Strona · s. 6strona oryginału ↗
Język i kultura dla Ukraińców to polityka
Слово Просвіти, №46–47 за 2021 рік
Wira KYTAJHORODSKA, przewodnicząca Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Historia naszego narodu układa się tak, że język, kultura i religia to polityka samoidentyfikacji, złożona, nieprzerwana historyczna bitwa o własne istnienie. Ktoś dokłada się do niej ciałem i duszą, ktoś tylko w myślach, ktoś obserwuje zza rogu chaty, która stoi na skraju. Ale zawsze w naszym narodzie są ci, którzy potrafią pchać ukraińską ideę przed sobą, jak kamieniarze budujący wielką i wieczną świątynię. Trzeba ich pamiętać z imienia i nazwiska, trzeba o nich wspominać. W przeddzień świąt w czerniowieckiej cerkwi świętej Paraskiewy, z inicjatywy zarządu obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, odbyła się msza święta za dusze naszych sławnych rycerzy słowa i czynu: Nestora Kronikarza, Hryhorija Skoworody, Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Jurija Fedkowycza, Wasyla Stusa, Wasyla Symonenki, Wasyla Makucha, Łesia Kurbasa, Mychajła Stelmaha, Wałeriana Pidmohylnego, Mykoły Kulisza, Mykoły Chwylowego, Jewhena Płużnyka, Mykoły Zerowa, Iwana Bahrianego, Ostapa Wyszni, Ołeksandra Dowżenki, Ludmyły Staryckiej, Ołeksy Włyźki, Hryhorija Kosynky, Mychajła Semenki, Mychajła Draj-Chmary, Majka Johansena, Myrosława Irczana, Marka Woronego, Iwana Mykytenki, Pyłypa Kapelhorodśkiego, Kłyma Poliszczuka, Dmytra Zahula, Mychajła Bojczuka… oraz już całkiem współczesnego, zabitego za język ukraiński – sportowca z obwodu zaporoskiego Mykoły Bałabatki, któremu separatysta wbił nóż prosto w serce... Wszyscy oni zostali tu wspomniani, jeszcze setki niewymienionych z powodu swoich narodowych priorytetów stały się męczennikami. Przez to wszystkie nasze świeckie święta są nie tyle wesołe, co smutne. Ale i smutek, i pamięć, i miłość już, zdaje się, zaczynają sklejać ukraińską wspólnotę, powoli, ale jednak jednoczyć, poza wszelkimi wysiłkami kremlowskich i okołokremlowskich kombinatorów. Pomimo jesiennej mżawki i wiecznego zabiegania sprawami, na obchody naszej piśmienności i kultury pod pomnik kronikarzy Ukrainy-Rusi zeszła się zacna społeczność: edukatorzy i proświcianie, naukowcy, artyści, działacze społeczni i aktywiści, radni lokalnych rad, dziennikarze, studenci i licealiści. Mimo uroczystej chwili, jak nie zauważyć, że u nas, na Ukrainie, w 2021 roku deputowany Rady Najwyższej, niejaki Kiwa, publicznie na Facebooku rozstrzeliwuje portrety Szuchewycza i Bandery? I wszystkim wynajętym do ochrony i bezpieczeństwa państwa jest wszystko jedno? Czy wszyscy przywykli, że u nas strzelają od ponad trzystu lat, a my nie oglądamy się, kto upadł?.. Oczywiście, mędrcy wiedzą, że można rozstrzelać ciało, ale nie duszę i pamięć. W tym kontekście wymowne było wystąpienie młodych prośwician, których przyprowadziła prorektor Bukowińskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego Nina Zorij. To kolektyw słynnej „Trembity”, przyszli lekarze, którzy wykonali współczesny patriotyczny hymn naszej młodzieży: „Ojciec nasz – Bandera, Ukraina – matka”. W tym roku bukowińska „Proświta” powiększyła się o jeszcze jedno młode imię. Z przemówieniem o roli oświaty i kultury do obecnych zwrócił się zastępca przewodniczącego Czerniowieckiej Rady Obwodowej, bratanek Bohatera Ukrainy Wołodymyra Iwasiuka, Mychajło Pawluk. Wręczył on nagrody – pamiątkowe odznaki z okazji 400-lecia zwycięstwa w bitwie pod Chocimiem (bardzo ważnej i istotnej w deklaracji wobec świata o ukraińskim wojsku i jego roli w kontekście europejskim) – pisarzom Wasylowi Dżuranowi, Wasylowi Waskanowi, krajoznawcy Tarasowi Romankowi. O światowym fenomenie języka ukraińskiego opowiedziała profesor Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego, znana lingwistka i poetka Switłana Szabat-Sawka. Na licznie zgromadzonym wydarzeniu przejrzyście i demokratycznie wybrano kierowniczkę młodej bukowińskiej „Proświty” – dyrektorkę Czerniowieckiego Liceum nr 12 Rusłanę Babuch. – Rozumiem nadzwyczajną ważność i odpowiedzialność takiej misji, staram się wypełniać ją dla prawdziwej pamięci o naszej historii, dla wychowania młodych Ukraińców w ukraińskim duchu – podkreśliła pani Rusłana. Od zarządu oddziału obwodowego otrzymała książki dla uczniów liceum, którzy będą opiekować się pomnikiem kronikarzy Ukrainy-Rusi, znajdującym się obok liceum. Tutaj też publicznie postanowiono: lokalna „Proświta” wspólnie z korpusem deputowanych rady miejskiej i obwodowej wprowadzi specjalną odznakę dla placówek oświatowych, najbardziej zdolnych i aktywnych we wdrażaniu narodowej idei proświatowej. sława Prokopowycza, Maryny Antonowycz-Rudnyckiej, Sofiji Rusowej, Wasyla Symowycza, Hanny Czykałenko i innych. W dodatkach zamieszczono dokumenty archiwalne z lat 1921-1923, które dotyczą krzemienieckiego okresu emigracyjnego życia Bidnowa, jego listy do Jurija Mahalewśkiego, a także przygotowane przez kandydatkę nauk historycznych Innę Starowojtenko jego listy z lat 1928-1932 do Łewka Czykałenki i Hanny Czykałenko-Keller. W tych materiałach zawarta jest ogromna warstwa informacji nie tylko o życiu i osobowości Bidnowa, ale także o życiu ukraińskiej emigracji w Polsce i Czechosłowacji. Memuaryści są zgodni w ocenach otwartości, komunikatywności, dobroci, głębokiej religijności Bidnowa (niektórzy nazywali go sprawiedliwym), jego szczerego pragnienia służenia ukraińskiej sprawie, pomimo zakazów przełożonych. Zauważają oni w szczególności, że Bidnow wspaniale organizował wycieczki porohami Dniepru (wśród wycieczkowiczów byli m.in. S. Jefremow, W. Durdukiwśkyj, W. Szulhin), był autorem książki o nich, wydanej w 1919 r., czyli wcześniej niż książka Jawornyćkiego. Demyd Burko zatrzymał się nad rozpowszechnioną moskiewską praktyką przerabiania na swój sposób ukraińskich nazwisk (praktyka ta kontynuowana była także w czasach ZSRR). Tak, z Mordowca
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
