Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

«MOJE LATA — TO NIE TOCZYKULAK…»

Слово Просвіти, №47 за 2011 рік

Oleksandr BAKUMENKO Ukraińska wieś zawsze była hojna w twórczość pieśniarską. Taką kołyską, takim duchowym źródłem dla Mykoły Fedorowycza Syngajiwskiego było jego rodzinne Szatryszcze na Korostenszczyźnie. Tam, w wielodzietnej rodzinie rolników, 12 listopada 1936 roku urodził się przyszły pisarz. Dawny chutor Syngaji, którego skrajna chata przylegała niegdyś do wsi Szatryszcze, ze wszystkich stron otulonej gęstymi lasami, stał się dla Mykoły najdroższym zakątkiem na ziemi. Z czasem wszystkie przyległe do wsi chutory wlały się w Szatryszcze. Tutaj, w rodzinie Syngajiwskich, gdzie dorastało dwanaścioro dzieci, Mykoła poznał wszystkie dziecięce niedole. Zwłaszcza podczas wojny. Pożary, życie w ziemiankach, ukrywanie się w piwnicach, w nieprzebytych lasach malińskich. Na całe życie zapamiętał przerażający przypadek, gdy w opuszczonej piwnicy, na obrzeżach Korostenia, niemiecki żołnierz znalazł ich kryjówkę, ale widząc kobietę z gromadką dzieci, nie zaczął strzelać. Gdyby faszyści dowiedzieli się, że ojciec tych dzieci, Fedir Syngajiwski, partyzantuje w oddziałach Saburowa i Kowpaka, to nikogo by nie oszczędzili. (Nawiasem mówiąc, w książce „Od Putywla do Karpat” Sydir Kowpak pisał o męstwie partyzanta Fedora Syngajiwskiego.) Jak wiele dzieci wojny, Mykoła Fedorowycz ma swoją pamięć serca: Moje lata — to nie toczykulak, // One w życiu zostawiły dobry ślad. // Ty po imieniu wspomnij je, losie, — // Jak chleb duchowy i chleb powszedni. „Zaraz po wojnie — opowiada poeta — stawaliśmy się starsi w rodzinie i własnymi odciskami odczuliśmy wszystkie trudności odbudowy zniszczonego przez faszystów gospodarstwa”. Początkowo pracował w kołchozie, później — na budowach Krzywego Rogu. Z ciężkiej rolniczej pracy, od ojczystej ziemi wiejski chłopak nabierał sił i duchowego natchnienia. Wtedy też stała się dla Mykoły Fedorowycza pierwszym przyczastiem, tym żywiołem, który i dziś wiruje w jego duszy, ukraińska pieśń. Ona od dzieciństwa zachwyciła młodzieńca. Kiedyś na wszystkich wiejskich zabawach był harmonistą. Mykoła Fedorowycz do dziś wspomina, jak mu w dzieciństwie za tę harmonię oberwało się od ojca. A było to tak. W ich stodole osiedlili się na nocleg radzieccy żołnierze i jeden z nich po prostu cuda wyczyniał na harmonii. Do żołnierskiej muzyki zbiegała się cała wieś, a Mykoła od tego harmonisty nie odchodził ani na krok. Po ósmej klasie, na wakacjach, za zarobione pieniądze, nie pytając ojca o zgodę, kupił sobie harmonię zamiast nowych spodni do szkoły. Rozgniewany ojciec tak wymalował synowi miękkie miejsce, że ten nie mógł usiąść przez kilka dni. Ale najważniejsze, cieszył się chłopak, że ojciec nie rozbił jego drogocennej harmonii. W domu u Mykoły Fedorowycza są teraz dwie harmonie: ta pierwsza, „ojcowska”, i całkiem jeszcze nowiutka. Sąsiedzi mówią, że wcześniej słyszeli, jak Mykoła Fedorowycz wylewał duszę na harmonii. A po tragicznej śmierci 33-letniego syna Jarosława już cztery lata nie brał instrumentu do rąk. Przez 55 lat twórczej działalności poeta marzył, by samemu tworzyć pieśni. W życiu rzadko udaje się artystom już od pierwszych utworów osiągnąć sukces. A u Mykoły Syngajiwskiego jego „Czornobrywci” od razu stały się szczęśliwą rękojmią całej dalszej twórczości. Z jaką rozkoszą i dziś słucha się pieśni wybitnych artystów starszego pokolenia, poetów i kompozytorów: Platona Majborody i Andrija Malyszki, Dmytra Łucenki i Ihora Szamo, Mychajła Tkacza i Stepana Sabodasza, Dmytra Pawłyczki i Ołeksandra Biłasza, a wśród nich i „Czornobrywci” Mykoły Syngajiwskiego — pieśń, którą poeta napisał w wieku 23 lat razem z kompozytorem Wołodymyrem Wermenyczem. Głównym współautorem i pierwszym wykonawcą tej pieśni stał się wybitny śpiewak Kostiantyn Ohnewyj, któremu w sierpniu 1960 roku Wołodymyr Wermenycz zaproponował partyturę swojej nowej pieśni do wierszy Mykoły Syngajiwskiego. Mykoła Fedorowycz wspomina: kiedy Ohnewyj wykonał „Czornobrywci” — sala zamarła i dopiero po kilku sekundach wybuchła szквалом oklasków. Wtedy on, jeszcze całkiem młody, musiał wchodzić na scenę razem z Wermenyczem i po raz pierwszy poczuć wdzięczność słuchaczy za swój utwór. W ślad za Kostiantynem Ohnewym pieśń podchwycili Dmytro Hnatiuk, czarujące trio dziewcząt z chóru H. Werowki na czele z Niną Matwijenko. Pieśń zaśpiewali w Rosji, na Białorusi, w Azerbejdżanie, w Bułgarii. Nowych intonacji dodali do niej wykonawcy z Kanady Darka i Sławko, a także niezapomniana Kwitka Cisyk. Przez pół wieku w dorobku twórczym Syngajiwskiego nalicza się prawie 500 pieśni, napisanych ze znanymi ukraińskimi kompozytorami, w szczególności z Kłymentijem Dominczynem, Ihorem Szamo, Witalijem i Arkadijem Filipenkami, Wasylem Wołoszczukiem, Ołeksandrem Zujewem, Leonidem Popernackim, Olesiem Koladą. A pierwszą pieśń poeta stworzył do muzyki Arkadija Filipenki jeszcze jako student. Za swoją twórczość pieśniarską Mykoła Syngajiwski został uhonorowany tytułem zasłużonego działacza sztuk Ukrainy. Wiem, poecie do dziś jest niezmiernie miło, że z wielu jego pieśni właśnie „Czornobrywci” znalazły drogę do ludzkich serc. Ten utwór stał się teraz pieśnią-requiem nie tylko dla jego matki Uliany Andrijiwny, a Olga Andrijiwna również nie wróciła z frontu. Dziś, wspominając matkę, poeta mówi: „Odkąd sięgam pamięcią, matka nigdy nie siadała. Od rana do zmierzchu w ciągłych troskach. Kiedy była już bardzo zmęczona, szła do ogródka i zajmowała się swoimi kwiatami, które cieszyły jej oko wszystkimi barwami tęczy. Najbardziej z jakiegoś powodu kochała aksamitki. Był nimi obsadzony niemal cały nasz ogród. Zresztą, gdzieś czytałem, że to typowo ukraiński kwiat. I rzeczywiście widziałem aksamitki z rodzinnych stron w obcym kraju — Turcji. Mówią, że kiedyś przywiozły je tam w tobołkach nasze branki. Widziałem na Cyprze. Widziałem cały trawnik aksamitek w Paryżu. I za każdym razem stawała mi przed oczami moja stara mama, która przeżyła na tej świętej ziemi dziewięćdziesiąt trzy lata. Na kilka lat przed śmiercią na zimę przeprowadzała się do córki, mojej młodszej siostry. Jak tylko robiło się cieplej, nieodmiennie wyrywała się do rodzinnego domu i zawsze wysiewała wokół niego aksamitki. A kiedy w radiu słuchała mojej piosenki, zawsze płakała”. Razem z Wołodymyrem Wermenyczem powstało niemało ciekawych utworów muzycznych. Choć zdarzały się i przeciętne, na użytek czasu. Wiele rządowych koncertów w tamtym czasie zaczynało się od odrażających piosenek i kantat Wermenycza. O tym wspaniałym kompozytorze, który nie mając przez pewien czas własnego mieszkania, nocował w organizacjach muzycznych, a mimo to zmuszony był sławić ówczesną rzeczywistość, pewien dowcipniś ułożył epigramat: „Śpi Wermenycz na podłodze i sławi partię w miarę możliwości”. Mykoła Synhajewski na fali swojej ówczesnej sławy również musiał pisać teksty na zamówienie. Ale robił to delikatnie, subtelnie, powiedziałbym, utalentowanie, znajdował własną intonację, potrzebną prostym ludziom. W narodzie z miłością śpiewają piosenki Mykoły Synhajewskiego, czasem nawet nie znając nazwiska poety. Piosenki stają się ludowymi, a to chyba najwyższe uznanie dla każdego artysty. Nie na darmo jeden z licznych jego tomików poetyckich tak właśnie się nazywa „Ja rodem z pieśni”. Pierwsze wiersze autor wydrukował w 1954 roku. Od tamtej pory ujrzało światło dzienne ponad siedemdziesiąt jego książek. Talent Mykoły Synhajewskiego jest wielostronny. Jest nie tylko znanym poetą, ale także cenionym publicystą, prozaikiem, tłumaczem, dziennikarzem. Jednak największy sukces twórczy Mykoła Synhajewski osiągnął w literaturze dziecięcej. Pierwsza jego książka (1958) — poetycki zbiór. Dni literatury ukraińskiej w Estonii. Od lewej do prawej: M. Olijnyk, W. Browczenko, M. Stelmach z żoną Łesią Stelmach, D. Pawłyczko, M. Synhajewski, O. Kyłymnyk

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn