Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

«SZANUJMY SIĘ CHOCIAŻ W OSTATNIEJ CHWILI»

Слово Просвіти, №47 за 2010 рік

Lubow SNISAR, przewodnicząca fundacji charytatywnej Wołodymyra Zatuływitra “Uspokój, Panie, duszę nowo zmarłego Wadyma...” ...W żaden sposób nie dociera to do świadomości... Jeszcze 17 października Wadym Anatolijowycz Borodin występował w ukraińskim radiu “Kultura” ze wspomnieniami o swoim wieloletnim przyjacielu, poecie Wołodymyrze Zatuływitrze, a o świcie następnego dnia już go nie było. Nie ma wśród nas rozumnego, utalentowanego, radosnego, wesołego, słonecznego człowieka. Serce rozdziera ponura pustka. ...A dalej idą dni robocze i cały czas natrafiasz na sprawy, które robił Wadym Anatolijowycz i dwa razy trudniej teraz robić je samemu. I ciężko myśleć o sprawach, których już raczej nikt za niego nie zrobi... Osierocona została jego żona Ołena, dzieci, rodzina, jego buczacka chata, jak laleczka urządzona i przyozdobiona pomysłową ręką artysty, nie chata — muzeum. Wśród ludowych obrazów na ścianach chaty pozostały puste ramy: “Ja do nich domaluję Mamajów,” — całkiem niedawno mówił Wadym Anatolijowycz... Wadym Borodin urodził się w Fastowie w dużej, pięknej rodzinie. Ojciec Anatolij Wasylowycz, kandydat nauk fizyczno-technicznych, zajmował stanowisko głównego metalurga zakładu “Krasnyj Oktiabr”, mama, Izolda Mychajliwna, pracowała tam jako technolog, starszy brat Wasyl jest teraz znanym operatorem filmowym, a młodszy Wołodymyr — biznesmenem. Od dzieciństwa Wadym dobrze rysował, pasjonował się archeologią, podróżował z kolegami z klasy. Po szkole wstąpił do Kijowskiego Instytutu Artystycznego na wydział architektury. Po otrzymaniu dyplomu został zaproszony do pracy w Kijowgłównarchitekturze. Na stanowisku architekta rejonu leninowskiego zrobił wiele pożytecznych dla stolicy rzeczy, które możemy widzieć i teraz: rekonstrukcje centralnych ulic miasta, Pasażu, Narodowego Teatru Operowego itd. To on jako jeden z pierwszych zaczął rozbudowywać kijowskie mansardy, letnie ogródki, place zabaw. Dla rodzinnego Fastowa opracował perspektywiczną propozycję rekonstrukcji placu centralnego oraz Domu Kultury. Jest niemało obiektów z artystycznym wystrojem Wadyma Borodina. Jako artysta projektował książki w wydawnictwach “Mołod” oraz “Dnipro”. Próbował nawet swoich sił w przekładach literackich. Kolekcjonował muzykę klasyczną i dobrze się na niej znał. Jego ulubionym kompozytorem był Gieorgij Swiridow. Kiedyś dzwonię do niego i słyszę w słuchawce Bacha. “Wybacz, jesteś na koncercie?”. “Nie, w pracowni. Pracuję. To Kyryło podarował mi Koncerty brandenburskie. Pomaga myśleć”. Dużo czytał. W ostatnim czasie w rozmowach często cytował Mikołaja Bierdiajewa oraz Edmunda Husserla. Nie opuszczał znaczących wystaw artystycznych. Nie, Wadym nie był snobem. Przeciwnie, kochał ludzi, potrafił długo z zainteresowaniem rozmawiać z miejscowymi mieszkańcami. Mógł wsiąść na traktor i zaorać ogrody, albo zbudować chlew dla prosiąt, nasadzić kwiatów, ugotować smaczną zupę. Był bardzo gościnnym gospodarzem i całe lato przyjmował w Buczaku przyjaciół, obdarowując na pożegnanie grzybami, sokiem brzozowym, owocami, nalewkami... Architekta z niestandardowym myśleniem artystycznym, fantastycznymi rozwiązaniami przestrzennymi, głęboką wiedzą o sztuce ludowo-użytkowej Ukrainy oraz nienagannym gustem artystycznym często zapraszano także do budownictwa prywatnego nie tylko na Ukrainie, ale i w Europie Zachodniej. Lecz gdziekolwiek pracował i gdziekolwiek podróżował, serce jego zawsze było w samym środku Kaniowskich Gór: na Babiej Górze, w uroczysku Rożena, na górze Hrebineć, a może i przy Buczackim strumieniu czy na Kozackim szczycie, gdzie malował etiudy, oczekując na kuter. Jeszcze ze szkoły polubił Wadyk te gliniane góry Środkowego Naddnieprza, dosłownie napakowane warstwami kulturowymi dawnych osad kultury trypolskiej, scytyjskiej, zarubinieckiej, słowiańskiej, staroruskiej i późnośredniowiecznej. Jako uczeń i student spędzał wakacje w Buczaku na wykopaliskach archeologicznych. Niezwykle energiczny, żwawy chłopiec interesował się wszystkim i wzbogacał się wiedzą nie tylko z archeologii, słuchając opowieści znanych archeologów Je. W. Maksymowa oraz W. O. Petraszenko. Uczył się widzieć i słuchać przyrody. Kiedyś, już posiwiały, ale wciąż tak samo piękny i postawny mężczyzna, zimą znalazł w lesie dzikie koźlątko z uszkodzoną nóżką. Przyniósł do chaty, wyleczył, odkarmił do wiosny i wypuścił na wolność. Pewnie i z Wielkiego Muru Chińskiego, patrząc na Państwo Środka, widział swój Buczak i bolał nad nim duszą, bo ziemia ta jest na tyle piękna, na ile cierpiąca. Buczacki las jest przeorany okopami II wojny światowej, a na Kozackim szczycie znajduje się zbiorowa mogiła żołnierzy, którzy zginęli podczas szturmu Dniepru. Tysiące ich tu poległo, chociaż rozpoznano i utrwalono na obelisku jedynie 167 osób. Wielka kozacka wieś na 500 zagród z cerkwią i dwiema szkołami została w połowie zatopiona przez Kaniowskie “morze”. Z czasem wysiedlono i resztę, bo przystąpiono do budowy Kaniowskiej Elektrowni Szczytowo-Pompowej (KESP), dla polepszenia tych trzech procent ukraińskiej energii elektrycznej, którą produkuje Kaniowska Elektrownia Wodna. Ale w tym celu na ruchomych, młodych glinianych górach na wysokości 100 metrów nad poziomem Dniepru wciąż jeszcze mają zamiar zbudować sztuczne jezioro o powierzchni 100 hektarów, które mieści 18 mln metrów sześciennych wody, i mielić dnieprową wodę, to pompując ją w górę, to spuszczając z powrotem. Zaprawdę, “Przyczynowy świat i potopowy wiek, i tylko rzeki zaorane biedą...” Co z tej biednej fauny zostanie? Za to radioaktywne cząstki pójdą do studni okolicznych wsi! Taki wniosek wysnuli ekolodzy. Kiedy kierownictwo KESP (2008 r.) przeprowadzało przesłuchania dotyczące budowy, Rosjanin Wadym Borodin, jak prawdziwy kozak, jak patriota Ukrainy, jak państwowo myślący człowiek, zdecydowanie wystąpił przeciwko barbarzyńskiemu projektowi, który zakładał przyszłą katastrofę technogeniczną. Podniósł naukowców, ekologów, media — wszyscy dali projektowi negatywną ocenę. Prawdziwie wierzący chrześcijanin, Wadym Anatolijowycz przywołał na obronę ukochanego kraju Boże siły. Na wysokim brzegu na Kozackim szczycie, obok cmentarza, założył świątynię Opieki Najświętszej Bogurodzicy na wodzie — Pamięci Zatopionych Wsi. Planował przy cerkwi urządzić muzeum, gdzie przechowywane byłyby materiały o wsiach, które zniszczyły rękoma stworzone “morza”. Tak bardzo chciał przyozdobić i uczłowieczyć tę ziemię, przywrócić jej życie i kwitnienie, że kupił w Mlijewskiej szkółce 50 sadzonek jabłoni najlepszych odmian, i niedaleko od cerkwi, na terenie Memoriału Wołodymyra Zatulywitra, założył sad jabłoniowy, gdzie każde drzewko nosiło imię swojego ogrodnika — czy to znanego pisarza, czy artysty, czy akademika. I projekt Memoriału swojego długoletniego przyjaciela opracował sam. Ich przyjaźń trwała przez cały kijowski okres poety. A ostatnie dwa lata Wołodymyr Zatulywitr nawet przeprowadził się na stałe do Buczaka i tam został pochowany. Tutaj, w Buczaku, z pomocą Wadyma Anatolijowycza, jeszcze w 2003 roku założono Literacko-Memoriałowe Muzeum Wołodymyra Zatulywitra, którego dyrektorem był przez ostatnie osiem lat. Z jaką miłością wybierał on rzeźbione drewniane listwy do mocowania ekspozycji... Muzeum zostało spalone w 2004 roku przez nieznanych złoczyńców. Wtedy też Wadym Anatolijowycz zaproponował na muzeum swoje biuro, czyli biuro Towarzystwa Inicjatyw Twórczych (TIT) “BUCZAK”. Przed przedostatnią wiosną zła ręka znów nasłała ogień na muzeum, i tym razem budynek uratowali strażacy, a Wadym Anatolijowycz wynajął mistrzów i nie tylko odnowił budynek, ale też dobudował poddasze, dach pokrył gontem. Planował tej jesieni zakończyć prace budowlane, aby na dzień pamięci przyjaciela odnowić muzeum... Wierność przyjaźni nawet po śmierci poety — to wiele mówi o głębi ludzkiej duszy. Wołodymyr Iwanowycz zaś cenił przyjaciela za nieprzeciętny rozum, odwagę, wytrwałość i niespotykaną pracowitość. W jego twórczości są wiersze z dedykacją dla Wadyma Borodina i niemało poezji o ziemi kaniowskiej. Na Piąte Czytania Zatulywitrowskie Wadym Anatolijowycz z pomocą swoich przyjaciół, rzeźbiarza Mychajła Dmytriwa i artysty Wiktora Sołowjowa, wzniósł pomnik na grobie poety. Do Czytań Zatulywitrowskich zawsze odnosił się ze szczególną uwagą: sprzątał grób i posiadłość muzeum, troskliwie i z szacunkiem przyjmował gości. W jubileuszowym roku 65-lecia poety wznowił pracę centrum wydawniczego, założonego przez W. Zatulywitra jeszcze w 1996 r. “BUCZAK-IRIY” i z pomocą spółki z o.o. “Zadruga” wydał od razu trzy książki poezji przyjaciela, wykonując ich oprawę artystyczną: “Czwarty z tryptyku”, “Czasza ofiarna” (tytuł Wadyma Anatolijowycza) oraz “Nienapisane pejzaże” (napisana i ułożona przez poetę w Buczaku). W przedmowie od redaktorów pisze: “...przez Słowo na świat przyszedł człowiek. Słowo wynosi go do szczytów Wszechświata, a przez zdradę wobec niego – miażdży w otchłani niepamięci. Zapotrzebowaną sztafetę Słowa na ziemi przejęli Poeci. Oni są nosicielami jego ciała i krwi. W tym ich Czasza ofiarna, a nam — Czasza komunii”. Ogólnie, jako jeden z założycieli i dyrektor wykonawczy Literacko-Artystycznego Funduszu Charytatywnego Wołodymyra Zatulywitra, Wadym Borodin jest człowiekiem niezastąpionym... Pamiętam, jak przed przedostatnią zimą przyjechaliśmy na grób Zatulywitra w dniu jego Pamięci, 19 stycznia. Ksiądz odprawił mszę żałobną. Wspomnieliśmy. I Wadym zaprosił nas do Rożenej studni. Panowała malownicza śnieżna zima. Pod daszkiem studni powiewały ręczniki i chusty. Ksiądz, założywszy srebrne szaty, poświęcił studnię — to było pamiętne Święto Jordanu... Potencjał twórczy Wadyma Borodina był tak wysoki, że plany przepełniały go i wylewały się w piękne projekty. Jeszcze w latach 90., zebrawszy przyjaciół, utworzył on TIT “BUCZAK” i został jego pierwszym przewodniczącym. Wydzierżawili na 49 lat buczackie ziemie i zaczęli wcielać tutaj swój projekt “Wszystkie wieki”, bo w Buczaku jest “unikalna możliwość odtworzenia w naturze, w przyrod-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn