnie utwór „Ja (Romantyka)” z założeniem, że zrealizuje go w gatunku monodramu. „Przecież jego obrazy nie są odrębne, a stanowią część samej postaci, jego wewnętrzne demony” – twierdzi Wasyl. Dla Ołesii Mykoła Chwylowy to „bardzo interesująca osobowość”, którego twórczość w czasach komunistycznych była zakazana, a powróciła do czytelnika dopiero w niepodległej Ukrainie. Zatem dla młodej reżyserki praca w gatunku monodramu była fascynująca. I zabrała się za tworzenie „Fali”. Ostatecznie mówi, że było to wyzwanie nie tylko dla niej, ale i dla Wasyla. Przecież to także ich praca magisterska, w której Ołesia badała specyfikę pracy reżysera nad monodramem, a Wasyl, odpowiednio, aktora. „Dlatego bardzo ciekawie było zrobić ten krok w coś nowego, strasznego, bo monodram to ogromna praca zarówno reżyserska, jak i aktorska, aby utrzymać uwagę widza” – mówi dziewczyna. Nie trzeba też zapominać o kameralnej przestrzeni i wielkiej pracy z aktorem, zarówno psychicznej, jak i fizycznej. Czy nie bali się, na ile współczesny widz zrozumie Chwylowego? „To był chyba największy strach – twierdzi Ołesia. – Ale tworzyliśmy „Falę”, bo pragnęliśmy pokazać, jaki jeszcze może być teatr”. Oczywiście, streszczać noweli Mykoły Chwylowego czy zapoznawać czytelników z jej postaciami czarnego trybunału, sadystami – Doktorem Tagabatem, Andriuszą, Degeneratem oraz „Ja”, który twierdzi, że jest i czekistą, i człowiekiem, chociaż zwycięża w nim jednak czekista, nie ma sensu, każdy zna ten utwór choćby ze szkolnych lat. Mnie ciekawi, jak reżyserce i aktorowi udało się przekazać własną wizję tej noweli widzowi, jakie środki w tym celu wykorzystali? Przede wszystkim powiem, że monodram określono gatunkowo jako dramat psychodeliczny. A zatem już z tej definicji wynika, że aktor będzie musiał pracować nie tylko w błyskawicznych przemianach, ale przedstawiać postacie w silnym pobudzeniu psychicznym czy w odurzeniu narkotykowym. Zadanie nie z łatwych. Ale Wasylowi Didence udawało się być na tej granicy. Co więcej, taki stan, odczucia postaci kojarzą się z falą, która jednocześnie symbolizuje cykliczność zdarzeń w życiu i historii. Dlatego spektakl rozpoczyna się i kończy wzburzonymi falami i pokazuje, jak kształtuje się osobowość na tle różnych wojen, rewolucji, kataklizmów społecznych, do czego
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
w dziedzinie tworzenia ukraińskich teatrów amatorskich. Odegrał ważną rolę w kształtowaniu ukraińskiej sztuki teatralnej, kładąc fundamenty, na których później wyrosła profesjonalna scena. W Czernihowie taki teatr stworzył wraz ze swoim ziomkiem Opanasem Markowyczem, również pochodzącym z Połtawszczyzny, urodzonym we wsi Kułażynci (obecnie hromada miejska Hrebinka w rejonie łubieńskim obwodu połtawskiego), znaczącym folklorystą i etnografem, historykiem z wykształcenia i powołania, kompozytorem amatorem. Obaj artyści stali u początków czernihowskiego „Towarzystwa miłującego język ojczysty”. Obaj trwale wpisali swoje imiona w naszą narodową skarbnicę duchową. Pisarka Hałyna Tarasiuk nazywała Markowycza tym, „kto mimo cynicznie nieukrywanego ucisku kolonialnego nie bał się stanąć u początków ukraińskiego ducha narodowego”. W Połtawie zaś Dmytro Starycki został fundatorem kółka dramatycznego, które urządzało przedstawienia dla mieszczan. Organizował także przeglądy sztuk czernihowian, którzy skupiali się wokół „Towarzystwa miłującego język ojczysty”. Próbował swoich sił również w roli aktora, sam wychodził na scenę. Najbardziej znaną rolą był Woźny w sztuce Iwana Kotlarewskiego „Natalka Połtawka”. W 1865 roku Dmytro Starycki napisał dramat poświęcony Petrowi Kałnyszewskiemu – ukraińskiemu działaczowi państwowemu, kulturalnemu i religijnemu, ostatniemu koszowemu atamanowi Wojska Zaporoskiego Niowego, więźniowi politycznemu Imperium Rosyjskiego. Utwór nosił tytuł „Ostatni”. Aktorzy Połtawskiego Obwodowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Gogola – wykonawcy ról ze sztuki „Natalka Połtawka”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wydawały się eklektyzmem, który trudno połączyć. Ale wszystko ułożyło się przyzwoicie zarówno pod względem formy, jak i treści. Chciałbym również wyróżnić dyrygenta Jarosława Blyzniuka, scenografa Bohdana Poliszczuka, artystkę wideo Ołenę Awdiejewą. Znaczący wkład wnieśli także oświetleniowcy, projekcja, reżyserzy dźwięku. Doboru wykonawców dokonałem sam. Najpierw obejrzałem spektakle, potem spotkałem się z trupą. Wybrałem tych, którzy są dla mnie bardziej interesujący. Rozpoczęły się próby, podczas których uformował się zespół aktorski pracujący nad przedstawieniem. Praca z nimi była dla mnie interesująca. W obu premierowych spektaklach grali Mariana Bodnar i Ihor Matejko. Zrobili oni bardzo wiele dla tego projektu. Ihor mówił, że w czasie pracy nad spektaklem schudł 10 kilogramów. Wiele rzeczy wymyśliliśmy razem, długo rozmawialiśmy o tym, po co to robimy. Ich zrozumienie tego, jak bardzo jest to potrzebne, dawało nam możliwość działania, rozwijania tych idei, które opracowywałem. Oczywiście byłoby dobrze jeszcze popracować z Narodową Operetką Ukrainy. Chciałoby się, aby był to projekt na większą skalę na dużej scenie. Do tego potrzebne jest nie tylko moje pragnienie, ale także pragnienie kierownictwa teatru i ich zainteresowanie przyszłą współpracą. Odbyła się już rozmowa o tym, że nasz spektakl zostanie włączony do stałego repertuaru teatru. Zobaczymy, co z tego wyjdzie. Wielu ludzi mówi obecnie, że potrzebne są komedie, aby dać ludziom możliwość oderwania się od rzeczywistości. Uważam, że i tak zbyt długo się od niej odrywaliśmy. Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji znów próbujemy się odrywać. Myślę, że po prostu nie mamy na to czasu. Na przykład, całkiem niedawno sprzątaliśmy gruzy: wybuch wybił okna w mieszkaniu na Darnicy, gdzie mieszka osoba zajmująca się światłem w naszym spektaklu. Chcę w naszej niełatwej sytuacji znaleźć coś pięknego, coś ważnego. To, co daje ludziom możliwość otwarcia się i znalezienia odpowiedzialnej postawy. Zaczynają mówić o tym, co wystawiamy. Jest mi miło, gdy widzowie wychodzą ze spektaklu i nad czymś się zastanawiają. nie dać ludziom przeżyć. Takie żarna służyły do przygotowania chleba powszedniego. Ale jest i inny chleb, o którym mówił Zbawiciel (zajrzyjmy do Ewangelii według św. Jana 6:51): „A chlebem, który Ja dam, jest moje ciało za życie świata”. Bez takiego chleba człowiek nie będzie człowiekiem. Tym chlebem jest również kultura narodowa, w szczególności dziedzictwo muzealne. A my nawet bez cudzych wątpliwych autorytetów wiemy, o co Ukraina walczy. Wołodymyr WAKUŁENKO, pisarz, obwód charkowski.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Едуард ОВЧАРЕНКО Фото Анатолія ФЕДОРЦІВА
Це драматургічний твір, заснований на реальних подіях, пережитих автором. На початку повномасштабного вторгнення Володимир Тука опинився в окупованому Херсоні, пройшов через катування, вирвався на волю й пішов воювати в лавах ЗСУ. У виставі задіяні професійні актори Національної оперети України, серед яких госпітальєр і артист-вокаліст Ігор Матейко, а також ветерани без акторської освіти. Одну з головних ролей виконує сам автор Володимир Тука. Герой із позивним “Музикант” тримає зв’язок із мирним життям через музику – його супутницею стає укулеле. Від хаосу до гармонії, від болю до відновлення – цей шлях символізує, що музика здатна утримати життя й надати сили вистояти. – Я проходив навчання у школі драматургів від Театру ветеранів, де й написав цю п’єсу, –
згадує Володимир Тука. – Цією п’єсою зацікавилися режисери Микита Поляков та Олена Аль Юсеф, які здійснили сценічні читки твору. Згодом мені зателефонував головний режисер Херсонського театру імені Миколи Куліша Сергій Павлюк. Ми з ним давні друзі, під час окупації на мітингах відстоювали вільний Херсон. Сергій запитав, чи я автор цієї п’єси. Я відповів, що так. Йому твір сподобався. Він запропонував створити моновиставу, в якій би я зіграв. Я й сам хотів розповісти цю історію. По суті для мене це не гра, а відверте спілкування з публікою. Я ділюся своїм досвідом і не можу сказати, що це чиста акторська гра. Зізнаюсь: спершу було трохи не по собі, як це сприйматимуть люди. Вже бачу, що вистава глядачам заходить, викликає і сльози, і сміх, загалом багато емоцій. Люди не лишаються байдужими. Ця вистава під назвою “Одноденний герой” живе вже майже рік. Нещодавно побували з нею на фестивалі “Золотий лев”. А пів року тому режисер Микита Поляков з моєю п’єсою взяв участь у проєкті Українського культурного фонду і виграв грант, аби поставити її в Національній опереті України. Робота над новою виставою тривала кілька місяців. Це була друга повноцінна постановка п’єси. Актори і музиканти Національної оперети – справжні професіонали своєї справи, з ними приємно працювати. Можна сказати, що ми були зними на одній хвилі. У виставі використовуємо камінці з позивними побратимів і посестер, вони зачитуються акторами, таким чином вшановуємо їхню пам’ять. “П’єса 22, або Шлях героя” буде гратися у Національній опереті України 4 грудня, запрошую. Звісно, хотілося б, аби ця вистава увійшла до постійного репертуару театру. Крім цієї п’єси, у мене є кілька текстів, які я ще не публікував. Загалом маю задум створити трилогію, в якій будуть п’єси “21”, “22” та “23”. Також намагаюся розвиватися як актор, знявся у кількох серіалах. У театрі BEAT граю у виставі про Василя Симоненка “Край неба”. Там у мене негативний персонаж. Це теж цікавий досвід. Відвідую акторсько-режисерський курс при цьому театрі. Прагну опанувати фах режисера. Також у планах зняти кіно. А ось що розповів Микита Поляков, режисер-постановник: – Мене дуже зацікавила му-можемо датувати новий цінний музейний експонат. Це був час, коли з прадавніх хуторів утворювалося нове село, яке існує й понині і, маємо сподівання, житиме завжди. Саме тоді на ці землі переселялися родини з теперішньої Чернігівщини, яким тут влада надавала землі для господарювання, а хто мав змогу – купували її самі. А за каменем для господарських потреб дуже далеко їздити не доводилося: на території нашої громади був дуже давній покинутий кар’єр з видобування піщаника поблизу села Дубові Гряди. Можна зробити повноцінне припущення, що саме з того каменя і було витесано унікальну, єдину на Харківщині пам’ятку історії – козацький хрест на похованні козака Григорія Шульги 1783 року. Цілком ймовірно, що там було давнє кладовище не з одним таким хрестом, бо я сам знаходив на тому полі шматки такого ж піщаника, виорані з ґрунту при сільськогосподарських роботах. Але заглянемо в набагато давнішу історію, бо історична, національна пам’ять не може бути короткою. Зовсім недалеко від нас, але на протилежному лівому зична складова, яку я відчув у цій п’єсі. Поділився ідеєю постановки за твором “П’єса 22, або Шлях героя” з генеральним директором – художнім керівником Національної оперети України, народним артистом України Богданом Струтинським. Відбулася зустріч Театру ветеранів з Театром оперети. Ми разом обговорювали цей проєкт, який усім здався цікавим. Вирішили подавати заявку на грант до Українського культурного фонду. Коли виграли грант, я зрозумів, що це потрібно не лише мені, Театру ветеранів і Національній опереті, а й ще комусь. Це справді круто. З цим театром працював уперше. Це професійний колектив, який був готовий іти зі мною на експерименти, несподівані рішення. Вистава нетипова для Національної оперети України. Зробили її разом із крутою командою. Вважаю прекрасним професіоналом хореографа Ольгу Семьошкіну. Вона активно включилася у проєкт, дуже допомагала в роботі. У неї цікаве пластичне рішення. Композитор Олександр Чорний разом з Олексієм Погуляєм створили чудову музику. Прекрасна партитура. Коли репетирували окремі номери, то во-березі Орелі у 1970-х роках було знайдено давнього кам’яного ідола, якого назвали Керносівським. Про цю пам’ятку, яка має таку ж цінність, як і Збруцький ідол, докладно розповідав наш друг і земляк, київський науковець Георгій Чорний. Ідол важить більше 200 кг, він міг бути витесаний (створений) поблизу кар’єру, а в час, коли річка пересихала або замерзала, перевезений на інший її берег. Нині це кам’яне диво, яке свідчить про те, що ми жили одвіку га цій землі, зберігається на території історичного музею імені Дмитра Яворницького у місті Січеслав. Але повернімося до нашого жорна. Воно має темніше забарвлення, аніж козацький хрест, який завжди на вітрах і дощах. Але знову ж таки можемо припустити і те, що воно було закопане глибше в землю у роки розкуркулення, колективізації і Голодомору кінця 1920-х і початку 1930-х років, а потім таки було викопане на поверхню. Такі речі тодішня більшовицька окупаційна влада та її місцеві колаборанти конфісковували у наших селян або розбивали подібні жорна, аби
На сцені 77 в Національній опереті України відбулася прем’єра нойз-драми “П’єса 22, або Шлях героя” – постановки за сучасним текстом воїна ЗСУ Володимира Туки.
Ministerstwo Kultury Ukrainy wspólnie z Narodową Filharmonią Ukrainy, Open Opera Ukraine oraz Narodowym Domem Muzyki otworzyły drugą edycję Kyiv Baroque Fest–2025 – międzynarodowego festiwalu, który narodził się w czasie pełnowymiarowej wojny i już stał się znaczącym wydarzeniem dla ukraińskiej i światowej społeczności muzycznej. Festiwal trwał od 10 do 21 listopada i zjednoczył gwiazdy ukraińskich i europejskich muzyków, badaczy oraz melomanów, tworząc wspólną przestrzeń muzyki barokowej. Tegoroczny temat Take Five! zaproponował odważne eksperymenty, stylistyczne połączenia i nowe spojrzenia na wykonywanie muzyki Schütza, Händla, Scarlattiego, Bacha i Bierezowskiego. Szczególnym wydarzeniem festiwalu stał się koncert Music for a while z udziałem jednego z najsłynniejszych kontratenorów świata Andreasa Scholla (Niemcy) oraz Liatoshynskyi Capella: Early Music Ensemble Narodowego Domu Muzyki. Dla maestro jest to już drugi występ w Kijowie, a jego udział stał się możliwy dzięki wsparciu niemieckich partnerów. Andreas Scholl znany jest nie tylko z mistrzostwa, lecz także z konsekwentnego wspierania Ukrainy. Organizował on koncert charytatywny w Salzburgu na rzecz Ukrainy i publicznie deklarował niemożność występowania w Rosji podczas jej zbrodniczej agresji. „Dzisiejszy koncert Music for a while to spotkanie różnych kultur, szkół i tradycji. To głosy, które łączą Kijów, Berlin, Salzburg i całą Europę. Szczególnie chcę powitać naszego gościa – maestro Andreasa Scholla. Podziękować za wsparcie Ukrainy i udział w festiwalu. Dziękuję także naszym niemieckim partnerom za stałe wspieranie ukraińskiej kultury oraz udział maestro w festiwalu”, – powiedziała wicepremierka ds. polityki humanitarnej Ukrainy – minister kultury Ukrainy Tetiana Bierezhna. Kyiv Baroque Fest–2025 potwierdza: ukraińska kultura jest żywa, silna, zakorzeniona w kontekście europejskim i zdolna jednoczyć świat wokół walki o wolność. Według informacji Ministerstwa Kultury Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
W październiku pracownica Sachnowszczyńskiego Muzeum Krajoznawczego Larysa Koszlak przywiozła z Nowoaleksandrówki rzecz niezwykłą dla naszej epoki, ale właśnie dlatego cenną – kamienne żarno. Znalazło się ono na posesji miejscowego mieszkańca o imieniu Hryhorij Monia, który zmarł kilka lat temu, a żarno odnaleźli jego bliscy spadkobiercy, którzy porządkowali posesję ojca. Żarno nie było zakopane w ziemi, lecz raczej mogło zostać w nią wdeptane przez wiele lat. Wykonane zostało z piaskowca, najprawdopodobniej pod koniec XIX lub na początku XX wieku, właśnie tak my
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ної Ukrainy, odnawiając Człowieka człowieczeństwem. Takim krótkim, ale poruszającym dla ukraińskiej duszy akcentem przekazujemy dziś bicie serca z tego pamiętnego spotkania z wielkim Mistrzem i Sztuką, której nie da się zabić, bo jest wieczna, nieśmiertelna, ożywiając uzdrawiającą siłą teraźniejszość i naszą przyszłość. Jest nie tylko Mistrzem i Artystą najwyższej próby, ale także błyskotliwym Pedagogiem, Nauczycielem mądrości i honoru. Bo jak powiedział jego najbliższy przyjaciel po fachu: „jest on amuletem naszej Tożsamości i Państwowości”, który Słowem i najwyższą Muzą potrafi przekazać najjaśniejszą emocję „poczucia jedynej rodziny”, miłości do Ukrainy („Nie ma na świecie Ukrainy, / Nie ma drugiego Dniepru”), której nikt i nigdy nie zdoła pokonać. Żartem, ale prawdziwie powiem tak: „Żeby dusza zapłonęła, idźcie do Kuszcza”. Drogi Anatolu, w imieniu ogólnoukraińskiego Świata życzymy Ci sił, mocy i wzlotu. Niech z Muz Twojej niezrównanej piękności, z wezwania Twojego Serca, z oratorium Duszy, z zauroczenia czarami ojczystej Ukrainy rodzi się tak upragnione nasze Zwycięstwo! Chwała Mistrzowi, Chwała Ukrainie!
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy
Tydzień w Kijowie zakończył się nie tylko kolejnymi zabójstwami popełnionymi przez zwyrodniałych Moskali i obrzydliwym „mindiczgejtem”. Mimo wszystko, na przekór zajadłym wrogom, Naród nieustannie tchnie życie. Po błyskotliwej prezentacji własnej „wysokotwórczości” znakomitego ukraińskiego artysty Anatolija Melnyka w Narodowym Muzeum „Kijowska Galeria Obrazów” na ulicy Tereszczenkiwskiej w Kijowie, my z Pawłem Mowczanem jednak dotarliśmy (prawie na czas) na nie mniej znaczące wydarzenie narodowej Kultury – wystawę znanego ukraińskiego rzeźbiarza Anatolija Kuszcza w galerii sztuki „Ławra”. Ponad 200 unikatowych dzięki swojej doskonałości prac (niektóre wystawione po raz pierwszy) zaprezentowano przede wszystkim swojemu Narodowi, a także światu. Po raz pierwszy w Ukrainie wystawa prac Anatolija Kuszcza odbyła się przy oficjalnym wsparciu Funduszu ONZ ds. Rozwoju Ludności oraz Centrum UNESCO w Bolonii i Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Znany daleko poza granicami ojczyzny Anatolij Kusz, którego bez przesady można nazwać współczesnym „ukraińskim Canovą”, jest autorem pomnika Niepodległości Ukrainy na Majdanie, kompozycji rzeźbiarskiej poświęconej Założycielom Kijowa oraz symbolu ukraińskiej stolicy – pomnika Archanioła Michała. Już na nieformalnym spotkaniu powiedziałem Anatolijowi, że swoją niepojętą siłą artystycznego języka napisał (prawie jak Hruszewski) „Historię Ukrainy-Rusi”. Prace z różnych cykli: „Z miłości”, w których wysławiane jest piękno ratujące świat; „Metamorfozy”, zawierające ideę „odpowiedzialności za wszystko, co żyje”, za swój Ród i Naród; „Przezwyciężenie” jako niegasnące dążenie do walki, wzlotu i wolności… A nad tym wszystkim światopoglądowym działaniem unosi się nasza historia, pamięć narodowa, kozacki duch najwyższego umiłowania wolności. Każde dzieło Mistrza jakby zwraca nas ku uzdrawiającym źródłom narodowego Bytu, przypominając o światopoglądzie wielkiego Duchowego Przewodnika Narodu Hryhorija Skoworody, który twierdził, jako prawdziwy syn Ukrainy, że nic nie można ruszyć z miejsca, jeśli nie jest się w stanie opanować najważniejszej cnoty – oddania ojczystej ziemi i swojemu narodowi. Wyraźnie widać, że takie natchnione, estetycznie wyrafinowane, talentem doskonale wykształcone dzieła Artysty wszystkim swoim widzialno-niewidzialnym istnieniem przypominają o tej straszliwej wojnie i nieustannym moskiewskim ludobójstwie narodu ukraińskiego, lecz przede wszystkim – o wierze w naszą niezłomność. Wszedłszy do tej sali, wypełnionej zdumiewającym pięknem, talentem i miłością do Ukrainy, na jaką zdolny jest tylko wielki Artysta, ujrzałem nagle, nie wiedzieć czemu, obraz Szewczenki, co więcej – przyczynę niegasnącej miłości Poety do swojej Ziemi Rodzinnej, którą tak przejmująco i prawdziwie opisał na obczyźnie w 1961 roku w Toronto D. Doncow („Na skrižalach Kobzarza”). Szewczenko „do szaleństwa zakochany w swojej Ukrainie, której drugiej czy równej jej dla niego nie było na świecie”. W tym 230-stronicowym dziele jest jeden wątek, który, sądzę, bardzo współbrzmi z Anatolijem Kuszczem. Bo, opisując niepojęcie czuły stan Tarasa Szewczenki,
Doncow napisze o Kobzarzu, że w tej miłości „…pomagała mu jego artystyczna, wrażliwa na piękno natura, artystyczne wykształcenie, oprócz przyrody jego kraju… A widzialny świat wokół widział oczami przodków, oczami autora i czytelników »Słowa o wyprawie Igora«.” Całą tę przodkami na wieki złożoną, nieokiełznaną energię oddania swojej Ukrainie od wielu lat podsyca ten oddany sprawie ukraińskiej jej sławny syn – Anatolij Kusz. Potwierdzeniem tego stał się podczas tego wieczoru szlachetnego wydarzenia także symboliczny publiczny dar od Walerija Załużnego (poprzez połączenie online z Wielką Brytanią) – wojskowych naszywek dla tego prawdziwego Wojownika Kultury Ukraińskiej. Zasłużona prawdziwość przejawia się w takim symbolizmie uhonorowania ukraińskiego Artysty. Bo on jest wśród tych znanych artystów, którzy zdolni są potężną siłą oddziaływać na subtelne struny ludzkiego serca, odczuwając całe Boskie piękno rodz-
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik w taki sposób, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” – 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe