Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

JĘZYK JEST JEDEN

Слово Просвіти, №47 за 2008 рік

Zakończenie. Początek w nr 46 z 2008 r. Pisarze tłumaczą się polistylizmem. Bo co oznacza określenie „postmoderniści”? To, że są oni „po nowoczesnych, pięknych”. Modernistami byli Łesia Ukrainka, Ołeksandr Ołeś. A nasi współcześni ukraińscy pisarze to postmoderniści już po nich i na to kładą nacisk. To pojęcie przyszło z Europy. Główną cechą języka postmodernistycznego jest polistylizm, czyli mieszanie kilku różnych stylów i stylistyk — literackiej, wykwintnej, ludowej… Ale nasi postmoderniści z powodu braku wychowania nie mieszają pięknego z jeszcze piękniejszym różnej jakości, na przykład uroczystego z lirycznym, ludowego z naukowym. Zamiast tego zbierają wszelki brud i wyrażają się wulgarnie. Czyli wszystko to, co najgorsze, zebrali w swój „postmodernizm” i kąpią się w nim. Nie widzę, żeby naszym ludziom się to podobało. Nawet po studentach to czuję. Dajesz im temat takiej pracy kursowej czy dyplomowej — nie chcą pisać. Więc tacy autorzy „kapią się” w tym bagnie sami i tyle. Ale bardzo przykro, bo w tym czasie, kiedy Ukraina tak bardzo potrzebuje młodej twórczej siły — i poetyckiej, i prozatorskiej, i dramaturgicznej — oni tracą czas i marnują talent. Jeszcze od czasów Rusi Kijowskiej — od metropolity Hilariona (jego „Słowa o prawie i łasce”) pielęgnowano język literacki, mimo braku państwowości, zakazów i ucisków, niekorzystnych czasów dla ukraińskiej kultury. Wtedy wybierano wszystko, co najlepsze z języka ludowego, z dialektów, coś zapożyczano z przyniesionej kultury, z wcześniejszych źródeł antycznych. Wszystko akumulowano i szlifowano w języku literackim. Dlatego Szewczenko jest jego założycielem, bo zsyntetyzował te elementy, dobierał je z różnych źródeł i tworzył nowy typ języka literackiego. Wielu innych działaczy ukraińskiej kultury służyło właśnie tworzeniu języka literackiego: Mychajło Starycki, Marko Kropywnycki… Starycki w liście do Franki w 1902 r. pisał: „Od pierwszych kroków samopoznania na polu ludowym zapaliłem się duszą i myślą, by posłużyć rodzimemu słowu, oszlifować je, uskrzydlić pięknem i siłą, aby stało się zdolne wyrazić kulturalną, oświeconą rzecz, wyśpiewać najsubtelniejsze piękno wysokich poezji”. Żeby ukraiński teatr z Kropywnyckim, Zańkowiecką i Sadowskim istniał, Mychajło Starycki sprzedał swój majątek i wydał środki na teatr, w którym brzmiałoby ukraińskie słowo. A my teraz depczemy to Słowo w błoto. W liście wzywającym do ukraińskiej inteligencji Pantełejmon Kulisz w 1882 roku, dbając o rozszerzenie pola funkcjonalnego języka ukraińskiego, pisał: „…tak, nie mamy nawet rodzimej prasy, która nie dawałaby językowi narodowemu marnieć pod napływem obcego i odświeżałaby ducha narodowego pośród naszego bezgłowia”. I został wydawcą: sam zapoczątkował w Petersburgu wydawnictwo, aby wydawać ukraińskie książki; napisał gramatykę języka ukraińskiego. Łesia Ukrainka i Mychajło Hruszewski pisali protesty do rosyjskiej Dumy przeciwko zakazom języka ukraińskiego oraz składali projekt nauczania dzieci po ukraińsku. Iluż luminarzy kultury walczyło o język literacki, a teraz, kiedy go mamy i mamy Państwo Ukraińskie, hańbimy się pisaniem niecenzuralną leksyką. I tracimy na to czas i siły. Należy pamiętać, że w żadnym wypadku nie wolno estetyzować brutalnych przekleństw. To grzech przeciwko macierzyństwu, ojcostwu, przed Bogiem. — Prezydent za ten grzech — wyśmiewanie Ukraińców — odznaczył Serdiuczkę. Co robić? Czy mogą coś zdziałać naukowcy, aby swoim autorytetem wpływać na takie decyzje władzy? — Nikt w porę nie zwrócił uwagi Prezydenta na to, jaki rezonans w kulturze będzie miało takie odznaczenie. Bez wątpienia Prezydent chciał zrobić jak najlepiej. A ludziom — byle się śmiać. Śmieją się — i dobrze. A o tym, z czego się śmieją?!. Nie zastanawiają się. Taki czas obecnie. Coś, oczywiście, trzeba przypisać karbowi czasu. Ołeksandr Ołeś w wierszu „Czary nocy” pisał: „co weźmie czas, co ludzie…” Mam nadzieję, że tą chorobą społeczeństwo przechoruje. Literatura — to sztuka. Autorzy przecież nie pretendują do pracy górnika, nie chcą być bezdomnymi, a jedynie pisarzami. Za słowem „pisarz” od dawna utrwaliło się znaczenie „wysokokulturalny, wykształcony i językowo poprawny człowiek”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn