Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

NASZA KSIĄŻKA SŁOWO Z PRZESZŁOŚCI

Слово Просвіти, №47 за 2008 рік

Ołena Szułha Mówią, że każda wioska ma swoje słówko. Ale nie tylko słowo, lecz także tradycje, zwyczaje, historię. Nasze poleskie wsie troskliwie przechowują dawne i nowe podania o tych, którzy byli na przedpolu ich niepowtarzalnej cywilizacji — naukowcy nazywają ich pasjonariuszami. Utrwalić wydarzenia dla przyszłych pokoleń — to zadanie kronikarza, przeanalizować je — zadanie historyka. Właśnie w serii „Historia ukraińskiej wsi” ukazała się książka laureata Międzynarodowej literackiej ukraińsko-niemieckiej nagrody im. Olesia Honczara, krajoznawcy Jewhena Buketa „Kołonszczyna”. Tutaj autor jest historykiem i kronikarzem, wnikliwym i bezstronnym badaczem. Sięga on do najdawniejszych czasów, odkąd na tej ziemi żyli ludzie — do III tysiąclecia przed Chrystusem. Starannie badając źródła kronikarskie, prace archeologów, etnografów, historyków, autor zapoznaje czytelnika z dawną przeszłością regionu. Co więcej, doprecyzowuje niektóre białe plamy w badaniach poprzedników, uzupełniając je opowieściami miejscowych mieszkańców, jak choćby danymi o mogiłach-kurhanach, położonych na terytorium Kołonszczyny. Ważnym dla Jewhena Buketa wydaje się pochodzenie nazw wsi, które wchodzą w skład Kołonszczyńskiej rady wiejskiej, a nawet ich zakątków, uroczysk, jezior i bagien. Podaje legendy i podania, których źródła sięgają czasów Scytii i Herodota, a także dane przytoczone w zbiorach kronikarskich. Historia Kołonszczyny jest ściśle związana z historią Kijowa, ponieważ wieś położona jest niedaleko. Zatem źródeł pisanych jest wiele, co dało autorowi możliwość napisania gruntownej pracy. W rozdziale o pierwszej pisemnej wzmiance o wsi Jewhen Buket podaje szczegółową analizę okresu historycznego, w którym się pojawiła. Do tego rozdziału weszły już utrwalone na piśmie dane. Historię wsi podzielono na okresy według rozdziałów, w których, z odwołaniem do dokumentów i prac historyków, przeanalizowano społeczne i kulturowe kształtowanie się wsi. Znaczną uwagę autor poświęcił zmaganiom wyzwoleńczym narodu ukraińskiego, które nie ominęły regionu Polesia. Tutaj wykorzystano materiały ze wspomnień naocznych świadków, które zbierali nauczyciele miejscowej szkoły, dokumenty i dane archiwalne. Osobny rozdział książki — Kołonszczyna w okresie międzywojennym. Edukacja, kolektywizacja, opór wobec władzy radzieckiej — wszystko to znalazło odzwierciedlenie w tym rozdziale. Podano w nim krótkie informacje o represjonowanych rodakach. Okres II wojny światowej przedstawiono najbardziej szczegółowo, gdyż był on jednym z najbardziej tragicznych w historii nie tylko tej wsi, ale i całego naszego narodu. Wspomnienia o okupacji i ruchu partyzanckim niezwykle interesują Jewhena Buketa jako badacza, bo właśnie w oporze narodu najpełniej ujawnia się jego charakter. Przeanalizowano także czasy powojenne: gospodarkę, edukację, duchowość, rozwój kulturalny. Kołonszczyna w czasach niepodległości Ukrainy — temat bliski autorowi. Uważnie śledzi on, jak rozwija się współczesna wieś, rośnie jej świadomość narodowa. Do wydania weszły informacje o wsiach, które wchodzą w skład Kołonszczyńskiej rady wiejskiej: Bereziwce, Marjaniwce, Mykołajiwce, Leleczym Chutorze, Olimpik-parku, Wyszegradzie. Nie pominął autor uwagą także tych, których przesiedlono do Kołonszczyny po awarii czarnobylskiej. Podaje historyczne informacje o miejscowościach 30-kilometrowej strefy, których mieszkańcom ziemia kołonszczyńska stała się bliska: Rosochy i Iłownyci. Jeszcze jeden bolesny epizod w historii wsi — Hołodomor 1932—1933 lat. J. Buket podaje wspomnienia naocznych świadków, które zapisali uczniowie Kołonszczyńskiej szkoły razem z nauczycielką geografii i wiedzy o Kijowszczyźnie Ludmyłą Nikitiną, a także listy poległych podczas II wojny światowej oraz listę mieszkańców Kołonszczyny, którzy zginęli na robotach przymusowych w Niemczech i których rozstrzelano podczas okupacji. Osobny rozdział — symbolika: opis herbu i flagi. Kończy się książka szkicem Ołeksandra Kawunenka „Miłość z oczami nieba” o współczesnej sołtysce Julii Pełeszok, dzięki której książka ujrzała światło dzienne. W wydaniu jest dużo materiału ilustracyjnego. Weszły tu współczesne zdjęcia i fotografie z archiwów — portrety i wizerunki herbów osób, które odegrały znaczącą rolę w historii Kijowszczyzny. Na kolorowych ilustracjach — zdumiewającej urody kołonszczyńskie krajobrazy, utrwalone dla potomnych znaczące wydarzenia. Książka Jewhena Buketa — znaczący wkład w historię Kijowszczyzny. Elegancko wydana, stanie się znaczącą pomocą dla nauczycieli wiedzy o Kijowszczyźnie i historii, uczniów, wszystkich nieobojętnych na przeszłość rodzinnego kraju. Nasz naród powraca do swoich źródeł mimo zakazów i zapomnienia, mimo stuleci wyjaławiania pamięci narodowej. Switłana OREŁ, m. Kirowohrad „KRZYK Z MOGIŁY” USŁYSZANO I U NAS Kirowohrad stał się 15. miastem, gdzie otwarto Kanadyjsko-ukraińskie centrum biblioteczne. 22 tysiące książek znalazło miejsce w salach obwodowej biblioteki naukowej imienia Dmytra Czyżewskiego. To wydarzenie stało się możliwe dzięki inicjatywie Kanadyjskiego Towarzystwa Przyjaciół Ukrainy (oddział w Toronto), któremu przewodniczy Iwan Kuzyk. On wraz z towarzyszem broni, pisarzem i działaczem społecznym Stepanem Horłaczem oraz Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Ambasadorem Kanady na Ukrainie Danielem Caronem reprezentowali na otwarciu centrum ten daleki kraj. Bez wątpienia książki, które przywieziono z Kanady, będą cieszyć się popytem, gdyż Kirowohradzką obwodową bibliotekę naukową, której, nawiasem mówiąc, stuknęło 110 lat, codziennie odwiedza około tysiąca czytelników, z których większość to młodzież. Ale przyciągają one nie tylko zawartością informacyjną („Historyczny atlas Ukrainy”, „Historia Związku Ukrainek Kanady”, „Kronika UPA”, „Martyrologia ukraińskich cerkwi”, „Chrześcijański samizdat Ukrainy”, ukraińska klasyka, która ukazała się drukiem za granicą, utwory pisarzy-emigrantów Dokii Humennej, Jewhena Małaniuka, Ołeny Telihy, Ołeha Olżycza, Oksany Laturynśkiej), a tym, że niosą szczególne ciepło, bo zebrane zostały w ukraińskich rodzinach Kanady. Wzruszają, na przykład, tomiki utworów literackich naszego rodaka Wołodymyra Wynnyczenki, przefotografowane(!) jeszcze z radzieckich wydań, które ukazały się drukiem w Charkowskim wydawnictwie „Ruch”. Teraz wróciły one na Ojczyznę… A oto — cieniutka poetycka książeczka „Krzyk z mogiły”, która ukazała się drukiem w „Smołoskypie” (obecnie — udane ukraińskie wydawnictwo). Nazwiska autora nie ma, w przedmowie powiedziano, że wiersze odtworzono. Olha KUSZNIR, poetka, członkini NSP Ukrainy, m. Lwów Utalentowana i energiczna, kochająca życie i natchniona — takie epitety można adresować do Marii Ludkewycz, znanej ukraińskiej poetki i prozaiczki, laureatki wielu nagród literackich i odznaczeń państwowych, wśród których nagroda im. Łesi Ukrainki oraz order księżnej Olgi III stopnia. I wszystko to — za pełną poświęcenia pracę w dziedzinie literatury ukraińskiej: liczne książki poetyckie i prozatorskie, wystąpienia w prasie, radiu, telewizji, przed publicznością w różnym wieku, gdzie zawsze brzmi jej wzruszone i drżące słowo poetyckie. Tak jak tego dnia we Lwowskiej bibliotece miejskiej im. Łesi Ukrainki, gdzie zebrała się społeczność miasta na prezentację nowego zbioru poetyckiego Marii Ludkewycz „Kwiat, którym cieszy się Bóg”. Prezentacja odbywała się w ramach dni wydawnictwa „Kameniar” (dyrektor Dmytro Sapiha), które podarowało czytelnikom tę książkę — „elegancko ubraną” D. Ludkewycz, D. Sapieha, M. Jakubowska publikowali z rękopisu, który z wielkimi trudnościami przekazano za granicę. Imienia autora jednak nie podano, aby nie prowokować prześladowań w ZSRR. Autora, jak się okazało, właśnie wtedy, gdy wyszedł zbiór, wyrzucono z Uniwersytetu Kijowskiego i zarabiał na chleb, pracując na jednej z farm w rejonie dobrowelyczkiwskim w obwodzie kirowohradzkim. To wtedy młody i utalentowany, a obecnie, niestety, nieżyjący już Mykoła Chołodny. Jego wiersze, bardzo szczere, chwytają za żywe. Pomyślałem: gdybyśmy w młodości mogli czytać takie wiersze, choćby w samizdacie, wyrosłoby zupełnie inne pokolenie. Nie na darmo wtedy mogły one ujrzeć światło dzienne tylko za oceanem. Zresztą i dziś ten zbiorek może pomóc młodzieży innymi oczami spojrzeć na współczesną poezję ukraińską i na Ukrainę w ogóle. Właśnie ukraińska diaspora, jak podkreślił, witając otwarcie centrum, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów Mychajło Słaboszpycki, przez długi czas dbała o to, aby świat widział wydarzenia, które miały miejsce na Ukrainie, ukraińskimi oczami. Teraz pomaga ona widzieć ukraińskimi oczami własną historię. Okazuje się, że bywa to czasem bardzo niełatwe… „…LECZ NIE ZATARTY ZNAK CAROWEJ NA UKRAIŃSKIM CZOLE” Wiersze z tego zbiorku Mykoły Chołodnego przydały się: następnego dnia w Kirowohradzie odbyła się prezentacja książki „Na pamiat o rodnom kraie” (redaktor Ołeksandr Czudnow). Mimo wspaniałego wykonania poligraficznego, rzadkiego materiału ilustracyjnego, wykwintnego designu, zadziwia ona i uderza zaściankowością: nasz rodzinny kraj, wychodzi na to, wcale nie jest centrum Ukrainy, a głęboką prowincją Imperium Rosyjskiego, gdzie, jak wiadomo, przyjazd cara jest wydarzeniem światowej rangi. Carów i generałów w książce jest wielu. Oczywiście faktów historycznych nie można przemilczać, ale należy o nich mówić w kontekście historii ukraińskiej. Carski generał Petro Tekelija przedstawiony jest tutaj jako romantyczny staruszek, który zakochał się w młodej dziewczynie i stał się pierwowzorem postaci znanej pieśni „Oj, pid wyshneiu, pid chereshneiu…” A o sprawie, dla której został wysłany w nasze stepy, czyli zniszczeniu Siczy Zaporoskiej — ani słowa. Zresztą sam nasz kraj redaktor rozpatruje nie w obecnych granicach terytorialnych, a właśnie jako gubernię chersońską: są tu i wzmianki o Woznesensku i Olwiopolu, i zdjęcie pomnika Potiomkina w Chersoniu. Mówiąc krótko, gubernia zawsze pozostaje gubernią. Nie jest również jasne, dlaczego w książce zamieszczono wspomnienie Paustowskiego o stacji Pomiczna, pisane w czasach radzieckich, gdzie autor ze zrozumiałą dla tamtego czasu ideologiczną odrazą wspomina o Machnie. O tych stronach istnieje mnóstwo ciekawych i o wiele bardziej prawdziwych materiałów! Zamiast tego fakt założenia ukraińskiego teatru zawodowego redaktor wiąże z Bobryńcem — chyba tylko po to, by podkreślić prowincjonalność wydarzenia… Podobne przykłady można wyliczać długo. Ktoś powie: to autorskie spojrzenie, zaproponujcie inne. Wariantów autorskich rzeczywiście może być wiele, ale co do pewnych fundamentalnych spraw musimy mieć wspólny pogląd, bo niesławne różnice w interpretacji nie tylko nas rozdzielają, ale hamują postęp. „…w twardą okładkę i ze smakiem ozdobioną ilustracjami malarskich płócien Oresta Biłousa — męża Marii Ludkewycz. Poeta Roman Kaczuriwski podkreślał: to wspaniały tandem dwojga znanych artystów słowa i pędzla. …Wykładowczyni Lwowskiego Kolegium Pedagogicznego Hałyna Hadzało z pasją czytała wiersze, a poeci, laureaci Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Ihor Kałyneć oraz Roman Łubkiwski mówili o twórczości poetki. Rzeczywiście, trzeba, według słów autorki, „kochać i cenić dzień, podarowany przez Boga”. Ihor Kałyneć rozpoczął mówienie o książce „z punktu widzenia dnia”, bo uważa, że słowo „dzień” w utworach poetyckich Marii ma jakieś „mistyczno-metamorficzne znaczenie”. Są tu „dzień anioła”, „dzień zaduszny”, „zielona niedziela”, „wczoraj narodziło się zwątpienie”, „stoją jaśminowe rozłożyste dni”, „list napisany o północy”, „dzień, niczym rycerz” oraz inne sformułowania, które, zdaniem Ihora Kałynecia, warto zbadać. Nie zaprzecza temu Roman Łubkiwski, podkreślając, że świat poezji Marii Ludkewycz jest humanitarny, szczery i ludzki, po kobiecemu piękny i rzeczywiście uświęcony imieniem kwiatu. A poeta Mykoła Petrenko dodał, że naczytał się tyle wierszy Marii, iż wie, że poetka pewnie utrzymuje „dobry poziom”, ma własny temat, godnie utwierdza swoje imię w literaturze ukraińskiej. Bo ta poezja jest wysoka, szczera i poruszająca, z której cieszą się i dorośli, i dzieci — mówi poeta Bohdan Zalizniak. Do hołdu dołącza się również Andrij Sodomora, prozaik, który życzy autorce, „aby ta książka trafiała w dobre ręce, bo ma niepowtarzalny głos”. Według słów przewodniczącej Lwowskiej Organizacji NSPU Marii Jakubowskiej, Maria Ludkewycz ma własny charakter pisma, styl, poczucie harmonii, jej wiersze niosą pozytywne emocje i uczucia. Takiego zdania jest też poetka Liliana Kasanowska oraz wykładowczyni matematyki Lwowskiego Gimnazjum Lingwistycznego Ołena Chodżyjewa. A inspektor rejonu halickiego Maria Iwanus podkreśla, że młodzież i dzieci są szczególnymi koneserami twórczości Marii Ludkewycz. Wszak wychowała ona niejedno pokolenie twórców pióra — dziennikarzy i pisarzy. Świadectwem tego jest 20-lecie kierowania obwodowym studiem literackim „Dżerełce”, wieloletnia praca jako redaktorka młodzieżowej gazety „Hałyćke junactwo” we Lwowskim Miejskim Centrum Koordynacyjno-Metodycznym „Hałyćke junactwo”, szereg zbiorów poetyckich i prozatorskich młodych autorów pod redakcją Marii Josypiwny. I dzieci lgną do utalentowanej poetki i edukatorki. Dwa wydarzenia, które w ostatnich dniach miały miejsce w życiu kulturalnym obwodu kirowohradzkiego, w pewnym stopniu z różnych biegunów odzwierciedlają jedno zjawisko: miłość do słowa, do rodzinnego kraju, rozumienie jego historycznej przeszłości. Ale dlaczego poglądy okazały się różne? Czy przeszłość nas łączy, czy dzieli? I czy nie jest rozdwojona także nasza dusza?.. Przewodnicząca wsi Kołonszczyna Julia Pełeszok i autor książki Jewhen Buket podczas prezentacji

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn