Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

LATA STRASZNYCH WSPOMNIEŃ

Слово Просвіти, №47 за 2008 рік

1933 r. Rodzina wiejskiego nauczyciela Artema Hryhorowycza Wojtenki. Górny rząd: po prawej — Artem Hryhorowycz, córki Wira, Raisa. Siedzą: żona Ahafija, syn Walerian (mój ojciec). Zoja SZAŁIWSKA, m. Konotop, obwód sumski. Fotografia z lat 30. z archiwum rodzinnego. Na ścianie klasy szkolnej nad pochylonymi dziecięcymi główkami groźne hasło Stalina: “Silna i potężna dyktatura proletariatu — oto co jest potrzebne, aby rozproszyć w proch ostatnie resztki wymierających klas i rozbić ich złodziejskie machinacje”. Ileż ludzkich istnień zostało zmiażdżonych “miarowym krokiem żelaznych batalionów”? Wspomnienia o strasznym głodzie lat 1932—1933 zachowały się w mojej rodzinie. Pamiętam, jak kręciła głową moja babcia Hafija, widząc gdzieś porzucony kawałek chleba: “Zapomnieli 33-ci…”. Z bólem wspominał tę tragedię także mój ojciec Walerian Artemowycz Wojtenko, urodzony w 1915 roku. Jesienią 1932 roku jego, studenta pierwszego roku Perwomajskiego technikum medycznego na Mikołajowszczyźnie, wraz z innymi komsomolcami zmobilizowano do “wyciskania” chleba we wsi Czausowe. W kuźniach wykonano specjalne sondy — metrowe zaostrzone metalowe pręty. Przyszli medycy pod czujnym nadzorem “starszych towarzyszy” zmuszeni byli obchodzić chłopskie chaty i konfiskować wszystko, co jadalne, nawet torebki z nasionami warzyw, które chłopi chowali jako ostatni ratunek. Kazano dokładnie przeszukiwać sterty chrustu i nawozu, studnie. Lecz wsie były martwe… W jednej z chat na piecu leżała martwa kobieta, a przy piersi ledwo skomlało jeszcze żywe niemowlę. Widząc krzyczącą nędzę w chłopskich rodzinach, które nazywano kułackimi, ojciec porzucił ten oddział, a wkrótce i Komsomoł, za co o mało nie został skreślony z listy studentów technikum. W Perwomajsku na ulicach leżały trupy chłopów. Ludzie wariowali z głodu, kanibalizm był zjawiskiem powszechnym. Na bazarach sprzedawano galaretę mięsną, w której nierzadko znajdowano dziecięce paznokcie. Ludzie ratowali się od głodowej śmierci wywarem z chwastów, który nazywano dekoktem. A zmielone kolby kukurydzy, zmieszane z wysuszonymi obierkami ziemniaków, sprzedawano na szklanki. Za przysmak uważano matarżany — kotlety z tartego buraka, obtoczone otrębami. Właśnie je przywoził ze wsi opuchnięty z głodu dziadek mojemu ojcu. Jak wspominał, z głodu bardzo cierpieli studenci. Kilka łyżek postnej zupy, którą dawano w stołówce studenckiej, nie mogło uratować. Liczba studentów na roku malała. Pomocy od rodziców ze wsi nie było co oczekiwać. Tym ludobójstwem kierowali na miejscach “pełnomocnicy” z rejonu. Pomagali też swoi, aktywiści, “bojownicy partii”, przewodniczący rad wiejskich. Według wspomnień bliskich, kiedy przez moją Maryniwkę na Mikołajowszczyźnie szedł przewodniczący rady wiejskiej Hryhorij Naływajko, o przydomku Monaszok, psy, których jeszcze nie zdążono zjeść, wszczynały niesamowity szczek. Niepiśmienny, który słowa nie wypowiedział bez brutalnego przekleństwa, zbierał w przemarzniętej radzie wiejskiej nauczycieli, by przepisywali “papiery”. Trzymając się za nagan, rozprawiał: “Wy, znaczy się, inteligencja zgniła, bez błędów piszcie”. A mojego dziadka, dyrektora szkoły, zmuszono zimą chodzić ze szkolnymi dziećmi, opuchniętymi z głodu, zbierać ziarno, rozkopując nory susłów w zmarzniętej ziemi. Torebki z tymi garściami ziarna dzieci zsypywały do kołchozowego spichlerza. Geografia głodu, który szalał na całej Ukrainie, nie była związana z warunkami pogodowymi. To samo działo się na Połtawszczyźnie, gdzie udało mi się zapisać wspomnienia naocznych świadków. Teściowa Anastasija Dmytriwna Zachariuta z przerażeniem wspominała, jak w Bodakwie, niedaleko Łochwicy, jeszcze jako dziecko w 1933 roku ledwo uciekła od oszalałej z głodu kobiety, która goniła ją z nożem. Jeszcze żywych ściągano na wozy i wywożono do dołów na wiejski cmentarz — i tak umrą. A obok, na stacji Sencza, gniło w ogromnych stertach ziarno (zbiory przecież były). Chłopów, którzy pełzli do tego chleba, by pochwycić choć garść zgniłego zboża, ochrona rozstrzeliwała na miejscu. Wielkie nieszczęście nie ominęło też sąsiedniej Sumszczyzny, gdzie teraz mieszkam. Panujący reżim starannie ukrywał swoje zbrodnie. Nawet dzisiaj, opowiadając o tamtych strasznych wydarzeniach, naoczni świadkowie proszą, by nie podawać ich nazwisk, bojąc się powrotu represji. Pamiętam i ja, gdy w latach 70., po opowieści partyjnego wykładowcy w zakładzie pracy o sukcesach gospodarczych kraju pod mądrym kierownictwem “siły kierującej”, zapytałam o przyczyny głodu, to w odpowiedzi — wściekłe spojrzenie i krótkie: “Głodu nigdy nie było, to kłamstwa naszych wrogów”. Fizycznemu zniszczeniu narodu poprzedzało zniszczenie jego duchowych świętości. W szczególności zburzono konotopskie świątynie Zaśnięcia Matki Bożej, Aleksandra Newskiego, dawną kozacką cerkiew w podmiejskiej wsi Pidlypne. Proboszczów zniszczonych świątyń aresztowano, wysyłano etapami. Uczniów zmuszano do przynoszenia do szkoły ikon w celu ich spalenia. Widząc, jak niszczą ich duchowe świętości, ludzie popadali w rozpacz. Głód zebrał wielkie żniwo w każdej wsi Konotopszczyzny. Mam wspomnienia mieszkańców Deptiwki, niegdyś zamożnej kozackiej wsi. Puchnąć z głodu w Deptiwce zaczęli jeszcze w 1930 r. od pierwszych “zwycięskich kroków” kolektywizacji. O. MARCZENKO, nauczycielka średniej szkoły w Szachworostiwce, obwód połtawski. Jeszcze raz dotkniemy jednej ze strasznych stron życia Myrhorodszczyzny dalekiego 1933 roku. W niewielkim budynku obok cerkwi w Lyczanach, gdzie obecnie mieści się biblioteka, w latach 30. był, jak wtedy mówiono, “przytułek” — dom dziecka, dokąd zwożono z całego rejonu początkowo tylko dzieci-sieroty tak zwanych kułaków i rolników indywidualnych — tych, którzy nie poszli podczas przymusowej kolektywizacji do kołchozów. Kiedy zaś w 33-im głód przybrał straszne rozmiary, nieszczęśni rodzice wielodzietnych rodzin oddawali do tego “przytułku” jedno-dwoje dzieci w nadziei, że choć tam jakoś przeżyją. Bo to przecież państwowy dom dziecka, tam codziennie mają obowiązek karmić dzieci. Ojciec pojechał na Donbas w nadziei zarobienia w kopalni chleba dla czworga spuchniętych z głodu dzieci. Matka biła się jak ryba o lód, ratując dzieci. Wieczorami pełzała do odebranego im podwórka, wiejska inteligencja cieszy się i z tego kawałka chleba. Lata 30. W przededniu stalinowskiej rozprawy z ukraińskim chłopstwem. W latach 1931—1933 umierali masowo, zwłaszcza dzieci. Doprowadzone do rozpaczy chłopki, które zorganizowała Odarka Iwaniwna Udod, zebrały się w 1932 roku przy kołchozowym spichlerzu, żądając odrobiny chleba. Lecz w odpowiedzi przewodniczący rady wiejskiej Radczenko wezwał z Konotopu oddział konnej milicji w pełnym rynsztunku bojowym, który nahajkami rozpędził kobiety. Tak “nakarmiła” bolszewicka władza. W ruiny zmieniały się kwitnące wsie. Nie zdołałam w tej publikacji przytoczyć wszystkich wspomnień, które udało się zebrać w trzech obwodach Ukrainy. Lecz niech te palące wersy będą jeszcze jednym dowodem zbrodni komunistycznego reżimu, do powrotu którego dokłada tyle wysiłków komuniści i różni socjaliści. Na IV Światowym Forum Ukraińców brałam udział w pracach “okrągłego stołu” badaczy Hołodomoru 1932—1933 lat z 14 krajów świata. Występowałam z propozycjami. Uważam, że historycy, krajoznawcy powinni aktywniej zbierać świadectwa naocznych świadków ludobójstwa narodu ukraińskiego, ustalać miejsca pochówków zmarłych z głodu, ich imiona, należycie porządkować mogiły. Żadnej ofiary strasznego ludobójstwa XX wieku, którego dokonał komunistyczny reżim okupacyjny na Ukrainie, nie można zapomnieć.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn