Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

UKRAIŃSKIE SŁOWO CZEKA NA DBAŁYCH UKRAINA W «SŁOWIE O WYPRAWIE IGORA»

Слово Просвіти, №47 за 2007 рік

Werchowycze, Horyń itp. Nazwy te powstały jako poświęcenie Wyższej (Górnej) bogini i „chochołom”. Zatem można uznać, że nazwa „Ukraina” powstała jeszcze w „erze gockiej” i jest poświęcona rządzącej „Gwiazdzie Przewodniej”. Tak samo górę Howerla w Karpatach (od dawnego „go-uvern” — rządzić) nazwano na cześć Ukrainy — „rządząca”, „sprawująca rządy”. Francuski wariant nazwy „Goci” (goth) zachował się w mianie gocułów (hucułów) oraz w nazwie osady Goteszty (Mołdawia). To te same Werchowyna, Oberowycze-Werchowycze, Chocim. Takie samo znaczenie mają gocka nazwa „hansa” (stowarzyszenie, początkowo wojskowe, potem — handlowe) oraz nazwa Księgi Welesowej „Gordynie Borusieńskie” — „drużyna-stowarzyszenie Bory-Siczy”. Nazwa „Goci” ma jeszcze jedną podstawę: łacińskie „goetia” — czary. Oto jeszcze jedno ważne wyrażenie autora poetyckiej powieści: „Wstała obida w siłach Dażboga wnuka. Wstąpiła Diwą na ziemię Trojana, wspla Skała, łabędzimi skrzydłami na sinym morzu u Donu pluszcząc?” Badacze utworu, a wraz z nimi cały ogół, zawsze czytali tu błędnie: „wspleskała”, a nie „wsple Skała na Sinym morzu u Donu łabędzimi 3. Ukraiński pan i jego słowiańscy krewni W ten sposób pan „obrońca, stróż, wojownik, władca, książę, car” — pierwotna, jeszcze indoeuropejska forma terminu, a ban — późniejsza irańska. Ban w znaczeniu „książę” został utrwalony w „Księdze Welesowej” (IX w.), ban Oleg, czyli książę Oleg, wspomniany jest w serbskim folklorze. Z tego widzimy, że pierwotne pan, ban „obrońca, wojownik” u narodów słowiańskich rozwinęło się do znaczeń „władca, rządca, książę”. W Chorwacji termin ban oznaczał władcę, poprzednika królów, politycznego naczelnika banowiny — terytorium, którym rządził ban. Czasownik banovati w czeskim oznacza być banem, władcą, księciem, odpowiada mu ukr. panować. Z terminem ban związane są nazwy Banat (inaczej Banowina) — kraj w Jugosławii, a także miasto Bańska Bystrzyca, gdzie Bańska oznacza Pańska, czyli Książęca, Carska. Dawni Czesi nazywali planetę Wenus Krasopani. Komponent ban mają ukraińskie nazwiska, w szczególności, Bałaban Zdjęcie Jewhena Buketa Sobór Spaski z XI wieku w Czernihowie skrzydłami pluszcząc”. Błędne odczytanie obrazu uratowało te wersy dwukrotnie. Po pierwsze, uratowano fragment dawnego języka ukraińskiego („wsple Skała”), a po drugie, uratowano obraz „Skały”. Wątpliwe, by cenzura tamtych lat wyraziła zgodę na drukowanie „największego pomnika staroruskiej literatury” w takiej postaci. O jakiej „Skale” mowa w utworze i dlaczego powinna ona „wspleść”? W „Powieści minionych lat” kijowianie wołali „po etrusku” „Wydybaj!” — w ślad za wrzuconą do Dniepru drewnianą statuą Peruna (porównajmy „Wydybaj” z łac. „video” — wydybaj, wyjrzyj). Nazwa „Skała” dość często spotyka się w toponimice Ukrainy. W szczególności jest to miasto Skała Podolska, Skała na brzegu rzeki Roś. Miasta Berdyczów, Berdiańsk, rzeka Berda nazwane są od karpackiej nazwy „berda” — skała. To niezwykle ważne świadectwo autora „Słowa o wyprawie Igora” — „O, Ruska ziemio, już nie za Szelomianem jesteś!”. Znaczenie „Skała” ma nazwa niemieckiej ziemi Saksonia (łac. „saxe” — skała) oraz Adriatyku, skąd nad Dniepr przybyli Słowianie. Można jeszcze wspomnieć dawne łacińskie wyrażenie: „Dzwoni skałami Hipanis” (Południowy Bug) i „Zwenigo- (odmiana Bołoban). Bałabany — znany ukraiński ród szlachecki (czyli wojowniczy), nosiciele tego nazwiska wsławili się nie tylko na polu wojskowym, ale i na duchowym. Właściciel drukarni Fedir Bałaban w 1606 roku wydał „Stryatyński Trebnik”, który opracował lwowski biskup Gedeon Bałaban, który zebrał ukraińskie i słowiańskie obrzędy. We współczesną ukraińską dramaturgię swój wkład wniósł Leonid Bołoban (1893—1979). A ukraińskim kibicom zapadł w pamięć chorwacki piłkarz Boško Balaban, gracz belgijskiego „Brugge”, który w meczu o Puchar UEFA (21.X.2004), gdzie nasi rodacy zwyciężyli, strzelił gola do bramki dniepropetrowskiego „Dnipro”. Nazwisko Bałaban (Bołoban) tworzą komponenty Bała (Boło) i ban „obrońca, wojownik, książę”. Bała-Boło spokrewnione jest z indoiran. bala „silny, tęgi, potężny” i obecne jest w ukraińskich nazwiskach Bal, Bałodej, Bołudej, Biłdej, Bil'dij, Bel'dij, Bałwir, Bal'wir, Bałbyr, Bałbyrenko, Bałahura, Bałahuta (Pałahuta), Balubasz-Bołubasz-Bułubasz. A także w nazwisku Bulba ze słynnej powieści Mikołaja Gogola, które oznacza „Potężny wojownik-obrońca-ojciec (ataman)”. Czyli ukraińsko-chorwackie nazwisko Bałaban-Bołoban oznacza „Tęgi wojownik, Potężny książę” i powstało z terminu wojskowego, jak i wiele innych ukraińskich oraz słowiańskich imion i nazwisk. Pod rokiem 1116 Latopis Ławrientiewski donosi, że książę Jaropełk przeprowadził wyprawę wojskową na Połowców i zdobył ich miasta, wśród nich Balyn. W świetle najnowszych badań, Połowcy językowo i etnicznie ciążą nie ku plemionom tureckim, jak dotąd uważano, a ku indoaryjskim, dlatego nazwę tę z sanskrytu tłumaczą jako „Obdarzone siłą, Potężne”, co właśnie charakteryzuje miasto-twierdzę. Imię Balin (bal+in) ma Baladewa-Balawira — bóstwo rolnicze, którego imiona są obficie odzwierciedlone we wspomnianych wyżej ukraińskich nazwiskach. Znany petersburski indolog Wiktor Balin brał aktywny udział w wydaniu w języku ukraińskim „Indyjskich przysłów i powiedzeń” oraz zbioru

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn