Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

«AUTOGRAFY WEDELA», czyli ODRODZENIE MUZYCZNEGO GENIUSZA

Слово Просвіти, №47 за 2010 рік

Artem Wedel (1767—1808) — wybitny ukraiński kompozytor, dyrygent, śpiewak i skrzypek. Uczył się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej do 1787 r., ukończył kurs nauczania do klasy filozofii, zdobył gruntowne wykształcenie humanistyczne i muzyczne. Właśnie podczas nauki w Mohylance Wedel zaczął komponować swoje pierwsze utwory muzyczne. Dyrygował chórem studenckim i orkiestrą, występował jako solista i skrzypek. Śpiewak z chóru, którym kierował Wedel w Akademii, opowiadał później (tekst ten zachował się w archiwach historycznych): „…był to piękny młodzieniec z oczami, które promieniowały światłem, miał delikatny głos, spokojny charakter i był niezwykle taktowny”. W 1788 r. został wysłany przez metropolitę kijowskiego i halickiego, protektora Akademii Kijowsko-Mohylańskiej S. Mysływskiego wraz z małoletnimi śpiewakami do Moskwy, gdzie kierował kapelami generała-gubernatora Moskwy Piotra Jeropkina, a po jego dymisji — Aleksandra Prozorowskiego. Kapele te pod względem poziomu artystycznego i znaczenia w imperium zajmowały wybitne miejsce zaraz po Nadwornej Kapeli Cesarskiej. Do kierowania nimi dobierano najróżniejszych muzyków. Zatem już wtedy talent Wedela był uznany przez kręgi muzyczne i zyskał wysoką ocenę”. Ale los okrutnie obszedł się z muzycznym geniuszem Wedela — jego utwory zakazano, a jego samego wysłano do domu wariatów. Jednak mimo ciężkich kolei losu, muzyka Wedela nie umarła. Nie znamy pełnego zakresu spuścizny muzycznej kompozytora. Dziś znanych jest około 80 utworów muzycznych Artema Wedela. Wśród nich koncert chóralny, sześć triów, w tym „Pokajania otwerzy my dweri”, dwie liturgie Jana Złotoustego, Wsienoszna i jeden kant świecki. Tradycje utalentowanego kompozytora kontynuuje obecnie narodowa akademicka kapela chóralna „Poczajna” Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. W szczególności jej założyciel i niezmienny kierownik — Ołeksandr Żyhun, zasłużony artysta Ukrainy. „Poczajna” już dawno ugruntowała swoją pozycję jako jeden z wiodących ukraińskich zespołów w dziedzinie muzyki akademickiej. Wśród jej osiągnięć jest wykonywanie zarówno świeckich, jak i duchowych utworów najlepszych ukraińskich kompozytorów ostatnich stuleci. Przy czym wiele z tych utworów właśnie „Poczajna” wykonała po raz pierwszy — i wykonała na najwyższym poziomie. Jednym z takich projektów są „Autografy Wedela”, które niedawno zostały zaprezentowane w różnych miastach Ukrainy i świata. Proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” wywiad z kierownikiem kapeli chóralnej „Poczajna” O. I. ŻYHUNEM. Ołeksandr Żyhun — Panie Ołeksandrze, zrobił Pan wiele, aby odkryć Artema Wedela na Ukrainie i na świecie. Czym właśnie ten kompozytor zdobył taką Pana przychylność? — Artem Wedel to unikalny talent światowego poziomu. Do 30. roku życia, mając niezwykle tragiczny los, napisał ponad 30 koncertów, a także wsienoszne, liturgie. Uderza to, jak precyzyjna była jego technika muzyczna. Najprawdopodobniej miało to miejsce dzięki środowisku, które uformowało się w tamtych czasach w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, wreszcie w Kijowie, i które wychowywało takich gigantów-kompozytorów. Nie możemy twierdzić, że Wedel miał jakiegoś jednego nauczyciela. Od dzieciństwa śpiewał w chórze. Już w wieku 18 lat zdobył dobre wykształcenie muzyczne. Obecnie Wedel jest znany światowej społeczności, ale znają go powierzchownie. Jeszcze kiedy w latach 60. wyszła książka Serhija Płaczyndy „Neopalema kupyna”, były tam krótkie informacje o Wedelu — i to uderzało nas wszystkich — i specjalistów, i przeciętnych czytelników. Pojawiało się pytanie: kimże jest Wedel, ten tajemniczy geniusz muzyki? Jego nuty znaleźć było po prostu niemożliwe, wszak przez 300 lat były zakazane. Teraz te czasy, na szczęście, minęły i dziś wiele utworów Wedela wydano, wyśpiewano, odnaleziono… Dziś Wedel stał się dla naszego chóru bardzo bliski. Wydaje mi się, że nie będzie przesadą powiedzieć, że Artem Wedel stał się jakby naszym współczesnym, naszym duchowym patronem. — Dziś pracuje Pan nad programem „Autografy Wedela”. Jak pojawił się pomysł tego projektu i na ile już udało się go zrealizować? — Kiedy robiliśmy program „Autografy Wedela”, to przede wszystkim opieraliśmy się na jego utworach autograficznych, czyli takich, które zostały zapisane własnoręcznie. My jako pierwsi zwróciliśmy uwagę na ten „Autograf”. Na szczęście w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej zachowała się partytura, która kiedyś „wychowała” wielu chórmistrzów i chórzystów, począwszy od XIX wieku do Koszycia, Stecenki, Petruszewicza, wreszcie wszystkich tych, którzy przeszli szkołę chóru w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Własnoręcznie przepisałem „Autograf” już w nowoczesnym kluczu („aranżacji”, jeśli chcecie) i zaczęliśmy go wykonywać. To było prawdziwe ukraińskie odkrycie w dziedzinie muzyki! Utwór odniósł ogromny sukces u słuchaczy! Jeszcze pod koniec lat 80. zrobiliśmy ekspertyzę pisma. Przygotowałem autografy, list i raport, które były w sprawie A. Wedela i mają charakter oficjalny. Na podstawie tych materiałów udowodniono, że „Autograf” rzeczywiście należy właśnie do Wedela. Dziś zrobiliśmy Liturgię i dwa koncerty chóralne. To niezwykle ciekawe utwory. W NaUKMA odbył się wieczór charytatywny, gdzie wszyscy chętni mieli okazję bliżej zapoznać się z Wedelem. Odbyło się pełne ducha i w czymś nawet naukowo-badawcze spotkanie, na którym obecni byli szanowani ukraińscy muzycy, pisarze, dziennikarze. Ten koncert — to odkrycie naszych kompozytorów, to coś, z czego możemy być dumni. Podobne wydarzenia świadczą o wysokiej kulturze dzisiejszej Mohylanki, wysokim estetycznym guście. — Oprócz Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, gdzie jeszcze prezentowaliście ten program? Czy udało się znaleźć miłośników sztuki Artema Wedela w innych regionach Ukrainy i świata? — Z tym koncertem jeździliśmy do Połtawy, gdzie występowaliśmy w Soborze Uspieńskim. Zebrało się bardzo wielu ludzi. Mamy pozytywne opinie w prasie i niemałe datki. Ten program pozostawił wspaniałe wrażenia zarówno u słuchaczy, jak i u wykonawców. Otrzymaliśmy podziękowania od biskupa krzemieńczucko-połtawskiego. Również koncertowaliśmy z tym programem we Włoszech, Czechach, Polsce, Austrii, gdzie odnieśliśmy niezwykły sukces. — Jak dziś powinniśmy rozumieć postać Artema Wedela? Kim on jest, w szczególności dla NaUKMA, dla Ukrainy w ogóle? — Ta osobowość jest niezwykle potrzebna Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Doświadczenie Artema Wedela świadczy, że wychować takiego kompozytora może tylko wielki naród, z wielką bazą naukową, kulturową i, w szczególności, muzyczną. Wedel — to naśladowca Dmytra Tuptała, Hryhorija Skoworody i wszystkich tych, którzy zajmowali się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej śpiewem duchowym. To ta osobowość, która daje prawo twierdzić, że Ukraina jest naznaczona wybitnymi postaciami, godnie docenianymi w Europie. Wreszcie, Wedel zaświadcza, że system edukacji w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej nie ustępował światowym tradycjom kulturowo-edukacyjnym i naukowym. Rozmawiała Olha IŻYK, studentka NaUKMA

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn