Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №47 за 2009 рік

16 s. · 38 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

PRAWDA O TRZECH HOLODOMORACH. Poświęcone pamięci ofiar hołodomorów

Kateryna MARCZENKO, weteranka II wojny światowej, inwalidka I grupy, zasłużona nauczycielka, członkini Stowarzyszenia Badaczy Hołodomorów na Ukrainie, honorowa przewodnicząca organizacji weteranów Wielkiej Wojny Ojczyźnianej Dniprowskiej dzielnicy m. Kijowa W 1933 roku byłam dziewczynką. „Mało mi było trzynastu lat…”, ale ja z bratem nie pasłam jagniąt za wsią, bo w przymusowych kołchozach wszystkie już padły. Ja, Kateryna Romanowna Marczenko (urodzona 7.12.1919 roku), jestem świadkiem i ofiarą dwóch hołodomorów: 1932–1933 i 1946–1947 lat. Moja wielka rodzina (babcia ze strony matki, Jaryna Kuzmiwna Rohaczenko, miała 12 dzieci, ale dorosło tylko ośmioro) przeżyła trzy hołodomory. Wszystkie trzy były sztuczne. To była niesłychana wojna przeciwko narodowi ukraińskiemu w bogatej Ukrainie. Były to z góry zaplanowane działania okrutnego reżimu, mające na celu stłumienie oporu Ukraińców wobec władzy bolszewickiej. Bo rosyjscy bolszewicy i sam Lenin twierdzili, że bez ukraińskiego zboża i cukru, smalcu i mięsa, węgla i rudy istnienie Rosyjskiej Republiki Radzieckiej jest niemożliwe (CPA NNOWU: f. 3696, op. 2, spr. 438, k. 26, 27, 44). O pierwszym hołodomorze opowiadały mi babcia, mama i krewni. Twierdzili, że na początku lat dwudziestych głód ogarnął Powołże i całą południową Ukrainę. Wielka fala głodnych ludzi dotarła także na Umańszczyznę i do wsi Kyszczency. Ci ludzie opowiadali, że głód był spowodowany nie nieurodzajem czy brakiem plonów, lecz grabieżą ukraińskich chłopów, rzekomo w celu „zaopatrzenia armii w żywność”. Ówczesny przywódca USRR Rakowski na tajnym zebraniu komunistów oświadczał: „Potrzebna nam jest sama Ukraina, a ludność – nie jest potrzebna” (ЦДА ВОВУ ф. 3696, арк. 49). Ograbienie ukraińskich chłopów, to, że zabrano im cały chleb, doprowadziło do głodu na Ukrainie. Słów „głód” i „hołodomor” nie można było publicznie wypowiadać głośno bez zagrożenia dla własnego życia. Za publiczne wspomnienie o głodzie karano bezlitośnie. Choćby jak bardzo szarpano, przekrajano naszą historię, przemilczano samo słowo „głód”, to prawdy i pamięci nie da się zniszczyć! Był to ludobójstwo nie tylko jakiegoś narodu, lecz właśnie ukraińskiego. Choć miałam zaledwie 13 lat, już wtedy, w czasach okrutnego reżimu stalinowskiego, byłam w pełni świadoma, dojrzała ponad swój wiek. To było prawdziwe ludobójstwo. Były straszne fakty kanibalizmu. Wspomnienia o hołodomorach, o tych okropnościach, wymagają wielkiego wysiłku duchowego i umysłowego. Mnie, świadka hołodomorów, uczestniczkę działań bojowych (przebywałam na Północno-Kaukaskim, Centralnym, 1. Froncie Białoruskim, na Łuku Kurskim, pod Brześciem, w Warszawie, brałam udział w operacji berlińskiej), zapytano: „Co straszniejsze? Wojna, fronty czy hołodomor?” Moja odpowiedź: „Strasznie, niezwykle strasznie są i wojna, i front, i głód. Nigdy nie wierzcie temu, kto mówi, że nie jest strasznie. Strasznie, bo był głód także podczas wojny. Przypomnijmy sobie front fiński”. 1 września 1939 roku na IV nadzwyczajnej sesji Rady Najwyższej ZSRR uchwalono ustawę o powszechnym obowiązku wojskowym, czego wcześniej w ZSRR nie było. Tego dnia rozpoczęła się II wojna światowa. Front fiński komplektowano ukraińskimi żołnierzami, a 80 % żołnierzy, którzy wzięli udział w forsowaniu Dniepru i walkach o Kijów, stanowili Ukraińcy. W operacji berlińskiej marszałek Żukow najpierw rzucił piechotę, a dopiero potem czołgi… Trudno w to uwierzyć. Jednak jedni — ofiary Hołodomoru — nie mogą tego zapomnieć, a inni, którzy tego nie przeżyli i nie widzieli tego całego okrucieństwa na własne oczy, nie są w stanie tego sobie wyobrazić ani zrozumieć, co się działo. Trudno i boleśnie przewracać te straszne karty naszej historii, wspominać uczucie głodu i zagrożenia niebezpieczeństwem, kiedy, spotkawszy na wąskiej ścieżce twarzą w twarz śmierć, czujesz jej oddech, a szczęśliwie się minąwszy, mówisz jej w ślad: „Chwała Ci, Boże, i dzięki za darowane życie!” Choćby jak trudno było świadczyć o przeżytej tragedii narodu ukraińskiego, trzeba, by o głodzie wiedziało jak najwięcej ludzi, by ta klęska już nigdy się nie powtórzyła. GŁÓD 1932—1933 LAT Były ideolog KPU Leonid Krawczuk w wywiadzie dla estońskiego radia twierdził, że rzekomo nic nie wiedział o hołodomorach. Czyżby szanowny Leonid Makarowicz nie słyszał o działalności specjalnej komisji Kongresu USA do zbadania faktów hołodomorów na Ukrainie? W to nie można uwierzyć. Prezydent Leonid Kuczma niemal półtora dekady później ogłosił Dzień Pamięci Ofiar Hołodomorów i Represji Politycznych po tym, jak uczynił to prezydent USA... Najpewniej nic też nie wiedział o książkach Roberta Conquesta — znanego angielskiego poety i prozaika, a zarazem błyskotliwego historyka. Jego pierwsza książka o ZSRR — „Wielki terror”, druga — „Żniwa rozpaczy” o Ukrainie, najstraszniejsza ze wszystkich książek XX wieku. „W raju piekło urządzili”, jak pisał T. Szewczenko. A w tym piekle panoszył się szatan i jego słudzy — ludożercy i samojedy okrutnego reżimu. Zakończenie na str. 4 O FILMIE OSOBLIWEJ MISJI PIERWODRUK WASYLA HOŁOBORODKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

JESTEM Z WAS DUMNA

Musimy być świadomi, że antydemokratyczna reakcja w równej mierze nie osłabła. W ciągu ostatnich pięciu lat powstrzymaliśmy niejedno zagrożenie uzurpacji władzy na Ukrainie w sposób nieuczciwy, bandycki, drogą zmowy, jej konserwacji przez największe polityczne „klany”. I dzisiaj to wyzwanie jest być może najpoważniejsze od ostatnich 15—18 lat. Najważniejsze, moim zdaniem, dzisiaj — to nie zamienić wolności na worek „dobrobytu”, który hojnie obiecują ci, którzy pretendują do najwyższego urzędu w państwie ukraińskim. Wolność państwowa. Rozumiem ją jako zdolność państwa ukraińskiego do prowadzenia samodzielnej i odpowiedzialnej polityki, obliczonej nie tylko na bieżące, codzienne potrzeby, ale także na długą perspektywę narodową. Wolność narodowa — to uświadomienie sobie bycia narodem, który na tej ziemi żyje ponad tysiąc lat i jest zdolny tworzyć swoje własne nowe życie. Kiedy pomiędzy chlebem a wolnością naród wybiera chleb, w końcu traci wszystko, w tym także chleb. Jeśli naród wybiera wolność, będzie miał chleb, wyhodowany przez niego samego i przez nikogo nieodebrany. Ale do tego naród w całej swojej wielkiej masie musi dokładnie zrozumieć, kim jest. W ciągu ostatnich pięciu lat dążyłam do powrotu do naszego źródła, które przez dziesięciolecia i stulecia zasypywane było różnym piaskiem i kamieniami. My razem podnieśliśmy wielkie kamienne głazy. To — temat Wielkiego Głodu, zabójstwa głodem w latach 1932—1933 naszego narodu. To — temat Jedynej rodzimej Pomiestnej Ukraińskiej Cerkwi. To — temat naszego języka, kultury, naszej oświaty, zwyczajów, tradycji. To — temat naszej rodziny i naszych wartości rodzinnych. To — temat naszych wielkich imion i naszych wielkich zwycięstw, oczyszczonych z kłamstw i fałszerstw. Nasz ruch ku wolności dopiero się zaczął. On trwa. Sława Ukrainie! Z orędzia premier Ukrainy Julii Tymoszenko z okazji Dnia Wolności. Dzisiaj — niezwykły dzień. Dzisiaj — pięć lat naszego Majdanu. Dzisiaj — Dzień Wolności! Ostatnimi czasy często przychodzi mi słyszeć, że Dzień Wolności — to nie święto. Majdan — to nie powód do dumy, a hańba, i w ogóle — pięć lat temu wszystko zostało zrobione na próżno… Rozumiem ludzi, którzy tak mówią. Ludzie zmęczyli się brudną polityką i sprzedajnymi politykami. Ale jestem głęboko przekonana: Majdan nie był na próżno. I Dzień Wolności nie może stracić na wartości, zdewaluować się, tak samo, jak nie może stracić na wartości samo pojęcie Wolności. Bo ludzie wyszli nie za Juszczenką, nie przeciwko Janukowyczowi. Ludzie wyszli za siebie, wyszli za Ukrainę. I właśnie na tym Majdanie narodziła się absolutnie nowa wolna Ukraina z wolnymi ludźmi. I tak samo, nawiasem mówiąc, na błękitnym majdanie ludzie stali za siebie. Znam wielu ludzi, którzy wtedy, na Majdanie, po raz pierwszy w życiu zaczęli mówić po ukraińsku. Znam ludzi, którzy po raz pierwszy wykonywali hymn państwowy Ukrainy, przykładając rękę do serca. Znam ludzi, którzy po raz pierwszy poczuli się przynależni do narodu, a także — dumę z tego, że są Ukraińcami. Jestem dumna, że byłam częścią tego wielkiego i jasnego wydarzenia. Jestem dumna z kursantów szkoły MSW, którzy w swoich mundurach wyszli na Majdan i jako pierwsi powiedzieli, że milicja jest z narodem. Jestem dumna z tych kobiet, które brały w pracy urlopy i gotowały barszcz w Ukraińskim Domu… Jestem dumna z ludzi, którzy znosili na Majdan leki i jedzenie, koce i kurtki, którzy za własne pieniądze jechali z całej Ukrainy bronić siebie i swojej wolności. Jestem dumna z Ukrainy, która wtedy objawiła się w całym swoim pięknie. I życzę każdemu człowiekowi, aby kiedyś przeżył to, co przeżyli wszyscy ci, którzy stali wtedy na Majdanie, niezależnie od politycznych konsekwencji… Ukraina jest inna. Ona już nie będzie taka, jaką była przed Majdanem. Niech nikomu z nas nie opadają ręce. Ukraina się zmieniła. Stała się krajem wolnych, silnych ludzi. A porządek, jasny, piękny, demokratyczny, od przyszłego roku obowiązkowo zaprowadzimy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

WOLNOŚĆ JEST W NASZYCH SERCACH Z wystąpienia Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki podczas uroczystości w Ukraińskim Domu z okazji Dnia Wolności

Chciałbym rozpocząć swoje wystąpienie w, jestem przekonany, ten święty dla mojego narodu dzień od słów: żyjemy w warunkach wolności. Nie jesteśmy osamotnieni na tej chwalebnej drodze. 29 lat temu, przejmując ruch wolności z rąk wielkich poprzedników, powstała Polska i polska „Solidarność”. 20 lat temu ten ruch roztrzaskał Mur Berliński. 20 lat temu rozpoczął Aksamitną rewolucję w Pradze. 20 lat temu podniósł do wolności wszystkie narody bałtyckie. 18 lat temu wyprowadził na place Moskwy wielką, pełną nadziei, demokratyczną Rosję. Nasze tysiącletnie marzenie się spełniło — mamy własne państwo. Teraz pozostało zrobić najważniejszą rzecz — stworzyć własny naród. To, być może, najważniejszy motyw mojej pracy — stworzyć naród odpowiedzialnych obywateli, których łączy ojczysty język, ojczysta historia, własna kultura, ojcowska tradycja, zachowane zwyczaje naszych przodków, integralność terytorialna, suwerenność narodowa i wspólny wielki cel przyszłości dla całego narodu. Widzimy kadry z Majdanu. Widzimy siebie nawzajem. Jakie to było szczęście! Jaki to był radosny uśmiech! To — my. Być może najpiękniejsi w naszym życiu. Być może najpiękniejsi w historii ludzkości na początku XXI wieku. Majdan stał nie tylko za Juszczenką. Dziękuję każdemu głosowi, który wymawiał moje imię. Ukraiński Majdan stał za własnym marzeniem. Nikt nie zdoła umniejszyć, poniżyć czy zaprzeczyć znaczeniu naszego Majdanu. Majdan nie był konfrontacją ludzi — chciałbym to szczególnie podkreślić. Majdan był dążeniem do wolności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

UKRAIŃSKA RADA NARODOWA JEDNOCZY PATRIOTÓW

Petro ANTONENKO Zdjęcie autora. W ostatnich dniach w agencji UNIAN odbyła się konferencja prasowa, podczas której zaprezentowano nowo tworzoną ogólnoukraińską organizację społeczną Ukraińska Rada Narodowa. Ideę takiego zjednoczenia ogłoszono we wrześniu bieżącego roku podczas uroczystości w Pałacu „Ukraina” z okazji 20-lecia Ludowego Ruchu. Ruch, wypełniwszy zadanie stworzenia niepodległego państwa, stał się już częścią naszej historii i nie zostanie odtworzony w dawnej postaci. Jednak obecnie znów odczuwa się potrzebę zjednoczenia wszystkich patriotów Ukrainy. Tę misję mógłby wypełnić odrodzony w innym formacie ogólnoukraiński ruch patriotów. Niedawno w stolicy odbyło się zebranie przedstawicieli społeczeństwa, na którym sformowano Komitet Organizacyjny ds. utworzenia organizacji, którą zaproponowano nazwać Ukraińska Rada Narodowa. Prezydium tego Komitetu Organizacyjnego niemal w pełnym składzie przedstawiło dziennikarzom nowo tworzoną organizację. Przed zebranymi wystąpili przewodniczący Komitetu Organizacyjnego Dmytro Pawłyczko, członkowie prezydium Iwan Dracz, Mykoła Porowśkyj (przewodniczący komitetu wykonawczego Komitetu Organizacyjnego), Wiaczesław Biłous (przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy), Arsen Puszkarenko (student Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki, przewodniczący organizacji młodzieżowej „Patriot”). Oto na co, między innymi, kładli nacisk uczestnicy prezentacji. Dmytro PAWŁYCZKO: „Wokół idei utworzenia Ukraińskiej Rady Narodowej doszło do zjednoczenia działaczy społecznych starszego pokolenia z ukraińską młodzieżą, przede wszystkim kijowskimi studentami. Główny cel organizacji polega na tym, że URN będzie opracowywać rekomendacje dla rozwiązywania najważniejszych kwestii rozwoju politycznego i duchowego. Chodzi o stworzenie swoistego parlamentu ludowego”. Arsen PUSZKARENKO: „Wystąpiliśmy już z apelem do ukraińskiej młodzieży, aby wsparła utworzenie i działalność URN. Młodzież zareagowała aktywnie: mamy już komórki młodzieżowego skrzydła URN w 20 obwodach Ukrainy. Przyłączajcie się do nas!”. Iwan DRACZ: „Z szczególną przyjemnością patrzę na Arsena Puszkarenkę, jak na swojego wnuka, wspominam młode lata. On mnie pobudza, mówi, że trzeba coś robić. Odpowiadam na ten apel. W najbliższych dniach jadę do Charkowa na spotkania ze studentami i profesorami. A Charków to jedno z naszych największych miast pod względem potencjału naukowego, jest tam najwięcej instytutów i uniwersytetów. Więc zabieram ze sobą Arsena na te spotkania. Stworzymy tam struktury URN”. Mykoła POROWŚKYJ: „Trwa tworzenie komórek podstawowych i organizacji obwodowych Ukraińskiej Rady Narodowej w regionach. Komitety organizacyjne w obwodach objęli znani działacze społeczni. Na przykład w obwodzie donieckim przewodniczącym został akademik Wołodymyr Biłećkyj, w iwanofrankiwskim — Roman Tkacz, deputowany ludowy, niedawno przewodniczący obwodowej administracji państwowej, w Sewastopolu — akademik Ihor Łosiow, znany z aktywnej walki o ukraiński Krym. Obecnie przygotowujemy zjazd założycielski URN”. Wiaczesław BIŁOUS: „Sytuacja z bezpieczeństwem narodowym, stan naszych Sił Zbrojnych, gdzie nagromadziło się wiele problemów, skłaniają do zjednoczenia wszystkich patriotów. W najbliższych dniach jedziemy do wsi Bazar w obwodzie żytomierskim, aby uczcić poległych tam uczestników Zimowego Marszu wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej. Wtedy, niestety, nasze społeczeństwo nie wsparło tych żołnierzy, ale potem przyszli obcy żołnierze, zagarnęli wszystko i były Hołodomor oraz represje. Dlatego, aby niepodległość była prawdziwa, musimy dbać o swoje państwo i armię”. Podczas prezentacji ogłoszono, że zjazd założycielski ogólnoukraińskiej organizacji społecznej Ukraińska Rada Narodowa odbędzie się 20 grudnia w Pałacu Kultury Politechniki Kijowskiej. Właśnie tam, co jest symboliczne, gdzie jesienią 1989 roku odbywał się zjazd założycielski Ludowego Ruchu Ukrainy. W pracach zjazdu weźmie udział ponad tysiąc delegatów ze wszystkich regionów Ukrainy. Zostaną wysłuchane i omówione referaty dotyczące najbardziej aktualnych problemów, w szczególności reformy konstytucyjnej oraz sytuacji w życiu gospodarczym, kulturalnym i duchowym. Zostanie również wypracowane stanowisko URN w sprawie zjednoczenia sił patriotycznych podczas wyborów prezydenckich, a także wyborów do lokalnych organów władzy. URN ma stać się platformą dialogu i porozumienia wszystkich sił patriotycznych Ukrainy. Grupa inicjatywna ds. utworzenia Ukraińskiej Rady Narodowej opublikowała Apel — „Wezwanie do ukraińskiego społeczeństwa”. Czytamy w nim między innymi: „Na przeszkodzie utwierdzeniu ukraińskiej państwowości stoi piąta kolumna i podsycane niewolniczymi przyzwyczajeniami wojownicze małorosyjskość… Na Ukrainie panuje kryminalno-oligarchiczna pseudodemokracja, która lekceważy naród i narodowe formy życia. Rozwój państwa ukraińskiego hamują także samouwielbieni wodzowie, którzy dla sławy własnej osoby napłodzili drobnych partyjek i kultywują niezgodę między nimi. W nowych warunkach historycznych pragniemy skorzystać z doświadczeń działalności Ruchu. Będziemy współpracować ze wszystkimi organizacjami politycznymi i społecznymi, których celem jest wzmocnienie państwowości Ukrainy i jej demokratyczny rozwój. Uważamy za swój obowiązek stworzenie autorytatywnej organizacji, trybuny ludowej, która ma odpowiadać na niepokojące sygnały czasu głosem dojrzałego do państwowego życia wielkiego narodu ukraińskiego i całego światowego ukraiństwa”. Ten Apel podpisali członkowie komitetu inicjatywnego ds. utworzenia Ukraińskiej Rady Narodowej — znani działacze społeczni, pisarze, artyści, inteligencja naukowa, weterani narodowo-wyzwoleńczego ruchu. Wśród nich Dmytro Pawłyczko, Jurij Szczerbak, Iwan Dracz, Iwan Dziuba, Ihor Juchnowśkyj, Myrosław Popowycz, Jarosław Jackiw, Borys Olijnyk, Jewhen Swerstiuk, Łewko Łukjanenko, Mychajło Horyń, Roland Franko, Wasyl Owsijenko, Stepan Chmara, Mykoła Żułynśkyj, Witalij Donczyk, Wiaczesław Briuchowećkyj, Wołodymyr Wasyłenko, Wołodymyr Pyłypczuk, Ołeh Czornohuz, Jurij Muszketyk, Wołodymyr Serhijczuk, Jewhen Hirnyk, Wałerij Asadczew, Orest Kłympusz, Wołodymyr Czerniak, Iwan Zajeć, Pawło Mowczan, Nina Bajko, Olha Kobec, Wiaczesław Biłous, Borys Kożyn, Jewhen Łupakow, Myrosław Symczycz, Lubomyr Poluha, Mykoła Porowśkyj, Mychajło Ratusznyj, Mychajło Szwajka, Witalij Kononow, Wołodymyr Mojsyk, Wołodymyr Karpuk, Zіnowij Szkutiak, Mykoła Kulczynśkyj, Les Taniuk, Mychajło Sydorżewśkyj, Ołeksandr Serhijenko, Natalija Osmak, Petro Osadczuk, Petro Zasenko, Illa Szutow, Iwan Małkowycz, Roman Łubkiwśkyj, Iwan Juszczuk oraz inni przedstawiciele społeczeństwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

MONACHIJSKI GAMBIT I LICYTACJA O „SZACUNEK”

Ołeksij ONOPENKO, m. Moskwa Instytut WNP (okazuje się, że taki istnieje) niedawno przedstawił „profesjonalną” interpretację listu prezydenta Rosji Dmitrija Miedwiediewa do Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. Instytutowy magazyn „Ukraina” (nr 14—15, 2009 r., s. 37—38) tak odkrywa treść listu: „W oświadczeniu Miedwiediewa można wyraźnie przeczytać: Ukraina w swojej współczesnej formie może pozostać tylko pod warunkiem, że: Ukraina a) jest krajem poza-blokowym, b) federacyjnym, c) dwujęzycznym, d) prawosławnym, w jedności z „ruskim” prawosławiem, e) wyraża zgodę na obecność Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej na Krymie”. A po tych słowach „instytut” rozprawia: „Kijów w osobie Wiktora Juszczenki się przestraszył”. Instytut WNP chwali się jeszcze jednym „sukcesem”: „Wygląda na to, że Moskwa ostatecznie odeszła od przyjaźni z karłami, uświadomiwszy sobie, że z równymi sobie łatwiej, wygodniej i, co najważniejsze, skuteczniej można rozwiązywać wszelkie problemy międzynarodowe”. O rozumieniu prawa międzynarodowego i moralności pracowników „instytutu gigantów” mówić nie warto. Zwłaszcza gdy wspomnieć współpracę z „równymi sobie” oraz ofiary narodów ZSRR w II wojnie światowej po „pachcie monachijskim” gigantów i pakcie Mołotow—Ribbentrop. Prędzej można mówić o diagnozie: w urojeniach „instytutu” aż nadto widoczne są syndromy przeszłości, obrazy z dalekiego XIII—XIV wieku, kiedy Moskwa przyjaźniła się ze Złotą Ordą. Jednak obecnie moskiewski prezydent jawi się instytutowi już nie jako wasal, a jako chan Złotej Ordy, który rozdaje sąsiadom jarlyki na władanie. Za łapówki, oczywiście. A żeby współczesnym sąsiadom było straszniej, żeby zachowywali się posłusznie, instytut przypomina o „znaczeniu” Moskwy, mając na myśli, zapewne, bombę atomową. To wyniosłe „z równymi sobie” w publikacji Instytutu WNP nie może nie przypominać o kraju Moksel, „siostrze” Złotej Ordy. Z badaniami o kraju Wiatyczów Moksel można zapoznać się w czasopiśmie „Kijów” (początek w nr 11—12 za 2008 rok oraz w nr 1—8 za 2009 rok), gdzie publikowana jest książka „Kraj Moksel — Moskiewszczyzna” Wołodymyra Bilińskiego. Nazwę „Moksel” użyto w książce posła króla Francji Wilhelma de Rubrucka „Podróż do krajów wschodnich” (1253—1255 rr.) w Złotej Ordzie. Kraj starowierców „Moksel” wspominają także Raszid ad-Din (zbiór rękopisów) oraz Ata-Malik Dżuwajni („Historia zdobywców świata”). Z tych świadectw wynika, że kraj Moksel był wielki, ale cierpiał w objęciach „równej sobie” Złotej Ordy. Tak, część starowierców miała nadzieję na wyzwolenie przez Niemców. Czy nie takie same nadzieje na litewskich Olgierdowiczów i na pułk Bobroka Wołyńskiego są w „Zadońszczyźnie”? Nazwa „Złota Orda”, albo „Ołtyn Urda”, pochodzi nie z języka tureckiego, a z łaciny i charakteryzuje terytorialne ugrupowanie o „autokratycznym ustroju”. Zatem myślenie państwowe w Federacji Rosyjskiej jest zakorzenione w przeszłości kraju Moksel. Jeśli chodzi o współczesną ideologię totalitaryzmu w FR, to opiera się ona na potrzebie „ochrony” ogromnych zasobów surowcowych FR, na które rzekomo czyhają inne kraje. Jednak nie wszystko jest tak proste i jasne z publikacjami Instytutu WNP. Rzecz w tym, że podobne „instytucje” nie zawsze służą interesom własnego państwa. We współczesnym świecie podobne „instytuty” i fundacje niekomercyjne, nie mówiąc o mediach, często wykorzystuje się w interesach transnarodowych monopoli, korporacji finansowo-przemysłowych. W ich interesie tworzy się pozytywne lub negatywne obrazy konkurentów, prowokuje konflikty. W niektórych przypadkach takie „instytuty” i „fundacje” działają świadomie i za opłatą, czasami — nieświadomie. Skrupulatna analiza działalności tych „instytucji” mogłaby poświadczyć synchronizację ich aktywności z planami monopoli dotyczącymi uzyskania ulg i korzystnych warunków biznesowych — wykorzystania szlaków komunikacyjnych, portów, ceł czy udziału w prywatyzacji. Istotnym interesem korporacji jest podtrzymywanie nieufności i napięcia między krajami i rządami krajów, w szczególności WNP. Celem jest zaszkodzenie jakiejkolwiek współpracy, która nie pokrywa się z interesami takich korporacji. Jeszcze jeden wniosek nasuwa się z publikacji „Instytutu WNP” o „gigancie” i „karłach”. Rozpad ZSRR nastąpił nie tylko z powodu nieefektywności socjalizmu. Warto wspomnieć, że rozpadowi poprzedzał zorganizowany spadek cen ropy, której eksporterem był ZSRR. W tamtych latach w Federacji Rosyjskiej twierdzono, że „republiki związkowe żyją kosztem Rosji”. Analogiczne publikacje zalały zagraniczne wydania, a stamtąd hojnie trafiały do periodyków wszystkich „republik-sióstr”. Dalej — wiadomo. Gigant upadł. Wnikliwa analiza wydarzeń wokół „rozszerzenia NATO na wschód”, projektu gazociągu „Nabucco”, wybuchu wojny rosyjsko-gruzińskiej, tarczy antyrakietowej w Czechach i Polsce, rosyjsko-ukraińskich wojen gazowych przekonuje, że logika następstwa wydarzeń przewyższała możliwe plany służb specjalnych. Interesy firm transnarodowych realizowane są poprzez konflikty, kryzysy itp. Interesem NATO jest zagwarantowanie budowy ropo- i gazociągów do Europy. Jak inaczej rozpatrywać „wyważoną pozycję” oraz ustępstwa NATO w kwestiach prawa międzynarodowego w okresie przed wojną rosyjsko-gruzińską, kiedy Gruzja ostrzegała „wielkiego” sąsiada o niedopuszczalności prowokacji? To samo po tamtej wojnie. Niepowodzenia Zachodu postawiły kwestię dostaw energii do Europy i Ameryki. Wyjście z sytuacji jest tradycyjne: kraje NATO zademonstrowały Rosji swój „szacunek”, a Rosja, zdaje się, wywalczyła sobie prawo do rozdawania jarlyków „karłowatym” sąsiadom. Za „szacunek” do siebie kraj-gigant ostatecznie zobowiązał się przeciągnąć ropo- i gazociągi do Europy — i z południa, i z północy. Jak tu nie zgodzić się z Instytutem WNP, że „z równymi rozwiązywać sprawy jakoś łatwiej”. Czyżby ZSRR, albo prawdziwa WNP, zaczęły tak rozdawać zasoby na wszystkie strony za „szacunek”? Inna kwestia to nieodpłatne ofiary „karłów” na bezkresnych przestrzeniach euroazjatyckiego „giganta”. którą nazwałem córką Iwana Hryhorowycza, w rzeczywistości jest jego wdową, aktywną działaczką społeczną. Mnie, jako rodowitemu mieszkańcowi Naddnieprza, przykro podwójnie. Mam nadzieję, że redaktorzy książki wybaczą mi to przeoczenie, a czytelnicy uwierzą, że wszystko inne, o czym mowa w artykule, jest sprawdzone. Z szacunkiem dla rodziny Sokulskich i dla całej społeczności literacko-intelektualnej Siczysławszczyzny. Iwan RIABCZIJ. Komitet ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki wyrażają szczere kondolencje Kyryłowi Wadymowyczowi Stecence z powodu niepowetowanej straty — śmierci matki Tamary Stepaniwny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

PRETENDENCI DO PAPACHY, czyli OSOBLIWOŚCI OBECNYCH WYŚCIGÓW PREZYDENCKICH

FELIETON PUBLICYSTY Witalij KARPENKO Zakończyła się rejestracja kandydatów na stanowisko Prezydenta Ukrainy. Spośród ponad sześćdziesięciu chętnych do udziału w wyścigu prawo to uzyskało osiemnastu. Oficjalnie dano więc start kampanii agitacyjnej, chociaż główni pretendenci rozpoczęli agitację na długo przed zarejestrowaniem ich jako kandydatów. Dla każdego z nich przydzielono już bezpłatny czas w państwowej telewizji, radiu i w gazetach. Niepaństwowe środki masowego przekazu będą natomiast mogły solidnie zarobić: w telekanałach, na przykład, stawki za reklamę polityczną wzrosły trzykrotnie w porównaniu z poprzednią kampanią. Czym charakteryzuje się obecny wyścig? Przede wszystkim tym, że odbywa się on jak dotąd na podstawie nowo uchwalonej przez Radę Najwyższą Ustawy o wyborach Prezydenta, której niektóre normy zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją. Nie może to jednak zatrzymać kampanii wyborczej: jeśli zmian nie zdążą przegłosować, wybory odbędą się na podstawie obowiązującej Ustawy. Istnieje jednak nadzieja, że Rada Najwyższa zdąży wnieść zmiany i że końcowa część wyborów — samo głosowanie oraz procedura odwoławcza — odbędzie się zgodnie z ustawą uzgodnioną z normami konstytucyjnymi. Kto zaś obecnie rwie się do prezydenckiego fotela? Połowa uczestników wyborczego spektaklu jest znana. To ci, którzy dziś są lub wcześniej byli u władzy: obecny i byli premierzy, obecni i byli przewodniczący parlamentu, dawni i niedawni ministrowie, posłowie do Rady Najwyższej Ukrainy różnych kadencji i oczywiście obecny Prezydent. Mają oni pewne doświadczenie w pracy kierowniczej, które jednak nie zostało naznaczone szczególnymi sukcesami. Druga część składa się z przywódców partyjek politycznych, którzy jeszcze nie skosztowali owocu władzy, ale bardzo tego chcą, oraz przedstawicieli struktur regionalnych, którzy postanowili przymierzyć się do steru państwa. Pod względem popularności, jeśli wziąć pod uwagę liczne sondaże socjologiczne, które bardzo często są zamawiane i nie można im w pełni ufać, grono pretendentów można podzielić na dwie nierówne części. Pierwsza ma od 4 do 36 procent poparcia (Wiktor Juszczenko, Serhij Tihipko, Petro Symonenko, Arsenij Jaceniuk, Julia Tymoszenko, Wiktor Janukowycz). Druga — ci, którym gotowi są oddać swoje sympatie 2,4 % (Wołodymyr Lytwyn) i 2 % (Oleh Tiahnybok) wyborców, oraz reszta, która może liczyć na 1 procent lub mniej głosów: Jurij Kostenko, Anatolij Hrycenko, Inna Bohosłowska, Ołeksandr Moroz, Mychajło Brodśkyj, Ołeksandr Pabat, Wasyl Protywsich, Serhij Ratuszniak, Oleh Riabokoń, Ludmyła Suprun. Pod względem majątku publika również jest bardzo zróżnicowana. Najbogatsi wśród kandydatów pod względem dochodów za 2008 rok, jak świadczą ich oficjalne deklaracje, to Tihipko (20,2 mln hrywien), Brodśkyj (18,6 mln), Riabokoń (5,9 mln), Janukowycz (4,85 mln), Juszczenko (1,04 mln) i Jaceniuk (999 tys. hrywien). Najbiedniejszym okazał się lider Obywatelskiej Aktywności Kijowa Pabat — w 2008 roku przeżył on za zaledwie 245 hrywien, za to przebił wszystkich pod względem liczby samochodów — sześć ma on sam i trzy jego żona. Bardzo skromnie, z samej pensji, żyła w ubiegłym roku — i nie tylko w ubiegłym — premier Julia Tymoszenko. Ani własnego mieszkania, ani domu, ani samochodu, ani garażu — nic nie posiada. Kopciuszek i tyle. Mimo to mieszka w okazałej dwupoziomowej willi o powierzchni 450 m² na brzegu Dniepru pod Kijowem, w elitarnym osiedlu willowym „Srebrna Zatoka” w Koncza-Zaspie. Wartość takiej „chatki” szacuje się na 5,5 mln dolarów USA, a miesięczny czynsz za taki dom wynosi 10–15 tys. dolarów. I choć pensja premiera w porównaniu z przeciętnym obywatelem jest astronomiczna (32,2 tys. hrywien miesięcznie), nie wystarczyłaby nawet na wynajem. Charakterystyczną cechą obecnej kampanii jest to, że norma Ustawy o wyborach Prezydenta przewiduje ogromną kaucję — 2,5 mln hrywien, wobec wcześniej obowiązujących 500 tysięcy. Kaucję zwraca się wyłącznie tym dwóm kandydatom, którzy awansują do drugiej tury. Prawie czterdziestu kandydatom odmówiono rejestracji, ponieważ nie zdołali wpłacić takiej sumy. Z jednej strony jest w tym pozytyw, bo lista kandydatów mogła nabrać niebywałych rozmiarów. Z drugiej — naruszenie Konstytucji, która gwarantuje każdemu obywatelowi Ukrainy możliwość kandydowania na stanowisko Prezydenta. Na pierwszy rzut oka zielone światło dla wyścigu o prezydencką buławę zapalono wyłącznie dla ludzi bogatych. Ale większość pretendentów, zgodnie z zadeklarowanymi dochodami, żyje z pensji, której roczna suma nie wystarczy nawet na kaucję, nie mówiąc już o opłacaniu usług politologów technologicznych, sztabów i zespołów, reklamy oraz innych działań agitacyjnych. Kasy partyjnej, gdyby składała się wyłącznie ze składek członków partii politycznych, również by nie starczyło. Stąd nasuwa się wniosek: za każdym z „biednych” kandydatów stoją bogacze. Prawdopodobnie kandydaci-milionerzy zadbali o tak zwanych technicznych kandydatów, którym nic nie grozi, ale którzy mogą w pierwszej turze odebrać nieco głosów głównym konkurentom. Przykre, lecz w ten sposób biznes rwie się do władzy, inwestuje znaczne środki w przekonaniu, że z nawiązką się zwrócą. Czy nie tu należy szukać korzeni totalnej korupcji? Niestety, programy wyborcze prawie wszystkich kandydatów są populistyczne, najczęściej nasycone nierealnymi obietnicami. Im słabszy pretendent, tym głośniejsze hasło skierowane do narodu. Do czego tylko się nie posunie, byle tylko przypodobać się wyborcy. To, że za każdym kandydatem stoi określona siła polityczna lub struktura finansowa, widać gołym okiem. I nie tylko wewnętrzna, ale także zagraniczna. Chyba najbardziej stara się wpływać na przebieg wyborów na Ukrainie Moskwa. Czasami dochodzi to do bezpośredniej ingerencji w nasze wewnętrzne sprawy (chamski list prezydenta Miedwiediewa do Juszczenki, podobne pod względem treści, lecz zawoalowane wypowiedzi premiera Putina). Uwzględniając czynnik politycznego, gospodarczego i propagandowego nacisku naszej północnej sąsiadki, niektórzy kandydaci uległe szukają przychylności Kremla. Julia Tymoszenko szuka przychylności Putina. Wiktor Janukowycz uczestniczy i występuje na zjazdach partyjnych „Jednej Rosji”. Nie omija Moskwy Wołodymyr Lytwyn. O Petrze Symonience nawet nie ma co mówić — ma on dawne braterskie stosunki z moskiewskimi komunistami. Nie zapominają podkreślać potrzeby rozwijania przyjaznych (obyśmy mieli je paralelne) stosunków z Rosją Arsenij Jaceniuk i Serhij Tihipko. Oczywiście czynnika Rosji nie można pominąć: sąsiadów się nie wybiera. Ale trzeba budować, rozwijać i bronić równoprawnych, wzajemnie korzystnych stosunków. Właśnie na takim, głęboko ukraińskim państwowym stanowisku stoją obecny Prezydent Wiktor Juszczenko, przewodniczący WO „Swoboda” Oleh Tiahnybok, lider Ukraińskiej Partii Narodowej, która w swoim czasie odłączyła się od Ruchu Narodowego Ukrainy, Jurij Kostenko. Dobrze, że w naszym państwie istnieją takie siły, lecz nie najlepiej, że każda z nich wystawiła własnego kandydata (wyjątkiem jest Juszczenko, który poszedł drogą samozgłoszenia, lecz to nie zmienia istoty rzeczy). Na elektorat narodowo-demokratyczny liczą także niektórzy inni kandydaci, wiedząc z góry, że są nieprzejściowi. Idą na to świadomie, z myślą o kolejnych wyborach parlamentarnych — aby stać się rozpoznawalnymi i trafić do nowego parlamentu. Że te wybory odbędą się przedwcześnie, nie ma wątpliwości: obecny skład Rady Najwyższej zademonstrował swoją niezdolność, więc trzeba odświeżyć zastałą oligarchiczną krew. Na ile się to uda, pokaże czas.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

PRZEPROSINY

Pragnę przeprosić czytelników „Słowa Proświty” oraz rodzinę Sokulskich za przykry błąd, który popełniłem w swojej recenzji almanachu „Pороги. Wybrane” („Słowo Proświty”, nr 46). Wzruszająco czułe wiersze z „Zeszytu czystopolskiego” w rzeczywistości należą do wspaniałego poety i niezapomnianego bojownika o niepodległość Ukrainy Iwana Sokulskiego, a Orysia Sokulska,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «PRAWDA O TRZECH HOLODOMORACH. Poświęcone pamięci ofiar hołodomorów», s. 1

PRAWDA O TRZECH GŁODOMORACH Poświęca się pamięci ofiar głodomorów

Zakończenie. Pocz. na str. 1. We wsi Kyszenczi w rejonie mańkowskim obwodu czerkaskiego, w której się urodziłam, przed przewrotem październikowym liczono ponad tysiąc gospodarstw. Położona 30 kilometrów na północ od Humania, została założona około 1629 roku. W latach 30. XVII wieku ta osada była miasteczkiem, w którym stacjonowała sotnia mańkowska umańskiego pułku kozackiego. Wieś była państwowa, ziemia należała do chłopów. Byli i wieloobszarowi, i małoobszarowi pracownicy. W każdej rodzinie było nie mniej niż pięcioro dzieci. A w 1933 roku wymarło pół wsi. W ciągu jednego roku na całej Ukrainie zakopano od 7,5 do 10 milionów Ukraińców. Co minutę ginęło 17 osób, 25 tysięcy — codziennie. Głodni ludzie, nadrywając się, pracowali do ostatniej minuty. Nagła śmierć ścinała z nóg. Wymierał, ginął cały naród. Areszty, represje, zsyłki na Sołowki. Zniszczono cerkiew i wiarę. Niższej granicy upadku nie ma, bo „jeśli Boga nie ma, to wszystko wolno…”. Życie człowieka było upokorzone, wzgardzone do poziomu owada. W świat wypuszczono kłamstwo, że w pierwszym „kraju socjalizmu” wszystko jest w porządku. Że nawet sprzedaje zboże na eksport. Ludobójstwo głodem w bogatym kraju! Wymiera, ginie cały naród, a świat beztrosko nie zauważył tego, przeszedł obok największej w historii, planetarnej skali wojny rządu radzieckiego przeciwko narodowi ukraińskiemu. Wiosna, lato i jesień 1932 roku na całej Ukrainie, a także w mojej rodzinnej wsi Kyszenczi, były łaskawe. Wszystkie pola obsiane, zadbane. Nie było suszy, nie było nieurodzaju, nie było pomoru, a było piekło: nadmierne kontyngenty, areszty, represje, prawo o „pięciu kłosach”, zakaz wydawania chłopom paszportów, sprzedawania biletów na pociąg. Chłopom odbierano i rozbijano żarna. Tych, którzy odmawiali wstąpienia do kołchozu, zaganiano na Sołowki i na Sybir. Chersończyk Jakiw, Rohaczenko Wasyl, Fiszczenko Tymofij Fedorowycz, Fiszczenko Dmytro Opanasowycz, Fitenko Andrij Jefremowycz, Derewianko Jakiw Tryfonowycz, Biłan Mykoła Opanasowycz, Olijnyk Iwan Radijanowycz, Jacuła Wasyl, Kardan Jełysej — tych i wielu innych współmieszkańców wysłano na Sołowki. Chłopom faktycznie odbierano całe zboże, które zdołali zebrać, wywożono całą żywność ze sklepów — i uciec od głodu nie było możliwości. Wsie izolowano od świata zewnętrznego: na wszystkich drogach i wyjazdach stały oddziały NKWD. Wymierały wsie całymi rodzinami. Zrzucano ludzi do pustej chaty, a potem w dzień i w nocy wywożono na cmentarz. Zrzucano do dołu jak drewno albo po prostu przewracano wóz nad dołem. Dołów nie zasypywano. Czasami wrzucano do dołu także żywych. Członków rodziny chłopów Jacyka i Jaremy pochowano żywcem. A oni zaczęli prosić o jedzenie, o chleb. Pewnego razu dół był wypełniony w połowie. Zrzucili kolejną partię trupów, dołu nie zasypali, pojechali, a „trup” zaczęły się rozpełzać. Nasz ogród był obok cmentarza. My, dzieci jednej rodziny, ale trzech gospodarstw, żyliśmy w jednej zagrodzie, bawiliśmy się w pobliżu cmentarza i usłyszeliśmy, jak „trup” proszą o jedzenie. Podaliśmy im wody i zawołaliśmy dorosłych. Pamiętam dwa doły, w których chowano zmarłych z głodu, dokładniej, dwa miejsca pochówku. Jedno — obok ogrodu, naprzeciwko dwóch czereśni, a drugie — w kąciku. Po tym, jak dół był wypełniony, zasypywano go, potem starannie wyrównywano ziemię, żeby nie pozostał żaden pagórek, czyli ani śladu. Mogę pokazać te miejsca. Takie wydarzenia, takie fakty nigdy nie są zapominane. Stają się historią planetarnej skali, historią ludobójstwa narodu ukraińskiego. Grupa robocza lub komórka badania Hołodomoru we wsi Kyszenczi została stworzona z mojej inicjatywy i przy wsparciu przewodniczącej Rady Rejonowej w Mańkówce Wałentyny Kukobby-Szwed, która wiele zrobiła w tym celu: wykrywała świadków, chodziła po domach, wypytując ludzi o głód. Kieruje tą komórką dyrektor szkoły średniej we wsi Kyszenczi Switłana Kowal. Komórka składa się ze starców wsi, którzy przeżyli ludobójstwo lat 1932—1933, oraz pedagogów. Troje członków grupy — naoczni świadkowie tragicznych wydarzeń Fitenko, Horbatiuk i Jakowenko już zmarli, odpowiednio w 2003, 2005 i 2007 roku. Sporządzono listę, która liczy 425 gospodarstw, gdzie ludzie zmarli śmiercią głodową. Jeśli wziąć pod uwagę to, że każda rodzina miała w tamtym czasie po czworo-sześcioro dzieci, to zmarłych jest ponad 2125 osób, wśród których około połowy to dzieci. Ale praca jeszcze trwa i nie ma już wśród żywych tych, którzy potwierdziliby fakty. Zaplanowano zwracanie się do archiwów i urzędów stanu cywilnego. W samym centrum wsi, z inicjatywy mieszkańców, ustawiono znak pamięci ofiar strasznego Hołodomoru. Trzymam w rękach listy tych, którzy zginęli męczeńską śmiercią. Ogarnia groza: czyż to naprawdę przeżyto, czyż to wydarzyło się w bogatym kraju? Straszniej staje się jeszcze dlatego, że całe to nieszczęście zostało przygotowane sztucznie i celowo. Zdaje się, że wszystkich ich widzę, nie mogę spokojnie spać, nie mogę jeść i jednocześnie pamiętam testament mojej mamy, kiedy była już na łożu śmierci: „Dziecko drogie, nie stawiaj mi kamiennego pomnika. Mnie całe życie było z kamieniem na piersiach”. Pamięć ofiar strasznego Hołodomoru po raz pierwszy na szczeblu państwowym uczczono dopiero w 2005 roku. To bezsprzeczna zasługa ogólnonarodowo wybranego Prezydenta Wiktora Juszczenki. Największą tragedię narodową przyjął jako własny ból. Głód przeżyła jego matka Warwara Tymofijiwna. Wielkiej biedy doznali też krewni jego żony Kateryny. Z wielkim zrozumieniem tego problemu narodowego Prezydent Wiktor Juszczenko zainicjował rozpatrzenie w Radzie Najwyższej projektu Ustawy „O Hołodomorze lat 1932—1933”, i 28 listopada 2006 roku zapomnienie o głodzie zostało ostatecznie przełamane. Uznano straszny Hołodomor za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Prawdy o tragedii, którą świat częściowo pojął dwie dekady temu, przed nami, narodem, nie ukryć. 1 października 2006 roku mieszkańcy całej Ukrainy mieli możliwość słuchać Prezydenta i świadków Hołodomoru. W każdej rodzinie było nieszczęście. Wszyscy moi współmieszkańcy są wdzięczni naszemu Prezydentowi Wiktorowi Juszczence za jego serdeczne odczucie tragedii narodowej i za to, że jako pierwszy z prezydentów Ukrainy twardo, wyraźnie stanął w obronie prawdy o strasznym ludobójstwie głodem narodu ukraińskiego, w obronie wszystkiego ukraińskiego, wbrew mankurtom, przybłędom i janczarom. Do lat 1946—1947 świat pozostawał głuchy na ukraińską tragedię narodową — Hołodomor. Hołodomory lat 20.—30. nie okazały się ostatnim nieszczęściem dla ukraińskich chłopów i dla całego narodu. Próba przetrwania powtórzyła się po II wojnie światowej. Rok 1946 był suchy, a plony były nieco niższe, ale tego, co zebrano, w zupełności wystarczyłoby, aby nikt nie głodował. Jednak stalinowski system rzucił ukraińskiego chłopa w straszną otchłań cierpienia. Ogromna próba, znacznie większa, niż może pomieścić ludzka dusza, ponownie spadła na naród ukraiński. Moskwa naciskała. Żądała wszystkiego: chleba, mięsa, słoniny, subskrypcji na obligacje, a dniówek obrachunkowych — kresek — nie opłacano. Aby wykonać moskiewskie zarządzenia, Nikita Chruszczow wydał 49 uchwał KC KP(b)U, wysłuchiwano sprawozdań 24 obwodów, zwolniono z pracy 743 osoby, 1645 urzędników (CDAGOU: f. 1 — op. 23 — spr. 4029 — Ark. 43-44). Jednocześnie trwał straszny terror (od 1 stycznia do 1 lipca 1945 roku aresztowano ponad 19 tysięcy osób, rozstrzelano ponad 7 tysięcy). Ale Moskwy nie zadowoliły nawet tak surowe działania administracyjne. Wiosną 1947 roku Nikitę Chruszczowa zwolniono ze stanowiska pierwszego sekretarza KC KP(b)U, a mianowano Łazara Kaganowicza, który zabrał się energicznie do wykonywania polecenia „wodza wszystkich czasów i narodów” — wysysania chleba z Ukrainy i dodatkowo wyrwał w głodnym 1947 roku jeszcze 22 300 tysięcy pudów. Na Ukrainie obowiązywało prawo, uchwalone przez Radę Najwyższą ZSRR, „O wysiedleniu z Ukraińskiej SRR osób, które złośliwie uchylają się od pracy w rolnictwie”. Zgodnie z tym prawem każda wiejska kobieta-kołchoźnica musiała wyrobić 360 dniówek obrachunkowych rocznie (po wojnie mężczyzn we wsiach prawie nie było). Zrozumiałe, że jeśli miała małe dzieci, to tyle wyrobić fizycznie nie mogła. Takie rodziny wysiedlano, w szczególności do miasta Kirowohrad. Osiedlano je w czteropiętrowym budynku szkoły w anty-sanitarnych warunkach pod strażą milicji w celu dalszego wysiedlenia z Ukrainy. Z naszej wsi Kyszenci wysiedlono rodzinę Hryhorija Marczenki — żonę i dzieci. Warunki mieszkaniowe były straszne. Skarga na to dotarła do MSW Ukrainy. Na polecenie i z podpisem ministra MSW T. A. Strokacza do UWD Kirowohradu skierowano lekarza, który potwierdził ich straszny stan: wszystkie kobiety i dzieci były chore na czerwonkę. Głód lat 1946—1947 nie przybrał rozmiarów głodu lat 30. tylko dzięki pomocy Zachodniej Ukrainy, gdzie jeszcze nie było kołchozów. Chłopi-indywidualni rolnicy Zachodniej Ukrainy zdołali wesprzeć głodujących ludzi z Centralnej i Wschodniej Ukrainy. Jednak to też nie było łatwe — trzeba było wykonać plan skupu zboża. Trzeba pamiętać, że zrobili to zachodni Ukraińcy, których piąta kolumna pogardliwie nazywa „banderowcami”. Wielką Ukrainę pozostawiono na pastwę losu. Chłopi mieli jedyny ratunek — uciec ze wsi, otrzymując w zarządzie kołchozu zaświadczenie, które potwierdzało, że on lub ona jest kołchoźnikiem. To było niewolnictwo, którego świat nie znał. Jeśli w mojej wsi Kyszenci w latach 30. XX wieku naliczano 1200 gospodarstw, a w każdej rodzinie było nie mniej niż pięcioro-sześcioro dzieci, to według stanu na 1.01.2008 roku — zaledwie 510 gospodarstw, 893 osoby, z których 345 — emeryci, pracownicy — 70 osób; szkoła ogólnokształcąca na 120 uczniów, a w przedszkolu — 56 dzieci. Upada wieś, upada Ukraina. Przyczyna — czwarty Hołodomor, nie mniej straszny niż poprzednie — duchowy. Najstraszniejszy cios w podstawę narodu ukraińskiego — chłopstwo Moskwa zadała kolektywizacją i głodem. Pamiętajmy, że tylko swoją odwagą i uświadomieniem sobie swojego bólu oraz prawdziwością rozpowszechniania informacji o trzech hołodomorach zdołamy uzyskać od ONZ decyzję, że był to ludobójstwo narodu ukraińskiego. Ale trzeba także doprowadzić do tego, aby decyzją Rady Najwyższej Ukrainy wprowadzono zakaz w naszym kraju ideologii komunistycznej i partii komunistycznej, aby rzeczywiście uwolnić się od promoskiewskiego imperialnego obłędu. A ci, którzy zaprzeczają Hołodomorowi, powinni ponosić odpowiedzialność karną. Dziękuję Ci, Boże, że obdarzyłeś mnie długim wiekiem, dobrą pamięcią, odwagą i zdolnością opowiedzenia prawdy o ogromnym nieszczęściu nie tylko dzieciom, wnukom, ale i całemu społeczeństwu oraz światu — ambasadorom i przedstawicielom innych państw. Modlę się za niepodległą Ukrainę! Ukraina była, jest i zawsze będzie! Sława Ukrainie! Kateryna MARCZENKO popełnienia przez wyższe kierownictwo ZSRR zbrodni przeciwko ludzkości. Popełnienie Ludobójstwa na Ukrainie w latach 1932—1933 potwierdzają 3685 tajnych dokumentów radzieckich, w szczególności z podpisem J. Stalina; 3219 ksiąg rejestracji aktów zgonu z powodu głodu w latach 1932—1933; zeznania ponad tysiąca świadków i ofiar zbrodniczych działań totalitarnego reżimu; 933 masowe groby ofiar Ludobójstwa; raporty włoskich konsulatów w Charkowie, Kijowie, Odessie, Leningradzie oraz Ambasady w Moskwie z lat 1932—1935 o masowym mordowaniu głodem Ukraińców, które zorganizował rząd radziecki; zawiadomienia przedstawicielstwa konsularnego Niemiec w Kijowie o sztucznym głodzie itd. Wałentyn Naływajczenko zaznaczył, że w celu zebrania dowodów Ludobójstwa Ukraińców w innych krajach świata, przestrzegając norm prawa międzynarodowego, śledczy Służby Bezpieczeństwa Ukrainy wysłali wnioski o udzielenie pomocy prawnej do organów ścigania Federacji Rosyjskiej, Białorusi, Kazachstanu, Mołdawii, Włoch, USA, Niemiec, Austrii i Polski. Na podstawie materiałów służby prasowej SBU przygotował Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Odtajnianie materiałów archiwalnych w Ukrainie trwa

Tylko w archiwach sowieckich służb specjalnych, przechowywanych w Służbie Bezpieczeństwa Ukrainy, znajduje się około 1,5 mln spraw, które odsłaniają prawdę o Ukraińskim Ruchu Wyzwoleńczym, o Hołodomorach w Ukrainie, o politycznych represjach władzy radzieckiej wobec Ukraińców, Polaków, Czechów, Rumunów, Tatarów krymskich i innych narodów, o zastraszaniu i unicestwianiu milionów ludzi. Około 800 tysięcy spraw nosi klauzule „secret” i „ściśle tajne”. Według słów przewodniczącego SBU Walentyna Naływajczenki, te klauzule nie są już przeszkodą w ujawnianiu prawdy: komisje ekspertów ds. tajemnicy państwowej przeglądają dokumenty i zdejmują z nich klauzule tajności. Obecnie na kilkudziesięciu tysiącach dokumentów z okresu sowieckiego naniesiono adnotację „nietajne”. Walentyn Naływajczenko zaznaczył, że bez zaangażowania społeczeństwa nie da się samymi siłami pracowników Branżowego Państwowego Archiwum SBU zdjąć klauzul tajności i udostępnić całego zbioru sowieckich dokumentów o działalności represyjnej maszyny ówczesnej władzy. „Stanowisko Służby Bezpieczeństwa Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

SBU PROWADZI POSTĘPOWANIE KARNE W SPRAWIE POPEŁNIENIA LUDOBÓJSTWA NA UKRAINIE

Walentyn Nalywajczenko poinformował przedstawiciela PACE Mevlüta Çavuşoğlu o przebiegu śledztwa w sprawie popełnienia ludobójstwa na Ukrainie w latach 1932–1933, to znaczy o czynie przewidzianym w art. 442 ust. 1 „Ludobójstwo” Kodeksu karnego Ukrainy. Ukraińskie śledztwo ustaliło, że ludobójstwo dokonywane było poprzez sztuczne wywołanie Hołodomoru z wykorzystaniem takich mechanizmów, jak izolowanie terytorium Ukrainy specjalnymi uzbrojonymi oddziałami wojskowymi; wpisywanie rejonów i miejscowości na „czarne tablice”, blokowanie ich przez wojsko, niedopuszczanie do wyjazdu ludności poza granice tych terytoriów, całkowite wywożenie produktów spożywczych i zapasów nasiennych, zakaz handlu; ograniczanie swobodnego przemieszczania się chłopów w celu poszukiwania żywności poza granicami Ukrainy. Szef SBU poinformował, że w toku wstępnego śledztwa zgromadzono niezaprzeczalne dowody

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Wasyl LISOWY: HOŁODOMOR JAKO LUDOBÓJSTWO

— Jakie argumenty lub tezy chciałby Pan podkreślić w związku z dyskusjami dotyczącymi uznania Hołodomoru lat 1932—33 za ludobójstwo? — Nie mam możliwości objęcia różnych aspektów dyskusji. Jeśli chodzi o zwięzłe przedstawienie, to poleciłbym czytelnikom „Słowa Proświty” artykuł „Ludobójstwo” Jamesa Mace’a, opublikowany w piątym tomie Encyklopedii współczesnej Ukrainy. A co do dyskusji związanych z międzynarodowym uznaniem Hołodomoru za ludobójstwo — artykuł historyka Stanisława Kulczyckiego „Powtórny szturm” (gazeta „Deń”, 18 i 20 listopada 2009 r.). Aby odpowiedzieć na pytanie, kto jest winny dokonania Hołodomoru lat 1932—33 na Ukrainie i jakimi motywami ten „ktoś” się kierował, trzeba wyjaśnić, jaka była prawdziwa, a nie deklarowana ideologia rosyjskiego komunizmu. Bolszewicy dobrze przyswoili marksistowskie rozumienie ideologii jako retoryki, powołanej do ukrywania celów, na osiągnięcie których ma być skierowana cała praktyczna polityka. Przeznaczenie deklarowanej ideologii polegało na tym, aby ukryć prawdziwe cele polityczne i sposoby ich realizacji. Jak tylko przyjmuje się tę tezę, to wszystkie sprzeczności między deklaracjami a realną praktyką polityczną w ciągu całej historii ZSRR stają się zrozumiałe. W szczególności skłonność do ukrytych rozporządzeń pod klauzulą „ściśle tajne”. Jeszcze większy zakres działań administracyjnych na podstawie ustnych poleceń, kiedy motywów działań nie utrwalano na piśmie, aby nie pozostawiać „śladów”. Jeśli chodzi o Hołodomor, to S. Kulczycki wskazuje, że ta okoliczność utrudnia dokumentalne potwierdzenie motywów, którymi kierowali się organizatorzy Hołodomoru. — Ale jak na głębszym, filozoficznym poziomie można wyjaśnić ogromną rozbieżność między tym, co zadeklarowano w rosyjskim komunizmie, a realną praktyką polityczną? — Jednym z ważnych badań, skierowanych na ujawnienie tego głęboko ukrytego, nie zawsze jasno uświadamianego poziomu ideologii, jest praca M. Bierdiajewa „Źródła i sens rosyjskiego komunizmu”. W niej autor wskazuje, że nacjonalizacja rosyjskiego prawosławia, zgodnie z którą tylko rosyjskie prawosławie jest prawdziwym chrześcijaństwem, oznaczała przesunięcie w stronę rosyjskiego mesjanizmu. Mamy do czynienia z zaprzeczeniem chrześcijańskiego uniwersalizmu — Jewhen BUKET Zdjęcie autora W tym roku Dzień Pamięci Ofiar Wielkiego Głodu, zgodnie z Dekretem Prezydenta Ukrainy nr 795/2009 z dnia 2 października, obchodzony jest 28 listopada. Z tym dniem powiązana jest ogólnoukraińska akcja „Zapal świeczkę”, organizacja wystaw tematycznych i ekspozycji, które naświetlają wydarzenia związane z Wielkim Głodem lat 1932—1933 na Ukrainie, przeprowadzenie we wszystkich placówkach oświatowych Ukrainy „Lekcji pamięci” oraz podsumowanie corocznej ogólnoukraińskiej akcji „Kłos pamięci”, kontynuacja prac nad tworzeniem Narodowej księgi pamięci ofiar Wielkiego Głodu 1932—1933 na Ukrainie, jej tomów regionalnych, prowadzenie działań tematycznych w placówkach oświatowych i instytucjach kultury, pokazy filmów poświęconych tematowi ludobójstwa narodu ukraińskiego, dodatkowe działania na rzecz wykrywania i badania faktów wielkich głodów na Ukrainie, oporu narodu ukraińskiego oraz uznania równości wszystkich narodów przed Bogiem. W rosyjskim komunizmie jako ateistycznej quasi-religii chrześcijański mesjanizm został zinterpretowany na nowo jako misja Rosji polegająca na wyzwoleniu ludzkości ze zła kapitalizmu. Okres demokratycznych swobód w przededniu przejęcia władzy przez bolszewików był zbyt krótki, aby utrwalić należyty poziom świadomości obywatelskiej. Ponadto rozpad imperiów to bolesny proces, który wymaga fundamentalnych zmian w świadomości masowej. W szczególności w kształtowaniu nowej etyki stosunków międzynarodowych, właściwej nowemu okresowi w historii ludzkości, który określa się frazą „po imperiach”. Pierwszorzędnym ukrytym celem bolszewików było ratowanie imperium rosyjskiego po jego rozpadzie, nawet za cenę ustępstw w postaci stworzenia „związku suwerennych republik” czy „korienizacji”, „ukrainizacji”, którą można rozpatrywać jako taktykę mającą na celu wykrycie osób zorientowanych narodowo, a następnie ich zniszczenie. Aby w czasach Breżniewa ostatecznie otwarcie ogłosić kurs na formowanie „jednego narodu radzieckiego”. Zniszczenie narodów dla jedności imperium było tym ukrytym celem, który maskowano hasłem internacjonalizmu. Oczywiście nawet te ustępstwa były pewnym osiągnięciem ruchów narodowych, które przyczyniły się do rozpadu imperium. Ale budowa scentralizowanego państwa zniweczyła niemal całkowicie nie tylko suwerenność, ale nawet autonomię republik. I na to od samego początku i przez całą historię ZSRR skierowana była ta prawdziwa, a nie deklarowana ideologia, która motywowała praktykę polityczną. Ponieważ Ukraińcy w największym stopniu włączyli się w ruch narodowowyzwoleńczy, który doprowadził do rozpadu imperium rosyjskiego, należało zlikwidować to zagrożenie. W rezultacie dwie warstwy społeczne, które zasilały ukraiński ruch narodowowyzwoleńczy — ukraińskie chłopstwo i ukraińska inteligencja — stały się ofiarami ludobójstwa. Wielki Głód lat 1932—33 można wyjaśnić tylko wtedy, gdy rozpatrujemy go jako jedną, najokrutniejszą praktykę, skierowaną na zniszczenie narodów w celu zapewnienia jedności imperium rosyjskiego, ukrytą za fasadą „związku suwerennych republik”. — Ale obecnie często twierdzi się, że nie ma podstaw, by uważać Wielki Głód na Ukrainie lat 1932—33 za ludobójstwo, ponieważ z głodu w tamtych latach umierali ludzie różnego pochodzenia etnicznego. I nie tylko na Ukrainie, ale także w innych ówczesnych republikach, a w Rosji również. Na ile uzasadnione jest takie zaprzeczenie? — To powszechny sposób zaprzeczania uznaniu Wielkiego Głodu lat 1932—33 na Ukrainie za ludobójstwo. Często wyraża się go z punktu widzenia specyficznego sposobu modernizacji, którą przeprowadzał reżim komunistyczny. Czasami tę modernizację nazywa się krwiożerczą, „kanibalistyczną”. Ma się na myśli modernizację gospodarczą — industrializację. I twierdzi się, że zapewnić szybkie tempo modernizacji reżim komunistyczny mógł tylko kosztem okrutnej eksploatacji chłopów. Reżim komunistyczny, jak każdy reżim dyktatorski, terrorystyczny, niszczy wielu ludzi z różnych powodów. Ale może wybierać określone grupy, w szczególności narody jako takie, które przede wszystkim zasługują na zniszczenie. Przykładem jest reżim hitlerowski. Czy mamy do czynienia z przypadkiem, kiedy ponad połowa narodu, którą stanowili ukraińscy chłopi, stała się obiektem wyboru do zniszczenia? Zauważę, że już sama skala takiego ludobójstwa jest argumentem. Ale zgadzam się, że odpowiedź na pytanie, czy mamy do czynienia z takim wyborem, należy dawać poprzez wyjaśnienie odpowiednich faktów. I obecnie, moim zdaniem, badacze Wielkiego Głodu mają do dyspozycji wystarczająco dużo faktów, aby potwierdzić, że jest to ludobójstwo. Nalegam na to, aby rozpatrywać ludobójstwo w kontekście pokrewnych mu praktyk, właściwych reżimowi komunistycznemu. Mam na myśli na przykład wysiedlenie Tatarów krymskich i innych narodów. Chruszczow swego czasu poinformował, że istniał zamysł wysiedlenia Ukraińców. Te działania w pełni podpadają pod prawną definicję ludobójstwa. Na uznanie Wielkiego Głodu lat 1932—33 na Ukrainie za ludobójstwo, niestety, wrażliwie reagują Rosjanie. W odpowiedzi na tę wrażliwość zwolennicy takiego uznania często uspokajają Rosjan, podkreślając, że winowajcą jest ówczesne państwo terrorystyczne, reżim polityczny. On jest organizatorem ludobójstwa. Ale zgadzam się z tymi, którzy uważają, że taka odpowiedź w stosunku do przeszłości sprzyja kultywowaniu nieodpowiedzialności obywatelskiej. Imperia rosyjskie i komunistyczne były dziełem przede wszystkim Rosjan. A rosyjski wariant komunizmu to modyfikacja narodowa. Ocena imperium komunistycznego, które istniało w okresie rozpadu imperiów, ze strony Rosjan jest ważna przede wszystkim dla nich samych, zarówno z punktu widzenia kształtowania odpowiedzialności obywatelskiej wobec państwa, jak i dla przezwyciężenia stereotypów imperialnych. Powinni to zrobić przede wszystkim sami Rosjanie. Powiedziane dotyczy, oczywiście, nie tylko Rosjan, ale także innych narodów, które znajdowały się w składzie ZSRR, w szczególności Ukraińców. To, że w ukraińskim ruchu dysydenckim brało udział niewielkie grono osób, świadczy o stanie mentalności masowej. Chodzi zatem tylko o większy stopień odpowiedzialności Rosjan, ponieważ struktury polityczne innych republik były całkowicie podporządkowane Kremlowi. Uznanie tej odpowiedzialności jest potrzebne samym Rosjanom, aby pozbyć się stereotypów imperialnych, które są zdolne zasilać odpowiednią politykę. Widzimy to także w polityce wewnętrznej (wydarzenia w Czeczenii) i w dążeniu rządu Putina-Miedwiediewa do utrwalenia zależności państw, które stały się niepodległe w wyniku rozpadu ZSRR. — Jakie są skutki ludobójstwa dla nas wszystkich, współczesnych Ukraińców, jakie lekcje powinniśmy wyciągnąć z takich tragedii? — Wyjaśnienie pewnych przekonań wartościujących, stereotypów myślenia i zachowania, ogólnie mentalności odziedziczonej przez nas po reżimie komunistycznym, to temat osobnej rozmowy. Stał się on przedmiotem rozważań w szeregu publikacji. Przeważnie tę mentalność charakteryzują nie tylko jako „postkolonialną”, ale często także jako „postludobójczą”. Czy druga charakterystyka jest uzasadniona? I jeśli tak, to co w danym przypadku mają na myśli? Wiedziałem o Wielkim Głodzie lat 1932—33 z opowieści, a moje doświadczenie głodu wiosną 1947 roku jest tylko częściowe i nieporównywalne z tym, co przeżyli ludzie w latach 30. Ale jeśli zostawić na boku skutki biologiczne dla przyszłych pokoleń, to skutki psychiczne są takie: nieporównywalne upokorzenie godności ludzkiej. W rezultacie — zniewolenie. Poczucie, że twoje życie i życie twoich dzieci od ciebie nie zależy. To cios w psychikę społeczną o takiej sile, że swoim śladem, na poziomie podświadomości, jest w stanie „przykryć” kilka przyszłych pokoleń. Jeśli chodzi o główną lekcję dla Ukraińców i wszystkich obywateli Ukrainy, niezależnie od pochodzenia etnicznego, to jest nią dbanie o ten niezbędny poziom swojej jedności obywatelskiej i narodowej, która zapewnia zdolność narodu do kontrolowania państwa, aby pracowało ono dla wspólnego dobra wszystkich obywateli. I taka jedność jest główną gwarancją, aby nie popadać w zależność od innych państw, aby nie stać się środkiem i ofiarą ich imperialnych ambicji. Rozmawiał Serhij KLYMKO zakończyć się. Gdyby prace nie były sztucznie hamowane przez kierownictwo Instytutu Pamięci Narodowej, zdążylibyśmy zrobić o wiele więcej. Dlatego praca będzie trwała zarówno do 28 listopada, jak i po nim, przynajmniej do nowego roku” — zaznaczył Anatolij Hajdamaka. „Słowo Proświty” rozmawia o ideologiczno-mentalnych przesłankach i skutkach Hołodomoru lat 1932—33 z Wasylem Lisowym — ukraińskim filozofem, dysydentem, obrońcą praw człowieka. W 1972 roku Wasyl Semenowycz jako pracownik naukowy Instytutu Filozofii Akademii Nauk Ukraińskiej SRR wystąpił z listem otwartym w obronie szistdesiatnyków i wysunął żądanie osądzenia go razem z nimi w geście solidarności. Wasyla Lisowego skazano na siedem lat pozbawienia wolności w łagrach oraz trzy lata zesłania, do których dodano jeszcze rok za protest przeciwko wprowadzeniu wojsk radzieckich do Afganistanu. Przywrócony do stopnia kandydata nauk filozoficznych i na stanowisko pracownika Instytutu Filozofii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy dopiero w 1989 roku. Obecnie Wasyl Lisowy kieruje działem historii filozofii Ukrainy Instytutu Filozofii im. H. S. Skoworody Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, prowadzi działalność dydaktyczną i naukową.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

NIE CHCEMY BYĆ MNIEJSZOŚCIĄ!

Hnat BIŻYK, m. Nowa Kachowka, obwód chersoński. Członkowie Proświty z Nowej Kachowki dyskutują o zmianach i uzupełnieniach do Konstytucji Ukrainy. Popieramy Prezydenta w tym, że zmiany do Konstytucji należy wprowadzać i że trzeba to robić przed wyborami. Zgadzamy się, że należy znieść immunitet deputowanych, zmniejszyć liczbę deputowanych Rady Najwyższej i wybierać ich z otwartych list. Jednak niepokoi nas kilka kwestii. Po pierwsze, to, że naród ukraiński, który w państwie ukraińskim jest tytularny, okazał się w nim najbardziej bezprawną „mniejszością”. Po drugie, to chaos w państwie, częściowe lub nawet całkowite ignorowanie praw i Konstytucji. Po trzecie, czy będzie możliwość przyjęcia Konstytucji przed wyborami i czy rozdmuchiwanie niepokojów związanych z kryzysem i epidemiami nie jest tym, co uniemożliwi przyjęcie nowej Konstytucji. Czy celowe jest rozszerzanie praw samorządu lokalnego? Gdyby organy władzy lokalnej z patriotycznych pozycji chciały utwierdzać język ukraiński jako państwowy i wzmacniać państwowość Ukrainy, to mogłyby to robić i teraz. Niektórzy przedstawiciele organów samorządu lokalnego ignorują obowiązującą Konstytucję, ukazy Prezydenta, postanowienia rządu. Kierownicy ośmiu obwodów, w tym chersońskiego, Autonomicznej Republiki Krymu i Sewastopola „wymyślili” gniewny protest w sprawie Postanowienia rządu nr 1033. A jak odbywa się przemianowywanie ulic i placów? „Dopóki jesteśmy na tych stanowiskach, żadna ulica nie zostanie przemianowana” – deklaruje władza naszego miasta ustami jej kierownika. Więc jakie jeszcze rozszerzenie praw? Ukraińcy prawie nie mają narodowo-patriotycznych gazet. A kiedy na łamach miejskich wydań pojawiły się artykuły z opluwaniem bohaterów ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego lat 1940–50, a później z propozycjami tworzenia czarnosotniowych oddziałów, z wielkim trudem udało nam się wydrukować materiały protestacyjne. Ale to było wcześniej. Teraz dostęp naszych listów do łamów tych gazet jest zamknięty. Za to nowo utworzonemu w mieście „Ruskiemu blokowi” oddają całe szpalty. Tam brzmią wezwania do walki w obronie praw „rosyjskich ludzi”, zachowania „rosyjskiego narodu, rosyjskiego języka” itp. Oto niektóre nagłówki: „Rosjanie, łączcie się!” i „Ręce precz od naszych świętości!”. A kto będzie bronił ukraińskich świętości narodowych? A kiedy czytasz o tym, że Rosja, Ukraina i Białoruś wywodzą się ze starożytnej Rusi, a Kijów to nasze wspólne dziedzictwo, to odnosi się wrażenie, że znów znaleźliśmy się w roli trybików tych, których zjednoczyła „Wielka Ruś”. Nie podejmujemy się formułować artykułów przyszłej Konstytucji, ale powinna ona chronić prawa narodu ukraińskiego, zapewniać wolność, a nie samowolę członkom „politycznego narodu”, w którym nie ma miejsca dla Ukraińców i którzy są przekształceni w bezprawne i nieme istoty. Konstytucja powinna przewidywać surową odpowiedzialność tych, którzy niszczą ukraińską państwowość poprzez deptanie praw Ukraińców, znieważanie ukraińskich świętości i narzucanie wielkomocarstwowego rosyjskiego szowinizmu. Nie można w Konstytucji nadawać przywilejów językowych poszczególnym mniejszościom, w tym rosyjskiej. Rosjanie w naszym kraju i tak mają najwięcej praw. Państwo ukraińskie zapewnia im bezpłatną naukę w rosyjskich szkołach, a nawet wyższych uczelniach, podczas gdy w Rosji zamykane są ostatnie ukraińskie szkoły niedzielne. I byłoby naturalne, gdyby Rosjanie pomagali Ukraińcom wzmacniać ich państwowość, rozwijać język ukraiński, który przez wieki niszczyli rosyjscy carowie i sekretarze generalni radzieckiego imperium. Dlaczego Ukraińców tak niepokoi drugi język państwowy? Bo widzą, kto spośród Rosjan narzuca im język rosyjski, ignoruje ukraiński w organach państwowych. Ukraińcy czekają od nich czegoś przeciwnego. Uważamy, że w nowej Konstytucji powinna być zadeklarowana państwowa ideologia narodowa, żeby nie narzucano nam ideologii naszego upokorzenia. Dyskusja nad artykułami nowej Konstytucji będzie miała sens, gdy razem z nią będą agitować za kandydatem na stanowisko Prezydenta W. Juszczenką, bo tylko razem z nim będziemy mogli obronić nową Konstytucję. Jesteśmy wdzięczni tym działaczom społecznym, w tym Pawłowi Mowczanowi, którzy podpisali apel o jego poparcie. Opublikować nasze przemyślenia nie mamy gdzie indziej. Dlatego prosimy redakcję „Słowa Proświty” o ich wydrukowanie. Petro OSADCZUK Pan, gdzie zechce, pan, gdzie umie, Sam sobą włada, A przychodzi pandemia, Pan, jak wieczór, szarzeje, Chmurzy się i szaleje. Pan w objęciach pandemii Chrumka, krzyczy do chrypu: – Kto sprawca supergrypy? Kto przespał, kiedy drobnoustroje Zaniosły w nasz dom choroby? Zaczęła się wrzawa: Skąd przeklęta pandemia? PAN ŚWIŃ NIE PASŁ. Jednakże prześladuje go świńska grypa. Trzeba grypie zapobiec, Albo precz z domu uciekać Lub ufać Bożej łasce I na usta nałożyć maskę… Skąd przeklęta pandemia? Z bezsilności pan głupieje. Panu – głos z niebios: – Winien ty i winni wszyscy, Kto siedzi w tronowej sali I kradnie pieniądze niebywałe, A wokół zwykli ludzie Cierpią od przeziębienia, A dla biednego kaleki Nie ma za co kupić leków. Oj, nie winne temu świnie, Jak głodne chrumkną dzisiaj W czasie, gdy w swoim pałacu Z roku na rok znani panowie Tworzą chrumkanie zamiast pracy. Teraz panowie możnowładni Każdego zniesławić gotowi, Kto powiedzieć tylko ośmieli się,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«MY NIGDY NIE USTĘPOWALIŚMY I NIE USTĄPIMY»

INFORMACJA ZWROTNA Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan skomentował list czytelniczki: Szanowna pani czyni mi wyrzuty, dlaczego nie jestem w UNP. Ukraińska Partia Ludowa była skazana na porażkę wtedy, gdy w 2004 roku sama poszła na wybory. Ja wtedy na zjeździe wystąpiłem kategorycznie przeciw i nie tylko dlatego, że byłem w drugiej czy trzeciej dziesiątce listy wyborczej, na której czele stali funkcjonariusze i krezusi. W UNP tylko dwoje ludzi nie ma pieniędzy: sam Jurij Kostenko i Iwan Zajec, reszta — to wielki biznes. Obecnie mówią, że UNP, rzekomo, zdobyłaby więcej niż trzy procent, że skradziono im głosy wyborców. Jeśli idziesz na wybory i wiesz, że ukradną ci procenty, to jesteś już skazany. Wystawienie Jurija Kostenki na stanowisko Prezydenta — to ruch polityczny przed kolejnymi wyborami parlamentarnymi: żeby wyborcy nie zapomnieli o UNP. Moja intuicja nigdy mnie nie zawiodła. Nie zawiodła i wtedy, gdy występowałem na zjeździe UNP, mówiąc, że jesteśmy samobójcami, bo idziemy na wybory samodzielnie, tak ich nie wygramy. Na wybory należało iść razem z «Naszą Ukrainą», wprowadzić do Rady Najwyższej dużą liczbę ludzi. Nie, chciało się razem z Pluszczem — blok Kostenki—Pluszcza. Był skazany na porażkę. I na dzisiejszym rynku politycznym UNP ryzykuje utratę wielu zwolenników. Moje miejsce w BJuT — to dlatego, że oferowałem się «Naszej Ukrainie» nie jako Pawło Mowczan, a jako przewodniczący organizacji, która ideologicznie wspierała jej programy, stanowiska, choć daleko nie wszystkie. W «Naszej Ukrainie» jest wielu patriotów. Chcieli, żeby w BJuT był tylko rosyjskojęzyczny element? Programy BJuT i «Naszej Ukrainy» były uzgadniane i na tej podstawie tworzyła się większość. Kto ją rozwalił — oto pytanie pytań. Czy nie przyłożył do tego ręki ten sam doradca, który doradza premierowi, a wcześniej doradzał szefowi Sekretariatu Prezydenta? Mam na myśli Medwedczuka. Nie demonizuję go, bo rozumiem, że to człowiek określonych poglądów (przypomnijcie sobie blok «Nie tak!», tak samo jak inne siły polityczne) i otwarcie, szczerze pracuje przeciwko Ukrainie; wszystkie jego projekty miały za zadanie uczynić Ukrainę słabą, uczynić słabą koalicję. Dlatego zaczęto tworzyć JeC, żeby «Nasza Ukraina» się rozpadła. Co zostało z «Naszej Ukrainy»? Grupka Kostenki i jeszcze czyjaś? Gdzie znalazła się «Ludowa Samoobrona» — radykalne skrzydło? Dlaczego pretensje wysuwa się tym osobom, które i tak nigdy nie zdradzą, bo nie ustąpią? Ja swoje stanowisko potwierdzam codzienną pracą. Nie ustępuję. Jakich jeszcze trzeba dowodów? Co do tego, że wspieramy w naszych publikacjach Ołeha Tiahnyboka i WS «Swoboda», to bliskie jest nam ich stanowisko. Tiahnybok w programie wyborczym wspiera te zasady, na których opiera się nasza organizacja: tylko narodowe, tylko ukraińskie. Nie my wspieramy jego — on przestrzega naszych zasad. W tym sensie solidaryzowały się z nami programy BJuT i «Naszej Ukrainy». My nigdy nigdzie nie ustępowaliśmy, niech pokażą, gdzie, w którym punkcie ustąpiliśmy jako organizacja, która wyznaje zasady Macierzystej «Proświty» i jej światłych postaci? Szanowna korespondentka myśli, że BJuT finansowo wspiera «Proświtę». Niestety, żaden mój wniosek dotyczący projektów Towarzystwa — czy to słowniki, czy «Kolekcja dziecięca» itp. — nie miał wsparcia. Pomogli nam biznesmeni nie z BJuT. BJuT nigdy nie wspierał «Słowa Proświty», nie wspiera i obecnie. Tutaj warto zapytać, dlaczego nie przyjęto Ustawy o języku i Ustawy o statusie języka ukraińskiego jako państwowego — przecież mieliśmy większość? Dlaczego najbardziej radykalna siła narodowa — Ukraińska Partia Ludowa — nie poparła w koalicji (a ona formalnie istniała) językowych projektów ustaw Mowczana? Własnego projektu ustawy o języku nie mieli. Jeśli uważali, że projekt ustawy jest niedoskonały, można było go dopracować. A to stało się sprawą jednego Mowczana. W liście wspomniano Prezydenta Wiktora Juszczenkę, który, zdaniem czytelniczki, również niedopracował. Za prezydentury demokratycznego Juszczenki nie zrobiliśmy dwóch ważnych rzeczy: nie uchwaliliśmy Ustawy o języku i nie zakończyliśmy renowacji Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu. Z tym też podeszliśmy do wyborów prezydenckich. Zapisała Ołena Szułha Jesteśmy wdzięczni wam, szanowni czytelnicy, że nie jesteście obojętni, wnikliwie czytacie naszą gazetę, analizujecie i wyciągacie wnioski. Cieszymy się, gdy skłaniamy was do wyrażenia własnego stanowiska, czegokolwiek by ono nie dotyczyło. Oznacza to, że nasza praca nie jest daremna, że nasze słowo trafia do celu, znajdując odzew u was. Na adres redakcji nadszedł list od Wałentyny Petriwny Sryberko z Kuzniecowska w obwodzie rówieńskim. Autorka jest rozgniewana tym, że nasza redakcja, jej zdaniem, nie wspiera narodowo zorientowanego kandydata na stanowisko Prezydenta Jurija Kostenki, przewodniczącego Ukraińskiej Partii Ludowej, natomiast «robi PR Julii Tymoszenko» i Ołehowi Tiahnybokowi. Prezydent Wiktor Juszczenko, zdaniem czytelniczki, pracuje źle. Pani Sryberko oskarża przewodniczącego «Proświty» Pawła Mowczana o zerwanie stosunków z UPL, o nadmierne sympatie do BJuT, uważając, że blok finansuje naszą gazetę i Towarzystwo. Wszystkich listów nie ma możliwości wydrukować, ale wszystkich słyszymy i również wyciągamy wnioski. Więc piszcie, bo prawda rodzi się, jak powiedział mędrzec, właśnie w dyskusji. Ważne jest dla nas znać wasze stanowiska, wasze myśli. Analizując wasze listy, będziemy uwzględniać wasze życzenia, aby uczynić gazetę ciekawszą i bardziej potrzebną.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

WERSJA CHOROBY POLITYCZNEJ Tragikomedia

Skąd ten chrząk pandemii? Lecz ludzie już pojęli, Publiczność przywykła znosić: Rodem z kłamstw i oszczerstw Pandemia polityczna. Wóz państwowy z przykrym skrzypieniem Mknie nad przepaścią. Ludzie chorzy na supergrypę, ONA zaś wyborców leczy. Na trybunie PAN prorokuje Słowem chorych krzepi: — Kto za nas umrzeć zechce, Tego bezpłatnie pochowamy! ON z cienistej kieszeni Wyciąga jak z bajki Jakieś gazowe zwoje — Ratunkowe przed grypą maski. PANI w roli jasnowidzki Po prostu w tłumie czaruje: — Przyjaciele, żyć nie ma sensu, Kto nie słyszy moich życzeń. Kto usłyszy, ten się ucieszy, Będzie żył jak wczoraj. Magia od czarodzieja Działa biała, a nie czarna. W te niepowtarzalne chwile Wierzą ci, którzy zupełnie oszaleli: Możnowładni pacjenci Już pracują jako lekarze. Cóż, publiczność ogłupieje — Władza naprawdę jest bohaterska, Jeśli w otchłań pandemii Wkracza siła polityczna. Mówią, że może to sąsiedzi, Wiecznie zazdrośni wszechwiedzący? I do wszystkich problemów dotyczy Jeszcze wojna biologiczna? ON-ONA tego nie wiedzą — Pędzą szybko w górę, Aby spełnić własne marzenia Pod naporem pandemii. MOŻE NAS W PROCH ZETRZEĆ PROSZKAMI Z ZA CHMURY Z LOTU SIŁA ZŁOWROGA ZDOLNA ZADAWAĆ CIOSY. — KTO—KOGO? — pytanie tnie jak siekiera. I „kto — z kim?” — to samo pytanie. Komu władza bardzo miła, Ten przygotowuje pochówek. Pan udawać nie umie — Widać, że cieszy się pandemią. PAN z PANIĄ w parze Wzięli grypę do niewoli PR-u. P.S. Na historycznym rozstaju, Udając wszechsłowiańskiego tatusia, Nas, Ukraińców, czeka Putin Z nastawionym automatem. Kijów 4—7 listopada 2009 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w dolarach, a pensje i emerytury europejskie ośrodki badawcze wolą przeliczać na euro, rozważmy jeszcze dwa zestawy wzorów. Jeśli chodzi o pensje: Mężczyźni: ŚDT = 64,9 + 0,70 / 100 euro Kobiety: ŚDT = 73,4 + 0,75 / 100 euro Jeśli chodzi o emerytury: Mężczyźni: ŚDT = 64,7 + 1,70 / 100 euro Kobiety: ŚDT = 74,1 + 1,40 / 100 euro Wszystkie wzory odzwierciedlają prawidłowości demograficzne, których prawdopodobieństwo znacznie przewyższa błąd statystyczny. Mimo że obliczenia dotyczące PKB, pensji i emerytur przeprowadzono niezależnie, we wszystkich trzech przypadkach komputer wyliczył niemal identyczne bazy wyjściowe. Jeśli chodzi o kobiety, to baza jest równa ich ŚDT na Ukrainie — 74 lata (we wszystkich innych krajach jest wyższa). A długość życia ukraińskich mężczyzn — biada nam — jest mniejsza niż baza: 62,5 roku — tym można pochwalić się chyba tylko przed Rosją (tam jest 59). Zatem ukraińscy mężczyźni nie dożywają nawet do tego średniego wieku, na który rzekomo pozwalają mieć nadzieję marne zasoby państwowe. Oto jak wygląda żałobna tabelka naszej demografii: ŚDT obliczona według PKB — 66,2 roku; realnie — o 3,7 roku mniej; ŚDT obliczona według pensji — 66,2 roku; realnie — o 3,7 roku mniej; ŚDT obliczona według emerytury — 65,9 roku; realnie — o 3,4 roku mniej. O tym, że „nie w pieniądzach szczęście”, świadczy między innymi doświadczenie Serbii. Najbliższa Ukrainie pod względem PKB, zajmując pośrednie między 13 krajami pozycje pod względem poziomu pensji i emerytur, nasza językowo-prawosławna siostra może pochwalić się ŚDT przede wszystkim mężczyzn — 72 lata. Oto porównanie wskaźników realnych i obliczeniowych: ŚDT według PKB — 67 lat (realnie o 5 lat więcej), ŚDT według pensji — 67,5 roku (realnie +4,5 roku), ŚDT według emerytury — 68,5 roku (realnie +3,5 roku). Miałem szczęście odwiedzić Serbię (Jugosławię) jeszcze za życia charyzmatycznego Tito. Pamiętam to, co nazywa się „duchem kraju” i dokładnie wiem, dlaczego Serbowie mają „plusy” tam, gdzie Ukraińcy mają „minusy”: Jugosławia nigdy nie była ani w ZSRR, ani nawet w „obozie socjalistycznym”. Dla tych, którzy nie wierzą takiej argumentacji, powiem, że dawni „nasi” Bałtowie (Łotwa, Litwa, Estonia) na mapie demograficznej pozycjonują się znacznie lepiej niż Ukraina, ale pod względem ŚDT nie mogą dorównać poziomowi, który odpowiada ich rozwojowi gospodarczemu. Dawny „sowiecki system” potrafi skrócić sobie życie… Na koniec wróćmy do rysunku i jeszcze raz przyjrzyjmy się temu, czego „nie dobieramy” w porównaniu z normalną Europą. Niezależnie od tego, czy zdecydowaliście się na swojego kandydata na urząd Prezydenta czy nie, odpowiedzcie sobie szczerze na następujące pytanie: kto z naszych czołowych polityków był, jest i bez wątpienia pozostanie przekonanym „Europejczykiem”? Ironiczna teza „Nieszczęściem można się zarazić” jest poważniejsza, niż się wydaje. Demograficzna teraźniejszość Rosji jest katastrofalna we wszystkim, co nie zależy od tradycyjnie wysokiej dzietności muzułmanów mieszkających w tym kraju. Tak, musimy kupować na północnym wschodzie gaz i sprzedawać tam metalowe rury o dużej średnicy. Charaszo. A co jeszcze nam stamtąd grozi?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

LOT NAD GNIAZDEM KUKUŁKI Tracimy kapitał podstawowy

Wołodymyr WOJTENKO, profesor Sytuację na Ukrainie musimy uważać za kryzys systemowy i uznać, że przezwyciężenie go przy zachowaniu obecnego mechanizmu politycznego jest niemożliwe. Przejawy kryzysu widzimy wszędzie, ale przede wszystkim chodzi o przestarzałe technologie i degradację produkcji przemysłowej. Ukraina przestała być państwem przemysłowym w nowoczesnym rozumieniu. Sektor rolniczy trzyma się na barkach nowoczesnych chłopów pańszczyźnianych i nie pokrywa zapotrzebowania na produkty rolne; hodowla zwierząt, zamordowana importem, niemal zniknęła, dlatego istnieją problemy z wykorzystaniem wyhodowanego ziarna; brakuje buraków cukrowych i cukru. Ukraina nie stała się państwem rolniczym, zdolnym do konkurencji na rynku światowym. Wsie wymierają, czarnoziemy zarastają chwastami, miasta pękają od „samochodów zagranicznych”, tereny podmiejskie zabudowywane są pałacami. Biedni biednieją, bogaci pomnażają majątki, i wszystko to rzekomo na podstawach prawnych. Polityka antyspołeczna zamienia Konstytucję w nic, niszczy normy życia i podważa odwieczne ludzkie zasady: dziki pod względem „asortymentu” kryminał jest żywiołową odpowiedzią dołów na zwariowane od „gotówki” i „glamouru” wyżyny. Klasa polityczna, która latami paple o innowacjach, w rzeczywistości jest całkowicie zadowolona z prymitywnego eksportu, tak jak zadowolona jest z niego biurokracja. Urzędnicy orientują się na swoich politycznych pracodawców i widzą obywateli jedynie jako pracowników i sponsorów Funduszu Emerytalnego. Następstwa tego to: po pierwsze, kwitnąca korupcja we wszystkich szczeblach władzy, po drugie, takie zachowanie biurokracji, które jest właściwe jedynie reżimom okupacyjnym, wraz z demonstracyjnym ignorowaniem języka państwowego. Kijowianie, uosobieni przede wszystkim przez „ukochane babcie”, za grykę wybrali na mera L. Czernoweckiego; balansując między szefem rządu a szefem państwa, mer miasta wraz z zespołem zrobotyzowanych menedżerów radośnie cieszy się życiem. Ba, nawet śpiewa (kiepsko, jak niegdyś Neron), a kijowska ziemia tymczasem ucieka nam spod nóg. Na Kijów nakładają maskę kłamstwa i obłudy. Z przerażeniem czuję, że on – obecny – staje się podobny do tego miasta, w którym przeżyłem trzy czwarte życia w stanie „wewnętrznej emigracji”, kiedy cała i wszelka władza z definicji była wroga, obojętna, śmieszna. 1. W warunkach globalizacji, kiedy los każdego kraju zależy od jego miejsca w międzynarodowym podziale pracy, przemysłowo-surowcowa i rolniczo-surowcowa gospodarka Ukrainy jest bezperspektywiczna. Postęp produkcji wymaga wzrostu potencjału ludzkiego, który jest (musi być) podstawą wzrostu bogactwa narodowego. Najważniejsze składniki potencjału pracy człowieka to poziom wykształcenia i stan zdrowia. Realizacja przestarzałego kosztownego (ekstensywnego) wariantu wzrostu gospodarki obraca się ilościowym wyczerpaniem i jakościowym wycieńczeniem nie tylko zasobów naturalno-materiałowych, ale i ludzkich. Wciela się to w szczególności w pogorszenie stanu zdrowia i wzrost śmiertelności populacji. Integralnym wskaźnikiem tendencji demograficznych rozwoju lub upadku jest oczekiwana średnia długość życia noworodków. Jak świadczy rysunek, my – Ukraina – nieco straciliśmy nawet w porównaniu z bardzo umiarkowanymi osiągnięciami ZSRR. Ale najważniejsze jest to, czego nie zdołaliśmy zdobyć w porównaniu z 15 krajami – założycielami Unii Europejskiej. Dla szanownych czytelników prawdopodobnie nie jest zaskoczeniem okoliczność, że zarówno straty, jak i „niezdobycze” są większe dla mężczyzn niż dla kobiet. Chodzi o tzw. nadumieralność mężczyzn, spowodowaną kompleksem czynników fizjologicznych i społecznych. Jeśli z każdych 1000 urodzonych żywych chłopców do 60–64 lat dożywa 576 (wieś), 512 (miasto), to dla dziewczynek – 852 i 852. Jeśli mężczyźni w tym wieku średnio mają przed sobą jeszcze 13,8 roku życia (wieś), 14,4 roku (miasto), to ich rówieśniczki (często wdowy) mogą liczyć średnio na 19,4 roku. Mówią, że zdrowia (i lat życia) nie można kupić za pieniądze. To nie do końca tak: ludność w bogatych krajach żyje średnio dłużej – przede wszystkim kosztem mniejszej liczby zgonów w wieku dziecięcym, młodym i dojrzałym. Majątek materialny nie powoduje nieśmiertelności, ale „odsuwa” koniec życia do głębokiej starości. Czy można dokładniej prześledzić tę tendencję? Demografowie są świadomi tego, że ludzie nie potrzebują bardzo dużo pieniędzy do godnego życia bez fanaberii. Wysoki dochód sprzyja rozszerzeniu możliwości (wyboru), jednak – zgodnie z teorią malejącej użyteczności – istnieje granica: wydatki na edukację i wzmocnienie zdrowia mogą być wystarczające nawet w rodzinie, która ma tylko jeden samochód nie najdroższej marki. A jeśli nie ma żadnego, bo brakuje pieniędzy na normalne odżywianie? 2. Bierzemy arkusz papieru. W jednej kolumnie zapisujemy produkt krajowy brutto (PKB) dla różnych krajów w przeliczeniu na 1 obywatela, a w drugiej – średnią długość życia (SDŻ). Zatem chodzi o porównanie standaryzowanego ekwiwalentu pieniężnego wszystkich towarów, usług, wydatków na infrastrukturę (A) i wszystkiego tego, co w „sprasowanym” wariancie odzwierciedla SDŻ: styl życia, rozpowszechnienie szkodliwych nawyków, jakość powietrza, wody i produktów spożywczych, organizację ochrony zdrowia, rozwój farmacji itp. (B). Pamiętamy, że wysoki PKB na mieszkańca to następstwo wysokiej wydajności pracy (wykorzystanie nowoczesnych technologii), ale częściowo może zależeć od zasobów naturalnych (ropa w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, gaz w Rosji). Analizujemy materiały za 2008 r. dotyczące 13 krajów, z których każdy należy do Europy Środkowej i Wschodniej i politycznie ugruntował się w ostatnich dziesięcioleciach. Są to Bułgaria, Polska, Czechy, Słowacja, Słowenia, Serbia, Chorwacja, Łotwa, Litwa, Estonia, Rumunia, Węgry, Ukraina. Najwyższą długość życia mają obywatele Słowenii i Czech, najniższą – Estończycy i Ukraińcy. Najwyższy PKB na jednego mieszkańca w tej grupie krajów osiągnęły Słowenia i Czechy, najniższy widzimy w Serbii i na Ukrainie. Ciekawa osobliwość: żaden kraj z PKB mniejszym niż 5 tys. dolarów amerykańskich na jednego mieszkańca nie miał i nie będzie miał, zdaniem socjologów, dojrzałych rządów ludowych. My, Ukraińcy, balansując właśnie na tej granicy, dziwimy się – dlaczego nasza demokracja jest tak niedoskonała? A dlatego, że biedak łatwo „daje się nabrać” na obietnice i pańskie resztki. Głodni mają swoje problemy. Syty głodnego nie zrozumie – to prawda, ale prawdą jest też to, że „syty głodnemu – prezydent” to realna teza. Zatem ładujemy informacją komputer, podpowiadamy mu stworzony do takich badań program i mamy pierwsze wyniki; ciekawe, ale bardzo różne dla kobiet i mężczyzn. A mianowicie: współczynniki determinacji, które odzwierciedlają zależność międzykrajowych wariacji SDŻ od międzykrajowych wariacji PKB, świadczą o tym, że nawet żyjąc w jednym kraju, Adam i Ewa faktycznie znajdują się na różnych planetach. Średnia długość życia kobiet w 80% zależy od wahań PKB, tylko 20% wariacji SDŻ określają czynniki pozaekonomiczne. Natomiast mężczyźni demonstracyjnie wyłamują się z tej prawidłowości: tylko 40% wahań SDŻ jest determinowanych poziomem PKB, a 60% uwarunkowane jest przyczynami, które na początek dyskusji możemy nazwać „inne”. 3. Gospodarka to nie tylko pieniądze. 5 tys. czy 20 tys. PKB na jednego obywatela nie oznacza, że trzyma on je w ręku. Powiedzmy, dobre koleje czy nieskorumpowani urzędnicy to oznaki wysokiego poziomu życia, ale jest to wartość zbiorowa. Jak wygląda sprawa, gdy mowa o roli realnych pieniędzy — wynagrodzenia czy emerytur? Okazuje się, że tak samo. Międzypaństwowe wahania średniej miesięcznej pensji określają wariacje oczekiwanej długości życia (ODŻ) u kobiet w 70%, u mężczyzn tylko w 30%; wariacje średniomiesięcznej emerytury — odpowiednio w 80% i 50%. Zatem zarówno „abstrakcyjne” pieniądze (PKB), jak i realne banknoty (pensja, emerytura) Ewa wykorzystuje z większym pożytkiem niż Adam — dla niego wiele znaczą „inne” czynniki. Najwyraźniej państwo domyślają się, że dobrego w tych „innych” jest mało i właśnie dlatego ODŻ kobiet — we wszystkich krajach — przewyższa ODŻ mężczyzn. Alkohol, narkotyki, kryminał, samobójstwa i urazy dla znacznej części mężczyzn niweczą wszystkie możliwe osiągnięcia gospodarcze ojczystego kraju, całej ludzkości. Współczynniki determinacji to tylko część tej informacji, którą komputer potrafi „wyłuskać” z pierwotnego surowca gospodarczego i demograficznego. Ciekawe i pouczające są wzory, za pomocą których kalkulator daje możliwość określenia, jaka powinna być ODŻ w każdym kraju w zależności od jego PKB na mieszkańca (pensji czy emerytury). Nie bójcie się, humaniści, wzory są proste: Mężczyźni: ODŻ = 64,9 + 0,33 / 1000 dol. PKB. Kobiety: ODŻ = 73,8 + 0,30 / 1000 dol. PKB. Mamy bazę wyjściową dla wszystkich 13 krajów (64,9 roku dla mężczyzn i 73,8 roku dla kobiet), która przyrasta odpowiednio o 0,33 i 0,30 roku życia przy wzroście PKB na mieszkańca o każdy tysiąc dolarów. Na przykład ODŻ mężczyzn w Słowenii wynosi 74,0 lata; jej PKB to 27 149 dolarów. Według obliczeń słoweńscy mężczyźni średnio „mają prawo” liczyć na 64,9 + 27,149 x 0,33 = 73,89 roku życia. Realna i obliczeniowa długość życia idealnie się pokrywają, ale tak bywa nie zawsze. Zauważę, że „ekwiwalent życiowy” 1 tys. dolarów jest prawie jednakowy u mężczyzn i kobiet, natomiast bardzo różni się baza (o 10 lat). Biorąc pod uwagę, że PKB tradycyjnie mierzy się w amerykańskich... Dynamika średniej oczekiwanej długości życia w chwili urodzenia na Ukrainie i w krajach UE (15 krajów) w latach 1970—2005.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

LEKCJA FRANCUSKIEGO…

Leonid PASTUSZENKO, pisarz, m. Winnica Swego czasu w zachodniej prasie przemknęła sensacyjna informacja: legendzie radzieckiego ruchu dysydenckiego, jednemu z pierwszych obrońców praw człowieka w byłym Związku, Aleksandrowi Ginzburgowi odmówiono przyznania obywatelstwa francuskiego. Mekka demokracji i wolności, Paryż, stał się dla tego człowieka długotrwałym schronieniem przed totalitarnym samowolą. Po raz pierwszy studenta Uniwersytetu Moskiewskiego, Saszkę Ginzburga, wrzucono za kraty nawet nie za politykę, a za publikacje w samizdacie poetów radzieckiego undergroundu. Po dwóch latach wyszedł na wolność, ale wkrótce — nowy proces sądowy: za udział w stworzeniu słynnej „Białej księgi” o sądzie nad Siniawskim i Danielem. Ostatni raz drzwi więzienia zatrzasnęły się za Ginzburgiem w 1977 roku: inkryminowano mu działalność w Funduszu Pomocy Więźniom Politycznym, który stworzył Aleksander Sołżenicyn na Zachodzie. Ale tam zaczął się masowy ruch społeczny na rzecz uwolnienia Aleksandra Ginzburga i po dwóch latach Moskwa wymieniła go, ciężko chorego, oraz jeszcze trzech więźniów politycznych na dwóch swoich wywiadowców, których aresztowano w USA. Od 1980 roku Aleksander Iljicz i jego rodzina mieszkali we Francji. Przez długi czas aktywnie pracował w gazecie „Russkaja mysl”, która stała się jedną z najbardziej zauważalnych trybun rosyjskiego antykomunizmu. Żona i starszy syn Ginzburga otrzymali obywatelstwo francuskie, a Aleksandrowi Iljiczowi odmówiono tego na tej podstawie, że rzekomo słabo włada francuskim, nie potrafi ani pisać, ani czytać w tym języku. A zatem nie może być uważany za zasymilowanego we francuskim społeczeństwie, jak przekonani są urzędnicy z ministerstwa zatrudnienia i wsparcia społecznego Francji. Oczywiście, przykro, że nawet dla takiej osoby nie zrobiono wyjątku. Ale to jaskrawy przykład tego, jak wielkie państwo, które nigdy nie było pod cudzym butem, dba o siebie i przede wszystkim o swój język oraz kulturę. To sfera, jak widzimy, gdzie kompromisów być nie może. W tym celu Zgromadzenie Narodowe i Senat Francji 4 sierpnia 1994 roku, zgodnie z decyzją Rady Konstytucyjnej, uchwaliły ustawę o używaniu języka francuskiego. Prezydent Republiki podpisał ją bez wahania. Oto, choćby w skrócie, kilka z jej 23 artykułów: 1. Język francuski jako język państwowy, zgodnie z Konstytucją, jest ważną częścią składową tożsamości oraz dziedzictwa narodowego Francji. Jest on językiem nauczania, pracy, wymiany we wszystkich sferach życia społecznego… 2. Używanie języka francuskiego jest obowiązkowe w nazwach, ogłoszeniach o ofertach, prezentacjach, w sposobach użycia, opisie warunków gwarancji towaru, wyrobu lub usługi, a także na rachunkach i kwitach. Te same postanowienia stosuje się wobec każdej reklamy — pisemnej, ustnej czy audiowizualnej. 3. Każdy napis lub ogłoszenie, umieszczone na drogach, w miejscach użytku publicznego oraz w transporcie publicznym i przeznaczone do informacji, muszą być wykonane w języku francuskim. 5. W języku francuskim sporządza się teksty umów, niezależnie od ich treści i formy, strony, które są osobą prawną prawa publicznego lub osobą prywatną, wykonującą funkcje publiczne. W tych umowach nie powinny być używane wyrażenia czy terminy w języku obcym, jeśli istnieje analogiczne francuskie wyrażenie czy termin. 6. Każdy uczestnik jakichkolwiek zebrań, kolokwium czy kongresu, zorganizowanego we Francji przez osoby fizyczne lub prawne obywatelstwa francuskiego, ma prawo wypowiadać się w języku francuskim. Dokumentacja, która jest rozdawana uczestnikom przed rozpoczęciem i podczas pracy, musi być sporządzona w języku francuskim i może być przetłumaczona na jeden lub kilka języków obcych. 11.1. Język francuski jest językiem nauczania, egzaminów i konkursów, a także językiem dysertacji, prac dyplomowych w państwowych i prywatnych placówkach edukacyjnych, z wyjątkiem przypadków uzasadnionych potrzebą nauki języków regionalnych czy obcych oraz kultur, lub gdy wykładowcami są stowarzyszeni czy zaproszeni profesorowie zagraniczni. Kolaż Ksenii Hładyszewej 11.2. Nauka języka francuskiego oraz znajomość dwóch innych języków wchodzi w zakres głównego celu nauczania. 22. Każdego roku do 15 września rząd przesyła do izb parlamentu sprawozdanie ze stosowania niniejszej ustawy oraz postanowień umów międzynarodowych i konwencji dotyczących statusu języka francuskiego w instytucjach międzynarodowych. „Oto jak ma utwierdzać narodową tożsamość naród w dobie totalnych integracji, „wspólnych przestrzeni”, wspólnych rynków itp., jeśli uważa się za cywilizowany” — bardzo trafnie i w porę skomentował tę ustawę Iwan Dracz, poeta, Bohater Ukrainy, podkreślając to, co najważniejsze: „Współcześni Francuzi przypominają kilka starych, ale nieśmiertelnych prawd tworzących naród. A mianowicie: aby z narodem liczyli się inni, potrzebuje on szacunku do samego siebie. Zadanie jest wieloaspektowe, ale państwo rozwiniętego narodu ma i wypełnia swoje obowiązki w jego rozwiązaniu”. „Jeśli istnieje zagrożenie dla języka narodu, oznacza to, że istnieje zagrożenie także dla istnienia państwa” — powiedział członek Francuskiej Akademii Nauk Jean Dutourd po uchwaleniu przez parlament tej ustawy. Niestety, nie ma możliwości zacytowania wszystkich jej artykułów, ale zgodnie z nią język francuski ogłoszono państwowym, a zatem jest on obowiązkowy dla wszystkich oficjalnych, komercyjnych, reklamowych, naukowych dokumentów, ogłoszeń, instrukcji, wytycznych i komunikatów. Radio, telewizja, kino nie mogą posługiwać się innymi językami niż państwowy, czyli francuski. Za naruszenie tej ustawy nakłada się grzywnę do 9 tysięcy dolarów lub karę pozbawienia wolności do sześciu miesięcy. U nas zaś „Ustawa o języku państwowym” została uchwalona na pokaz. Sekretariat Prezydenta, rząd są w istocie dwujęzyczne. Rada Najwyższa jest demonstracyjnie dwujęzyczna. Wielu deputowanych chwali się tym, że publicznie lekceważy język ukraiński. Niemal co drugi minister w rządzie z trudem dobiera ukraińskie słowa. A są przecież całe regiony, gdzie do dziś ukraińskie szkoły są na wpół zakazane. Już naprawdę, jak pisał Gogol, patrząc na nas, „dziwią się wszystkie narody i państwa”. „Przyjrzawszy się bliżej, włączywszy ukraińską telewizję, zatrzymawszy się przy kioskach, księgarniach i ladach, przysłuchawszy się językowi przechodniów, zobaczyliśmy, że w państwie ukraińskim nie ma… Ukrainy — z niezagojonym bólem zaznaczyli w liście otwartym do Prezydenta, Rady Najwyższej oraz rządu uczestnicy II Światowego Forum Ukraińców. — Język ukraiński, kultura ukraińska, wydawnictwa książkowe znalazły się w tragicznym stanie. Chyba w całej historii prześladowania ukraińskiego słowa przez różnych ciemiężycieli takiego upadku tego, co dla każdego Ukraińca jest najświętsze, jeszcze nie było”. I dalej nie mniej gorzki wniosek: „W państwie prowadzona jest jakaś dziwna polityka narodowego wyzbywania się ducha przez nasz naród, kształtuje się człowiek-bezdomny, który nie będzie wiedział ani kim jest, jakie jest jego miejsce we własnym państwie, ani tego, że powinien bronić interesów swojego narodu i swojego państwa nie przez własne korzyści i zysk, a przez wysoką świadomość obywatelską i przekonanie”. I rzeczywiście, prawie 80 procent przestrzeni antenowej Ukrainy jest rosyjskojęzyczne, a częściowo nawet otwarcie antyukraińskie, antypaństwowe. Niemal wszystkie młodzieżowe programy telewizyjne, a zwłaszcza rozrywkowe i estradowe, są zrusyfikowane. Tak aktywna denacjonalizacja ukraińskiej młodzieży trwa, język narodu i jego kultura są lekceważone nadal. Czy jest to zgodne z literą i duchem Ustawy o języku państwowym naszego państwa? Oczywiście, że nie. Ledwo wegetują też nasze biblioteki. Ukraińska książka niemal zniknęła z półek księgarń, nawet w Kijowie. Zalew obcojęzycznej i niskiej jakości literatury, przede wszystkim również w języku rosyjskim, jest niespotykany. Już nawet we Lwowie książki w ojczystym języku zajmują na ladach nie więcej niż 10 procent. A spójrzmy na góry tak zwanej prasy! Mało tego, że jest to w większości sensacyjno-kłamliwy chłam, to jeszcze lekceważy nasze słowo. I jeśli w 1991 roku na 100 obywateli Ukrainy przypadała 51 ukraińska gazeta, to już w 1997 roku 54 gazety były w języku rosyjskim, a w ukraińskim tylko 7. I ten językowo-duchowy AIDS postępuje zabójczo. Jak śmiertelne bagno, wciąga nas nie tylko kryzys ekonomiczny, ale i narodowy. A władza, jaka była, taką pozostaje narodowo ślepą i głuchą. Nie słyszy nic poza własną pychą i nie widzi nic poza własną korzyścią. Oto dlaczego żyjemy w takiej niekończącej się nędzy. Prawdziwi patrioci nie doprowadziliby ojczystego kraju do takiego stanu. Naród został okradziony materialnie, teraz pełną parą idzie rozkład duchowy, a zatem i narodowy. Bo narodowa, ludowa moralność nigdy nie uznawała i nie uznaje grabieżcy, złodzieja i oszusta za normalnych ludzi, nigdy nie pozwalała i nie pozwoli sprzedawać duszy za judaszowe srebrniki. Nie chcemy znać przykładów własnych, to uczmy się od Francuzów. To naród nie najgorszy i nie najgłupszy w Europie. C'est la vie — takie życie, panowie i towarzysze! PS. Rozejrzyjmy się przy okazji za tym, jak konsekwentnie i bezlitośnie niszczono nasz język w Imperium Rosyjskim. Nie jedno stulecie niszczono, a on przetrwał. 1720 r. — ukaz Piotra I o zakazie drukowania książek w języku ukraińskim oraz wycofaniu ukraińskich tekstów z ksiąg cerkiewnych. Nawet modlić się do Boga w ojczystym języku nie pozwalali! 1763 r. — ukaz Katarzyny II o zakazie nauczania w języku ukraińskim w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. 1769 r. — ukaz Synodu Rosyjskiego Kościoła o wycofaniu ukraińskich elementarzy ze szkół i rodzin. 1775 r. — zniszczenie Siczy Zaporoskiej i likwidacja ukraińskich szkół przy kancelariach pułkowych. 1847 r. — zakaz utworów Szewczenki, Kulisza, Kostomarowa. 1862 r. — zamknięcie niedzielnych bezpłatnych ukraińskich szkół dla nauki dorosłych czytania i pisania, zakaz udzielania cenzuralnego zezwolenia na duchowe i popularno-oświatowe książki w języku ukraińskim. 1876 r. — ukaz emski Aleksandra II „wyzwoliciela”, który faktycznie zakazał ukraińskiego słowa, w wyniku czego w 1877 roku w Imperium Rosyjskim nie ukazała się ani jedna ukraińska książka. Nawet generał-gubernator ks. Dondukow-Korsakow oraz M. Czertkow wystąpili na początku 1881 roku przeciwko samowoli tego ukazu, poparł ich naczelnik Głównego Zarządu do spraw Druku książę Wiaziemski. Ale pozwolono drukować tylko ukraińskie słowniki. Nawet ustnego ukraińskiego teatru nie pozwolili. Natomiast… 1895 r. — całkowity zakaz ukraińskich książek dla dzieci. Wreszcie, 1908 r. — po uznaniu przez Rosyjską Akademię języka ukraińskiego za język, a nie dialekt, senat Imperium Rosyjskiego uznał ukraińską kulturę i działalność oświatową za szkodliwą. A na ile zdenacjonalizowało i zrusyfikowało Ukrainę rosyjskie imperium radzieckie — ZSRR, widzimy na własne oczy. „Na świecie nie ma innego państwa (oprócz Ukrainy! — L. P.), gdzie państwo sprzyjałoby rozwojowi i rozpowszechnianiu obcego języka i kultury i gdzie upośledzony jest język i kultura własnego narodu, gdzie własne struktury państwowe naruszałyby językowe i kulturowe prawa rdzennej ludności. Żaden kraj świata nie oddał swoich środków masowego przekazu na pastwę obcego języka, aby za ich pomocą rozpowszechniać i utwierdzać obcą kulturę, obce słowo, obcą książkę” (z listu otwartego uczestników II Światowego Forum Ukraińców).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

1 i 2 grudnia 2009 roku o godz. 19

na scenie Kijowskiego Akademickiego Teatru Młodego (ul. Prorizna 17) gościnne występy Iwanofrankiwskiego Akademickiego Obwodowego Ukraińskiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. I. Franki z przedstawieniem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

szyły “koła”. Wyszedłem z hotelu “Rosja”, stoję, czekam na auto, a nade mną krąży jakiś kanarkowy samolocik. Wciąż nie mógł znaleźć miejsca do lądowania. Wreszcie wylądował niedaleko Mauzoleum. Obserwowałem, jak pilot, który wyskoczył z kabiny w jasnym kombinezonie, rozdawał autografy, i uznałem, że to już przejawy kapitalizmu — pewnie jakiś chwyt reklamowy. A to był największy “wstyd ojczyzny”, jej systemu obronnego — to wylądował Rust. Dowiedziałem się o tym już w pociągu. — Borysie Illiczu, nigdy Pan nie zdradził ideałów, w które wierzył Pan od dzieciństwa. Na jaką siłę polityczną poradziłby Pan ludziom stawiać teraz? — Niezdeformowana idea socjalizmu i komunizmu — to dziesięć przykazań z Kazania na Górze Jezusa Chrystusa, naszego Zbawiciela. Idea nie jest winna, że ją zniekształcono, — winni są ci, którzy to sprawili. Idea sprawiedliwości społecznej jest wieczna, zatem będzie wciąż i wciąż powracać. Marks znów jest na ustach, wszyscy rzucili się go cytować, ponieważ przewidział kryzys światowego kapitalizmu. I bardzo na czasie jest jego wieczna formuła, że nie ma takiej zbrodni na świecie, na którą nie odważyłby się kapitalista dla nadzysku. Swoją drogą, właśnie komuniści rozliczyli i potępili zarówno kult jednostki, jak i zbrodnie totalitaryzmu na swoich zjazdach. Zapewniam, że bez tego dzisiejsi krzykacze siedzieliby jak myszy w norach. Ta partyjna wierzchowina, która dawno wyrodziła się w zamknięty zakon, składała się już nie z prawdziwych komunistów, a z karierowiczów. Dwadzieścia zaś milionów, którzy orali, siali i szli bronić Ojczyzny, wierzyli w ideę sprawiedliwości społecznej. Mój ojciec-komunista za tę ideę poległ pod Charkowem w 1943 roku. Teraz u nas zamiast państwa — terytorium, podzielone między klanami. Więc na kogo głosować? Jakoś nie widać na horyzoncie. I w tej sytuacji, jakkolwiek by kto do niej nie podchodził — jedynym mężczyzną na całą Soborną okazał się noszący jakiś znaczek czy naklejkę na rękawie. Swoją drogą, jeszcze nie objąłem tego stanowiska. — Bywając w “gorących punktach” planety, wyniósł Pan unikalne doświadczenie, przekazuje je Pan nam w swoich utworach. Czy Ukrainie zagrażają konflikty zbrojne? — Swego czasu w na Kremlu pełniłem coś w rodzaju roli rozjemcy. Cchinwali, Górski Karabach, Wilno. Broń Boże, żeby coś podobnego spotkało moją rodzinną Ukrainę. Żal mi było przekupionych dziennikarzy, którzy nie mrużąc oczu, rzucali: “zatrzymali rosyjskich agresorów pod Tbilisi”. Mówiąc, że ni z tego, ni z owego napadli na Gruzję. Czyżby myśleli, że w wieku globalnych, kosmicznych systemów informacyjnych można ukryć ten udokumentowany fakt, że atak na Osetyjczyków rozpoczął Saakaszwili, wykorzystując system “Grad”, który należy do kategorii broni masowego rażenia. W żadnym wypadku nie idealizuję Rosjan, mają niemało grzechów, ale cóż im — trzeba było czekać, aż “umarli wstydu nie mają”? Co do ataku na nas Rosji, który wywodzi się z jakichś okrzyków ekstremistów czy “przemyśleń” Zatulina — Łużkowa, to musimy słuchać tylko oficjalnego Kremla, a Rosjanie — oficjalnego Kijowa. Swego czasu przekazywałem Łużkowowi: mówię, zamiast gadać o odwiecznie rosyjskim Krymie, lepiej by pokłonił się u nas grobowi Jerzego Dołgorukiego, który założył Moskwę. Można i zażartować: mówiąc, na naszą głowę. A co do oświadczenia Miedwiediewa, to nie jest jego poziom. Bardziej pasuje to takim właśnie Łużkowowi czy Zatulinowi. Odnośnie Sojuszu Północnoatlantyckiego. Gdybyśmy wstąpili do NATO, ich oficerowie chodziliby w kalesonach — wszystko inne, wraz z bronią osobistą, zostałoby rozkradzione. A jeśli poważnie, to nikt nas tam nie czeka: komu potrzebny kraj, który nie jest w stanie zaprowadzić porządku we własnym domu? Pewni domowi i zakulisowi “teoretycy” podrzucają nam tezę: mówiąc, czy nie lepiej było poddać się okupantom bez krwi, i żylibyśmy tak samo zamożnie, jak oni. Na to odpowiadam krótko: według planu “Barbarossa” na Ukrainie mieli zostawić tylko jedną trzecią aborygenów, resztę zaś przestrzeni zasiedlić zwycięzcami-kolonistami. Oto wam cała prawda historyczna, kolaboranci! Ruina duchowości, która idzie do nas z Zachodu, polega na tym, że wolność jest narzucana i traktowana w ekwiwalencie pieniężnym. W rezultacie za dolary niektórzy są już gotowi sprzedać ojca i matkę. Ale nie wierzę, że taka filozofia jest żywotna — widzimy to na przykładzie Stanów, które nieuchronnie idą ku rozbiciu. — Tak, jak powiedzieli Pan o matce, w literaturze ukraińskiej nie powiedział nikt. Czy przejmuje się Pan problemem “ojców i dzieci”, stanem moralności? — W gazecie “Silśki wisti” wraz z zespołem czasopisma wystąpiliśmy z inicjatywą wzniesienia pomnika matki-wdowy. Jest to tym bardziej potrzebne, że dla kozactwa matka — to Bogurodzica, póki mężczyźni walczyli, wszystko trzymało się na barkach kobiety. Kozak i przed carem nie zdejmował czapki. A kiedy zbliżał się do swojego domu, to jeszcze w odległości wiorsty zdejmował czapkę przed żoną i matką. Do dziewcząt jeszcze śmiano się zbliżać z jakimiś żartami, ale kobieta, która urodziła, już nabywała statusu równego Bogurodzicy. Wspomnijmy Szewczenkę, który wyniósł matkę do poziomu dziewicy Marii. — Borysie Illiczu, pisze Pan teraz? — Dokądże uciekniesz od tej dobrowolnie przestępnej katorgi? Rozmawiała Ludmyła ILJENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

WYZNAJĘ NARÓD W sabacie samowolnej wolności, Podżegani z suflerskich budek, My, niby zombie, nie pytając o bród, Puściliśmy się w błąd. Zabłąkani w głuchym ostrożeniu, Z kaca tak i nie pojęliśmy istoty: Że to nie my idziemy ślepi i bosi, A nas prowadzą. Borys Olijnyk. „Inwektywa-2”

— Borysie Illiczu, na swojej stronie internetowej zwrócił się Pan do czytelników z prośbą o informowanie Pana o myślach oponentów, aby nie uchybić sumieniu. W rzeczywistości nigdy nie słyszałam o Panu żadnego złego słowa — jest Pan dla mojego pokolenia i młodszych ode mnie wzorem konsekwencji. — Pewnie bierze się to ze świadomości bycia przede wszystkim Ukraińcem, a potem wszystko inne. I nie dlatego, że wywyższam swój naród. Nie jestem zwolennikiem kwaśnego patriotyzmu i szanuję wszystkie narody świata, ale ten jest moim ojczystym i ja go wyznaję. Wyznaję nie po to, by ogłaszać: „Ukraina tylko dla Ukraińców”. Tym szczególnie chwalą się kręci narodowi patrioci z wczorajszych „wiernych leninowców”. To rasizm. Ale jednocześnie my, Ukraińcy, powinniśmy być gospodarzami w państwie, a nie mniejszością narodową. Byłem zaangażowany w ratyfikację ustawy o problemach międzynarodowych, którą uważa się za wzorcową według miar europejskich. Ale my na tyle przesadziliśmy z miarą w miłości do wszystkich poza sobą, że znaleźliśmy się w najmniej chronionej mniejszości narodowej, choć przecież jesteśmy narodem tytularnym. Niektórzy nie akceptują takiego określenia, a tymczasem jest to świadectwo: „naród, który dał imię swojemu krajowi”. I kiedy to zrozumiemy, będziemy dobrymi gospodarzami dla wszystkich w naszej błogosławionej Ukrainie. — Proszę opowiedzieć o tym, jak w 1988 roku jako pierwszy na XIX konferencji KPZR wypowiedział Pan prawdę o stalinowskim terrorze 1937 roku, przyczynach Hołodomoru 1933 roku. Jak czuje się człowiek, który odważył się w tamtych warunkach na takie czyny? — Przyzwyczaiłem się wykorzystywać maksimum danych możliwości dla mojej ojczyzny. Złożyło się tak, że zaproponowano mi wystąpienie na XIX Wszechzwiązkowej konferencji partyjnej. Tam, nawiasem mówiąc, zauważyłem: „Dlaczego w rozliczaniu zbrodni totalitaryzmu skupiamy się tylko na 37. roku? Przecież odstrzał na Ukrainie zaczął się od lat 20. I stwórzmy wreszcie Białą księgę o czarnych czynach głodu i nazwijmy z imienia i nazwiska ofiary oraz katów”. Sami rozumiecie, że po tym wokół mnie wytworzyła się pustka. Podszedł tylko Aleksandr Borisowicz Czakowski, redaktor wszechzwiązkowej „Litgaziety”, i ostrożnie zapytał: „Co Pan miał na myśli, Borysie Illiczu?”. Odciąłem: „Tylko to, co Pan usłyszał!”. Strach odczuwa każdy normalny człowiek. Ale wychodząc na trybunę, martwiłem się jednym: jak zdążyć powiedzieć o tym, co najważniejsze. W takich chwilach najważniejsze jest, by nie stracić koordynacji ruchów, czyli być człowiekiem także w nieludzkich okolicznościach. A to już naprawdę nie jest proste. Kiedy w pewnych czasach tylko mnie zdarzało się mówić, starałem się w pełni wykorzystać szansę. W 1986 roku wystąpiłem w „Litieraturnoj gazietie” w sprawie czarnobylskiej klęski. Artykuł narobił wtedy szumu. A w 1987 roku na Wszechzwiązkowym zjeździe towarzystwa „Znanie”, który prowadził noblista akademik Basow, w swoim wystąpieniu między innymi powiedziałem: „Jeśli szpaltę gazety „Prawda” można przeczytać z wysokości lotu kosmicznego, to jak możecie ukryć to, co stało się w Czarnobylu?”. I przytoczyłem wyniki akademików Sorbony oraz dane z artykułu B. Je. Patona, „wycięte” przez cenzurę, gdzie mowa była o apokaliptycznym zagrożeniu, jakie niesie czarnobylska katastrofa. Oczywiście złamałem tabu, które chroniły najwyższe „góry”, bo po godzinie już szukali mnie z Kijowa: „Coś ty znowu narobił?”. Wtedy postanowiłem przerwać swoją obecność na zebraniu, zadzwoniłem do obecnego przewodniczącego Związku Pisarzy Federacji Rosyjskiej, w tamtym czasie redaktora „Roman-gaziety” Walerija Ganiczewa, i poprosiła Julia. Ona przynajmniej trzyma cios, nie boi się brać na siebie odpowiedzialności. Wszyscy inni tęży faceci, tracąc wszelkie oznaki gatunku, oblewają się nawzajem jak bazarowe baby. — Jest Pan szefem Ukraińskiego Funduszu Kultury, aktywnie broni Pan pozycji języka ukraińskiego w naszym społeczeństwie. Proszę opowiedzieć o swojej pracy w funduszu i o uchwaleniu „Ustawy o językach”, od której minęło 20 lat. Dlaczego jej nie udoskonalono lub nie uchwalono innej ustawy już w czasach niepodległości? — Nasz Fundusz to organizacja charytatywna. Państwo nie daje nam ani grosza. Znajdujemy darczyńców wśród przedstawicieli klasy średniej, którzy moralnie i w miarę możliwości materialnie nas wspierają. Jednak udało nam się zrealizować długoterminowe programy: „Pamięć”, „Krajoznawstwo”, „Toponimika”, „Pieśń ludowa, twórczość ludowa”, „Język ojczysty”, „T. H. Szewczenko” i wiele innych. W tym celu utworzono obwodowe i miejskie oddziały Ukraińskiego Funduszu Kultury, które realizują zarówno ogólnoukraińskie, jak i własne regionalne programy, do których przyłączyło się wielu naszych sympatyków różnych pokoleń. Nawiasem mówiąc, praca „Proświty” zaczynała się również w naszym Funduszu 20 lat temu. Stworzyliśmy Szewczenkowski komitet języka, przekazaliśmy go Dmytrowi Pawłyczce, a ten Pawłowi Mowczanowi i Lubowi Hołocie, którzy wiele zrobili i czynią na rzecz zachowania naszego języka. Ale trzeba go nie tylko zachowywać, ale już także bronić. Dziś nadszedł czas na stworzenie Komitetu Ochrony Języka Ukraińskiego. Jeśli nie potrafimy napisać jego statutu — przepiszmy go od Francuzów. Na zasadach społecznych będziemy mogli tam pracować ja i Pawło Mowczan, razem z innymi maestro. Ale państwo musi stworzyć niewielki aparat, aby reagować na takie przypadki, jak choćby w Ługańsku, kiedy pełzają na nasz język. Zatem ten komitet musi być społeczno-państwowy, aby mieć wpływ przede wszystkim na urzędników. Kiedy 20 lat temu uchwalano Ustawę o języku, która obowiązuje do dziś, byłem głównym sprawozdawcą na sesji Rady Najwyższej USRR, przekonywałem generałów i innych gorliwych przeciwników o konieczności tego aktu. Znacząca zasługa w tym, że przyjęto Ustawę o języku jednogłośnie, przypada Wołodymyrowi Szczerbyckiemu, Walentynie Szewczenko, Łeonidowi Krawczukowi, Olesiowi Honczarowi, Jurijowi Muszketykowi, Dmytrowi Pawłyczce, Iwanowi Draczowi. Wtedy „przebiliśmy” tę Ustawę. Teraz mam wątpliwości, czy taką by przyjęto. A Ustawa, moim zdaniem, do dziś odpowiada potrzebom. A co do jej wdrażania — to już inna sprawa. Między innymi, atmosfera dla zakorzenienia języka ukraińskiego została jednak stworzona. Proces się rozpoczął. Trzeba zrobić tak, aby obywatelowi opłacał się język ukraiński. Rosyjskojęzycznym zaś warto wyjaśnić, że jeśli nauczą się ukraińskiego, to uzyskają dostęp do języka serbskiego, polskiego, bułgarskiego i innych języków ludów słowiańskich. Tak wyjaśnić, aby przyłączyć do języka ukraińskiego. Niejednokrotnie mówiłem sąsiadom: ja rosyjskiego się nauczyłem, a czyżby Rosjanie nie byli w stanie nauczyć się ukraińskiego? Wychodzi na to, że jesteście intelektualnie niżsi? Tak właśnie wyjaśniać, nie grożąc. Również aktualnym problemem jest to, że nasz język, jak nigdy dotąd, potrzebuje oczyszczenia, ochrony nie tylko przed rusycyzmami, ale i przed różnymi potworkami językowymi, które od niedawna go zaśmieciły. — Co Pan powie o rozwoju literatury ukraińskiej? Czy ma Pan ulubionych autorów? — Proces literacki przebiega normalnie. Choć nie można duchowej aury pozostawiać samopas. Przyjrzyjcie się uważniej tym, którzy obecnie reprezentują literaturę ukraińską za granicą. Z rzadkimi wyjątkami, to literaci średniej ręki, rozkręceni na grantach. Niektórym zagranicznym suflerom opłaca się przedstawiać ich produkcję jako największe osiągnięcie ukraińskiej literatury. A oni czasem na sztucznych zamiennikach „tworzą swoją literaturę” na podstawie gabinetowych wniosków. Wielu z nich nie ma własnego doświadczenia życiowego. Oni są maminsynkami. Taki czyta 100 książek, na podstawie których pisze 101. Mamy błyskotliwych poetów: z młodych, powiedzmy, Pawło Wowcz, Taras Feduk, Ihor Pawluk. Wspaniały prozaik Jewhen Paszkowski, za którego plecami stoi niełatwa biografia. I nie ograniczam się tylko do wymienionych. — Jest Pan przewodniczącym komisji ds. nagród państwowych. Obecnie jest wiele narzekań na to, że nie tych i nie w ten sposób nagradzają. Proszę to skomentować. — To jeden z najbardziej jaskrawych wskaźników amoralizacji społeczeństwa — kiedy do ciebie stoją w kolejce po medale, tytuły i nie proszą, a już żądają. We wszystkich czasach społeczność, rejon, obwód wysuwały kogoś z godnych osób do wyróżnienia za trudy jego sprawiedliwe. Teraz zaś wysuwają sami siebie. To już upadek poniżej poziomu zerowego. W naszych latach nie chwaliliśmy się tym, że jesteśmy poetami, jakoś niezręcznie było się tak atestować. Swego czasu zakładano nagrody i wieńczono nimi tych, którzy na to zasługiwali. Tak, zdarzały się i „urzędowe” uhonorowania. Ale to rzadkość. Nie można nagrody niwelować do rów-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

KRAJOBRAZ PO LUDOBÓJSTWIE

— O Hołodomorze nakręcono niemało filmów. Co skłoniło Pana do podjęcia tego tematu? — Sama nazwa filmu dokumentalnego „Krajobraz po morze” jest dla nas bardzo ważna i konceptualna. Nawiązanie do tytułu słynnego filmu Andrzeja Wajdy „Krajobraz po bitwie” nie jest przypadkowym skojarzeniem, lecz zasadniczym stanowiskiem. Tutaj również mowa o bitwie: Hołodomor w rzeczywistości był wojną, rozpętaną przez władzę przeciwko narodowi, i w tej wojnie naród ukraiński poniósł katastrofalne straty. W wielu filmach dokumentalnych, które powstały wcześniej, mowa była o skali tragedii, a autorzy mieli na celu udowodnienie, że Wielki Głód był aktem ludobójstwa. W odróżnieniu od nich, dla autorów filmu „Krajobraz po morze” fakt Hołodomoru jako ludobójstwa narodu ukraińskiego istnieje a priori i nie wymaga już dowodów. I być może przyczyna wielu naszych dzisiejszych niepowodzeń tkwi właśnie w tym, że żyjemy nie po prostu w społeczeństwie posttotalitarnym, a w społeczeństwie postludobójczym. W filmie dokumentalnym „Krajobraz po morze” być może po raz pierwszy podjęto próbę zbadania fenomenu społeczeństwa postludobójczego na przykładzie jednej ukraińskiej wsi. — W Pana filmie nie ma przerażających kadrów kroniki filmowej z lat 1932—1933 z trupami zmarłych z głodu wieśniaków. Świadomie Pan tego unikał? — Tak. Zamiast tego w filmie ukazują się boskie krajobrazy ukraińskiej ziemi. Kod estetyczny filmu to wyraźne przeciwstawienie jasnego piękna wiejskiego mikrokosmosu i smutnego, nędznego życia ukraińskich wieśniaków, którzy obecnie przebywają w swoistej rezerwacji. A zza kadru brzmią w wykonaniu Bohdana Stupki rozważania profesora Uniwersytetu Harvarda Jamesa Mace’a: „Pewnego razu zapytano mnie: »Czyż nie jest ciężko żyć w tak biednym kraju?« Odpowiedziałem: »Mylisz się. Ukraina to bogate państwo. Po prostu ludzie są biedni«. Ten kraj może stać się prawdziwym rajem na ziemi tylko wtedy, gdy martwa ręka minionych pokoleń przestanie zwisać, jak przekleństwo, nad czołem żywych…” — To właśnie James Mace, który stał się jedną z głównych postaci filmu „Krajobraz po morze”, jako pierwszy obwieścił światu, że Hołodomor na Ukrainie był aktem ludobójstwa, i po raz pierwszy zastosował wobec ukraińskich realiów koncepcję społeczeństwa postludobójczego… — Mace wypełnił swoją sprawiedliwą misję. Tak przejął się ukraińską tragedią, że przeniósł się z Ameryki na Ukrainę. Ożenił się z Ukrainką. I nawet przyjął chrzest prawosławny… Tak samo swoją misję ma Jakiw Hryszczuk, mieszkaniec poleskiej wsi Wełyka Fosnia, gdzie odbyły się zdjęcia do filmu. Ten człowiek na przestrzeni kilku dziesięcioleci dowiedział się o tragicznym losie 686 osób — poległych podczas Hołodomoru, II wojny światowej, w szeregach UPA. Potajemnie w lesie pochował ich szczątki, za własne pieniądze postawił 17 pomników, i to w czasie, gdy o Hołodomorze niebezpiecznie było nawet wspominać. Spowiedź Jakiwa Hryszczuka i innych bohaterów filmu, jego współmieszkańców na tle obecnych ukraińskich realiów (nędza, spustoszenie, „gorzałkomór”) porażały nas szczerością i przekonującością jeszcze podczas kręcenia filmu. dniepropietrowskiej, donieckiej, żytomierskiej, zaporoskiej, kijowskiej, kirowohradzkiej, ługańskiej, odeskiej, połtawskiej, sumskiej, charkowskiej, chersońskiej, czerkaskiej, czernihowskiej oraz w mieście Kijowie. Każdy tom to kronika tragedii narodu ukraińskiego, zawierająca smutne listy ofiar Hołodomoru, dokumenty archiwalne o znaczeniu regionalnym, świadectwa naocznych świadków i artykuły analityczne naukowców. Zbiór wszystkich tomów można zobaczyć w Państwowym Muzeum „Memoriał pamięci ofiar hołodomorów na Ukrainie”. Przekraczając próg muzeum, człowiek trafia w tragiczne koło, które tworzą stojaki z tomami Narodowej księgi pamięci. W 2009 roku literatury o Hołodomorze ukazuje się znacznie mniej niż w poprzednich latach. W szczególności ukazały się książki: W. Wasylenko. „Hołodomor 1932—1933 lat na Ukrainie jako zbrodnia ludobójstwa” (K., 2009); M. Marczenko. „Hołodomor 1932—1933 lat na Ukrainie i na Wielkolepetyszyźnie”. — T. 3. Na granicy istnienia. (Wełyka Łepetycha, 2009); „Łza palącej pamięci. Hołodomor 1932—1933 lat oczami czterech pokoleń. Dodatek do Kijowskiego obwodowego tomu Narodowej księgi pamięci”. — T. 2. (Biała Cerkiew, 2009) i inne. Tematyka Hołodomoru znalazła odzwierciedlenie nie tylko w książkach, ale i w filmach fabularnych. W lutym 2009 roku reżyser Ołeh Janczuk otrzymał główną nagrodę francuskiego festiwalu filmowego w Vincennes za film „Głód-33”, a w lipcu obraz „Żywi” Serhija Bukowskiego na VI Erywańskim międzynarodowym festiwalu filmowym „Złota morela” otrzymał specjalną nagrodę w nominacji „Najlepszy film dokumentalny”. Zatem, pomimo skomplikowanych perypetii politycznych i trudności ekonomicznych, pamiętamy, szanujemy, uświadamiamy sobie tragiczną kartę naszej historii. — O Hołodomorze-33 można krzyczeć, i to tak głośno, że… nikt nie usłyszy. A można wyszeptywać swój ból, jak modlitwę. Można wreszcie tak przejąć się tym, co nazywa się „krajobraz” i trafiło do tytułu dzieła, że dokumentalistyka staje się czymś niezwykle artystycznym i wywołuje wstrząs. I to nie przypadek, że Pana film rozpoczyna się od Wielkanocy w poleskiej wsi? — Tak, można powiedzieć, Bóg nas tu prowadził. Rozpoczęliśmy zdjęcia do filmu właśnie w przeddzień Wielkanocy. I film „Krajobraz po morze” rozpoczyna się od Wielkanocy, trwa podczas Tygodnia Pamięci, emocjonalnie wybucha procesją krzyżową do Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach, a kończy się w Świętej Zofii modlitwą za niewinnie zabitych, która jednoczy wszystkie wyznania religijne Ukrainy. Podczas liturgii patrzą na nas niezniszczalne oblicza świętych i Marii Oranty oraz proroczo i niezwykle aktualnie brzmią słowa Jamesa Mace’a: „Silny i burzliwy wiatr historii obecnie szaleje nad Ukrainą. Wiele rozstrzyga się właśnie tutaj. Nie tylko przyszłość nowo powstałego kraju, ale także przyszłość Europy. A być może i społeczności światowej. Chodzi przede wszystkim o to, że przed całym światem otwierają się wysokie duchowe szczyty Ukrainy. I będzie to przynajmniej częściową rekompensatą dla utalentowanego i pracowitego narodu za te cierpiętnicze drogi, którymi szedł przez wieki…” — I na koniec: czy widzowie mieli już okazję zobaczyć Pana film? — Światowa premiera filmu „Krajobraz po morze” odbyła się w Kijowie w ramach Międzynarodowego festiwalu filmowego „Mołodist” w 2008 roku. Film przez tydzień wyświetlano w Ukraińskim Domu, w wielu miastach Ukrainy. A na Międzynarodowym festiwalu filmów o prawach człowieka „Schody” otrzymał Główną nagrodę. Kor. „SP” 28 listopada, w żałobny Dzień pamięci ofiar Hołodomoru, na Pierwszym Narodowym kanale telewizyjnym (o godzinie 21:35), na kanale telewizyjnym „Kijów” (o godzinie 18:10), na KDTRK (o godzinie 11:40) wyświetlany będzie pełnometrażowy film dokumentalny „Krajobraz po morze”, który budzi naszą pamięć historyczną i skłania do poszukiwań wyjścia z kryzysu ekonomicznego i duchowego. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przedstawiło twórców tego oryginalnego filmu — reżysera Jurija Tereszczenkę, autorów scenariusza Ołhę Unhurian i Tarasa Unhuriana do zdobycia Narodowej nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki w 2010 roku. Proponujemy Państwa uwadze rozmowę z reżyserem filmowym, zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy Jurijem TERESZCZENKĄ.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

PAMIĘTAMY, SZANUJEMY, UŚWIADAMIAMY SOBIE

Zdjęcie Jewhena Buketa. Natalia ANTONIUK. W listopadzie 2006 roku Rada Najwyższa Ukrainy uznała Hołodomor lat 1932—33 za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Decyzję tę poparły uchwałami parlamenty 14 krajów świata. 1 listopada 2007 roku Konferencja Generalna UNESCO specjalną rezolucją uczciła pamięć ofiar Hołodomoru — prawie 200 krajów zagłosowało za tym dokumentem. Dekret Prezydenta Ukrainy z 29.03.2007 r. „O środkach w związku z 75. rocznicą Hołodomoru lat 1932—1933” stał się katalizatorem procesów badania tragedii, która pochłonęła miliony istnień. Organy władzy państwowej i samorządu terytorialnego w latach 2007—2008 wykonały znaczącą pracę w zakresie budowy w miejscowościach pomników pamięci ofiar Hołodomoru. Pomnik naszych rodaków, którzy zginęli w latach 1932—1933, zostanie ustanowiony również w Waszyngtonie. Mowa o tym w rozporządzeniu Gabinetu Ministrów z 14 października 2009 roku. Na Ukrainie w ciągu lat 2007—2008 pojawiły się dzieła poświęcone tematowi Hołodomoru, w szczególności: K. Matwijenko „Rozrzucone kamienie zbierają” (Czernihów, 2008); O. Stasiuk „Ludobójstwo Ukraińców: deformacja kultury ludowej” (Kijów: Stylos, 2008); H. Hurtowyj „Golgota głodu: wspomnienia o przeżytym” (Łuck, 2008); A. Hudyma „I dzwony zaszlochały…” (Biała Cerkiew, 2008); M. Petrenko „Sny o kromce chleba” (Połtawa, 2008); M. Łazarowycz „I było piekło na Ziemi… Hołodomor lat 1932—1933 na Ukrainie: przesłanki, mechanizmy realizacji, skutki” (Tarnopol, 2008) i inne. Jednak najpoważniejszym wydawnictwem, które stało się rezultatem działalności w zakresie badania Hołodomoru, jest Narodowa księga pamięci ofiar Hołodomoru lat 1932—1933. Składa się ona z tomu ogólnonarodowego oraz 18 regionalnych, przygotowanych w obwodach, które ucierpiały wskutek Hołodomoru: winnickim, dniep-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

CZŁOWIECZEŃSTWO W NIELUDZKICH CZASACH

Nadija KYRJAN Badania nad Wielkim Głodem, upamiętnianie jego ofiar, odkrywanie nowych nazwisk pozostają aktualne i priorytetowe dla Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, obok innych tematów, wśród których są naukowa analiza II wojny światowej, rewolucja 1917–1921, ruch wyzwoleńczy oraz inne problematyczne kierunki historii Ukrainy XX wieku. O nowych osiągnięciach Instytutu i planach na przyszłość opowiedział zastępca dyrektora departamentu kształtowania polityki pamięci narodowej i analizy historycznej Wołodymyr Tyliszczak. W maju tego roku Służba Bezpieczeństwa Ukrainy wszczęła sprawę karną w związku z faktem ludobójstwa narodu ukraińskiego. Wśród inicjatorów tej sprawy był przewodniczący Instytutu Pamięci Narodowej Ihor Juchnowski. Instytut stale współpracuje z SBU, nierzadko udziela pomocy. W tym roku zapoczątkowano akcję „Człowieczeństwo w nieludzkim czasie”. Pracownicy Instytutu zbierają informacje o ludziach, którzy pomagali przetrwać, ratowali chłopów przed śmiercią głodową. Wiele materiałów dotyczy ofiar, przypadków wandalizmu, ale bardzo mało wiadomo o szlachetnych, ofiarnych czynach, o oporze wobec polityki ludobójstwa. Według dokumentów urzędowych tylko w ciągu pierwszej połowy 1932 roku na Ukrainie doszło do ponad dziewięciuset masowych wystąpień. Ustalono ponad sto nazwisk tych, którzy pomagali ludziom przetrwać głód. Wśród nich jest ksiądz, który rozdawał ludziom wszystko, co trafiało do cerkwi, i sam zmarł w 1933 roku, lekarze, którzy pielęgnowali ludzi, dyrektorzy szkół i inni. Najwięcej informacji dotyczy przewodniczących kołchozów i rad wiejskich. Wtedy były to najtrudniejsze stanowiska — wiejscy kierownicy jakby znajdowali się między młotem a kowadłem. Z jednej strony trzeba było wykonywać państwowe polecenia, wywozić zboże. Jeśli nie wywieziesz — ogłoszą „wrogiem ludu” z odpowiednimi konsekwencjami. A jeśli wywieziesz – ludzie zginą. Wielu przewodniczących starało się jakoś „wykręcić”: organizowali wyżywienie chłopów itp. Opowiada się przypadki, gdy przewodniczący kazał zarżnąć konia, by wesprzeć ludzi, a w sprawozdaniu pisał, że koń sam zdechł. Inny tworzył tajne skrytki zboża, które potem rozdawał ludziom. Zwykli ludzie również okazywali współczucie: czasem, mimo nędzy, ratowali nieznajomych. Zdarzało się też, że żydowskie rodziny w głodowych latach pomagały Ukraińcom, a potem ci Ukraińcy podczas drugiej wojny światowej ukrywali Żydów. Wśród najważniejszych przedsięwzięć Instytutu – otwarcie Państwowego Muzeum „Memoriał Pamięci Ofiar Hołodomorów na Ukrainie”. Stworzono i zaktualizowano wirtualną ekspozycję w sali pamięci, a od 24 sierpnia, Dnia Niepodległości, muzeum rozpoczęło działalność. Pierwszego dnia odwiedziło je ponad 10 000 osób, a codziennie bywa tam kilkaset. Wiele wdzięcznych wpisów w księdze opinii od Ukraińców i zagranicznych gości, osób urzędowych. Przed Dniem Pamięci w Domu Ukraińskim pracownicy Instytutu otwierają zaktualizowaną tematyczną wystawę, będą na niej materiały także o akcji „Ludzkość w nieludzkich czasach”, materiały sprawy karnej, którą wszczęła SBU. Instytut Pamięci Narodowej w tym roku wydał książki, w tym broszurę Wołodymyra Wasylenki „Hołodomor 1932–33 rr., ocena prawna”; kończy się przygotowanie nowych wydań. Na stronie Instytutu stworzono geoinformacyjny system „Hołodomor 1932–33 lat”, który jest stale aktualizowany. Osoby oglądające Narodową Księgę Pamięci mogą wypełniać karty, wpisywać do Księgi nowe nazwiska. Tak trwa praca nad ustaleniem skali Hołodomoru. Bardzo ważne jest, że zjawisku Hołodomorów wielką uwagę poświęca Prezydent Ukrainy. W czerwcu tego roku wydał nowy Dekret „O dodatkowych działaniach na rzecz badania Hołodomorów”. Działalność Instytutu Pamięci Narodowej ukierunkowana jest na wykonanie Dekretu i decyzji rządu w tej sprawie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Od ponad stu lat jednym z głównych środków dokumentowania życia i wydarzeń historycznych jest kino. W odróżnieniu od dokumentów papierowych i prac historycznych, kino dokumentalne wywiera silny wpływ emocjonalny na widza. Czy wydarzenie zostało przedstawione umiejętnie, czy zmusiło to widza do refleksji lub przewartościowania swoich poglądów, czy pozostawiło echo w jego sercu — wszystko zależy od twórcy filmu, reżysera. O swoich filmach, sytuacji kina dokumentalnego na Ukrainie oraz niektórych recepturach twórczej „kuchni” opowiedział „Słowu Proświty” laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki, reżyser najwyższej kategorii Walentyn Sperkacz. Serhij KLYMKO, Ksenija HŁADYSZEWA Walentyn Sperkacz wybrał drogę życiową bez zbędnych wahań, wstępując do Kijowskiego Instytutu Teatru, Kina i Telewizji im. I. Karpenki-Karego. Uczył się w pracowni reżysera-dokumentalisty W. P. Nebery, ukończył kurs pracą dyplomową „W poszukiwaniu skarbów” na podstawie książki o tym samym tytule autorstwa Iwana Szapowała, poświęconej wybitnemu historykowi, badaczowi kozaczyzny zaporoskiej Dmytrowi Jawornyckiemu. „To był 1966 rok. Jako studenci pojechaliśmy szukać grobu ostatniego koszowego atamana Petra Kałnyszewskiego. Wtedy Sołowki były dostępne do zwiedzania tylko za przepustką. Pierwsze, co zobaczyliśmy na Sołowkach, to jak palono biblioteką Monasteru Sołowieckiego, rąbano ikony” — wspomina reżyser. Ponad 40 lat Walentyn Mykytowycz przepracował w studiu filmów dokumentalno-kronikalnych. W tym czasie filmował górników, kołchoźników, pisarzy, dyrektorów zakładów i przedstawicieli ukraińskiej diaspory. Jego życie odzwierciedlone jest w jego pracy, dlatego opowiedzieć o swojej drodze twórczej reżyser może jedynie swoimi filmami. TARAS „Film „Taras” robiłem razem z Mykołą Szudreją, Wołodymyrem Kostenką, z aktorami Serhijem Bondarczukiem i Bohdanem Stupką. Muzykę pisał Jewhen Stankowycz. Ale były też przeszkody. Kiedy przyleciał Bondarczuk, okazało się, że języka ukraińskiego nie zna. Serhij jest pochodzenia ukraińskiego, grał u Sawczenki, byłem pewien, że włada ukraińskim. Jednak my z Bohdanem postanowiliśmy go uczyć. W rezultacie Bondarczuk czytał Szewczenkę tak, jak nikt inny, zdołał przepuścić przez siebie język ukraiński”. W filmie nie użyto tekstu autorskiego. Urzędnicy otrzymali film, którego się nie spodziewali. Przez kilka miesięcy obrazu nie wypuszczano na ekrany, ale po wydarzeniach 1990 roku taśmę wreszcie pokazano, prawda, w nieco zniekształconej formie. „Wszystkie słowa, które wybrzmiały w filmie, zostały wzięte z tekstów samego Szewczenki. Zrobiliśmy kompilację jego myśli z listów, dzienników, wykorzystaliśmy utwory poetyckie i prozatorskie. Zamysł był taki: na pustyni żołnierz Szewczenko wspomina swoje życie, i fragmentami we wspomnieniach przychodzi do niego Ukraina — na tym zbudowany jest film”. 100 UKRAIŃSKICH LAT Chyba najbardziej zakrojony na szeroką skalę projekt reżysera — 100 ukraińskich losów diaspory północnoamerykańskiej. „Mnie od dawna interesowało życie ukraińskiej diaspory” — opowiada Walentyn Mykytowycz — „i po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości zabrałem się za realizację tego zainteresowania. My z Bohdanem Stupką postanowiliśmy na 100-lecie (1990) przesiedlenia Ukraińców do Kanady objechać całą Kanadę i Amerykę oraz zrobić 100 filmów, pokazując w nich 100 wybitnych amerykańskich Ukraińców. W tym celu wzięliśmy kredyt w banku — na operatora pieniędzy nie starczyło, więc filmowałem sam. Razem z Bohdanem przylecieliśmy do San Francisco i wyruszyliśmy do Los Angeles. Po przyjeździe do USA uderzyła mnie wielka liczba tamtejszych Ukraińców: nie myślałem, że ukraińskości jest tam tak dużo, myślałem, że wszystko jest tylko tutaj. Wielu naszych rodaków pracuje w przemyśle filmowym. Jednym z wyrazistych Ukraińców Hollywood, z którym przyszło mi się poznać, jest zdobywca nagrody „Oscar” Wołodymyr Pałahniuk, znany ogółowi kinomanów jako Jack Palance. Opuszczając hollywoodzkie wzgórza, wsiedliśmy do kampera (domu na kołach) i pojechaliśmy przez Sacramento do Vancouver, a potem do Nowego Jorku i z powrotem tą samą drogą, prawie przez całe Stany Zjednoczone. Na podróż mieliśmy 100 dni. Pokonawszy ponad 48 tysięcy mil, odwiedziliśmy ukraińskie ośrodki kulturalne, poznaliśmy wybitnego mecenasa Petra Jacyka, sędziego federalnego Bohdana Futeja, biznesmena Waltera Makoweckiego. Jednak zrobić 100 filmów tak się nie udało — były pieniądze na podróż, nakręcony materiał, ale na doprowadzenie filmów do widza środków brakowało. Ale wypracowane materiały częściowo wykorzystano w produkcji innych obrazów. Taśmę „Powrót synów” według historii życia amerykańskiego biznesmena ukraińskiego pochodzenia Waltera Makoweckiego stworzono właśnie według takiego scenariusza. „Jego rodzice wyjechali z Ukrainy podczas pierwszej fali emigracji. Osiedliwszy się na nowym miejscu, żyli według zasady „Na dworze — Ameryka, a w chacie — Ukraina”. Wszystko, co ukraińskie, było zachowane: ręczniki, Szewczenko i wareniki. Jednak poczuwszy, że życie w Ameryce nie jest aż tak lekkie, wsłuchując się w radziecką propagandę, przejęli się ideą lepszego życia i wysłali swoich synów, Iwana i Waltera, do Moskwy do Wyższej Szkoły Partyjnej. Lecz oprócz kursów teoretycznych, gdzie młodzi Amerykanie uczyli się, czym jest kapitalizm, dano im możliwość jeżdżenia po kraju i oglądania nowych i perspektywicznych obiektów produkcyjnych. Tak trafili do białopolskiej produkcji pierogów i zobaczyli automat, który je produkuje. Walter był zdziwiony tym, że na Ukrainie produkują pierogi, a nie jego rodzinne wareniki, jak sobie wyobrażał. Wpadł na pomysł: kupić aparat i przerobić go na produkcję wareników. Tak Walter przywiózł sprzęt i zaczął produkować wareniki w Stanach, dzięki czemu rodzina stała się zamożna, a jej przedstawiciele — milionerami. „UKRAINA — ZIEMIA MOICH PRZODKÓW” Przez wiele lat Walentyn Sperkacz kierował sekcją kina przy towarzystwie „Ukraina”. Pewnego dnia towarzystwo otrzymało list od znanego amerykańskiego aktora ukraińskiego pochodzenia Johna Pearsa. Aktor pisał, że jego rodzice, którzy przebywają na emigracji, chcą, aby pojechał na Ukrainę i odszukał utracony kontakt z rodziną. Był rok 1989. „Ten list trafił do mnie i poety Mychajła Tkacza” — mówi reżyser. — „Zainteresowała nas ta historia i zaczęliśmy wypytywać znajomych, przyjaciół, czy nie znają tej rodziny. Pewnego razu Mychajło pojechał odwiedzić mamę i, przejeżdżając przez wieś Czortoryja, przy studni zapytał ludzi, czy nie znają rodziny Piszniuków (takie ukraińskie nazwisko Johna Pearsa). Odpowiedziano mu, że znają, ich chata jest niedaleko. Odszukawszy Piszniuków, zaproponowaliśmy Johnowi przyjazd na Ukrainę i nakręcenie filmu dokumentalnego o jego podróży. My z Mychajłem zostaliśmy współautorami scenariusza. Zważywszy na krótki termin wizyty Johna, trzeba było nakręcić film w 10 dni, a to nie jest proste. Spotkawszy Johna w Moskwie, razem z nim przejechawszy całą Ukrainę, dotarliśmy do Czortoryi. To było niezwykle ciepłe spotkanie bliskich ludzi: przywiózł stare zdjęcia i dokumenty, które się zachowały, jego krewni pokazywali swoje archiwum. Ale, niestety, warunki nie pozwalały nam zostawać dłużej niż dzień w jednym miejscu.” Już na lotnisku John ze łzami pytał mnie, dlaczego nie pozwolono mu pobyć z rodziną dłużej, przecież przyjechał na Ukrainę właśnie dla tego. Przewidując taki obrót spraw, wcześniej wysłałem swojego asystenta do Czartorii, aby przywiózł bliskich ze wsi na lotnisko — trzeba było stworzyć kulminację filmu. Ubrani w tradycyjne stroje, mieszkańcy Czartorii przywieźli ze sobą ukraiński chleb i ziemię. John i jego ukraińscy krewni spotkali się i obejmując się, płakali. Za ten film pewna amerykańska dziennikarka nawet oskarżyła mnie o propagandę komunizmu, choć oczywiście żadnego komunizmu w filmie nie było”. NIEZNANY PEARL HARBOR Jeden z ciekawych filmów historycznych stworzyliśmy razem z „Proświtą” — autorem scenariusza był Pawło Mowczan. Był to obraz „Nieznany Pearl Harbor pod Połtawą” — mało znana karta z historii II wojny światowej. W 1943 roku Amerykanie porozumieli się z radzieckim sztabem generalnym w sprawie korzystania z zamkniętego lotniska pod Połtawą — używali go jako wahadłowego. Tego dnia, kiedy w Europie otwierano drugi front, duża grupa niemieckich bombowców przekroczyła granicę, bez przeszkód doleciała do Połtawy i przez dwie godziny bombardowała lotnisko. Wszystkie samoloty, a było to prawie 80 jednostek sprzętu, zostały zniszczone. Niemcy zaś w pełnym składzie wrócili do bazy i następnego dnia eskadra zaatakowała lotnisko pod Myrhorodem i Pyriatynem z tym samym skutkiem. Jak odtajniono te lotniska — tak pozostało zagadką. Na rocznicę wydarzenia do Połtawy przyleciało dwóch pilotów i nawigator, z którymi rozmawialiśmy, oglądaliśmy kronikę. O jednym z uczestników wydarzeń, pilocie Charliem Beachamie, nakręciłem nawet osobny film „Ocalały”. Jestem wdzięczny Pawłowi Mowczanowi za to, że połączyliśmy siły i obraz ujrzał światło dzienne. „CHCĘ SAM ODPOWIADAĆ ZA SWOJE CZYNY” „Moim zdaniem sytuacja w ukraińskiej kinematografii jest dramatyczna. Nawet w czasie Hołodomoru ktoś kręcił te kadry, ale obecnie nikt niczego nie kręci. Teraz do studia „Kinochronika”, któremu oddałem dużą część życia, strach wejść. Przejeżdżając obok niego, nawet nie mogę znaleźć w sobie siły, by spojrzeć w jego stronę. W studiu filmu dokumentalnego było wiele szkół, niestety zostały one zniszczone, kadry rozproszone, większość ludzi jest bez pracy; ktoś pracuje jako fotograf, ktoś sprzedaje kwas. Moim zdaniem to wielka zbrodnia — pozbawić ludzi pamięci. Przecież lepiej raz zobaczyć, niż sto razy przeczytać”. Kierując się zasadą „Pomóż sobie sam”, Wałentyn Sperkacz nie szuka wsparcia finansowego ani u organów władzy, ani w państwowych studiach filmowych, ani w telewizji, która chętnie pokazuje jego filmy, ale bezpłatnie. „Wszystkie filmy, które kręciłem po 1990 roku, zostały zrobione bez angażowania środków państwowych i w tym widzę pozytyw. W 1990 roku odszedłem ze studia, bo widziałem, do czego to zmierza. Było jasne, że nie ma tam czego robić. Nowy czas przyniósł nowe możliwości, trzeba je wykorzystywać. Pieniądze są, po prostu trzeba umieć je znaleźć. Tego nie uczą na uczelniach wyższych — i to jest wielki problem. Nauka zaczyna się po tym, jak wyszedłeś z uczelni wyższej i w tym tkwi zagadka naszego zawodu. Jeśli bezpłatnie oddajesz film, telewizja chętnie zgadza się go pokazać, a inwestować środków w produkcję nie chce. Pieniądze na film da ten, kto naprawdę chce ten film zobaczyć”. Zazwyczaj środki na swoje obrazy reżyser znajduje w zagranicznych przedstawicielstwach i fundacjach międzynarodowych. Widocznie władza nie jest zainteresowana świadectwami o teraźniejszości. „Powołaniem filmu dokumentalnego jest pozostawianie prawdziwych świadectw wszystkiego tego, co się z nami dzieje. Kręcić współczesne wydarzenia, bezstronnie i prawdziwie pokazywać historię — oto nasze zadanie. Wypracowano ogromne doświadczenie, które trzeba wykorzystywać. Nasze społeczeństwo ma wiele problemów i trzeba mieć oczy, żeby je widzieć i pokazać ludziom”. We własnych filmach Wałentyn Sperkacz uwagę koncentruje na człowieku. Uważa, że pokazując człowieka, można odkryć światopogląd innych, poprzez rodzinę — wspólnotę, jej życie codzienne i charakter, historię regionu. „Kręcić filmy można tylko dzięki żywemu człowiekowi, poprzez żywą duszę, poprzez emocje — tylko tak wywołają one sprzężenie zwrotne, odzew w sercu widza”. Właśnie tak robi Wałentyn Sperkacz.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

BYŁA SYMBOLEM DLA UKRAIŃCÓW NA CAŁYM ŚWIECIE

Mieszkając od 1891 roku w Czerniowcach, Olha Kobylańska stale zmieniała miejsce zamieszkania. Obecnie w mieście zachowało się dziewięć budynków, w których pisarka wynajmowała mieszkania. Na sześciu z nich umieszczono tablice pamiątkowe. Muzeum otwarto w jej trzynastym lokum w Czerniowcach, przy obecnej ulicy Dymitrowa 5, gdzie upłynęły ostatnie lata pisarki. Kiedyś ten dom należał do starszego brata Maksyma Kobylańskiego, który w 1917 roku wyjechał do Odessy. Spadkobierczynią została jego córka Maria, która również mieszkała w Odessie. Dzięki pomocy literaturoznawcy i wydawcy z Charkowa M. Bilacza, pełnomocnika Olhi Kobylańskiej wobec radzieckich wydawnictw, udało się porozumieć z córką brata i przelać jej część honorarium za utwory pisarki, które wtedy wydawano w Charkowie. Po dopełnieniu odpowiednich dokumentów bratanica przekazała swojej słynnej ciotce prawo własności domu. Olha Kobylańska mieszkała w nim od maja 1929 roku. Razem z nią mieszkała jej przybrana córka Ołena Panczuk-Kobylańska z mężem i synem. Uroczyste otwarcie Czerniowieckiego Literacko-Memoriałowego Muzeum O. Kobylańskiej odbyło się w dniu urodzin pisarki, 27 listopada 1944 roku. Do 1947 roku, kiedy rodzinie Ołeny Panczuk-Kobylańskiej przyznano osobne mieszkanie, ekspozycję muzealną rozmieszczano w trzech pokojach. Sąsiedztwo z krewnymi pisarki przyniosło korzyść nowo powstałemu muzeum. Zostali oni pracownikami naukowymi tej placówki i razem z jej pierwszą dyrektor Ołeną Kowalenko zrobili wszystko, co możliwe, aby wkrótce muzeum Olhi Kobylańskiej stało się jednym z najlepszych na Ukrainie. Przez lata istnienia zbiory muzeum wzbogaciły się o rękopisy, listy, pierwodruki O. Kobylańskiej, W. Stefanyka, N. Kobrynskiej, W. Hnatiuka, O. Makoweja. Dzisiaj w zbiorach czerniowieckiego muzeum znajduje się ponad tysiąc jednostek jej rzeczy osobistych, co daje możliwość całkowitego odtworzenia memoriałowej ekspozycji domu. W samym muzeum znajduje się obecnie pięć pokoi ekspozycyjnych, dwa z nich — gabinet i sypialnia pisarki — są memoriałowe. Obecnie dyrektorem Literacko-Memoriałowego Muzeum Olhi Kobylańskiej jest poeta i badacz jej twórczości, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wołodymyr Awksentijowycz Wozniuk, który zgodził się odpowiedzieć na kilka pytań. — Panie Wołodymyrze, jak żyje się muzeum dzisiaj? — To, że muzea przeżywają ciężkie chwile, jest zrozumiałe. Wychodząc z tych realiów i z tego stosunku państwa do kultury w ogóle, nie raz przychodziło mi do głowy, by napisać artykuł: „Komu potrzebne jest muzeum Olhi Kobylańskiej?..”. Ale kiedy nasza społeczność obchodziła 140. rocznicę urodzin Olhi Julianiwny, być może dlatego, że wtedy, jak i obecnie, rok był jubileuszowy, przekonałem się: muzeum jest potrzebne ludziom! — Co stało się podstawą do zmiany zdania? — Konkretne działania władz w zakresie uporządkowania terenu i budynku, w którym znajduje się muzeum. Po pierwsze, obecnie całkowicie odbudowano werandę. Ze starej, która całkowicie zgniła i dla której wystarczył silny wiatr, by się zawaliła, pozostały tylko ramy. Odnowiono wejścia. Obecnie są takie same, jak były za życia O. Kobylańskiej. Po drugie, odrestaurowano studnię na podwórzu. Jeśli do 140. rocznicy zbudowano przy pomocy dobroczyńcy Iwonczy, dyrektora Putylskiego Kombinatu Leśnego, tylko część ogrodzenia, to obecnie za sprawą przewodniczącego Czerniowieckiej Rady Obwodowej Iwana Szylepnyckiego zostało ono ukończone. Wołodymyr Wozniuk, dyrektor Czerniowieckiego Literacko-Memoriałowego Muzeum O. Kobylańskiej. — A remont wewnętrzny pomieszczeń? — Nie mamy na niego pieniędzy. I władza nawet nie obiecuje znaleźć na te prace środków. Ale dla sprawiedliwości trzeba powiedzieć, że dzięki Iwanowi Szylepnyckiemu w muzeum odnowiono starą podłogę, meble. Muzeum pomagają wszyscy. Powiedzmy, swego czasu dach wyremontowano za sprawą Austriaka, wielbiciela twórczości Olhi Kobylańskiej. I jeśli dzisiaj odwiedzą państwo posiadłość, to wszędzie zobaczą porządek, muzeum ma świąteczny wygląd. — W czasach radzieckich dużo pisano o tym, że Olha Kobylańska witała władzę radziecką. Na ile wiarygodne są takie twierdzenia? — To wszystko bzdury. Po 1936 roku Olha Kobylańska faktycznie nic nie pisała. Fizycznie nie mogła tego robić. Istnieją listy z lat 1936—37 do Ołeny Kysilewskiej, w których pisze: „Litery skaczą po papierze”. Widać to z pisma, bo jedna litera jest wyższa, druga niższa. Czuć niepewność ręki. Kobylańska miała lewostronny częściowy paraliż, a w 1936 roku odebrało jej prawą rękę, więc nie mogła pracować. A po 1938 roku nie mogła nawet samodzielnie się poruszać — po mieszkaniu chodziła tylko z czyjąś pomocą. — A kto więc pisał? — Pisali za nią Petlowanyj i Kosaryk, a potem pytali Panczuka: „Nie macie nic przeciwko, żeby tu było nazwisko Kobylańskiej?”. Czyż rodzina mogła być przeciw? Przecież dobrze wiedziała, czym to mogło się skończyć. Albo Sybirem, albo… Inteligencja była świadoma tego, co działo się na Ukrainie, wiedziała o Hołodomorze i represjach. Jeśli zestawić to, co napisała Kobylańska do 1936 roku, z tym, co rzekomo zostało napisane przez nią, to widać: to leksyka „wschodniaków”, a nie osoby, która mieszkała na Ukrainie Zachodniej. U Olhi Kobylańskiej, mimo że pisała w języku ukraińskim, składnia jest bliższa niemieckiej. — Czy wiadomo z dokumentów o stosunku Olhi Kobylańskiej do nowej władzy? — O stosunku pisarki do nowej władzy świadczy historia, o której opowiadał mi sam Kosaryk. Kiedy świętowano w tym domu, gdzie obecnie jest muzeum, 55-lecie Olhi Kobylańskiej, to przybiegł do kuchni blady Kosaryk do Ołeny Panczuk-Kobylańskiej i mówi: „Joj, Boże, żebyście wiedzieli, co panienka mówi” — „A co ona mówi, panie Kosaryku?” — „Ona mówi: „Panie Kosaryku, to wszystko dobrze, byle tylko bolszewicy nie przyszli””. A w tym czasie za stołem jubilatki siedział Hruszecki, pierwszy sekretarz obkomu KPU i inni przedstawiciele nowej władzy. — Czy będziecie przebudowywać samą ekspozycję muzeum? — Choć mamy starą ekspozycję, niestety, nie możemy jej przebudować. Biorąc pod uwagę realia ideologiczne i polityczne, w ciągu ostatnich 18 lat w ekspozycji wiele zrobiono. Ale te uzupełnienia są nieznaczne. — Ale już czas wystawić także nowe dokumenty, których w czasach radzieckich nie ujawniano. — Bez wątpienia. I my to, choć powoli, mimo kryzysu i braku pieniędzy, robimy. Nasi naukowcy opracowują archiwa, występują na konferencjach naukowych. Powiedzmy, jeśli chodzi o rok 1940, kiedy władza radziecka sfałszowała 55-lecie Olhy Kobylańskiej, to my o tym opowiadamy naszym zwiedzającym. Przecież w rzeczywistości skończyła wtedy 53 lata. A jubileusz urządzono, by zademonstrować, jak nowa władza szanuje najlepszych. Mówimy też o tym, że w czasach radzieckich Olha Kobylańska nie napisała ani jednego artykułu. Wprowadziliśmy do ekspozycji pewne nowe materiały z uroczystości. Ponieważ mamy nowe wydania utworów pisarki w Kanadzie — „W niedzielę rano ziele kopała” w języku angielskim, a także pracę naukową kandydatki nauk filologicznych Switłany Kyryluk, więc dodaliśmy je. Po raz pierwszy w „Buko wyńskim żurnale” opublikowano dziesięć listów Olhy Kobylańskiej do szczerej przyjaciółki Oleny Kysilewskiej, które Dmytro Buczko, pracując w 1996 roku w Warszawie, skopiował. Co prawda kopie okazały się niskiej jakości, bo zrobione z mikrofilmów. Czasem nad jednym słowem trzeba było pracować pół dnia. Ale listy są bardzo ciekawe. Ukończono i wydano nowy przewodnik po muzeum. Z rozpaczy w nim pisałem nawet takie rzeczy: jeśli nie ja, to kto… Zrobiliśmy przewodnik po angielsku, z adnotacjami w języku rumuńskim, rosyjskim i niemieckim, żeby wydanie było solidne. Jest wiele takich rzeczy, o których wiem od nieżyjącego już E. Panczuka, zięcia Kobylańskiej (mieszkał z nią od 1925 roku), od Oleny Ołeksandriwny Panczuk-Kobylańskiej. Opracowaliśmy bardzo wiele materiałów archiwalnych i nie chcę, żeby to wszystko przepadło w niebycie. Niedawno ujrzała światło dzienne moja monografia „Bukowińskie adresy Olhy Kobylańskiej”. Niestety, na jubileusz nie zostanie wydane pełne zebranie utworów pisarki. Przynajmniej nie mamy o tym żadnych wiadomości. Znany jest jedyny pięciotomnik pisarki, do którego nie weszły i póki co nie zostały wydane jej dzienniki, korespondencja, powieść „Apostoł czerni”; wczesne utwory niemieckojęzyczne, których tłumaczenia przechowywane są w muzeum literatury; utwory o wydźwięku antywojennym, z okresu I wojny światowej oraz lat 20. i 30.; unikalny artykuł pisarki „Do Ukraińców całego świata”. Przecież Kobylańska w pewnym stopniu w latach 20. stała się nawet symbolem dla Ukraińców na świecie, nadano jej tytuł doktora honoris causa Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Pradze. To wymowny fakt. Rozmawiała Marija WYSZNEWSKA, m. Czerniowce

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

KLONIE, KLONIE, CZARNOKLONIE Ukraińska mitopoezja: na Zielone Świątki chatę przyozdabiano wszelkim zielem i koniecznie gałązkami czarnoklonu

Wasyl HOŁOBORODKO, m. Ługańsk I Klonie, klonie, czarnoklonie, ty tworzysz zagadkę o samym sobie na przód według cech „być tym, co rozkwita na początku lata”, „być tym, co kwitnie pachnącym kwiatem”, „być tym, co ma pachnącego ducha” — rozwiązaniem takiej zagadki jesteś ty, klonie, który rozkwitasz na początku lata, który kwitniesz pachnącym kwiatem, który masz pachnącego ducha. II Klonie, klonie, czarnoklonie, ty tworzysz zagadkę o święcie Trójcy, o Zielonej Niedzieli, o dniu Ducha Świętego według cechy „być tym, co brzmi jednakowo”: zapach rozkwitłych kwiatów nazywamy słowem „duch” i święto Trójcy, Zieloną Niedzielę, nazywamy dniem Ducha Świętego, jak zapach rozkwitłych kwiatów nazywamy słowem „duch”, tak i święto Trójcy, Zieloną Niedzielę nazywamy dniem Ducha Świętego — Oleksa RIZNYCZENKO, laureat nagród literackich P. Tyczyny, K. Paustowskiego, T. Melnyczuka, m. Odessa „Nowe spojrzenie na stare prawdy” — tak nazywa się druga książka Iryny Mołczanowej — ukraińskiej dziennikarki z Mariupola w obwodzie donieckim, która ukazała się drukiem w Tarnopolu. Za nieoczekiwany można uznać już ten fakt, że człowiek z Doniecczyzny pisze wyłącznie w języku ukraińskim, drukuje publicystykę w kilku patriotycznych gazetach i czasopismach Kijowa, a dorobek literacki wydaje w czysto ukraińskich wydawnictwach, takich jak „Jarosławiw Wał” w Kijowie (dyr. M. Słaboszpycki) lub „Mandriweć” w Tarnopolu (dyr. B. Feniuk). Tymczasem jeszcze 10 lat temu… pani Mołczanowa języka ukraińskiego zupełnie nie znała, bo zdobyła wykształcenie na Syberii, dokąd jej dziadków-Ukraińców zesłano jeszcze za reformy Stołypina. „Od czego zaczyna się poczucie narodu? — pyta siebie autorka w szkicu „Droga do Tarasa — droga do Ukrainy”. — Dlaczego wróciłam na Ukrainę, przecież urodziłam się w wielkim przemysłowym mieście Nowosybirsku i nie miałam zamiaru się z nim rozstawać? Ale… Ale kiedy zaproponowano mi pracę na Ukrainie, to coś burzliwego poruszyło się w duszy i powstała twarda decyzja — pojadę! To ziemia przodków, moje wiekowe korzenie, nagle zawołały mnie do siebie”. I kończy się autobiograficzny utwór I. Mołczanowej tak: „Zamknęłam okładki „Kobziarza” i powiedziałam: „Dziękuję ci, Wielki Tarasie! Ty naprowadziłeś mnie na drogę do języka. Ty nauczyłeś kochać rozwiązaniem takiej zagadki jest święto Trójcy, Zielonej Niedzieli, dzień Ducha Świętego, dlatego w ten dzień nasza chata oraz nasze podwórko przyozdobione jest twoimi, klonie, czarnoklonie, gałązkami z pachnącym kwiatem. Na święto Trójcy, w Zieloną Niedzielę, w dzień Ducha Świętego przyozdabiamy naszą chatę oraz nasze podwórko twoimi, klonie, czarnoklonie, gałązkami z pachnącym kwiatem, a jeszcze do tego macierzanką (domysł: macierzanka — zagadka klonu, czarnoklonu, który rozkwita na początku lata, który kwitnie pachnącym kwiatem, który ma pachnącego ducha, na podstawie zbieżności wspólnych cech „być tym, co rozkwita na początku lata”, „być tym, co kwitnie pachnącym kwiatem”, „być tym, co ma pachnącego ducha”: klon, czarnoklon rozkwita na początku lata i macierzanka rozkwita na początku lata, klon, czarnoklon kwitnie pachnącym kwiatem i macierzanka kwitnie pachnącym kwiatem, klon, czarnoklon ma pachnącego ducha i macierzanka ma pachnącego ducha, jak klon, czarnoklon rozkwita na początku lata, tak i macierzanka rozkwita na początku lata, jak klon, czarnoklon kwitnie pachnącym kwiatem, tak i macierzanka kwitnie pachnącym kwiatem, jak klon ma pachnącego ducha, tak i macierzanka ma pachnącego ducha — rozwiązaniem takiej zagadki jest macierzanka, która rozkwita na początku lata, która kwitnie pachnącym kwiatem, która ma pachnącego ducha). Na święto Trójcy, w Zieloną Niedzielę, w dzień Ducha Świętego przyozdabiamy naszą chatę oraz nasze podwórko twoimi, klonie, czarnoklonie, gałązkami z pachnącym kwiatem, macierzanką z pachnącym kwiatem oraz wszelkim zielem (domysł: wszelkie ziele — zagadka klonu, czarnoklonu oraz macierzanki na podstawie zbieżności wspólnej cechy „być tym, co zielone”: klon, czarnoklon na początku lata wypuszcza zielone liście, macierzanka na początku lata wypuszcza zielone liście i wszelkie ziele na początku lata wypuszcza zielone liście, jak klon, czarnoklon na początku lata wypuszcza liście, tak i wszelkie ziele na początku lata wypuszcza zielone liście, jak macierzanka na początku lata wypuszcza zielone liście, tak i wszelkie ziele na początku lata wypuszcza zielone liście — rozwiązaniem takiej zagadki jest wszelkie ziele, które na początku lata wypuszcza zielone liście). Klonie, klonie, czarnoklonie, bądź drzewkiem, które rozkwita na początku lata, które kwitnie pachnącym kwiatem, które ma pachnącego ducha, żebyśmy według tych cech rozpoznawali cię pośród innych drzew, oraz na święto Trójcy, w Zieloną Niedzielę, w dzień Ducha Świętego naszą chatę oraz nasze podwórko przyozdabiali twoimi, klonie, czarnoklonie, gałązkami z pachnącym kwiatem. Klonie, klonie, czarnoklonie, bądź drzewkiem, które rozkwita na początku lata, które kwitnie pachnącym kwiatem, które ma pachnącego ducha, żebyśmy według zbieżności tych cech odgadywali zagadkę macierzanki oraz na święto Trójcy, w Zieloną Niedzielę, w dzień Ducha Świętego naszą chatę oraz nasze podwórko przyozdabiali twoimi, klonie, czarnoklonie, gałązkami z pachnącym kwiatem, przyozdabiali macierzanką z pachnącym kwiatem. Klonie, klonie, czarnoklonie, bądź drzewkiem, które jest zielone, które na początku lata wypuszcza zielone liście, żebyśmy według zbieżności tych cech odgadywali zagadkę wszelkiego ziela oraz na święto Trójcy, w Zieloną Niedzielę, w dzień Ducha Świętego naszą chatę oraz nasze podwórko przyozdabiali twoimi, klonie, czarnoklonie, gałązkami z wypuszczonymi zielonymi liśćmi, przyozdabiali macierzanką z wypuszczonymi zielonymi liśćmi, przyozdabiali wszelkim zielem z wypuszczonymi zielonymi liśćmi, żebyśmy każdego roku przypominali sobie, jak w pięćdziesiątym dniu od Wielkanocy zstąpił na apostołów Chrystusowych Duch Święty w postaci ognistych języków, i po tym otrzymali oni dar rozumienia innych języków, głosząc słowo Boże, rozeszli się po świecie; żebyśmy każdego roku świętowali cud jednakowego brzmienia naszego słowa „duch”, którym nazywamy zapach rozkwitłych kwiatów, i dnia Ducha Świętego, którym nazywamy święto Trójcy, Zieloną Niedzielę, żebyśmy świadczyli przed całym światem, żebyśmy świadczyli przed Bogiem: my — chrześcijanie, my — Ukraińcy, my wierni Bogu i Ukrainie. czerwiec 2007 Ukraińców wyznawali kompleks niższości. Kiedy po tym słyszę oskarżenia Szewczenki o rozwiązłość, po prostu kipi we mnie dusza. Jako genetyk zarzuciłabym „rozrywkowemu Tarasowi” jedynie to, że uwodził kobiety niewystarczająco wytrwale. Niestety, będąc zbyt prawym chrześcijaninem, nie zostawił nam w spadku gromady nieślubnych dzieci. Jestem pewna, że wtedy dziewczęta nie szalałyby z powodu niespełnionej miłości, a historia Ukrainy napisałaby się bardziej zwycięsko!”. O genetycznych tajemnicach pojęć „ludzkość, naród, elita” mowa w artykule o tym samym tytule. A prognoza autorki „Przyszłość Europy i Ukrainy z punktu widzenia genetyka”, zapewne u wielu wywoła niezadowolenie. Jednak doświadczony biolog daje też fachowe rady, jak pozbyć się zagrażających tendencji spadku dzietności w Europie, zachować genetyczną tożsamość narodu w warunkach globalnych procesów migracyjnych. Książka została napisana przystępnym językiem, zawiera wiele ciekawych faktów i niespodziewanych przemyśleń, skłania do dyskusji, zachęca do własnej twórczości. Autorka nie chowa się przed sprzeciwami. Każdy czytelnik może zwrócić się do niej pod wskazanym na ostatniej stronie adresem. Praca jest obliczona na ciekawą świata młodzież i ludzi z wyższym wykształceniem, których w naszym kraju jest wielu. Przede wszystkim powinna zainteresować prawdziwych nauczycieli, którzy widzą powołanie nauczyciela nie w przekazywaniu uczniom pewnej sumy ustalonych wiadomości, a w odkrywaniu nieogarnionych horyzontów prawdziwej nauki, gdzie nie ma wiecznych prawd, gdzie zawsze jest miejsce dla śmiałych poszukiwaczy i niespodziewanych idei.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

ŚMIAŁE POSZUKIWANIA, NIEOCZEKIWANE IDEE

ty Ukrainę. Pozostaje mi nie zdradzić ani ciebie, ani siebie”. Wyjątkowe słowa, moim zdaniem. Zawsze podejrzewałem, nie, wiedziałem, że połowa tak zwanych Rosjan to Ukraińcy, którym tylko trzeba przejrzeć swoje pochodzenie — i zacząć uczyć się zapomnianego ojczystego języka, jak zrobiła pani Mołczanowa. Cała książka to długa i trudna droga ku ukraińskiej Ukrainie rosyjskojęzycznego człowieka, właśnie ze zrównanego Donieckiego Kraju. Człowieka, który nie przyjmuje wskazówek i gotowych receptur, który sam szuka i znajduje, za co można pokochać Ukrainę. Przede wszystkim szacunek autorki wzbudziła heroiczna historia UPA. Badając ją, zdziwiła się: jak mogło się stać, że tak zacięta, ofiarna walka nie zakończyła się zwycięstwem? Tak być nie może! Ponieważ, zgodnie z prawem filozofii, ilość przechodzi w jakość. A ilości ukrainskiej krwi przelanej za Niepodległość po prostu nie da się zmierzyć… Musi być zwycięstwo! Iryna Mołczanowa zaczęła wnikliwie badać fakty, dodała własne obliczenia i przekonująco udowodniła: „Jednoczesne powstanie w większości obozów koncentracyjnych groziło przerodzeniem się w wojnę domową na terenie ZSRR, której reżim radziecki by nie wytrzymał. Żołnierze OUN(UPA pokonali druzgocącą maszynę antyludzkiej władzy! A mianowicie: osiągnięto masowe zamknięcie obozów koncentracyjnych, uwolnienie 2/3 więźniów politycznych, KPZR uznała istnienie represji wobec narodu radzieckiego, szeregi pracowników KGB zostały znacznie zredukowane”. Badaczkę niepokoją też problemy współczesnego, często zbyt szybkiego i bezmyślnego zapożyczania obcych idei. Filozoficznemu namysłowi nad tym zjawiskiem poświęcona jest rozprawa „Osobiste i ogólne przy tworzeniu teorii”. Opierając się na tezie akademika Iwana Dziuby, że „każdy kraj powinien mieć narodowy subiektywizm”, dochodzi do wniosku: każda zagraniczna rada czy teoria przed użyciem powinna przejść „narodową korektę” specjalistów. Tylko wtedy nie zaszkodzi. Jako kontynuacja tematu powstała praca „Formuła ideologii partii, narodu, władzy”, w której w ogólnym zarysie omówiono naturę powstania idei autora i jej złożoną drogę do stanu ideologii partii, a następnie władzy. Jakich etapów rozwoju nie może ominąć żadna partia, jeśli chce pozostać długo u władzy. Dużo uwagi w książce poświęcono kwestii literaturoznawstwa językowego. Zaproponowano własne badania I. Mołczanowej dotyczące zastosowania różnorodnych figur literackich w utworach W. Szekspira i wspomniano 150 takich figur w pracy I. Kaczurowskiego; sformułowano twierdzenie (a może i odkrycie), że powieść O. Puszkina „Eugeniusz Oniegin” napisano sonetami, przytoczono karkołomne pod względem trudności sonety ukraińskich wierszopisów. Taras Szewczenko — ulubiony poeta autorki, oburza ją oskarżenie brutalnego podludzia O. Buziny, by ukraiński geniusz był niemoralny. Jako genetyczka z zawodu porównuje postępowanie kilku geniuszy, bada naturę zwiększonej seksualności wybitnych osób. Odnośnie do Ukrainy z smutkiem stwierdza: „Można tylko się dziwić, z jaką uporczywością Ukraina podcina pod korzeń swoje najlepsze biologiczne dobra. Iwan Kotlarewski, Hryhorij Skoworoda, Mykoła Gogol, Solomija Krušelnycka, Maria Zankowecka, Lesia Ukrainka — ci geniusze narodu nie pozostawili potomków. Taras Szewczenko przez całe życie marzył o zwykłej rodzinie i „sadku wiśniowym koło chaty”, ale żaden z ukraińskich ojców nie oddał mu córki za żonę! Dlaczego? Ponieważ Szewczenko zdążył już zaznaczyć się jako Buntownik, a reszta

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zdjęcie filmu fabularnego na podstawie powieści „Zagłada dywizji”. Spotykał się z członkami ukraińskiego towarzystwa narodowo-kulturalnego Karelii „Kalina”, w szczególności z jego kierowniczką Larysą Skrypnikową, a także z petrozawodskimi Ukraińcami: Wiérą Prokopjewą (urodziła się w rejonie hорodniańskim, zasłużona lekarka Karelii), Tetianą Simbiriewą i Ołehiem Mysyłukiem. Według spisu ludności w Karelii mieszka 19 300 Ukraińców. To sporo, lecz, jak mówi Larysa Skrypnikowa, wielu Ukraińców nie chce przyznawać się do przynależności do ukraińskiego etnosu: „Dlaczego jesteśmy tacy — nie wiem. Ze względu na narodowość w Karelii nikogo nie prześladują, ale od niedawna, po pogorszeniu stosunków między Rosją a Ukrainą, jako przewodnicząca ukraińskiego towarzystwa odczuwam zawoalowany negatywny stosunek do naszej „Kaliny”. Karelscy Ukraińcy niemal nie odczuwają pomocy Ukrainy. A potrzeba im niewiele — tylko wiedzieć i czuć, że o nich nie zapominają na Ojczyźnie. Mimo to ukraińskie towarzystwo Karelii własnymi siłami wydało już dwie książki: „Zamordowanym synom Ukrainy. Sandarmoch” i „Moja Karelia, moja Ukraina”. Jest gotowe nadal wspierać rozwój ukraińskości na Przesmyku Karelskim. Z Petrozawodska autostopem dotarłem do „stolicy” Kanału Białomorskiego — miasta Miedwieżiegorsk, znanego z tego, że na jego malowniczych okolicach kręcono komedię filmową „Miłość i gołębie”. Byłem w Sandarmochu — miejscu ostatniego spoczynku tysięcy niewinnych ofiar stalinowskiego terroru politycznego lat 30. XX wieku. Tego samego dnia dotarłem do ósmej śluzy Kanału Białomorskiego. Pięć lat wcześniej, w sierpniu 2004 roku, wraz z Jurijem Dmitrijewem i karelskim pisarzem Wasylem Firsowem uczestniczyłem w wykopaliskach na tajnym cmentarzu budowniczych kanału w urocznisku Borsucza Górka. Prawda, tym razem nie udało się wziąć udziału w wykopaliskach — reżim przepustek na śluzach stał się znacznie surowszy. Motorówką dotarłem do dziewiątej śluzy, gdzie poznałem braci Serhija i Myhajła Skrypciów (ich zmarły obecnie ojciec pochodził z Nosiwszczyzny). Gdy wyruszałem dalej, bracia napełnili mi plecak wędzoną i suszoną rybą. Od dziewiątej śluzy do trasy samochodowej na Murmańsk — 34 km leśnej drogi. Połowę pokonałem pieszo, resztę przejechałem na przypadkowym motocyklu. Te 34 km biegł za mną pies, widocznie bardzo chciał widzieć we mnie swojego pana. UKRAIŃSKI GŁOS ZA KOŁEM POLARNYM Do Kandałakszy jechałem ciężarówką przez ponad 400 km; za kierownicą siedział zarobkowy migrant z Ukrainy Antin Michalczuk (mieszka w obwodzie tarnopolskim, ale pracuje w obwodzie leningradzkim). Kandałaksza okazała się mało interesującym miastem, czego nie można powiedzieć o Mończegorsku. Wspiąwszy się na szczyt najbliższej miastu góry, ujrzałem niezwykle piękny widok: pasma gór Chibińskich, zaśnieżonych mimo środka lata, liczne jeziora i kolską tundrę aż po horyzont. Największym miastem rosyjskiego Zapolarza jest Murmańsk. Zatrzymałem się u utalentowanej malarki-ikonografki Kateryny Szyrko (urodzonej na Rówieńszczyźnie). Po dwóch dniach odbyło się spotkanie z aktywem narodowo-kulturalnej autonomii Ukraińców obwodu murmańskiego, którą kieruje Natalia Łytwynenko-Orłowa. Według oficjalnych danych w obwodzie mieszka ponad 100 tysięcy Ukraińców etnicznych, czyli niemal każdy siódmy. Ukraińska wspólnota powstała w 1989 roku. Obwód murmański jest „najbardziej sowieckim” spośród innych regionów FR. Przejawia się to przede wszystkim w tym, że pierwsze osoby obwodu i miasta dążą do „jedności wszystkich narodów słowiańskich”, ale widzą to w postaci odbudowy Związku Radzieckiego. Natalia Łytwynenko-Orłowa opowiedziała o tym, co najbardziej boli: „Dziś być świadomym Ukraińcem jest trudno w samej Ukrainie, a tym bardziej w Murmańsku. Znaczna część Rosjan, w tym także ci, którzy są u władzy, postrzega naród ukraiński jakby jako coś dekoracyjnego, „pamiątkowego” — na poziomie piosenek, ręczników, szarawarów. W Rosji wiele mówi się o demokracji, ale ona kończy się tam, gdzie zaczyna się rozmowa o niepodległości Ukrainy. To, co teraz dzieje się między Rosją a Ukrainą, odczuwamy jako ucisk. W oczach murmańskich „wielkorosjan” jesteśmy odpowiedzialni za wszystko: za „wojnę gazową”, za dążenie Ukrainy do wstąpienia do NATO itd. Kiedy śpiewamy — jesteśmy lubiani, kiedy między dwoma krajami dochodzi do konfliktu politycznego — jesteśmy znienawidzeni. Ale kompleksu niższości nie odczuwamy, zawsze mam, co odpowiedzieć takim ludziom…” Podobnie jak na Karelii, w Murmańsku odnalazłem wielu byłych czernihowian: dyrektora Centrum Obywatelskiego i Patriotycznego Wychowania Młodzieży Myhajła Oreszetu, starszego inspektora związku zawodowego marynarzy Murmańskiej Żeglugi Morskiej Ołeha Horbę, muzyka Wiktora Szyrjajewa, znanego w Murmańsku lekarza Wasyla Stetiuchę. To różni ludzie, ale wszyscy kochają Ukrainę i rodzinną Czernihowszczyznę. Bardzo ucieszyli się niespodziewanym spotkaniem z rodakiem. Kiedy jeszcze tylko planowałem podróż, chciałem po Murmańsku odwiedzić także Pieczengę, Zapolarnyj i Nikel — miasta położone w pobliżu rosyjsko-norweskiej granicy. Jednak po zatonięciu w 2000 roku atomowego okrętu podwodnego „Kursk” reżim przygraniczny na terytorium obwodu murmańskiego stał się znacznie surowszy i obecnie, aby dostać się do tych miast, trzeba mieć specjalną przepustkę. Jej załatwienie wymaga zbyt wiele czasu, tym bardziej jeśli jesteś cudzoziemcem. Dlatego zrezygnowałem z odwiedzenia rejonów przygranicznych z Norwegią. Zamiast tego pojechałem w Góry Chibińskie, czego ani trochę nie żałuję. Choć góry nie są wysokie (do 1200 m n.p.m.), są bardzo malownicze. Na zboczu jednej z gór, nazywanej Ajkuajwenczorr (1091 m), w pobliżu miasta Kirowska, zatrzymałem się na pewien czas, rozbiłem namiot i samotnie wszedłem na szczyt. Kiedy opuszczałem Półwysep Kolski, trwał jeszcze dzień polarny — niezwykła dla nas pora roku, w ciągu której słońce przebywa na niebie 24 godziny na dobę. Dzień polarny wielu ludziom daje optymizm i wiarę w jasną przyszłość. Chciałoby się, aby właśnie tego — optymizmu i wiary — było jak najwięcej w duszach i sercach Ukraińców, którzy żyją po obu stronach Północnego Koła Polarnego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Proponujemy czytelnikom ciąg dalszy relacji czernihowskiego dziennikarza i podróżnika Ołeksandra Wołoszczuka o tegorocznej wyprawie-ekspedycji w poszukiwaniu Ukraińców w Europie Północnej. Po Finlandii jego droga wiodła do Petersburga, obwodu leningradzkiego, Karelii i na Półwysep Kolski.

Ołeksandr WOŁOSZCZUK, m. Czernihów Zdjęcia autora SANKT-PETERSBURG Po powrocie z Finlandii do Rosji zrobiłem czterodniowy postój w jednym z najpiękniejszych miast świata — w Sankt-Petersburgu. Oprócz czysto poznawczego programu planowałem kilka spraw związanych z tematyką ukraińską. Przede wszystkim odnalazłem na Cmentarzu Smoleńskim miejsce pierwszego pochówku Tarasa Szewczenki. Dzięki staraniom Ukraińskiej Narodowo-Kulturalnej Autonomii Petersburga postawiono tam pamiątkowy kamień z napisem: „Здесь 12 марта 1861 г. было первое захоронение Великого Поэта Украины Тараса Шевченко” oraz proroczymi słowami Kobzarza: „Поховайте, та вставайте, кайдани порвіте…”. Tego samego dnia spotkałem się z przewodniczącym ukraińskiej NKA Petersburga Wasylem Tehzą i dowiedziałem się o ukraińskości w Północnej Palmirze. Według słów Wasyla Jurijowycza w mieście mieszka obecnie nie mniej niż 350 tysięcy Ukraińców etnicznych. Najbardziej świadomych z nich zrzeszają cztery ukraińskie towarzystwa: Połtawskie, Romeńskie, Donieckie zjednoczenia rodaków. Jednym z głównych zadań NKA jest umacnianie więzi Ukraińców Petersburga z regionami Ukrainy, a główną rolą — propagowanie i zachowywanie narodowo-kulturalnego dziedzictwa, ukraińskich obyczajów, tradycji, obrzędów. Po wszystkich kłopotach wokół ukraińskich organizacji w Moskwie (zamknięcie ukraińskiej biblioteki) NKA Ukraińców Petersburga jest gotowa wziąć na siebie rolę przewodnika ukraińskich narodowo-kulturalnych idei w Rosji. Jacy są Ukraińcy Sankt-Petersburga? Tacy sami jak na Ukrainie: pracowici, porządni, poetyccy. W mieście działają trzy ukraińskie zespoły chóralne, odbywają się festiwale kultury ukraińskiej, konferencje naukowe. NKA prowadzi działalność wydawniczą — wznowiono czasopismo „Основа”, założone w Sankt-Petersburgu jeszcze półtora wieku temu. Wśród najbliższych wydarzeń — przeprowadzenie w listopadzie 2009 r. międzynarodowej konferencji „Дні Засядька” (Mykoła Zasiadko — pierwszy przełożony Wojskowo-Artyleryjskiej Akademii). Co roku organizuje się Dni słowiańskiego piśmiennictwa i kultury oraz Dni pamięci Tarasa Szewczenki w Akademii Sztuk Pięknych, gdzie był on profesorem. Co ciekawe, obecnie Akademię Sztuk Pięknych kieruje także Ukrainiec — akademik Serafim Czarkin. NA KARELSKIM PRZESMYKU Z Petersburga przyjechałem do wsi Stara Ładoga — jednej z najstarszych osad Rosyjskiej Północy. Tutaj w Mikolskim męskim klasztorze igumenem jest ojciec Warfołomij — człowiek o czernihowskich korzeniach. Jego matka Ołeksandra Fedoriwna pochodzi ze wsi Lemesziwka w rejonie horodniańskim. W kwietniu tego roku, na Wielkanoc, ojciec Warfołomij przywiózł do cerkwi w Lemesziwce ikonę Matki Bożej „Niewyczerpany kielich”. Mnie, podróżnika z Ukrainy, w klasztorze przyjęto wspaniale. Rozmawiałem z igumenem Warfołomijem, otrzymałem od niego w prezencie kilka cennych książek duchowych. Obejrzałem starożytną fortecę Ładozką z IX–XVII wieku. Co ciekawe, w Starej Ładodze istnieje Waraska ulica, najstarsza na terytorium Rosji (dokładnie wiadomo, że istniała już w VIII wieku). Wyjechałem z obwodu leningradzkiego do Karelii i wieczorem dotarłem do miasta Ołoniec — dawnego centrum gubernialnego. Tam trzeba było porządnie zmoknąć, bo przez kilka godzin padał deszcz. Następnego dnia byłem w Pietrozawodsku, zatrzymałem się u dawnego znajomego — prezesa Akademii Społeczno-Prawnej Ochrony Jurija Dmitrijewa, człowieka, który całe swoje świadome życie poświęcił badaniu i zgłębianiu tematu budowy i eksploatacji Kanału Białomorskiego. Jurij Dmitrijew był jednym z tych, którzy otworzyli światu urocze miejsce Sandarmoch, gdzie w 1937 roku tragicznie zginęły tysiące więźniów GUŁagu, w tym przedstawiciele ukraińskiego Rozstrzelanego Odrodzenia. Wiedziałem, że w Pietrozawodsku mieszka wielu pochodzących z Czernihowszczyzny. I już pierwszego dnia poznałem jednego z nich — dziennikarza i pisarza Anatolija Hordijenka. Urodził się w Czernihowie, ale w stolicy Karelii mieszka od 1960 roku. Od wielu lat Anatolij Hordijenko bada historię radziecko-fińskiej wojny 1939–1940 lat, napisał kilka książek na ten temat, z których jedna — „Zguba dywizji” — wzbudziła duże zainteresowanie; wydano ją nie tylko w Rosji, ale także w Finlandii i we Francji. A światowej sławy reżyser Emir Kusturica w najbliższym czasie zamierza

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wykonać taką ikonę z kamienia w mieście Korosteszów w obwodzie żytomierskim (tam jest taniej). Projekt płyty opracował architekt Wasyl Salij. 2 listopada ikona przybyła do Kołomyi. Zmontowali ją i zainstalowali członkowie organizacji. Wykonanie postumentu pod podstawę opłacił zastępca mera miasta Wołodymyr Tarnowecki. A 12 listopada w obecności przedstawicieli „Związku Czarnobyl Ukraina” oraz komitetu „Dzieci Czarnobyla” przewodniczący komitetu ojciec Iwan Ostafijczuk poświęcił ją. Teraz jeszcze święty Mikołaj będzie chronił wszystkich mieszkańców Kołomyi przed nieszczęściami. Czarnobylski cudotwórczy obraz świętego Mikołaja, arcybiskupa Miry Licyjskiej, znany jest od XVIII wieku. W 1920 roku ikonę porąbano na trzy części, ryzę chciano oddać na złom. Ale chrześcijanie uratowali świętość. Do 1942 roku z czcią przechowywała ją pewna pobożna rodzina i w te niełatwe lata nieszczęścia omijały tę rodzinę. W 1942 roku, kiedy mieszkańcy okupowanego terytorium otworzyli cerkiew św. Eliasza w Czarnobylu (wcześniej mieścił się w niej magazyn), ikonę odrestaurowano i z honorami przeniesiono do cerkwi. Od tamtej pory nigdy już nie opuściła świątyni. Opowiadają, że przed ikoną świętego Mikołaja uzdrawiali się beznadziejnie chorzy. W 1986 roku, kiedy ewakuowano mieszkańców, maruderzy trzykrotnie próbowali obrabować cerkiew, ale później przyznali, że im się to nie udało. W 1990 roku w strefie wykluczenia z niespotykaną siłą rozprzestrzeniły się pożary lasów, ogień zagrażał domom miejscowych mieszkańców. W rozpaczy ludzie wyszli mu naprzeciw z obrazami, wśród których była też ikona świętego Mikołaja. Naoczni świadkowie opowiadają, że na oczach wszystkich ogień skręcił w stronę rzeki i zgasł.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

BÓL I MIŁOŚĆ UKRAIŃCÓW Z DIASPORY UCZĄ NAS PATRIOTYZMU

Switłana OREŁ, m. Kirowohrad. Kirowohradzką obwodową bibliotekę naukową, która skończyła 110 lat, codziennie odwiedza około tysiąca użytkowników, z których większość to młodzież. Dlatego książki przywiezione z Kanady bez wątpienia znalazły zainteresowanego czytelnika. Przyciągają one nie tylko bogactwem informacyjnym („Atlas historyczny Ukrainy”, „Historia Związku Ukrainek Kanady”, „Kronika UPA”, „Martyrologia ukraińskich cerkwi”, „Chrześcijański samizdat Ukrainy”, ukraińska klasyka wydana za granicą, utwory pisarzy emigracyjnych: Dokii Humennej, Jewhena Małaniuka, Oleny Telihy, Ołeha Olżycza, Oksany Liaturynśkiej i in.), ale także tym, że niosą szczególne ciepło, gdyż zostały zebrane w ukraińskich rodzinach w Kanadzie. Wzruszają na przykład tomiki utworów literackich Wołodymyra Wynnyczenki, sfotografowane(!) jeszcze z radzieckich wydań, wypuszczonych przez charkowskie wydawnictwo „Ruch” i starannie oprawione. Teraz one znów powróciły na Ojczyznę… Praca nad wydaniami, które stały się podstawą Kanadyjsko-Ukraińskiego Centrum Bibliotecznego, jak poinformowała zastępczyni dyrektora biblioteki Wałentyna Kozłowa, obecnie trwa w kilku kierunkach: klasyfikacja według dziedzin wiedzy, tworzenie indeksu bibliograficznego Centrum, prezentacja wydań na stronie internetowej biblioteki oraz popularyzacja otrzymanej literatury poprzez wystawy, spotkania i wykłady. Póki co, najbardziej książkami Kanadyjsko-Ukraińskiego Centrum, Tetiana BUDAR, m. Bereżany, obwód tarnopolski. Los kobiety na Ukrainie we wszystkich czasach był niełatwy, a często tragiczny. Doświadczyły wiele nieszczęść od Tatarów, Turków, od pańszczyzny i różnych dyktatorów. Mieszkanka Bereżan Olha Zajać-Mereszczak jest jedną z ofiar okrutnego stalinowskiego reżimu. Żarliwą patriotkę Ukrainy, aktywną uczestniczkę OUN-UPA, Ołhę w 1949 roku skazano na rozstrzelanie. Lecz los rozporządził po swojemu: kobiecie przyszło znieść na swoich kruchych barkach i długie lata łagrów, i walkę o przetrwanie w czasach bolszewickiego reżimu. We wsi Wołycia w rejonie bereżańskim obwodu tarnopolskiego, gdzie się urodziła, rodziny Ukraińców były pracowite i świadome. Mimo zakazów często zbierano się w budynku „Proświty”, gdzie omawiano sytuację polityczną, wystawiano sztuki, urządzano koncerty, dzielono się wrażeniami z przeczytanych książek lub artykułów prasowych. Aktywnym proświcianinem był także ojciec Olhi, który ucierpiał za swój patriotyzm — w 1934 roku, nie wytrzymawszy tortur polskich żandarmów, zmarł, zostawiając żonę i sześcioro dzieci, które jednak wyrosły na świadomych patriotów, przede wszystkim syn Teofil. — Brat zaszczepił we mnie szczerą miłość do Ukrainy — opowiada pani Olha. — Utrzymywał ścisły kontakt z nacjonalistami, czytał zakazaną literaturę i przekazywał ją z takim entuzjazmem, że obojętnymi ja i nasza rodzina nie mogliśmy pozostać. Wstąpiłam do OUN, później do UPA i pracowałam jako łączniczka pod pseudonimem „Oksana”, wykonując zadania służby bezpieczeństwa OUN, przywódcy Stepana Bandery. W 1945 roku zostałam po raz pierwszy aresztowana przez NKWD, lecz choć to dziwne, długo mnie nie przetrzymali. W 1946 roku aresztowano mnie po raz drugi. W bereżańskim więzieniu doświadczałam okrutnych tortur przez siedem miesięcy. Wspomnienia o tym do dziś są żywe w mojej pamięci, prześladują nawet w snach. Lecz przesłuchania mnie nie złamały i znów znalazłam się na wolności. Po więzieniu nadal kontynuowałam pracę łączniczki, współpracowałam ze znanymi przywódcami „Zalizniakiem” i „Kukiem”, angażując także bliskich: siostry Irynę i Juliję, brata Myrona. Żarliwą patriotką była też ich matka, która również wiele wycierpiała za swoje przekonania. Enkawudziści potajemnie śledzili rodzinę Olhi, domyślając się, że jest związana z nacjonalistami. Dlatego wszyscy musieli się ukrywać. — Pewnego razu, gdy pracowaliśmy w ogrodzie — wspomina kobieta — niespodziewanie przyszli enkawudziści, pochwycili mnie i wywieźli do Tarnopola. To było po Narodzeniu Matki Bożej, 22 września 1946 roku. Zrozumiałam, że już nie wyrwę się z ich rąk, i rzuciłam się do rzeki, ale żołnierze mnie wyciągnęli. Przesłuchania były okrutne. Trzy doby trzymali mnie pod ścianą, podkreślając: „Ty w Bereżanach się nie przyznałaś, u nas będzie inaczej…”. Jak wprowadzili mnie do celi, to dziewczyny aż płakały, patrząc na mnie, pobitą i zmęczoną. Od razu zasnęłam na krześle, nie mogłam się obudzić. Wszyscy myśleli, że już nie przeżyję. I oto sąd. Wyrok śmierci. Ale to nie przestraszyło dziewczyny. Jej wytrwałość zadziwiła nawet katów i ostatecznie wyrok śmierci zamieniono na 25-letnie zesłanie, pięć lat wysyłki i pięć lat pozbawienia praw obywatelskich. W lutym 1950 roku wywieziono ją do Workuty. Tutaj Olha musiała poznać wszystkie grozy północnej zimy: podczas zamieci wysiedleni musieli mocno trzymać się za ręce, żeby ich nie zdmuchnęło wiatrem, bo to śmierć wśród śniegów. Ciągłe uczucie głodu i chłodu wyczerpywało, jednak konwojenci na to nie zważali: „banderowcy” w każdą pogodę pracujące w czytelni nauk humanistycznych biblioteki, interesują się naukowcy, literaturoznawcy, studenci. Szczególnie szerokie pole działalności dla badaczy rodzimej literatury. Przecież dotąd na Ukrainie publikowano na przykład ograniczoną liczbę utworów Wasyla Barki. W Centrum zaś jego twórczość jest przedstawiona o wiele szerzej, jak i utwory wielu innych pisarzy ukraińskiej diaspory, których nazwiska były dotąd mało znane na Ukrainie. Przyciąga czytelników również to, że wśród wydań Kanadyjsko-Ukraińskiego Centrum Bibliotecznego jest wiele tłumaczeń na język ukraiński utworów literatury światowej. Podobne tłumaczenia albo dotąd w ogóle nie zostały zrealizowane na Ukrainie, albo ukazały się w niewielkich nakładach i już zdążyły stać się bibliograficzną rzadkością. Bardzo cenne dla ukraińskiego czytelnika stały się książki o charakterze religioznawczym. Rzecz w tym, że poradziecka tradycja międzywyznaniowych stosunków przewiduje znaczną nietolerancję. Spokojny i tolerancyjny wobec wszelkich nurtów religijnych ton wydań ukraińskiej diaspory właśnie tym przyciąga. Z tego punktu widzenia ciekawe są wydania politologiczne. Od teraz każda wystawa tematyczna czy wydarzenie w bibliotece obwodowej jest uzupełniane literaturą z Kanadyjsko-Ukraińskiego Centrum, gdyż spojrzenie i podejście diaspory w wielu przypadkach jest i pełniejsze, i bardziej emocjonalne. Szczególnie dotyczy to tematyki historycznej — kozactwo, Kruty, Hołodomor. — Ból i nostalgia Ukraińców z diaspory, ich miłość do rodzinnego kraju, ogromne pragnienie przekazania następnym pokoleniom choć cząstki swojego duchowego dorobku wzruszają — opowiada główna bibliotekarka działu czytelni obwodowej biblioteki naukowej imienia D. Czyżewskiego, Natalja Czupryna. — To głębokie, prawdziwe, takie, co wpływa na młodzież. Nie jest tajemnicą, że często pewne patriotyczne inicjatywy, zwłaszcza te, które idą od władzy, współczesna młodzież nie bierze do serca, uważa za fałszywe. Ból i miłość ukraińskiej diaspory pomagają młodym stawać się patriotami. musieli pracować przy budowie kolei. W 1956 roku skazaną zwolniono na mocy amnestii. Przez pewien czas pozostała tam, wyszła za mąż za represjonowanego, który pochodził z rejonu podwołoczyskiego. Na Syberii urodziła córkę, jednak obok radości musiała przeżyć straszną tragedię: dziecko zachorowało i zmarło. Do Ukrainy Olga wróciła w 1967 roku. Początkowo z rodziną mieszkała we wsi Raj koło Brzeżan, później zaczęli budować gospodarstwo w mieście. Pracowała w cegielni, w rejonowym kombinacie usług komunalnych, później — w hucie szkła (21 lat). Wszędzie doznawała upokorzeń, bo miała piętno „wroga”. Przez siedem lat Olgi nie chciano zameldować — była „drugiej kategorii w kraju rad”. Lecz życie nauczyło ją nadzwyczajnej cierpliwości, kobieta mężnie niosła swój krzyż. Wychowała dwóch synów, ma wnuki. Marzenie, które przez długie lata pielęgnowała w sercu, spełniło się: Ukraina stała się niepodległym państwem. Obecnie weteranka OUN-UPA Olga Zając-Mereszczak, jak miliony kobiet, ma nadzieję na triumf sprawiedliwości w swoim państwie. Szczerze wierzy w to, że Ukraina pokona trudności. Halina MOJSIEJEWA, m. Kijów. Pewnego razu pod koniec lat 80. trafiłam na wykład leningradzkiego fizyka i ezoteryka Anatolija Martynowa o reinkarnacji, karmie, przeznaczeniu człowieka itp. Zadałam mu pytanie, które dręczyło mnie jeszcze od dzieciństwa: dlaczego dobrzy, porządni ludzie z reguły żyją bardzo krótko, a wszelkie świństwo tak długo depcze trawę. „Dlatego, że biorą na siebie cudzą karmę” — usłyszałam w odpowiedzi. Jego odpowiedź mnie nie zadowoliła. Dlatego, opierając się na odkrytej przez Martynowa wiedzy, zaczęłam szukać rozwiązania sama. Wieloletnie rozmyślania doprowadziły do wniosku: przychodzimy na Ziemię z jakimś określonym zadaniem. Tych, którzy wykonują je sprawnie i szybko, Bóg od razu zabiera do siebie. Długo żyją albo nieświadomi, albo mędrcy — Nauczyciele, przez których Bóg przekazuje nam wiedzę, uczy nas Prawdy. Potwierdzenie tego znajduję w życiu. Choćby wśród czarnobylców. Niejednokrotnie los stykał mnie z takimi, których sama lista chorób nie mieści się na jednej stronie, a oni żyją i po 60, i po 70 lat… Pewnie po to, by przekazać ludzkości tę straszną prawdę o Czarnobylu, by nas ostrzec. Moim zdaniem Wiktor Poznik, przewodniczący zarządu Kołomyjskiej organizacji społecznej inwalidów „Sojuz Czarnobyl Ukrainy”, należy właśnie do grona Nauczycieli. W 2002 roku dzięki jego staraniom w Kołomyi zbudowano kapliczkę ikony „Czarnobylski Zbawiciel”. Zajmował się tą sprawą osobiście i inspirował swoich członków, ponieważ jest pewien: ikona daje uzdrowienie duszy, a przez duszę uzdrawia ciało. Dlatego kołomyjscy czarnobylcy włożyli wiele wysiłku w to, aby otworzyć taką kapliczkę także w Ukraińskim specjalistycznym szpitalu ochrony radiacyjnej ludności, który znajduje się na przedmieściach Kijowa. Przecież tutaj całorocznie uzdrawiane są dzieci, których rodzice ucierpieli wskutek awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, oraz ci, którzy obecnie mieszkają na terenach skażonych promieniowaniem. Sam Wiktor Poznik jest likwidatorem katastrofy, inwalidą II grupy. Więc czarnobylska tragedia nie przestaje go boleć. „Jeszcze w zeszłym roku 11 kwietnia byliśmy w Czarnobylu i odwiedzaliśmy cerkiew św. Eliasza — wspomina. — W promieniu 200 metrów od niej tło radiacyjne jest w normie. To prawdziwa Boża opatrzność. Kiedyś była tam ikona Mikołaja Czarnobylskiego”. Więc kołomyjczycy postanowili zamówić. Zeszłej jesieni w Kirowohradzkiej obwodowej naukowej bibliotece uniwersalnej imienia Dmytra Czyżewskiego otwarto Kanadyjsko-ukraińskie centrum biblioteczne, któremu książki przekazało Kanadyjskie Towarzystwo Przyjaciół Ukrainy (oddział w Toronto), kierowane przez Iwana Kuzyka. On wraz ze swoim towarzyszem — pisarzem i działaczem społecznym Stepanem Horłaczem oraz Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Ambasadorem Kanady w Ukrainie Danielem Caronem reprezentowali na otwarciu Centrum ten daleki kraj.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

MARTWA NATURA Z KOTAMI

Wasyl TRUBAJ, pisarz, wieś Chałepja, obwód kijowski. A człowiek pusty rozumuje, chociaż człowiek rodzi się jak to dzikie oślę. Hiob, 11,12 — Tak, ale właśnie wskutek efektu Poyntinga-Robertsona działa na nie nie tylko przyciąganie Słońca, lecz także ciśnienie światła, proporcjonalne do powierzchni lub kwadratu promienia, podczas gdy przyciąganie Słońca — do jej masy lub, w ostatecznym rozrachunku, objętości, czyli sześcianu promienia. A dodawanie prędkości doprowadzi do tego, że światło będzie padać nieco z przodu i hamować ruch. Szczupły mężczyzna w okularach na znak zgody skinął głową: — Właśnie przez to hamowanie będzie ona płaska i zdeformowana. Potwierdzili to jeszcze Whipple i McCrosky. — Odłamał z krzewu bzu cienką gałązkę i pochyliwszy się, zaczął pisać nią na piaszczystej ścieżce: a > 5, i < 35, e = 0,7. — Mniej więcej dwadzieścia procent ma takie parametry. Pierwszy człowiek pogładził swoją wąską rudą bródkę i uśmiechnął się. — A ja przecież właśnie o tym mówiłem na początku. Najważniejsze polega na tym, że w aphelium przecinają się od dwóch do czterech i dwóch. I wszystko to zachowuje swoją wartość, mimo zmian całki… — A mnie ich szkoda — pomyślał wielki czarny kot. — Wymierają, biedni… I tak szybko, kto by mógł przewidzieć? — Nie bój się, diabeł ich nie weźmie — tak samo w myślach odpowiedział mu szary. — To tacy, że najpierw wszystkich nas ze świata zżyją, a wtedy już sami pozdychają. Koty nieruchomo siedziały naprzeciw siebie na kamiennym ogrodzeniu i podwinąwszy ogony, słuchały ludzi. — Ja mimo wszystko myślę, że zielona linia, w odróżnieniu od czerwonej, jest obserwowana dlatego, że jest różny czas życia — kontynuował brodacz. — Albo weź metastabilny poziom jeden es zero… To przecież nic innego, jak trzy pe, wzbudzone z pe pierwszego zero… — Nie, oni naprawdę debilieją… Posłuchaj! — znowu odezwał się czarny kot. — A jeszcze całkiem niedawno byli tacy jak my — westchnął. — I w myślach porozumiewać się mogli, i pamięć przekazywała się z pokolenia na pokolenie… — Daj spokój — pogardliwie odparł szary. — Nigdy do naszego poziomu nie dorastali. — No dlaczego? Zaraz po Stworzeniu byli. To już później, jak jabłko zjedli, to takie z nimi się stało. — Nie wiem… Moją prababcię w siedemsetnym pokoleniu jak łapali przy wodopoju, to takie krzyki wydawali, że ona, biedna, ze wstydu zemdlała. — No, prawidłowo! Właśnie wtedy zaczęli wymyślać słowa, Zdjęcie Ksenii Hładyszewej w nich pamięć zaczęła zanikać. Przypomnij sobie… Szary kot zamyślił się, mrużąc zielone oczy. — Wszystko u nich zaczęło się od dzieci… Pojawi się na świecie, a móżdżek ten czysty jak niebo… Jeszcze dziwiłem się, jak oni bez pamięci przeżyją… — A oni, widzisz, litery powymyślali, żeby zapisywać wszystko. — Wszystkiego nie zapiszesz… I tak wymrą jak dinozaury. Wspomniawszy o dinozaurach, czarny kot rozmarzony uśmiechnął się. — A pamiętasz te dwa małe dinozaurzątka, które przychodziły tutaj jeść morwy? Widzę je jak teraz! — Aha, jak uderzy ogonem w pień — tak jagody sypią się. One wtedy wyzbierują je w trawie… — A morwa rosła właśnie w tym miejscu, gdzie teraz mają transformator. Dwóch ludzi podeszło do ławeczki, która stała w cieniu drzew. Brodacz usiadł i założywszy ręce za głowę, z apetytem się przeciągnął. — Ech, diabeł! Żyłby sobie człowiek wiecznie, ile wszystkiego można by było narobić! Mężczyzna w okularach lekko się uśmiechnął. — Oto deoksyrybonukleinę niedługo rozkręcą — i będziemy żyć! — Jakaś straszna choroba mózgu — szczerze współczuł czarny kot. — I spójrz, jak to u nich szybko postępuje — już o nieśmiertelności zaczęli mówić… Dzikieją w oczach! — A weź to ich nienasycone pragnienie, żeby coś wymyślać! Oni jeszcze szczycą się tym, mówią, że są podobni do Boga! — Oni i o literach mówią, że to świadectwo wysokiego rozwoju, a nie zdziczenia… Oto znowu… Posłuchaj! — Syntetyzować białko nie jest tak znowu trudno — podgryzając źdźbło trawy, mówił brodacz. — Już są wspaniałe wyniki klonowania, dzieci hoduje się w probówkach. I nie wychodzi po prostu człowiek, a jednostka z z góry zadanymi parametrami. Wszystko zależy od połączenia nukleotydów: adenina, tymina, guanina — elementarnie proste… Wyobraź sobie, jakie tu ukryto możliwości! No, na przykład, wziąć o tego kota — mężczyzna skinął w stronę ogrodzenia. — Wprowadzamy mu jakiś agresywny gen i w probówce wyrasta… pies-kot! Oryginalne!? Kot pilnuje chaty! Ty sobie jakiego byś wziął? — zwrócił głowę do towarzysza brodacz. — Czarnego. Chodziłbym z papierosem w zębach i kotem na smyczy. Obaj ludzie wesoło się zaśmiali. — A mówisz, że ci ich szkoda — pomyślał do czarnego szary kot. — Im szybciej wymrą, tym lepiej! Może chociaż coś zostanie po nich… — Ale spójrz, jak siedzą, co! Jak te sfinksy! — powiedział brodacz i machnął na koty ręką. Te nawet nie drgnęły. — Patrz no… nie boją się! Znalazł pod ławką spory kamień, zważył go na dłoni i powoli, żeby nie zdradzić swojego zamiaru, poszedł w stronę kotów. „Bliżej trochę trzeba podejść, bo nie trafię — pomyślał, zerkając okiem. — O, do tego krzaka podejdę…” — Jak będzie dochodził do krzaka, powiesz — poprosił czarny kot, który siedział do ludzi tyłem. — Jeszcze trzy kroki — w myślach odpowiedział mu szary. — Dwa, jeden… I tylko brodacz chciał się zamachnąć — oba koty błyskawicznie zeskoczyły z ogrodzenia i zniknęły w krzakach. — A patrz, ścierwo! — skonsternowany znieruchomiał w miejscu. — Jak oni się domyślili?!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Anons

Redaktor naczelny: Ljubow Hołota Kolegium redakcyjne: Ljubow Hołota (przewodnicząca), Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczuk Zastępca redaktora naczelnego Petro Antonenko 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija Skrynnyk 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna Szewczuk 13 hrywien 71 kopiejek 4 hrywny 77 kopiejek

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617, strona 60 w „Katalogu”

Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301247 Nakład w październiku — 12000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,77 hrywny, na 3 miesiące — 13,71 hrywny. 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn