Strona · s. 12strona oryginału ↗
WIZYTÓWKA ROZSZARPANEGO NARODU Zakończenie. Pocz. na s. 11
Слово Просвіти, №47 за 2005 рік
Z PIERWSZYCH UST “Czarne tablice” — to symboliczne nagrobne płyty, które odtwarzają fakt formowania na ukraińskiej wsi socjalnych rezerwacji, w których świadomie i cynicznie mordowano rolników. Na czarnych płytach, czyli na grobach chłopów, nie stawiano krzyży, nad nimi nie miał kto zapłakać. “Czarne tablice” w postaci czarnych granitowych płyt można wykorzystać do wyrycia nazw wsi według obwodów. Oddziały zaporowe i paszportyzacja — organizacyjno-siłowe oraz polityczne czynniki, które uniemożliwiały swobodne przemieszczanie się ukraińskich chłopów w poszukiwaniu chleba. Oficjalnie oddziały zaporowe z jednostek NKWD działały do kwietnia 1932 r. w granicach rejonów i wsi, a później funkcjonowały patrole na kolejach i drogach, instytut pełnomocników ds. skupu zboża, “lekka kawaleria” — wiejscy aktywiści, którzy rozstawili na polach straże w postaci drewnianych wież. Paszportyzacja obywateli ZSRR, która rozpoczęła się w grudniu 1932 r., nie dotyczyła chłopów, którym nie wydawano paszportów, poza zwerbowaną młodzieżą na budowę “olbrzymów pierwszych pięciolatek”. Oddziały zaporowe i paszporty z młotowo-sierpową symboliką — oznaki rezerwacji chłopów. W takich warunkach symbol drutu kolczastego w postaci węzłów z sierpem i młotem, owiniętego wokół ukraińskich wsi, jest całkowicie uzasadniony z historycznego punktu widzenia. Na miejscu kwitnących gospodarstw pozostały puste chaty. W październiku 1933 r. tylko w południowo-wschodnich obwodach Ukrainy przygotowano 20 tys. chat zmarłych z głodu chłopów, do których przesiedlono 21 856 chłopskich gospodarstw z Białorusi i Rosji. Pusta chata, zaniedbane podwórze, na którym zakopano zmarłych gospodarzy, — przejaw socjalnej degradacji, a w wyobraźni współczesnych chłopów — mistyczne wyludnienie, którego unikają, bo tam leżą zmarli od “nagłej śmierci” współmieszkańcy wsi. — A jak utrwalić ogólną liczbę ofiar Hołodomoru? Jaki symbol można nazwać stosownym? — Liczba ofiar wywołuje najbardziej sprzeczne dyskusje, dlatego że politycy i historycy mają nadzieję znaleźć w statystyce zmarłych z głodu chłopów symbol wieczności tragedii, zademonstrować jej skalę. Cyfra waha się od 3 do 10 mln osób, ale najbardziej wiarygodna, biorąc pod uwagę dane spisu z 1926 r. oraz 1937 r., — około 6 mln zmarłych na terenach USRR. Cyfra jest wynikiem zbrodni, a nie dowodem. Pokazuje ona szczyt apokalipsy. Istnieją miesięczne dane śmiertelności w latach 1932—1933 w obwodach i rejonach, które poświadczają fakt katastrofy. Organy urzędów stanu cywilnego rejestrowały śmiertelność, ale około miliona nie odnotowały. Księgi urzędów stanu cywilnego zachowały się w radach wiejskich. To księgi pamięci (synodyki) narodu ukraińskiego, podobnie jak rodzinne księgi zmarłych krewnych i bliskich, z którymi idziemy na cmentarz w poniedziałek wielkanocny lub w inne dni pamięci. Według danych urzędów stanu cywilnego, w 1933 r. urodziło się 355 tys., a zmarło 1,5 mln chłopów. Powstaje pytanie: dlaczego tak się stało? A ilu nienarodzonych, a dziesiątki tysięcy bezimiennych, nieposiadających paszportów chłopów, którzy zmarli na drogach, w miastach… Tylko do kijowskiej kostnicy w 1933 r. dostarczono około 10 tys. osób zebranych z ulicy. Według danych spisu z 1937 r. śmiertelność z głodu była zlokalizowana głównie w USRR (2,9 mln), czyli połowa zmarłych w ZSRR. Spis odnotował, że z 525 rejonów USRR, które stały się obiektem badania statystyków, tylko w 85 rejonach liczba ludności przewyższała wskaźniki demograficzne z 1926 r., a w 93 % stanowiła o 30 % mniej. Za cyframi spisu — zabici ludzie, których śmierć była nie statystyką, a zbrodnią. — Jaką Panu, Wasylu Iwanowyczu, wydaje się kompozycja memorialna monumentu? — Biorąc pod uwagę przytoczone fakty i okoliczności, które relatywnie ujawniają socjalno-polityczne oraz demograficzno-psychologiczne oznaki Hołodomoru, a także uwzględniając tradycyjną chrześcijańską obrzędowość pochówku i upamiętnienia, proponuje się pewne idee i formy wzniesienia memorialnego monumentu. Centralnym i kluczowym elementem całej kompozycji powinien być krzyż, dlatego że symbolizuje on życie i śmierć, odwieczną tradycję, a także współczesny obrzęd pochówku. Musi on być, ponieważ na bezimiennych grobach poległych z głodu chłopów nie stawiano krzyży. Parametry krzyża powinny zależeć od ogólnego zespołu memoriału i krajobrazu. Przywiązywanie wymiarów do jakiegoś wskaźnika liczbowego jest niecelowe, chociaż można omówić to na radzie artystycznej ekspertów. Tutaj element obrazowości jest bardzo ograniczony, chociaż dla ekspozycji muzealnej całkowicie możliwy. Krzyż powinien być zwrócony na wschód (słońce wstaje ze wschodu — symbol przebudzenia). Krzyż może być klasyczny lub kompozycyjny (na wzór znaku pamięci przy soborze Michajłowskim), symbolizując nie tylko kult obrzędowości, ale i smutku. Nie można go uzupełniać polityczną symboliką, która była charakterystyczna dla państwa radzieckiego lat 30., dlatego że wyznawało ono inną symbolikę, a cerkiew — niszczyło. Pośrodku wznosi się krzyż (forma jego musi być uzgodniona z artystą), a wokół stworzone swoiste kolumbarium, gdzie urnami z prochami (umownymi) są “czarne tablice” — granitowe płyty z wyrytymi na nich nazwami wsi z okresu Hołodomoru. Można przewidzieć także wieczny ogień. Ważne jest utrzymanie kompozycji z “czarnymi tablicami”. Każda płyta — to obwód z rejonami i wsiami. Siedem płyt dla siedmiu obwodów — bardzo symbolicznie, ponieważ cyfra 7 jest sakralna. Wokół płyt można posadzić kalinę, biorąc pod uwagę dane statystyczne o skutkach terroru głodem. Płyty można rozmieścić według położenia geograficznego obwodów (północne, centralne, południowe, wschodnie). Między krzyżem a płytami — “czarnymi tablicami” — powinien być wolny i szeroki dostęp dla odwiedzających. Wokół każdej “czarnej tablicy”, która symbolizuje nie tylko symboliczny grób, ale także ukrzyżowanie, bo postanowienia o wpisaniu wsi na “czarną tablicę” były wyrokiem śmierci, wokół każdej płyty można sadzić także kalinę (ile rejonów — tyle krzewów lub inna zadana forma umowności). Kompozycja z “czarnymi tablicami” ogólnie odtwarza obrzęd upamiętnienia zmarłych, ponieważ jest krzyż, symboliczny grób ze wsiami, gdzie polegli z głodu sztucznie wywołanego chłopi. Przy każdej tablicy można wyodrębnić artystyczno-obrazowymi symbolami ówczesną specyfikę obwodu lub inne oznaki, jeśli jest potrzeba. Płyta powinna leżeć na ziemi, którą przyniosą ludzie z obwodów — garść po garści zbudujemy świątynię boleści. Warto przewidzieć miejsce, dokąd ze wszystkich ukraińskich wsi ludzie znosiliby ziemię, budując rękoczynny pomnik. Wszystko to powinno być w jednym kompleksie. Świece żałobne warto umieścić przy centralnym krzyżu (możliwe, 33 świece, ale większego rozmiaru, które miałyby jasny kolor w dzień, a w nocy płonęłyby). Przy płytach liczba świec odpowiadałaby liczbie rejonów, a jeszcze lepiej — liczbie wsi. Redakcja MAJDAN To projekt artysty ludowego Ukrainy A. Hajdamaki. Główna wada — leżący krzyż: naruszenie chrześcijańskiej obrzędowości pogrzebowej, a muzeum pod krzyżem — nieudana fantazja
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
