Strona · s. 6strona oryginału ↗
WIEC CZYTELNICZY
Слово Просвіти, №47 за 2008 рік
Ludmiła RUBAN, obwód kijowski. Niebo płakało. Po pociemniałych od żałoby krzyżach, które majaczyły na wszystkich cmentarzach wsi rejonu perejasławsko-chmielnickiego, gdzie przyszło mi bywać, ściekały niczym łzy strugi zimnego jesiennego deszczu. Nie zastygały w kałuże, lecz wsiąkały w czarne ciało ziemi, jakby próbowały po raz ostatni napoić dusze niewinnie poległych. Ilu ich jest — wrzuconych w pośpiechu do przepaści niepoświęconych mogił zbiorowych? Dziesiątki? Setki? Tysiące? Według świadectw sekretarzy rad wiejskich w Połohach-Werhunach i Ulaniwce, Switłany Kuźmenko oraz Wiry Szczepinśkiej, w archiwach udało im się znaleźć jedynie kilka wyblakłych skrawków papieru z nazwiskami wieśniaków, których śmierć w latach 1932—1933 pełnomocnicy zarejestrowali jako zgon z niedożywienia i starości. Tak przedstawiciele władzy oznaczali w raportach totalną eksterminację niegdyś zamożnych wsi. I to w czasie, gdy według statystyk zbiory z 1932 roku uznano za zaledwie o 12 procent mniejsze od średniego wskaźnika poprzedniego dziesięciolecia. Zbierając świadectwa naocznych świadków tamtej klęski, wraz z członkami Stowarzyszenia Badaczy Hołodomorów w Ukrainie — kierownikiem działu Narodowego Rezerwatu Historyczno-Etnograficznego „Perejasław”, weteranem MSW Ukrainy Jurijem Awramenką oraz mieszkanką wsi Ulaniwka Wirą Kapluk rozpoczęliśmy podróż w przeszłość od Połohów-Werhunów, gdzie według oficjalnych danych przed Hołodomorem mieszkało około trzech tysięcy sześciuset osób, a pozostało ży-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
