Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

JAK ŻYJESZ, „KRYMSKA SWITŁYCE”?

Слово Просвіти, №47 за 2011 рік

Wiktor CHOMENKO, Krym. Wydawanie „Krymskiej Switłyci” wznowiono na Dzień Niepodległości, po półtorarocznej przerwie. Czasopismo wskrzesili wysiłkiem jego czytelników oraz redaktora naczelnego — zasłużonego dziennikarza Ukrainy Wiktora Kaczuły. Ich żądania przywrócenia gazety w końcu usłyszeli także stołeczni urzędnicy, rękami których oraz „grupy życzliwych” (którzy dzisiaj nie chcą afiszować swoich nazwisk) ten amulet ukraińskiego słowa na półwyspie został zniszczony. Wszystkie mechanizmy dostarczania gazety zostały zrujnowane, wykreślono ją z katalogu prenumeraty, wyrzucono z krymskiego systemu „Sojuzdruku”, na nowo trzeba było szukać kontaktów z „Ukrposztą”. Dlatego opóźnień w otrzymywaniu gazety uniknąć się jeszcze nie udało. Przecież czasopismo do tej pory drukuje się nie w Symferopolu, jak było przed wymuszoną przerwą, a w Kijowie, skąd jest adresowane do skrzynek pocztowych tysiąca byłych prenumeratorów — właśnie tylu ich pozostawało według stanu na drugie półrocze ubiegłego roku. Odrodzona gazeta obecnie trafia pocztą do czytelników jako spłata długów wobec prenumeratorów. (Na początek 2010 roku nakład wynosił ponad trzy tysiące egzemplarzy, z nich około 2400 prenumeraty, reszta — sprzedaż detaliczna). „SWITŁYCE” DO CIEMNICY? Zwolnienie pod koniec grudnia 2009 roku przez ówczesnego ministra kultury Ukrainy Wasyla Wowkuna redaktora naczelnego Wiktora Kaczuły „za złośliwe niewykonywanie rozkazów i poleceń…” (a pozbawiać stanowiska wygnańca przybyła z Kijowa cała brygada na czele z wiceministrem kultury Jakowyną) stało się niespodziewanym ciosem dla ukraińskiej społeczności półwyspu i wywołało prawdziwy skandal polityczny. Zaczyna się szalona presja na usuniętego redaktora naczelnego, aby on… jeszcze napisał oświadczenie z własnej woli. „Ratownicy” czasopisma rozumieli, że postąpili nielegalnie i niesprawiedliwie, więc w sądzie Kaczuła ma wszelkie szanse udowodnić ich nieprawość. Jeszcze nie było mechanizmu likwidacji redakcji, przeniesienia jej z półwyspu i odrodzenia w Kijowie, a już wyznaczono nowego redaktora naczelnego (przy prawomocnym, kiedy jeszcze trwał proces sądowy). Dla zniszczenia gazety i ukorzenia jej kierownika zainicjowano zwrócenie się do Prokuratora Generalnego Ukrainy W. Medwedka z zapytaniem poselskim W. Kowala (deputowanego z RUCHu, któremu „Switłycia” powinna być rodzoną siostrą, a jej szef — pobratymcem!). Wnioskodawca żądał ochrony… przed redaktorem naczelnym „Switłyci” i zespołem przez niego uformowanym. A niezdolność do ułożenia wydawania gazety „ratownicy” tłumaczyli tym, że W. Kaczuła rzekomo przeszkadzał w tym (!) Czy nie była to presja na sąd? Niegodzący się z decyzjami kijowskiego kierownictwa zwolniony złożył pozew do sądu, aby udowodnić swoją rację. To samo ze swojej strony w tym samym sądzie należało zrobić „ratownikom” gazety. Ale poczucie nieprawości było u nich na tyle wyraźne, że bali się: nie zdołają udowodnić tam niczego. To, ostatecznie, i stało się. Prokuratura Generalna operatywnie zareagowała na sygnał posła Kowala i grupy „towarzyszy”, którzy w ten sposób zamierzali wpłynąć na sąd i Kaczułę. Na oczernienie jego imienia została zorganizowana także system negatywnych publikacji. Internet zaroił się od oszczerstw, od których żona i córka Kaczuły płaczą, a on siwieje. Nawiasem mówiąc, kiedy „reformatorzy” w pośpiechu łamali latami ustawioną strukturę wydawniczą, nawet nie pomyśleli, a jak będą wydawać już opłacone we wszystkich krymskich szkołach „Dżerełce” — dodatek do „Switłyci”, który stał się interaktywnym mostkiem do młodego czytelnika, tworzył się rękami dzieci, był wypełniony intelektualnymi grami, konkursowymi akcjami. Switłyczanie uczniom-zwycięzcom gazetowych konkursów przez wszystkie lata wręczyli półtora tuzina komputerów, stali się przyjaciółmi uczniów wielu placówek oświatowych, gdzie siali ukraińską informację w już przygotowany grunt. …W końcu W. Kaczuła wygrał wszystkie sądy. Żadnej kramoli w jego działaniach nie znaleziono. Wytrzymał kilka prokuratorskich kontroli. Właśnie z tym pytaniem przychodzą do naszej redakcji listy. Ludzi niepokoi los siostry „Słowa Proświty” na krymskim półwyspie — ulubionego przez wielu jedynego tutaj ukraińskojęzycznego tygodnika kulturoznawczego, który 19 lat z rzędu przychodził do domów nieobojętnych na byt na swojej ziemi ojczystego języka i kultury czytelników, dopóki gazeta na długo nie przerwała swojego wydawania. Dlaczego? Jak to się stało? Z czyjej winy? Czy odradza się „Switłycia”? O tym notatki krymskiego dziennikarza Wiktora Chomenki. żadna z nich nie znalazła najmniejszych znamion przestępstwa w jego działaniach, żadnego niecelowego wykorzystania czy przywłaszczenia środków, ponieważ z pieniędzmi budżetowymi w ogóle nie pracował. Ustalono, że sumy, które redakcji udawało się zarobić na sprzedaży gazety, reklamie i dzięki dobrowolnym datkom, szły na tworzenie i poprawę warunków pracy, samofinansowanie funkcjonowania redakcji, co pomagało czasopismu istnieć, wspierało je i czyniło bardziej niezależnym. Prokuratura to dostrzegła, sprawdzając rachunki. Sąd przywrócił Wiktora Kaczulę na stanowisko redaktora naczelnego pod koniec ubiegłego roku. Zebrał on ludzi pod drzwiami opieczętowanego pomieszczenia, aby przeprowadzić pierwsze po pogromie planowanie. Zachęcił do wydawania gazety nie dla pieniędzy, a z poczucia obowiązku i sumienia. Nie dają jej wydrukować — jest Internet. Wydali prawie 30 numerów w wydrukach z drukarki i w Internecie. W każdy piątek wysyłali elektroniczne wersje tych czasopism do Wydawnictwa Gazetowo-Czasopiśmienniczego w Kijowie z propozycją do wydawcy, by drukował gazetę. Mówiąc: macie umowy z drukarniami, pocztą, Sojuzdrukiem itd. Jesteście zobowiązani stworzone przez zespół treści powielać i rozpowszechniać wśród czytelników, którzy za to zapłacili i zrezygnowali z tej gazety, którą próbowano im narzucić. Zachowała się strona internetowa redakcji, na którą pseudoreformatorzy nie zdążyli nałożyć łapy. Stała się ona tubą prawdziwej „Switłyci”. Przez cały czas rozliczeń w sądach „Internet-Switłyca” stała się sztabem, gdzie czytelnicy znajdowali zniesławionego redaktora i siebie nawzajem, drukowali oświadczenia-apele i przesyłali je do struktur władzy. Tak zapewniono ciągłość życia gazety w surowych warunkach przetrwania. Ta karta krajowego dziennikarstwa powinna pozostać w pamięci współczesnych i potomnych. A w lipcu bieżącego roku wysiłkami nowego kierownictwa Państwowego Wydawnictwa Gazetowo-Czasopiśmienniczego Ministerstwa Kultury udało się odblokować pomieszczenie redakcji gazety, które przez 10 miesięcy było opieczętowane za długi. Dopóki w Kijowie nie zmieniło się już trzecie kierownictwo oficjalnego wydawcy czasopisma — Wydawnictwa Gazetowo-Czasopiśmienniczego Ministerstwa Kultury. Dopóki do kierownictwa nie przyszła córka Ołeksandra Iwanowycza Biłasza, Ołesia Biłasz, ze swoim profesjonalnym zespołem. Z wdzięcznością wspominają w Symferopolu także zastępcę dyrektora WGC Wiktora Pasaka, który pomagał zdejmować plomby z drzwi i odblokowywać redakcję. Wszyscy czytelnicy wiedzą teraz, komu dziękować za odrodzenie „Switłyci”. A postawa obywatelska tysięcy Krymczan, zrozumienie sytuacji przez urzędników dają szansę „Krymskiej Switłyci” ponownie stać się centrum ukraińskiego życia na półwyspie, gdzie Ukraińcy są mniejszością etniczną. Kiedy otwarto redakcję — przerazili się: telefony i Internet odcięte, wszystkie komputery rozebrane, najpotężniejszy z nich, na którym operacyjnie obrabiano gazetę, robiono skład, poprzednie kierownictwo wywiozło do Kijowa, gdzie ślad po nim zaginął do dziś. Z tego, co zostało, własnoręcznie złożyli centrum wydawnicze, zaczęli pracować w normalnym rytmie. Na redaktorskim stole została sterta nieotwartych listów. Zaczęli je czytać i zrozumieli, dlaczego pozostały nieotwarte — ludzie tymi listami walczyli o swoją „Switłycę”. Oto tylko kilka cytatów: „...„Krymska Switłyca” duchem była identyczna z ukraińskim charakterem, tolerancyjna wobec oponentów, ale jeśli trzeba, to i ofensywna w ideologii. I taką ją prenumerowaliśmy. Ale „rodzimi urzędnicy” naruszyli naszą umowę i obywatelskie prawo do wyboru gazety. Podsunęli jakieś obrazki, ideę wyrzeczenia się ukraińskości, masowe mieszanie etnosów”. „Switłyca” stała się duszą Ukraińców nie tylko Krymu. A tę duszę jakaś nieczysta siła wydała. Tę — naszą — prenumerowałem do końca roku, wierzyłem w jej czystość i nieprzekupność, niosłem ostatnie kopiejki ze swojej emerytury dla jej ratowania”. „...Jeśli wam, reorganizatorom, zostało choć trochę sumienia, naprawcie to, co nieudolnie narobiliście. My nie oceniamy waszej kredowej zimnej gazety, bo może i ona komuś jest potrzebna, a nam zwróćcie naszą ulubioną i szanowaną”. „...Błyszczące obrazki nie są nam potrzebne. Ci ludzie z naszej „Switłyci” zdążali wszystko i wszystko robili, żebyśmy na czas otrzymywali naszą gazetę. Daj im Boże zdrowie, oni myśleli o nas”. „...Odnośnie wydania zamiennika, zaproponowanego zamiast naszej „Switłyci”, można powiedzieć, że została tylko nazwa gazety. Papier lepszy, oprawa jaśniejsza, ale treść, treść — zniknęła dusza gazety. Wątpliwe, by ktoś prenumerował gazetę dla tych kilku linijek streszczenia artykułów w innych językach. Przecież rosyjskojęzycznych gazet i tak jest za dużo, jak to mówią, choćbyś chciał tamę budował, i krymskotatarskie są na Krymie, więc czyż nie ma prawa do pełnowartościowego istnienia gazeta w języku ukraińskim? Być może to było ostatecznym losem „Switłyci”: stopniowe zmniejszanie kręgu czytelników i w końcu zaplanowane całkowite zniszczenie? Nie dopuśćcie do tego”. GRANIE SŁOWA Wiktor Kaczula zaznacza: „Trzeba nieść dalej to prawdziwe Słowo, które było na początku i od którego wszystko się zaczyna. Wszystko sprawdza się w czasie i przez czas. „Switłyca” do swojego prawdziwego Słowa, które jest odbierane, szanowane, któremu ufają czytelnicy, szła przez wszystkie lata z poświęceniem i uczciwie. Ludzie nawet po „czarnym pasie” niewychodzenia czasopisma pamiętają to Słowo, właśnie jego proszą i żądają przywrócenia w swoich apelach. Argumentują żądania tym, że zamawiali i w końcu płacili środki właśnie za taki wykład, napełnienie, dialog. Switłyczanie, wyszukując to Słowo, wzięli je od ludzi, od narodu, od czytelników, którzy zobaczyli możliwość właśnie w tej gazecie, by się wypowiedzieć, być usłyszanym, znaleźć ludzi o podobnych poglądach, spróbować odnaleźć prawdę na stronach gazety. Słowo „Krymskiej Switłyci” opiera się przede wszystkim na zaufaniu czytelników i możliwości, by sami to Słowo, stanowisko, zamiary wypowiadali. Gazeta od samego początku jej założenia była tubą, podobnej której na Krymie więcej nie ma. Jej zabrakło w czasach niszczenia czasopisma. Nie zapytano czytelników, czy będzie wam wygodnie, gdy gazeta będzie drukowana w Kijowie, będzie przychodzić pół tygodnia później? Jeśli znikną rubryki „Krymski Majdan”, czysto switłyczańskie akcje gazetowe, których dotąd żaden z krymskich i w ogóle ogólnoukraińskich czasopism nie powtórzył, interaktywne działania, które i gazetę popularyzują, i aktywizują propagandę naszej duchowości? „Switłyca” trzymała rękę na pulsie chórów, śpiewaków-amatorów półwyspu. Takiego duchowego, twórczego uniesienia, jak po pojawieniu się konkursów piosenki, dawno nie było. Więc jest

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn