Strona · s. 5strona oryginału ↗
Natalia Dziubenko-Mays Czarne dzwony biją w tobie, we mnie…
Слово Просвіти, №46–47 за 2021 рік
Zapal świecę, Ukraino! Żar – z palącej rany – W dłonie twoje lecę. Boli ona, lecz nie taje, Zapal świecę, mój kochany! Zapal świecę!
W smutku i wiecznej żałobie, W nieprzemijającej biedzie Wiele jeszcze nosimy skrycie, W pamięci długa robota, Jednakowe oczy u wdów…
I będzie wiecznie boleć Ten chleb święty na stole, Za słowem Nowego testamentu, Pokłońmy się ziemi, moje dzieci, Pokłońmy się ziemi!
Jeszcze ręce do nas wyciągają Opuchli ojcowie i matki, I nie mówcie: nie wiemy, Bo lato było urodzajne, I słońce było w porze.
A dzieci w łachmanach… Ruina. I bezmiar ludzkiego płaczu. Miały w nich jedyną nadzieję, Że je przypomni Ukraina, I zapali świecę.
Przypomni żniwa owe czarne, Czerwoną miotłę i torgsin, Tak wilczo pełzły głodomory Po nasze serca i komory, Po chleb nasz, i żarna, i młyn.
Zbieraliśmy się zbyt powoli, Nasz głos jeszcze świat nie usłyszał. Wdowią, sierocą, nieśmiertelną, Zapal świecę, Ukraino! Zapal świecę!
Zakończenie. Początek na str. 1
Dlaczego to ważne? Dlaczego w dni, kiedy w smutku chylimy głowy nad naszymi poległymi, zwracam się do tak złożonych pojęć jak ludobójstwo, postludobójczość? Ich źródła i skutki. Nalegam na ich dokładne i bezkompromisowe użycie właśnie dzisiaj? Na przemyślenie i studiowanie. Na konsekwentną dalszą walkę o uznanie ludobójstwa w Ukrainie za akt ludobójstwa.
Ponieważ płomyk naszej pamięci ma nie tlić się, a płonąć jasnym, bezlitosnym płomieniem. Bo nasza Świeca – to nie rytualna zabawka, a instrument naszego postępu. Ponieważ James Mace uważał, że badanie totalnego załamania społeczeństwa, narodu na wszystkich jego poziomach, jest ważne nie tyle dla historii, co dla przyszłości narodu i państwa. Cała istota nie tylko i nie tyle w tradycyjnym prewencyjnym uderzeniu przeciwko jakimkolwiek próbom powtórzenia przeszłości.
J. Mace uważał, że odkrywanie tragicznych stron przeszłości może być ważnym ogniwem w systemie państwowej samoobrony, obok tak ważnych sfer, jak obrona wojskowa i dyplomacja. A być może i najważniejszym. Dlatego, że nadszedł czas, aby narody mówiły nie językiem armat czy politycznej retoryki, a językiem kultury, odkryć naukowych. W świecie przeładowanym niebezpiecznymi technologiami, przesyconym napięciem konfrontacji, głosy cierpiących z trzydziestego trzeciego pomogą zatrzymać zbyt gorące głowy i zachłanne ręce. Oprócz tego pomogą światu zrozumieć nas, Ukraińców, jako wielce cierpiący, ale silny naród, który przeżył piekło, przetrwał i ma pełne pra-
*** Wrócę z czarnych zbiorów W głodne pole – nagie i bezkresne, To, przez które kiedyś przeszedłeś… I przypomnę sobie, że to twoja krew.
Wrócę po gryzącej zmarzlinie I przypomnę sobie, że to twoi zmarli, I oni dla ciebie nie są obcy, A bliskie losy, bliskie imiona.
Wrócę – siwa i bezskrzydła… W tym polu serce zostawiłam. To był najcięższy – pierwotny zasiew Gorzkich łez i wycierpianych słów
Bo przez lata słyszę krzyki, jęk… O, Panie! Ich tysiące… Miliony… Zwykli ludzie – dobrzy i prości Konają na głodnym krzyżu.
I tyle bólu aż po same brzegi… Ty wciąż idziesz, niby mędrzec po gwieździe, I przez przestrzeń duszę wypala Nieopalona iskra kłoska –
Ostatniego z gorzkich żniw… …Nad przepaścią twoja legła ścieżka, Nad przepaścią z pradawnej ciemności Niesiesz w rękach rozgniewane gromy.
Wieś. Głód
Jamesowi Mace’owi
Nie poruszało się ganku opustoszałe skrzydło, Nie spadała rosa o świcie, W strasznym ogniu dogorywała wieś, Umierali wieśniacy… Ostatni…
I do cerkwi pełzały straszne szkielety, Które już bez krzyża… Tylko kruki… Podnosiły się w górę suche pięści Od głodowej ciemnej męki.
Odlatywały bociany, i dusze, i dym Jeszcze kurzył się z martwego pola, I takiej rozpaczy, takiej biedy Nie było jeszcze nigdzie. I nigdy.
Jeszcze wczoraj śpiewało, śmiało się, kwitło, Od świtu – to orało, to siało, A dzisiaj kona głodna wieś Rolników i uprawiaczy gryki.
Cała ziemia, jak podsądna, w kratach ścierniska, Zarasta gorzkimi jarami. Czarne dzwony biją w tobie, we mnie… Nad jeszcze nieurodzonymi – nami.
Tam wielka moja umiera rodzina W głodnych latach złowieszczych. I to dla nas – ich garść ostatnia ziarna, A dla mnie – niedośpiewana pieśń.
Tam babcia kona, jeszcze młoda, W swojej opustoszałej chacie, Tam wszechświatowa rozpacz. Bieda. Tam horda, Co jak zaraza wróciła dzisiaj.
A pagórki wciąż pękają, jak odciski… Kłosków chude rączęta… Czarne dzwony biją w rozłomach ziemi, W jarach świętych i przeklętych.
Na zimnych wiatrach wypala się ściernisko. Tylko tęsknota w wiecznym polu, I lata złe nad nim wronie, I spala się mój głos od bólu.
Nie zapomnieć mi, nie zapomnieć tobie Tych żyt, co spaliły się do korzenia, Tej Wsi, co spłonęła w strasznym ogniu Niewybaczalnego Hołodomoru.
*** W ciężkie chwile piekę się żalem, Jaką rodzinę, jaki ród miałabym! Jak radośnie kwitłyby moje sady! Moje babcie łagodnie się starzały, I ta rzeka nigdy nie zmalała, Bo na to nie pozwoliliby dziadkowie.
Lecz ja bym wtedy i rozpaczy nie znała, Na tych pustych lodowatych dworcach, Gdzie już nikt nie czeka mnie z powrotem. I nie byłoby w domu złej pustki, Bociany gnieździłyby się w kapuście, I podrzucały nowe niemowlęta.
A na weselach huczałyby orkiestry Krążyli w tańcu bracia i siostry Wujkowie przebiegle marszczyli czoła, …Gdyby nie zatrzymały się wieczne żarna, Gdyby nie ciemna noc hołodomoru, Gdyby wszyscy jakoś przeżyli... Gdyby…
Wniebowstąpienie świecy W przemijających wizjach i snach Smutne przestrzenie oblatuje ptak. W magicznym niebieskim portalu Tańczą złociste żywiołaki. I woła, nęci matczyny sad. Ja po raz pierwszy nie napiszę listopad.
Bo tylko cienie na ślepych płótnach, Deszcze nie trafiają do notatnika, I wietrzyk zagubiony huczy, Wyrywając listeczki rude. Po raz pierwszy nie piszę lśniących pejzaży, Bo pędzle wszystkie w sadzy i dymie,
A wszystkie zwierciadła mrocznieją w krwi. Tam obrazy poruszają się żywe, Tam ręce, usta, zarysy, owale, Tam opad liści, który mi ukradli. Tam martwi oddają żywym miecze Przy wniebowstąpieniu pamięci i świecy.
Bo padają i padają żołnierze, Pod świsty kul i ryk armaty. I wieją czarne, z północy, wiatry… Płoń świeco! Na cały świat płoń! Oświetlając niebo i przestrzenie. To nasz dawny ukraiński ból,
My dobrze znamy to piętno złości – Wżarło się od starodawnych czasów. My po czynach nieprawych poznaliśmy, Bo znów wojna, jak zaraza. Znów najazd. Znów miecz kładzie się w czarny podział, I łuski – w popielniczkach miast i wsi.
Pałała świeca w krwawej zawierusze, Lecz jest straszniejsze, coś straszniejszego od śmierci: Kiedy nie wraca z powrotem, Ognista jesień w matczyny sad, I kamienieje serce w niemocy, I obojętnie, gdzie wrogowie, gdzie przyjaciele, I wszystko jedno, że ojcowski próg Złowrogo przesuwa bat.
…Nie do zniesienia straty. Lecz przez przejrzenie Idzie świeca do swojego wniebowstąpienia.
dziennikarzy. Walter Duranty, Gareth Jones i Nagroda Pulitzera”. Pisał o tym, jaka powinna być wolność słowa i jak zdrada oraz sprzedajność jednego dziennikarza doprowadziły do tego, że amerykańskie społeczeństwo zostało wprowadzone w błąd. Wiedząc o tragedii, gdy na oczach całego świata umierał naród ukraiński, politycy wówczas milczeli. Ilu ludzi wtedy zginęło? James badał to. Ale rozumiał: być może całkowitej prawdy nigdy nie poznamy. Ważne jest co innego: żebyśmy szli tą drogą uznania i pamięci. Oczywiście, dokładnie nie dowiemy się, ile martwych wsi zostało zasiedlonych przez Rosjan. Ale badania wskazują, że po 1933 roku ich obecność na etnicznych ziemiach ukraińskich gwałtownie wzrosła. I jak pracowały tak zwane brygady holownicze, osławieni „dwudziestopięciotysięcznicy”? Ilu ich jest, skąd pochodzą, jakie są ich dalsze losy? Tak, wiele pytań dotyczących Hołodomoru nie zostało jeszcze zbadanych. Dopóki płonie świeca, praca będzie trwała. Bo „nie ma lepszych drzwi, bardziej szeroko otwartych dla badania natury, niż rozważanie zjawisk fizycznych, które rozgrywają się przy płonięciu świecy”. To Michael Faraday, wybitny angielski fizyk, twórca nauki o polu elektromagnetycznym, który badał fenomen świecy niczym pierwotny odcisk palca Boga. Kropka, od której wszystko się zaczynało. Świat, rozum, człowiek. Prawa wszechświata. Prawa miłości odkrywał w jej płomieniu amerykański badacz historii Ukrainy James Mace. Więc zapalmy Świecę pamięci. Na naszych majdanach, placach, opuszczonych cmentarzach, bezimiennych mogiłach. W naszych sercach. W naszych oknach… Natalja DZIUBENKO-MACE
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
