Strona · s. 4strona oryginału ↗
«I słowo walczyło»…
Слово Просвіти, №46–47 за 2021 рік
L. A. Serdunycz. I słowo walczyło (Ukraiński folklor okresu wielkich głodów; artykuły i utwory literackie autorki o wielkich głodach w Ukrainie). – Chmielnicki: FOP Ciupak A. A., 2018. – 140 s., il. to każdego Ukraińca, żeby nie milczeli, nie zapominali, żeby pamiętali, bo “ludzka pamięć – to broń”. Nie może ona wybaczyć dziejowej niesprawiedliwości, kiedy zabraniano mówić o wielkim głodzie, kiedy wzmianka o tym karana była rozstrzelaniem lub zesłaniem na Sybir, na Sołowki. Ale cieszy się, że wreszcie to się stało, że ludzie przejrzeli i to, co ukryte, stało się jawne. Oczywiście, w książce jest tylko część “stworzonego wtedy słownego odzwierciedlenia bytu” i większość “na szczęście wyszła z aktywnego użycia”, “jednak ta twórczość naszego narodu stanowi nie lada wartość wśród badań i również świadczy o wielkim głodzie lat 30., o terrorze i represjach” – twierdzi Lubow Andrijiwna. Czyż można spokojnie czytać i nie reagować na utwory: “Siedzi Stalin w stolicy, / je ukraińskie palanyci. // Co nam zabrał – / za granicę sprzedał”; “Przyjechało GPU, / zagnało dzieci w pokrzywę. // Biegnijcie, dzieci, w ciemny bór: / Rodziców wiozą na Sybir”; “Jeszcze trochę buraków / Dla radzieckich głupaków /”; “Nie szukajcie trumny: / Ojciec zjadł swoje dziecko. // Z biczem chodzi brygadzista, / Ludzi goni na Sybir”? Oczywiście, że nie! Tylko współczuć… Nieoceniona duchowa skarbnica książki – przysłowia i powiedzenia, które Lubow Serdunycz uporządkowała w porządku alfabetycznym – to coś znacznie więcej niż po prostu folklor, to dusza, która płonie w świecie okrucieństwa i wymuszonego cierpienia. Autorka dzieli je na trzy części: “Czas agitacji za kołchozem”, “Wstąpienie do kołchozu. Głód”, “Przysłowia pierwszych lat kołchozowych”. W nich – rozpacz, niepohamowanie i bezgraniczne pragnienie zmiany swojego przeklętego życia: “Nie wiedzieli, że na wieki państwu pożyczali”; “Ani kaszy, ani mąki – chodzą ludzie-trupki”; “Ani chleba, ani kuleszy, tylko głodna dusza”; “Pijcie wodę, jedzcie sieczkę – wykonujcie pięciolatkę”; “Ukraina – rodzona matka, nie ukradniesz – nie będziesz mieć”; “Głód – nie ciotka”; “Głodnemu i z Bogiem, i bez Boga – na cmentarz droga”; “Jeść się chce, aż skóra boli” itd. “Te krótkie utwory nie tylko konstatowały, ale i często ostrzegały, pouczały, rozbijały i potępiały w imieniu tych, którzy poznali ich gorzką treść” – zaznacza badaczka. Według niej, nierzadko przysłowiem stawał się jeden wers z ówczesnych pieśni, ale był on na tyle celny i rozstrzygający, że zastępował całe traktaty. dotkliwie-spowiednicze “opuchnięte” anegdoty, które rodziły się u ludzi z realiów robotniczej codzienności i świąt, spowitych w czarną chustę i przepasanych pragnieniem mniej cierpiącego życia. “W tym czasie, kiedy przez radio brzmiały cyniczne pieśni i ody na zamówienie o Stalinie i partii, szeptem, potajemnie, z ust do ust przekazywano ludowe utwory o prawdziwej rzeczywistości” – zauważa Lubow Andrijiwna w swojej książce. Uwagę przyciąga jedna z “opuchniętych” anegdot, która jaskrawo demonstruje kult jednostki Stalina. Nazwa jej – “Uhonorowanie Szewczenki”. Otóż: “Na scenie wisi obraz “Stalin na przestrzeniach Związku Radzieckiego”. Lektor czyta referat “Rola Stalina w kolektywizacji Ukrainy”. Chór wykonuje pieśni o Stalinie. Artyści czytają wiersze o Stalinie. Demonstrują film o Stalinie. – Co to jest? – To trwa wieczór pamięci Tarasa Hryhorowycza Szewczenki”. Również w wydaniu folklorystyczno-krajoznawczym znaczące miejsce zajmują skompli-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
