Strona · s. 9strona oryginału ↗
«TWÓRCZY NAUCZYCIEL ZAWSZE WYCHOWUJE TWÓRCÓW»
Слово Просвіти, №47 за 2010 рік
dołączyło do nieodpartej potrzeby duchowego wychowania młodzieży. Pierwsze zajęcia „Radosyni” odbyły się w lutym 1992 roku. Młode siły twórcze skupiały się wokół gazety „Żywa woda”, a także czasopisma „Radosyń”. Ukazała się również antologia „Radosyń”. Światło dzienne ujrzały dwa wydania almanachu „Słoneczna Malwia”, a także ponad trzysta książek radosyńców, 74 radosyńców zostało członkami Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Poeci, prozaicy, humoryści, tłumacze, krytycy, pisarze dziecięcy… — Jest Pan założycielem i wieloletnim kierownikiem twórczego stowarzyszenia tłumaczy Kijowskiej organizacji NZPU. Jak pracowało się w tamtych latach w Związku bez znanych i prześladowanych Hryhorija Kocura i Mykoły Łukasza? — Było trochę inaczej. W 1983 roku, kiedy już tłumaczyłem z litewskiego i jeździłem do Wilna na festiwal „Poetycka wiosna”, wprowadzono mnie do Komisji przekładu artystycznego ZPU — jako zastępcę Dmytra Biłousa. Wkrótce przewodniczącym Kijowskiej organizacji został Iwan Dracz. Zastępcą u niego był Petro Osadczuk. I oto pewnego razu podchodzi on do mnie i „swata”: „Dla ożywienia pracy wymyśliliśmy gatunkowe stowarzyszenia twórcze. I oto chciałbym, żebyś stanął na czele Twórczego stowarzyszenia tłumaczy”. „Aha. Najlepsi tłumacze teraz poza Związkiem, a ty kieruj…” „Kieruj…” „Co, ktoś pozwoli wziąć do biura Łukasza, Kocura?” I wtedy usłyszałem to, czego nie spodziewałem się usłyszeć w tamtych czasach: „Bierz. Pracuj razem z nimi”. „No, skoro tak, to się zgadzam”. Zatem od samego założenia Twórczego stowarzyszenia tłumaczy Kijowskiej organizacji NZPU pracowaliśmy nie „bez”, a „z” Hryhorijem Kocurem i Mykołą Łukaszem — byli oni członkami naszego biura. Przychodzili nawet na zajęcia Warsztatu przekładu artystycznego, który stworzyłem przy stowarzyszeniu, występowali. Chciałem, żeby ten warsztat prowadził Hryhorij Porfyrowycz, ale on powiedział: „Wy prowadźcie, a ja będę występował”. Razem z Dmytrem Biłousem napisaliśmy apel do republikańskiej komisji przyjęć z żądaniem przywrócenia Mykoły Łukasza do Związku (wykluczony został 12 czerwca 1973 roku). 4 czerwca 1987 roku uchwałą prezydium zarządu ZPU Mykoła Łukasz został przywrócony do Związku Pisarzy. W 1988 roku został uhonorowany nagrodą imienia Maksyma Rylskiego. Wtedy też przeprowadziliśmy jego wieczór autorski. Jak walczyliśmy o przywrócenie do związku Hryhorija Porfyrowycza, pisał o tym Jurij Chorunżyj. — Tak oto wprowadzają nas w błąd współczesne pseudo-przekładoznawcze Rysunek jubilata jest symboliczny: chwila olśnienia, narodziny zamysłu chodne. Co robić? Zwołujemy biuro Twórczego stowarzyszenia. Mychajło Moskalenko wygłasza referat o twórczości Iwana Switłycznego, i przyjmujemy uchwałę: drukować jego utwory oryginalne i przekłady. Wyciąg z protokołu wysyłamy zarówno do „Dnipro”, jak i do „Barwinka”. Pojawiły się ważne publikacje. Imię stało się „przepustowe”… Przeprowadziliśmy „Dialogi literatur” ze wszystkimi republikańskimi związkami ówczesnego Związku, wysłuchiwaliśmy sprawozdań twórczych doświadczonych i młodych tłumaczy. W naszych dyskusjach, wieczorach autorskich brali udział Andrij Sodomora, Josyp Kobiw, Dmytro Pawłyczko, Iwan Dracz, Switłana Żołob, Marija Hablewycz, Ołeksandr Mokrowolśkyj, Jewhenija Kononenko, Hanna Małeć, Raisa Karahiezian, Jurij Lisniak, Jewhen Popowycz, Dmytro Pałamarczuk, Ołeksandr Bożko oraz wielu innych. — Przetłumaczył Pan ponad dwie dziesiątki książek z języka litewskiego, słowackiego, czeskiego, białoruskiego, łotewskiego. Tłumacz — niewolnik czy rywal pierwowzoru? I jak współistnieją twórczość translatorska i własna? — Jeszcze od lat szkolnych podejmowałem pewne próby przeszczepiania wierszy obcojęzycznych autorów na ukraiński grunt. Z tych prób poczułem, że to nie jest łatwe zajęcie, że trzeba mieć do niego gruntowne przygotowanie. Po pierwsze — znać języki obce, znać literaturę, kulturę i historię odpowiedniego narodu i — co najważniejsze: doskonale władać językiem ojczystym. Jak mawiał mój drogi krajan Jewhen Popowycz — całe życie uczyć się języka ojczystego. W latach sześćdziesiątych zafascynowałem się językami czeskim i sło- Halina Kyrpa i Dmytro Czerednyczenko — małżeństwo, które stworzyło wielotomową bibliotekę dla rodzinnej szkoły Prawie na każdej książce, która wychodzi na Litwie, czytamy: wydanie ujrzało światło dzienne przy wsparciu Ministerstwa Kultury, czego nie znajdziesz na naszych książkach. U nas jest inaczej: nabiegasz wsparcie — wyjdzie książka… Teraz w ogóle przeważnie nie wspominają tłumacza… (Nawet w tekstach reklamowych.) I nie boją się, że naruszają prawo autorskie. Zatem tłumaczenie częściej smuci, niż cieszy. Nierzadko też cierpi od elementarnego rajderstwa. — Co dzisiaj znajduje się na biurku i w laboratorium twórczym poety, tłumacza, redaktora i czytelnika Dmytra Czerednyczenki? — No, przede wszystkim, z dziesięć przetłumaczonych rękopisów książek leży w wydawnictwach i czeka na lepsze czasy. Trochę też leży w domu — gotowych, przetłumaczonych. A współczesna literatura litewska, powiedzmy, dla dzieci — jest wspaniała! Niektóre przyszłe książki — porywające, wysokiej jakości artystycznej, potrzebne naszemu czytelnikowi — na biurku czekają, kiedy odważę się je przetłumaczyć. Przygotowałem kilka rękopisów swoich utworów (i dla dzieci, i dla dorosłych) — i te spoglądają w stronę morza (choć może czekają na nie czytelnicy). Ależ trzeba powtarzać przewrotną frazę: mamy to, co mamy. I tutaj samych nadziei za mało! Redaguję, jak zawsze, nowe rękopisy radosyńców. Czytam literaturę światową (w najlepszych przekładach) i naszą. A jeszcze — badania Stepana Naływajki o interpretacji dawnych ukraińskich nazw, imion, nazwisk, rozprawy naszych naukowców o dulibii, Rosi, o hydronimach, toponimach, lubię czytać „mądre” słowniki… wackim. Uczyłem się. Próbowałem tłumaczyć. Światło dzienne ujrzały powieść Aleny Santarovej „Od wtorku do soboty” i w serii „Bajki narodów świata” — „Słowackie bajki ludowe”… A to pod koniec 1969 roku, idąc na urlop, wymyśliłem, żeby pojeździć po Krajach Nadbałtyckich i dalej — na Północ. Przyjechałem do Wilna, Kowna, a dalej już nie pojechałem — na zawsze zostałem w unikalnym morzu litewskiej kultury… I do dziś pracuję nad tym, żeby chlusnąć tej wysokiej kultury na nasze tereny… Przeważnie literatury dziecięcej. Nierzadko słychać to pytanie: „Tłumacz — niewolnik czy rywal?”. — Wybaczcie szablonowość… — A mnie się wydaje: kiedy jesteś duszą niewolnikiem, to we wszystkim będziesz niewolnikiem, a kiedy człowiekiem godnym, to wszystko, co robisz, będzie godne. Kiedy czytam „Grę szklanych paciorków” Hermanna Hessego w przekładzie Jewhena Popowycza czy „Ronję, córkę zbójnika” Astrid Lindgren w przekładzie Olhy Seniuk, to odnoszę wrażenie, że te utwory zostały napisane w języku ukraińskim. A jak współistnieją twórczość translatorska i własna? Bardzo prosto: translatorska inspiruje własną, a własna daje natchnienie do tłumaczenia. — Czym smuci i czym cieszy obecnie ukraińskie tłumaczenie? — Niestety, tłumacz jest dzisiaj zależny zarówno od koniunktury rynku, jak i od możliwości finansowych wydawcy. Ma on problem nie jak przetłumaczyć, a jak wydać, jak zdobyć gdzieś choćby jakiekolwiek wsparcie na wydanie przekładu. Choć i poszczególne zagraniczne fundacje czy instytuty, patrz, udzielają wsparcia tłumaczowi na wydanie ich literatury, ale te środki idą na koszty wydawnicze i tylko okruchy — na opłatę niezwykle ciężkiej pracy tłumacza. Rozmawiał Dmytro CZYSTIAK, „Litakcent”
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
