Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Najstraszniejsze nieszczęście

Слово Просвіти, №47 за 2008 рік

Anatolij ZBOROWSKI, Irpień, obwód kijowski Niedawno w Równem ukazała się drukiem książka Ruslany Dawydiuk i Andrija Żywiuka „Poczuć się jednym nierozerwalnym ze swoimi braćmi i siostrami Wielkiej Ukrainy”. Autorzy zebrali i uogólnili materiał dokumentalny o tym, jak reagowali mieszkańcy Równeńszczyzny na Hołodomor w latach 1932–1933. We wstępie do książki przewodniczący Równeńskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wiktor Matczuk zauważył: „Umyślność zbrodniczych działań komunistycznego totalitarnego państwa ZSRR wobec ukraińskiego chłopstwa uwidacznia m.in. ta okoliczność, że ludność dzisiejszej Równeńszczyzny, która w latach 20. i 30. XX wieku wchodziła w skład Polski, znajdując się w takich samych warunkach przyrodniczo-klimatycznych co Żytomierszczyzna i Chmielnicczyzna, głodu nie zaznała. Jednak, mając wiadomości o głodowym morze, który szalał za jakichś 10–20–30 km od ich siedzib, mieszkańcy Wołynia i Polesia nie pozostawali obojętni wobec strasznego nieszczęścia, które spotkało Ukraińców za Wilią i Zbruczem. Bez względu na zakazy i prześladowania ze strony władzy polskiej, w tych działaniach brali udział politycy, inteligencja, duchowieństwo, chłopi, robotnicy, urzędnicy, młodzież… Za to później władza radziecka po swojemu się z nimi rozliczyła, wysyłając dziesiątki tysięcy równian na śmierć, do więzień i na zesłanie”. Badacze nie pomijają także kwestii udziału proświatan w staraniach o udzielenie pomocy głodującym braciom w radzieckiej Ukrainie. Zwłaszcza zastępcą przewodniczącego zebrań, na których powołano Wołyński Społeczny Komitet Pomocy Głodującym w radzieckiej Ukrainie, był jeden z fundatorów łuckiej „Proświty”, teolog, profesor Iwan Własowski. Warto zauważyć, że rodak z Rówieńszczyzny, wybitny ukraiński prozaik Ułas Samczuk, przebywając w Pradze w latach 1933–1934, napisał pierwszy w literaturze ukraińskiej utwór — powieść „Maria”, w której z wielką siłą artystyczną opowiedział historię jednej ukraińskiej rodziny, ginącej wskutek zbrodni reżimu totalitarnego, stając się uosobieniem śmierci milionów Ukraińców. Wśród ukraińskich czytelników w Drugiej Rzeczypospolitej książka stała się kultowa. Po wkroczeniu wojsk radzieckich na Zachodnią Ukrainę Proświtę zakazano. Ale ludzie czytali jej książki. Członek podziemnej młodzieżowej organizacji zbrojnej, działającej w powiecie ostrogskim i we Lwowie pod koniec lat 40. XX wieku, Witalij Melnyczuk, wspominał jej założyciela Witalija Pantiuszka: „Pod wpływem przeczytanych książek, które pozostały po Proświcie, o głodzie („Maria” Uła­sa Samczuka) oraz o romantyce kozackich czynów zbrojnych, pragnąc pomóc uciśnionemu narodowi, Pantiuszko tworzy podziemną Organizację Wolnych Kozaków”. Nazwisko innego autora, który próbował środkami artystycznymi przedstawić tragizm ukraińskiej wsi w latach 1932–1933 i potępić organizatorów oraz wykonawców Hołodomoru, dziś jest prawie nieznane. To rodak ze wsi Popiwka w rejonie konotopskim na Sumszczyźnie, uczestnik zbrojnej walki o niepodległość Ukrainy Petro Kowalczuk. W latach 20. XX wieku był bibliotekarzem rówieńskiej biblioteki proświtiańskiej, w latach 30. wydał trzy zbiory poetyckie, w których m.in. potępiał zbrodnie czekistów: brutalną kolektywizację i związany z nią Hołodomor. W 1940 roku Kowalczuka aresztowano, a w roku następnym skazano go za „oszczerstwa na władzę radziecką i ustrój kołchozowy” na 8 lat obozów koncentracyjnych.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn