Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

NIEGASNĄCA ŚWIECA

Слово Просвіти, №47 за 2008 рік

mniej niż połowę. Daremnie mówią, że głodowa śmierć nie wybiera ofiar — do grobów, w których leżą miliony ukraińskich wieśniaków, zeszli najlepsi. W rejonie perejasławsko-chmielnickim zabrała ona wtedy ponad 28 tysięcy istnień. Ginęli pracowici gospodarze, wymierali całymi rodzinami, wydanymi na pastwę tak zwanych aktywistów. Lud nazywał ich „szturchaczami”. To pogardliwe przezwisko stało się symbolem zdrady, podstępności i śmierci. Małżeństwo Ołeksandry i Wasyla Mojsejenków oraz najstarsze na Perejasławszczyźnie małżeństwo — Chrystyny i Danyła Szołkoszytnych — mają własne rachunki z winowajcami tamtych wydarzeń. Ich rodziny rozkułaczono i obrabowano do nitki, puchli z głodu i jednego po drugim chowali bliskich. Żyjący do dziś pamiętają nazwiska tych „szturchaczy”, którzy nawet w kołyskach i warkoczach kobiet szukali ukrytego ziarna… Do listy perejasławskich wsi, które badaliśmy, Danyło Szołkoszytnyj dodał jeszcze wieś swojego dzieciństwa Winenci, gdzie głodem wymorzono ponad pół tysiąca osób. Aktywiści wozami zwozili zagrabione zboże do spichlerzy, a oszalali z głodu ludzie jedli własne dzieci. — Całe życie żyję z zapłakanymi oczami — wspomina babunia Dusia — Jewdokija Sawiwna Śniżko, która w 1932 roku miała zaledwie siedem lat. — W naszej wsi Połohy Janenky wymarło z głodu ponad dwa tysiące osób. A nasza rodzina straciła babunię, ojca i najmłodszego brata Wasyłka. Kiedy zmarł Wasyłko, poszłam na cmentarz do cerkwi. Wchodzę do dzwonnicy, a tam stos martwych, a wśród nich dwie jeszcze żyjące kobiety z zawiązanymi szmatami ustami. Rozwiązałam im usta, a one zaczęły ledwo słyszalnie prosić o jedzenie. Widziałam też ludożerców — mówi Jewdokija Śniżko. — Przyprowadzili kiedyś do rady wiejskiej kobietę z Połohów Werhunów z dwoma garnkami smażonego mięsa. Miała pięcioro dzieci i już troje zdążyła zjeść. Moją mamę postawili, by jej pilnowała, ona i mnie ze sobą wzięła. A ta ciotka tak strasznie chrapie: dawaj, mówi, i twoją dziewuchę zjemy, wszystko jedno zdechnie. Spotykałam się z Kateryną Andrijiwną Baciurą z niewielkiej wsi Tarasiwki, która straciła jedną trzecią mieszkańców. Rozmawiałam z Ołeną Archypiwną Jakymenko, która widziała, jak na cmentarzu obok dołów leżeli jeszcze żywi ludzie i prosili o jedzenie. Wasyl Hryhorowycz Mojsejenko, wieś Netiahaliwka, 2008 r. Zapisałam wspomnienia Ołeksandry Fyłymowniwny Szary, którą jeszcze do dziś przerażają sny, w których widzi garnki z ludzkim tłuszczem, oraz świadectwo Jewdokiji Petriwny Zrażewśkiej, której rodzinie udało się przeżyć tylko dlatego, że tamtejszy przewodniczący rady wiejskiej na własne ryzyko zostawił wielodzietnej rodzinie krowę. …Kiedy na Pokrowę w Tarasiwce postawili wielki drewniany krzyż na pamiątkę współmieszkańców, wyniszczonych głodem, każdy, kto go przeżył, położył u podnóża kubeczek z ziarnem i bochenek chleba. A babunia Jewdokija — jeszcze cukierka. To dla najmłodszego braciszka Wasyłka, który w urodzajnym roku zmarł głodową śmiercią na ojczystej ziemi. Krym!” Oto wam i stosunek do ukraińskiej tragedii”. Wystawę powinien odwiedzić każdy, komu nie jest wszystko jedno. Plakaty porażają. Są z punktu widzenia sztuki piękne, ale napływają łzy, gdy się na nie patrzy. Młodzi charkowscy artyści podeszli do problemu z kreatywnością. Białe liczby „1932” i „1933” na czarnym tle przekreślone wieloma kreskami, jednak co to za liczby, wszystko jedno można odczytać, jak i biały napis „Historii nie da się przekreślić, pamiętajmy Hołodomor”. Oto fotografia zmarłego z głodu dziecka z przedstawieniem wartości: „0.00 kop.” Właśnie taką cenę życia malucha miała ludożercza władza. Albo ukraiński wzór z krzyży (na wzór nagrobnych) i napisem „Narodowe motywy Ukrainy 1932—33”. Z przedmowy do katalogu plakatów: „HOŁODMR... W tym słowie nie ma samogłosek. Spróbujcie wymówić je — wyjdzie zbiór dźwięków, jakby wam zatkano usta. Wygląda na to, że tak przeżyliśmy życie — z zatkanymi ustami. Bez samogłosek. A niewyraźne dźwięki, które dochodziły z zewnątrz o tym, jak głodno było w latach 1930., nie dotykały świadomości. No, ktoś umarł — czas był taki, zresztą dawno już… A okazało się — nie ktoś, a swoi, bardzo bliscy krewni. 10 MILIONÓW UKRAIŃCÓW! W ciągu dwóch lat… A 75 lat — niedługi termin”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn