Strona · s. 7strona oryginału ↗
GŁOSY LUDOWEGO CIERPIENIA
Слово Просвіти, №47 за 2007 рік
Wołodymyr JAWORIWSKIJ
Wasyl Liwandowśkyj, miasto Sokiriany na Bukowinie: „Urodziłem się w 1941 roku. Głód z lat 1946—47 pamiętam bardzo dobrze, na Bukowinie pod względem „technologii wprowadzania” raczej nie różnił się on od głodu na Ukrainie w 1933 roku. Tak zwani „agenci” zabierali wszystko, do ostatniej skórki chleba, ludziom, którzy wahali się, czy wstępować do kołchozu, czy nie. Mój ojciec wrócił z Robotniczej Armii Czerwonej w 1946 roku. Pamiętam, jak mama czekała na jego powrót, żeby pomógł przeżyć rodzinie z trojgiem dzieci, a na dodatek na rękach mamy była sparaliżowana babcia. Ojciec rzeczywiście wrócił i bardzo dobrze pamiętam jego straszne opowieści o tych mękach, których doznał w armii robotniczej — karmili ich bardzo źle, kadebiści prowadzili na przesłuchania i żądali przyznania się, czy nie służyli Niemcom, bo w młodości mój ojciec-Bukowińczyk służył w armii rumuńskiej (Bukowina była pod Rumunami). Kilka dni po powrocie z wojny tata wszedł na jabłoń, żeby zerwać jabłka, które jeszcze nie spadły na ziemię, i wtedy gałąź pod nim się złamała, na moich oczach spadł. Przybiegli ludzie, zanieśli go do chaty, gdzie z uszkodzonym kręgosłupem przeleżał wiele lat… W tym czasie przyszedł „agent od skupu” i, nie zważając na nieruchomego ojca, zaczął żądać od matki normy dostaw chleba. Ta, płacząc, dowodziła, że w tej chacie nic nie ma i troje dzieci puchnie z głodu, że sparaliżowana matka leży na piecu, lecz to nie wzruszyło mężczyzny. Zajrzał pod łóżko, na którym leżał ojciec, i tam znalazł pół worka kukurydzy w kolbach, którą zabrał, brutalnie odpychając mamę, która próbowała uczepić się tego worka. To dobrze pamiętam… Lecz dzięki nadludzkim wysiłkom matki cudem przeżyliśmy, chociaż ponad połowa moich współmieszkańców jednak zmarła z głodu. Wychowałem się za władzy radzieckiej, uczyłem się na traktorzystę, odsłużyłem w Armii Radzieckiej, tam przyjęto mnie w szeregi KPZR, której członkiem byłem od 1962 roku aż do jej rozpadu. Przekonano mnie, że w państwie wszystko jest w porządku, a komuniści bardzo słusznie żyją i budują świetlaną przyszłość. Wierzyłem w to i swój „patriotyzm” zachowywałem aż do momentu, gdy prezydent Wiktor Juszczenko zaproponował Radzie Najwyższej uznanie Hołodomoru na Ukrainie za ludobójstwo. I kiedy zobaczyłem, jak komuniści na czele z Symonenką uparcie nie chcieli tego uznać, byłem tak wstrząśnięty, że w gniewie podarłem tę legitymację partyjną i sam siebie teraz karcę, jak mogłem tak długo ślepo wierzyć komunistycznej propagandzie. Z winy komunistów zginęło ponad 10 milionów Ukraińców w 1933 roku, a oni teraz nie uznają tego, mimo to znów pchają się do parlamentu. Ale o tym trzeba krzyczeć na cały świat, a partię komunistów zakazać!”. Jestem bezgranicznie wdzięczny ludowemu historykowi Petrowi Syrocie z Żytomierza za jego pracę, przesłaną mi do opublikowania. Oto co pisze: „Wysyłam Panu, odważnemu i mężnemu człowiekowi, swoją skromną pracę — wspomnienia ludzi (zapisane z ich ust) o Hołodomorze i represjach. Potajemnie zapisywałem to jeszcze wtedy, gdy mówienie o Hołodomorze było zabronione”. Iwan Horećkyj, zapisano 24 grudnia 1961 roku, m. Żytomierz: „Przed wojną pracowałem jako furman. Podjeżdżałem do zarządu, wałęsała się między budynkami, bo świadków rozstrzeliwano. Doły, do których zrzucano żywych i martwych, pilnowali w dzień i w nocy enkawudziści, tam nikogo nie przepuszczali. Ale my, młodzi, w nocy przekradaliśmy się między mogiłami i choć blisko nie podchodziliśmy, widzieliśmy, jak żywych ludzi bito kolbami i zepchnięto do dołów. Potem słyszeliśmy, jak spod ziemi płakali i krzyczeli jeszcze żywi ludzie. To straszne widowisko i o nim wcześniej wspominać było straszno. A teraz za Chruszczowa nastała „odwilż”, to można opowiedzieć…”. Frania Lasćkiwska, zapisano 3 lutego 1961 roku, wieś Kruta rejonu żytomierskiego obwodu żytomierskiego: „Jesienią 33-go poszłam do szewca dowiedzieć się, czy uszył nam świtkę. A on zobaczył mnie i zaczął ostrzyć wielki nóż. Przestraszyłam się i zaczęłam uciekać. Szewc wyskoczył za mną, ale zdążyłam wskoczyć na podwodę, która przejeżdżała drogą. Furman i jeszcze trzech mężczyzn złapali szewca, zabrali nóż, związali ręce i weszli do jego chaty. A w mieszkaniu w przypiecku przykryte dwie głowy, ręce i nogi ludzkie leżą. Wtedy tego „ludożercę” sądzono. Hołodomor był sztuczny, bo dotąd żyliśmy choć nie zamożnie, ale chleb, słonina i ziemniaki były, ale z Rosji przysłali specjalne brygady pełnomocników, do których włączyli i naszych miejscowych bandytów. Takie brygady działały jak karne, wchodziły do każdego mieszkania i zabierały całe zboże, mięso, ziemniaki, bydło, siano, odzież i obuwie. Pełnomocnicy byli uzbrojeni, przystawiali do człowieka rewolwer lub karabin, zabierali wszystko znalezione. Niektóre rodziny okradali, potem wyganiali z chaty, a tam wprowadzał się ktoś z bandytów-pełnomocników. A ludzie ginęli na mrozie albo szli żebrać. Trupy zmarłych z głodu leżały na drogach, przy budynkach, w lasach i polach. Nasi sąsiedzi Zaniewscy mieli trzy córki. Starsza poszła latem do lasu po jagody, tam i zmarła. Jej do domu nie wieźli, wykopali mogiłę i przy drodze pochowali. W Żytomierzu działał grabieżczy punkt wymiany. Powiedzmy, za złoty pierścionek czy kolczyki dawali zaledwie dwa bochenki chleba albo kilogram kaszy. Ale głodni ludzie oddawali ostatnie ozdoby, żeby zjeść i przedłużyć swoje głodne życie…”. Wałerij Stolerman, zapisano 20 lutego 2007 roku, m. Żytomierz: „Moja matka opowiadała, że w Żytomierzu w latach 1932—33 był straszny głód. Ludzie chodzili głodni, opuchnięci… Łapali psy, szczury, koty i jedli je. Żebracy stali na każdym skrzyżowaniu, przy sklepach, bazarach i w cerkwiach. Opuchnięci nie mogli się ruszać, leżeli obok martwych na drogach. Ich zbierali na wozy i samochody. Częste były przypadki, że razem z martwymi i opuchniętymi zabierali żywych, którzy przyszli z innych miast i wsi, usiedli odpocząć i zasnęli. Ci ludzie błagali, żeby ich nie zabierali, bo oni nie są opuchnięci i są zdrowi. Kiedy żywi prosili, żeby ich wypuścili, to w odpowiedzi słyszeli: „Wszystko jedno, nie dzisiaj, to jutro zdechniesz, lepiej teraz cię pochowamy, żebyś nie jadł za dużo i nie jechać po ciebie drugi raz…””. Jeszcze raz chcę serdecznie podziękować Petrowi Syrocie z Żytomierza za jego obywatelski czyn — zachował dla nas pamięć innych ludzi, których być może już nie ma na świecie, o ludobójstwie narodu ukraińskiego w latach 30. XX wieku. A oto jeszcze jedno uczciwe świadectwo o ówczesnych zbrodniach komunistów na Doniecczyźnie. Ałła Prosnikowa, osiedle Pierwomajśke rejonu jasynuwackiego obwodu donieckiego: „…Wspominając swoje życie, myślę, ileż w nim uraz się nagromadziło: za dziadka z babcią, za ojca z mamą, za siebie… Dziadka rozkułaczyli w 1930 roku. Cudem nie trafił na Sołowki: sąsiad pracował w radzie wiejskiej i ostrzegł, że rodzina dziadka jest na liście ludzi, których jutro będą tam wywozić. Przez noc cała rodzina rozbiegła się i ukryła kto gdzie, ze sobą wzięli tylko to, co mogli unieść w rękach. Wszystko dorobione (spichlerze zboża, żywy inwentarz) — zostawili…”. W listach czytelników i radiosłuchaczy do mnie nakreślił się temat, który nie wymaga wyjaśnień czy komentarzy. Straszny i niewyczerpany, do niedawna jeszcze zabroniony, ukryty jak tajemnica państwowa, której ujawnienie groziło więzieniem czy Syberią. Musimy o niej mówić przynajmniej dzisiaj. Musimy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
