Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 2strona oryginału ↗

WŁADYSŁAW WERSTIUK: «ZNISZCZONO UKRAIŃSKIEGO DUCHA»

Слово Просвіти, №47 за 2008 рік

Jedna z najważniejszych akcji upamiętniających 75. rocznicę Hołodomoru w Ukrainie — zakończenie prac nad „Księgą pamięci” — monumentalnym wydawnictwem, nad którym wspólnie pracowali naukowcy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej oraz obwodowe administracje państwowe. Poprosiłem zastępcę przewodniczącego UINP, ukraińskiego historyka Włodzimierza WERSTIUKA, o skomentowanie tego wydarzenia. — Panie Władysławie, jak przebiegała praca nad wydawnictwem? — Powiem jako naukowiec, że do zrealizowania tak wielkiego projektu naukowego potrzeba około dziesięciu lat. Tymczasem mieliśmy do dyspozycji mniej niż rok. Dlatego tym wydawnictwem na razie jedynie zapoczątkowaliśmy niełatwe zadanie ustalania imion ofiar Hołodomoru. To ogromna praca. Wystarczy powiedzieć, że trzeba było przestudiować około 12 000 ksiąg rejestracji urodzeń i zgonów obywateli, zbadać tysiące innych dokumentów, przepytać dziesiątki tysięcy świadków tragedii. W tomach, wydanych w 17 obwodach, najbardziej dotkniętych głodem (a są to wszystkie regiony ówczesnej podradzieckiej Ukrainy), udokumentowano prawie 800 tysięcy imion ofiar ludobójstwa. — To tylko niewielka ich część? — Właśnie dlatego praca nad wydawnictwem potrwa także w kolejnych latach. Oczywiście co roku brakuje możliwości wydania tak niedrogiej publikacji. Ale sądzę, że za kilka lat wydamy nowe, znacznie rozszerzone wydanie „Księgi pamięci”. — Tomy wychodzą nakładem zaledwie kilku tysięcy egzemplarzy na obwód. Czy nie można jednak szerzej upublicznić imion ofiar ludobójstwa? Mam na myśli to, że warto odsłaniać tablice pamiątkowe z imionami zmarłych. Po ustaleniu nowych imion listy można będzie uzupełniać. — Słuszny pomysł. W tym roku nasz Instytut, przedstawiciele lokalnych władz i społeczność przeprowadzili wielką pracę nad odnalezieniem miejsc masowych pochówków ofiar Hołodomoru. Często zmarłych po prostu wrzucano do dołów. W miejscach tych pochówków ustawiono tysiące pamiątkowych krzyży. Obok nich lub przy pomnikach ofiar głodu można umieścić takie tablice z imionami ofiar. — Nie pierwszy rok badacie temat hołodomorów. Co szczególnie wstrząsnęło podczas badań? — Skala tragedii. Kiedy mówimy ogólnie o milionach ofiar, ludzie często się nad tym nie zastanawiają. Ale dziś konkretnie wyznaczyliśmy terytorium Hołodomoru. Obejmowało ono niemal całą ówczesną podradziecką Ukrainę. Obwody, które wchodziły w skład innych państw, nie doświadczyły tragedii, mimo że klimat mamy taki sam. Ludzie stamtąd byli gotowi nam pomagać, ale ich pomoc władza odrzucała. Przez nasze ręce przeszło kilkadziesiąt tysięcy świadectw. Jedna osoba może jeszcze mówić subiektywnie, ale kiedy dziesiątki tysięcy mówią to samo, jest to wstrząsające. Oznacza to, że mechanizm ludobójstwa został dopracowany. I nie trzeba mówić, że rzekomo tam, „na górze”, nie wiedziano, a miejscowi wszystko to robili. Nic podobnego. Jeśli wsie wpisywano na „czarne tablice”, to ta tablica obowiązywała od zachodu do wschodu. Jeśli ograniczano wyjazdy, robiono to wszędzie. Jeśli zabierano „naturalne kary”, to wszędzie. — Czyli to był system? — Głód wywoływano w sposób ujednolicony i świadomy. Nie tylko na wsi. Być może w złagodzonej formie, ale występował także w miastach. Świadczy to o tym, że głód miał charakter narodowy. Czyli nie był skierowany wyłącznie przeciwko chłopstwu za to, że rzekomo nie chciało wstępować do kołchozów. Nie wszyscy wiedzą, że na Ukrainie poziom kolektywizacji sięgnął 70 procent i był znacznie wyższy niż ogólnie w Związku. Dlaczego więc właśnie nasi chłopi mieli ponosić tę karę? Ukraina była bardzo niebezpieczna dla Stalina i dla reżimu totalitarnego. Władza chciała przekształcić Ukrainę w uległą jednostkę administracyjną i zniszczyć ukraiński duch. To był świadomie zaplanowany ludobójstwo. Rozmawiał Petro ANTONENKO

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn