Strona · s. 6strona oryginału ↗
HISTORIA Z PODRĘCZNIKA ŻYCIA
Слово Просвіти, №47 за 2007 рік
Rodzina ojca, Waleriana Artemowicza Wojtenki, była związana ze szkołą. Rodzinę wysyłano z wioski do wioski, bardzo biedowała, bo miała sześcioro dzieci. Dziadek zapisywał ukraińskie pieśni ludowe, przechowywał wiele albumów z tymi pieśniami. Ale podczas represji 1937 roku w rodzinie wielokrotnie przeprowadzano rewizje, albumy zabrano, a jeszcze nie zapomniano zabrać worków z suszonymi gruszkami, które ratowały całą rodzinę przed głodem. Podczas wojny rodzina mieszkała w Wareniwce w obwodzie mikołajowskim. Dziadka ze względu na wiek do armii nie wzięto, a po przyjściu Niemców aresztowano. Zachował się dom i ta piwnica, w której siedział. Pilnowali go Rumuni i dziadka udało się wykupić: córka wymieniła u strażników na swój pierścionek. A aresztowali go dlatego, że na strychu w tym czasie dziadek słuchał przez swój odbiornik „komunikatów sowinformbiura”, a w domu mieszkali dwaj niemieccy oficerowie. Niedaleko naszej wioski, w wiosce Krymka, działała grupa „Partyzancka iskra”. Później nam opowiadano, że wszystko, co słyszał w radiu, przekazywał w jakiś sposób tam. Dziadek nauczył się dobrze fotografować, pamiętam jeszcze starodawny aparat fotograficzny na trzech nogach: wielkie pudło. Kiedy zmobilizowano go w 1916 roku na I wojnę światową, był fotografem wojskowym, zachowało się nawet zaświadczenie. Wtedy dopiero pojawiły się aeroplany, on z tych aeroplanów robił zdjęcia niemieckich pozycji. Ale na starych fotografiach jest nie tylko życie codzienne żołnierzy, ale i niemieckie pozycje, ruiny dawnej twierdzy Wenden. Jeszcze sfotografowano wszystkie roty, muzyków, piekarzy, karabinierów, rotę konną, nawet cmentarz żołnierski. Zachowały się fotografie pierwszych żołnierskich rozruchów, są dwa unikatowe zdjęcia — na nich żołnierze-Tatarzy podczas modlitwy. Oni też walczyli w rosyjskiej armii, ale najwięcej było Ukraińców. Dużo zdjęć z życia Łotyszy, bo dziadek bardzo przyjaźnie odnosił się do ludzi innych narodowości. To już według opowieści mojego ojca, bo dziadka nie zastałam żywego. Niektóre zdjęcia z czasów wojennych podpisał dziadek, fotografie bliskich też są podpisane. Aparat fotograficzny przeszedł w spadku do innej gałęzi rodziny, a oto fotografii zachowało się ponad sto. Było bardzo dużo negatywów, ale my ich nie wzięliśmy ze sobą, przeprowadzając się z obwodu mikołajowskiego. — Czy dziadek prowadził dziennik? Są i zapisy dziennikowe, mają one także charakter obyczajowy. Po pierwsze, dziadek bardzo interesował się medycyną, zostawił wiele przepisów przygotowania leków. Zachowały się skrzypce, na których grał. Mają ponad sto lat. Napisano, że to skrzypce Guarneriego, ale ja tak nie myślę, bo w tamtym czasie było wiele podróbek wielkiego mistrza. Na nich potem grał ojciec, teraz mój wnuk gra na gitarze, być może zwróci się i do skrzypiec. A druga gałąź mojego rodu — Ukraińcy z Chełmszczyzny, którzy latami żyli we wsi Słobodin koło Zamościa. Nazwisko ich to Morokiszko. W I wojnę światową całą rodzinę przesiedlono tutaj, w strefę południową. Potem wróciła w rodzinne strony. Rodzina była zamożna, do tej pory przechowuję zaświadczenie o ich gospodarstwie. Morokiszkowie przeżyli ciężkie czasy, kiedy zaczęły się prześladowania band na terytorium Polski — to były zaplanowane z radzieckim rządem akcje, żeby wysiedlić Ukraińców. O tym można wyciągnąć wniosek, sądząc po tym fakcie, że wywożono ich z całym majątkiem, z bydłem, sprzętami domowymi, a tutaj wszystko zabrano do kołchozów, czyli dla władzy było to korzystne — ograbić i tych Ukraińców. Ucisk zaczął się w 1939 roku, trwał podczas wojny. Napadali w nocy, rabowali, zabijali, zmuszali do opuszczenia Polski. Wywozili w „bydlęcych” wagonach na południe obwodu mikołajowskiego, a ci ludzie wyrośli w strefie leśnej, ciężko przeżyli przeprowadzkę, utratę kultury. Mama zawsze wspomina rodzinny dom, czereśnie, które rosły na podwórzu, porzeczkę czarną, czerwoną, lipy. A kiedy przyjechali tutaj, miejscowi komuniści zaczęli prześladować nowe ofiary. Kazali całe bydło oddać do kołchozu; to bydło, nieprzyzwyczajone do kołchozowej paszy i braku opieki, zginęło. Rodzinie było bardzo ciężko zaadaptować się, była stale zastraszana i oszukiwana. Na pewien czas zwolniono ją z płacenia podatków i obligacji, ale i tak okradano, wszak nie orientowali się w miejscowych prawach, na tym właśnie dorabiała się władza. I jak tylko okazywali jakieś niezadowolenie, mówili: „My was wywieziemy do białych niedźwiedzi”. Niektórzy z naszej rodziny wrócili na Zachodnią Ukrainę, teraz tam mieszka mój 90-letni wujek. A w wojnę ukrywali czerwonoarmistów, którzy uciekali z obozu koncentracyjnego, który był niedaleko wioski, uratowali 15 osób, ale od nich też zarazili się tyfusem, ciężko chorowali. Po wojnie jeszcze długo korespondowali z uratowanymi z okolic Moskwy, a potem wszystko zaginęło. Myślę, że nie jeden taki ród jest na Ukrainie, z którego można by napisać całą historię narodu”. Zoja Walerianowna SZAŁIWSKA przyjechała do redakcji „Słowa Proświty” z Konotopu w obwodzie sumskim, żeby pokazać album starych zdjęć, które zrobił jej dziadek. Jest biochemikiem z zawodu, a z powołania dziennikarką, zbiera wspomnienia o Hołodomorze, przyjeżdża z Konotopu do Kijowa na każdy występ chóru „Homin” i zrobiła już niemal fotokronikę tego zespołu od czasu znajomości z nim. To u niej, najwyraźniej, rodzinne zamiłowanie, wszak jej dziadek Artem Hryhorowycz Wojtenko był fotografem pułkowym jeszcze w 1914 roku. Historia dwóch gałęzi jej rodu w zdumiewający sposób odzwierciedla historię Ukrainy od zaporoskich kozaków, wygnańców i deportowanych do Rosji Ukraińców, a także z Polski na Ukrainę, Hołodomor, represje, wojny. A jeszcze najjaskrawiej przedstawia charakterystyczne cechy ukraińskiego kwiatu — pracowitość, rozum, gospodarność, pociąg do edukacji. Oto jaką opowieścią zilustrowała fotografie swojego dziadka.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
