Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Książka, na którą długo czekano

Слово Просвіти, №47 за 2012 рік

Inna TARASENKO, kandydat nauk historycznych Narodowowyzwoleńcza wojna narodu ukraińskiego 1648—1658 należy do najwybitniejszych wydarzeń w historii Ukrainy. Wtedy bowiem odrodzono Państwo Ukraińskie. I choć los Hetmanatu nie był zbyt szczęśliwy, choć nie obejmował on wszystkich etnicznie ukraińskich ziem, to około 150 lat jego istnienia (najpierw jako państwo niepodległe, potem autonomiczne) zapewniło Ukraińcom lepsze warunki życia i umocniło tradycję państwowości, którą dane było kontynuować w XX wieku. Lecz to wybitne wydarzenie fałszowano na wszelkie sposoby. Moskwa dążyła do udowodnienia, że rzekomo Ukraińcy przelewali krew nie za wolność i niepodległość państwową, lecz za „воссоединение” z Państwem Moskiewskim, a nawet sztucznie ograniczała tę wojnę do lat 1648—1654 (chociaż w rzeczywistości zakończyła się ona unią hadziacką z 1658 r.). W czasach władzy radzieckiej wydano trzy tomy dokumentów „Воссоединение Украины с Россией” (M., 1953—1954) (większa część z nich to przedruki wydań przedrewolucyjnych), do których później dołączył tom dokumentów z archiwów polskich „Документы об Освободительной войне украинского народа 1648—1654 гг.”, które nie pasowały do pompatycznego jubileuszu, dlatego wydano je dopiero w 1965 r. To wszystko, jeśli mówić o solidnych publikacjach akademickich. Wreszcie ta dotkliwa luka została przynajmniej częściowo zlikwidowana. Kierownik działu zabytków doby książęcej i kozackiej, doktor nauk historycznych, prof. o. Jurij Mycyk wydał pierwszy tom „Źródeł do historii Narodowowyzwoleńczej wojny narodu ukraińskiego 1648—1658” (K., 2012. — 679 s.). Zamieszczono tu ponad 300 tekstów źródłowych, odnalezionych głównie w archiwach polskich (Kraków, Warszawa, Wrocław), a także na Ukrainie (Kijów, Lwów, Charków, Dniepropetrowsk), w Rosji (Moskwa, Petersburg), na Białorusi (Mińsk). Przedstawiają one początkowy okres wojny (1648—1649), przede wszystkim przebieg działań wojennych na Naddnieprzu, Podolu, Siewierszczyźnie, na Wołyniu, w pewnej mierze w Galicji (nawet w Przemyślu!), Podniestrzu, na Białorusi… Wybór tematów podyktowany był stanem bazy źródłowej, która, jak wiadomo, dotrwała do naszych czasów w zniekształconej postaci (szczególnie mało zachowało się źródeł powstałych w obozie powstańców). Lecz redaktor dążył do maksymalnego wykorzystania właśnie tych źródeł, dlatego w zbiorze, oprócz listów króla, senatorów, szlachty pospolitej Rzeczypospolitej, znajdują się nieznane dotąd dokumenty Bohdana Chmielnickiego, Iwana Wyhowskiego, pułkowników Maksyma Krzywonosa, Daniła Niczaja i in., a także zwykłych kozaków. Interesująca jest również druga część zbioru, gdzie przeważnie zamieszczono źródła narracyjne (kroniki, kroniki spisane, publicystykę, pamiętniki, marginalia itp.). Wśród nich wyróżnimy unikatową „Kronikę wierszowaną” z 1682 r. (nazwa umowna), niemiecką fundamentalną kronikę „Theatrum Europaeum”, po raz pierwszy przetłumaczoną z łaciny kronikę Samuela Grondzkiego, szereg nieznanych dotąd ukraińskich i polskich kronikarzy i kronik (zazwyczaj podawano tylko te ich wiadomości, które dotyczyły początkowego etapu wojny). A jakie wspaniałe pamiętniki i dzieła publicystyczne! Oto w jednym z nich polski szlachcic w 1672 r. rozważał, jak rozwiązać kwestię ukraińską, i przedstawiał ciekawe obrazki z życia, na przykład: „Ktoś na to powie: «A po co ludzie tak mocno mieliby garnąć się do tych kozackich miast?». Odpowiadam: «Ponieważ tam pańszczyzny nigdy nie będzie […] (bo) nasz wielki państwo, nasz ojciec Chmielnicki, tak ją wy-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn