Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

«JEDNOSTRONNA» KONFERENCJA

Слово Просвіти, №47 за 2010 рік

Wymowny i haniebny fakt: czołowi profesorowie i akademicy Instytutu Filologii Ukraińskiej Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego L. I. Maćko, S. W. Szewczuk, jak i autor tych słów, nie uzyskali nawet prawa do wypowiedzi na uniwersytecie, któremu oddali całe życie: moderator akcji udzielał głosu według zasady „dwóch Rosjan — jeden Reznikowicz”. Wykładowcy i studenci uniwersytetu usłyszeli więc: niepoprawne i po prostu obraźliwe stwierdzenia w rodzaju „poszli na śmietnik” (o poprzednim prezydencie i rządzie); wyraz zdziwienia, że dla jakichś „nieoświeconych” Ukraińców „Jekatierina” nie jest „Wielką” (gościom nie zaszkodziłoby dowiedzieć się o miażdżącej ocenie jej postaci w ukraińskim folklorze pieśniarskim i u T. Szewczenki); twierdzenie, że prawdziwym wzorcem kulturowo-językowej harmonii może rzekomo służyć duet Sztepsela i Tarapunki; wyrazy oburzenia z powodu świętowania rocznicy bitwy pod Konotopem (jak wyraził się historyk z wykształcenia minister p. Tabacznik, w niej jeden oddział z 6 tysięcy szabel napadł na drugi, z 5 tysięcy, i przewrócił mu tabor) czy z powodu tego faktu, że na otwarciu ukraińskiej ekspozycji światowej wystawy w Szanghaju dla artefaktów trypolskich znaleziono paralelę w jakiejś chińskiej dawnej kulturze, w ogóle nie wspominając przy tym o wielkiej Rosji (gdzie stanowisk trypolskich, o ile nam wiadomo, jeszcze nie znaleziono). Padły, co prawda, i skromne uznania wkładu etnicznych Ukraińców w kulturę „starszego brata” — jednak w kontekście ciągłego podkreślania globalności rosyjskiej kultury (która jest jedną ze światowych, jak anglosaska, hiszpańsko-latynoamerykańska i jeszcze jakaś „chańska”) oraz niekonkurencyjności ukraińskiej. Taką kolekcję niemal anegdotycznych dziwactw można było zebrać podczas rozważań uczonych i nie tak bardzo uczonych mężów. Nie mniej interesującym okazało się końcowe oświadczenie tzw. konferencji, które proponowano przyjąć według tak „demokratycznej” zasady: kto nie powie, że jest „przeciw” — będzie uważany za będącego „za”. W pierwszym akapicie tego podsumowującego dokumentu za podstawę polityki humanitarnej poradzieckiej Ukrainy ogłoszono koncepcję (nieznanego autora) „pozytywnej dyskryminacji” ludności rosyjskojęzycznej, na którą rzekomo tylko i była skierowana cała potęga aparatu państwowego w ciągu ostatnich 20 lat (!) Pozostaje zapytać: jeśli rzeczywiście na Ukrainie tak się działo, to jak mogło się stać, że dzisiaj na Ukrainie, zgodnie z przewrotną statystyką oświadczenia, rzekomo 60% obywateli (a w jednym z wystąpień nazwano nawet 70% — czemu nie od razu sto!) posługuje się językiem rosyjskim? I czyż dzisiaj nikomu nie jest już wiadome, że Ukraina w ciągu ponad 250 lat przebywania pod carami, co patron uniwersytetu M. Drahomanow nazwał „straconym czasem”, oraz ponad siedemdziesięciu — pod kremlowskimi sekretarzami generalnymi stała się obiektem brutalnej i represyjnej rusyfikacji, podlegała drakońskiemu cyrkularzowi wałujewskiemu i zakazującemu ukazowi emskiemu (Wałujew: języka ukraińskiego „nie było, nie ma i być nie może”), wszelkim rządowo-administracyjnym prześladowaniom. razem z zachłannym pragnieniem jechania do „naszego, nie ich” — Rosjan — złotogłowego Kijowa) do potomka wołyńskiej szlachty F. Dostojewskiego, Ukraińca z pochodzenia A. Czechowa i in. Taka to w każdych czasach była siła odśrodkowa imperium, — Rosyjska wciągnęła na swoją orbitę i w połowie Tatara Żukowskiego, Szkotów z rodu M. Lermontowa i J. de Balmaine’a, Włocha K. Briułłowa, poetę niemieckiego rodowodu A. Feta oraz innych, nie ma im liczby. Ale dzisiaj wystawiać na serio za przykład Ukraińcom „potomka Etiopa” Puszkina czy Tatara — Karamzina, którzy wlali się bez reszty w morze rosyjskiej kultury — czyż to nie jawny anachronizm? Co więcej, jak pisał J. Małaniuk, Ukrainie jednak nie jest pisane na wieki zamrzeć kałużą Rosji. Ukraińcy mają inspirujące inne, swoje przykłady, o których na „konferencji” wspomniane nie zostało, — wchodzenie w ukraińskie piśmiennictwo potomków hiszpańskiego rodu hrabiowskiego Nataleny Korolewej, francuskiego szlacheckiego Oksany Laturynskiej czy też potomka dynastii Habsburgów — Wilhelma von Habsburga, który stał się ukraińskim poetą Wasylem Wyszywanym i bojownikiem o wolność przybranej Ojczyzny w stopniu pułkownika Strzelców Siczowych (zamęczony przez czekistów). Swego czasu, odkrywając dla siebie istnienie wysokiej kultury nieznanego dotąd Europie wielomilionowego narodu z jej rdzenia, norweski laureat Nagrody Nobla Bjørnstjerne Bjørnson zareagował na to słowami radości i serdecznej pociechy. Jednak pragnienia uczestników konferencji zapoznania się z takimi faktami recepcji ukraińskiej ponad tysiącletniej literatury, kultury na świecie, fenomenem jej wpływu na inne — podczas wystąpień zauważyć nie było można. Nie nawiązały się dyskusje i skrajnie potrzebny parytetowy dialog o wspólnym i różnym w historii, tradycjach, sztuce dwóch narodów, wreszcie o wspólnych w obu krajach dotkliwych problemach społecznych — moralnego upadku obywateli, zaśmiecania języka ukraińskiego i rosyjskiego, dehumanitaryzacji edukacji itp. Kiedy zaś znany literat z Rosji, autor wielu opowiadań i powieści, redaktor „Litieraturnoj Gaziety” J. Polakow słusznie stwierdził nieżywotność państwa, opartego na dwóch społeczeństwach, językach, kulturach (na co wykładowcy i studenci zareagowali oklaskami) — inni rosyjscy uczestnicy oraz D. Babajew zawzięcie po- Zdjęcie Olesia Dmytrenki zaczęli wzywać nierozważnego mówcę do “jednomyślności”. Zdziwienie i opór każdego inteligentnego człowieka, obeznanego z historią swojego kraju, niesfałszowaną według radzieckich modeli, mogą wywołać takie unifikatorsko-upraszczające przeszłość postulaty z oświadczenia: narody ukraiński, rosyjski i białoruski wiekami rzekomo tworzyły “jedyny ruski” prawosławny naród, jakiś “superetnos” (?!) Nie mówiąc już o zamianie pojęć “Kijowska Ruś” i Rosja, zapytajmy autorów tekstu: gdzie w tej historycznej retrospektywie podziali się ukraińscy, białoruscy grekokatolicy i katolicy, liczni i wpływowi w XVI—XVII w. protestanci, wreszcie “sztunda”, jak pisał M. Drahomanow? I dlaczego nie wspomniano o pozbawieniu tych samych Białorusinów czy Wołynian “wiary ojców”, gwałtownym przymuszaniu ich do rosyjskiego prawosławia, którego bizantynizm krytykował T. Szewczenko? W tym kontekście niektóre ideologiczno-polityczne koncepty oświadczenia przypominają poszukiwania czarnego kota w ciemnym pokoju, gdzie go nie ma, jak choćby określone zadanie “nie dopuścić do kulturowego, mentalnego podziału narodu” — tego rzekomo jednego, “ruskiego”. W rzeczywistości zaś kardynalne różnice między Ukraińcami a Rosjanami naświetlili jeszcze M. Kostomarow, ukraiński i rosyjski pisarz D. Mordoweć, I. Franko i cały szereg innych obiektywnych naukowców (w formie artystycznej uczynili to, na przykład, Iwan Neczuj-Łewycki w “Chmurach”, Łesia Ukrainka w “Bojaryni”, Jurij Łypa w powieści “Kozacy w Moskwii”, O. Konyski, B. Hrinczenko i wielu innych). Jeśli rosyjskojęzycznym czytelnikom trudno uwierzyć w te różnice choćby częściowo, rzetelnie pojmując język tych autorów, a także ukraińskich książek P. Sztepy, “Kraina Moksel” W. Bielinskiego czy “Mentalność hordy” Je. Hucała (bo z jakiegoś powodu pisał kiedyś rosyjski uczony Grecz o języku Ukraińców jako “dialekcie …polskiego”), to antropologiczne różnice między narodami-sąsiadami odkrywają prace rosyjskiej uczonej Tatiany Aleksiejewej, jak i współczesnego kijowskiego uczonego Ol. Szewczenki. I ta mentalna, kulturowa różnica, naszym zdaniem, normalnie powinna czynić dwa narody jeszcze ciekawszymi dla siebie nawzajem. Zamiast tego unifikacyjne oświadczenie tendencyjnie twierdzi: jeszcze dzisiaj Rosjanie, Białorusini i Ukraińcy rzekomo różnią się między sobą nie bardziej niż Bawarczyk od Prusaka w XIX wieku. Naturalnym humanistycznym jednoczycielem “superetnosu, podzielonego granicami państwowymi”, oczywiście, ogłasza się wyłącznie język rosyjski i kulturę, która rzekomo do dziś łączy wszystkie “narody zamieszkujące poradziecką przestrzeń — dawną terytorium Imperium Rosyjskiego i ZSRR” (cytat z konferencyjnej odezwy na portalu uniwersytetu). W wymarzonym przez jej autorów dokumencie bezgraniczno-państwowej “jedności” ukraińskiemu, jak nietrudno się domyślić, przypisano rolę… języka lokalnego czy wręcz dialektu! Więc czemu, właściwie, się dziwić, kiedy i “swój” naród tatarski jeden z rosyjskich uczestników nazwał “niepaństwowotwórczym” — tak, jakby nie występował on jako podmiot Federacji Rosyjskiej i nie miał w niej swojego prezydenta. Jednym słowem, miękko ścielą, ale twardo będzie się spało. Ukraina ma już bardzo długie i pouczające doświadczenie życia w “zjednoczeniu” — kiedy ją wiekami przekształcano, według słów wybitnego historyka Ja. Daszkewycza, “nie po prostu w Małorosję, a w kolonię i zdenacjonalizowaną rosyjską jednostkę administracyjną” ze wszystkimi dalekosiężnymi skutkami, które stąd wynikają, od “prac katorżniczych” do represji, lingwocydu i holokaustu XX wieku. Dlatego też wycierpianą historiozoficzną mądrością brzmią i dziś dla Ukraińców słowa Łesi Ukrainki o tym, że nie warto “żadnemu obcemu carowi się kłaniać” (list w ZSRR nie był drukowany), samowystarczalna uwaga genialnego Tarasa Szewczenki (“A na Moskali nie zważajcie. U nich naród i słowo, i u nas naród i słowo”) albo i uogólnienie I. Franki o zasadach międzypaństwowych stosunków narodów-sąsiadów. Poematem “Na Świętojurskiej górze” ukraiński Mojżesz podkreślił: narodom ze skomplikowaną wspólną przeszłością należy 100 lub 200 lat po rozpadzie imperium pożyć osobno we własnych państwach. Kiedy zagoją się rany w sercach, a wszystkie krzywdy i kłótnie pójdą w niepamięć, kiedy zbierze się skarb nowy “zgodnych działań, wspólnych zmagań i wzajemnej miłości”, a każdy naród zapanuje u siebie, stając się “rozumem mocnym”, — oto wtedy dopiero “czas nadejdzie o jednoczeniu mówić”. Te nietrywialne prawdy rozumieją i podzielają ukraińscy filolodzy, obiektywni historycy i kulturoznawcy, wreszcie studencka młodzież Ukrainy. Praktycznie w pełnym składzie zapisali się na listę protestu przeciwko uchwale wspomnianej konferencji 26 studentów Instytutu Filologii Obcej Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa, którzy wysiedzieli posiedzenie, obecni na nim wykładowcy, a także 86 magistrantów Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, którzy zapoznali się z dokumentem (operujemy tylko znanymi nam rzetelnymi liczbami). Po dniu, kiedy ucichła fala telefonów z sakramentalnym pytaniem “Co tam u was na uniwersytecie takiego się stało?” od uniwersyteckich kolegów i nauczycieli szkolnych, media nagłośniły nowinę: teraz podręczniki z historii Ukrainy, a tam, najwyraźniej, i ojczystego języka, literatury będą nam pisać Rosjanie, Litwini, Polacy, nawet Turcy (“Niemiec powie: — Wy Mongołowie. — Mongołowie! Mongołowie!…”). Tak Ministerstwo “zjednoczonymi” wysiłkami planuje odebrać pokoleniu ukraińskich studentów prawdę historyczną, dopiero niedawno im zwróconą… Wołodymyr POHREBENNYK, doktor nauk filologicznych, profesor, a także solidarni z tym artykułem dyrektor Instytutu Filologii Ukraińskiej profesor A. W. WYSOCKI, kierownicy katedr instytutu, wykładowcy i studenci 16 listopada w murach Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa odbyła się tak zwana międzynarodowa konferencja “Ukraińsko-rosyjska przestrzeń kulturowo-językowa: od konfrontacji do jedności”. Wśród jej uczestników zauważono: niemałą delegację z Federacji Rosyjskiej (politologów, pisarzy i urzędników państwowych, redaktorów i komentatorów czasopism, znanych artystów, takich jak W. Łanowoj), a ze strony ukraińskiej — urzędujących ministrów A. Tołstouchowa i D. Tabacznyka, artystów M. Reznykowycza i D. Babajewa, akademika P. Tołoczkę, polityka Je. Filindasza i in., a także kierownictwo wspomnianego uniwersytetu, część jego profesorów i studentów, dziennikarzy telewizyjnych z kanałów STB i TВі.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn