Strona · s. 5strona oryginału ↗
Narodowy absurd w zakarpackiej telewizji
Слово Просвіти, №47 за 2017 рік
Z Moskwą — na wieki? A wyjaśnić potrzebę istnienia w najbardziej wysuniętym na zachód obwodzie Ukrainy cotygodniowego półgodzinnego rosyjskojęzycznego programu „Zierkało wriemieni” jest już trudniej. Według spisu powszechnego z 2001 roku, Zakarpacie ma jedną z najmniejszych rosyjskich społeczności na Ukrainie. Dla przykładu, na Lwowszczyźnie Rosjan jest trzykrotnie więcej. Ale tam nikomu nie przyszło do głowy, by w obwodowej telewizji państwowej emitować cotygodniowy program w języku rosyjskim, aby propagować lokalną komórkę „ruskiego miru”.
My w żaden sposób nie możemy wyplątać się z sieci kilkusetletniej brutalnej rusyfikacji, ustalamy kwoty dla języka ukraińskiego w centralnych kanałach telewizyjnych, aby go uratować; w Rosji nie znajdziesz ani jednego programu w telewizji w języku ukraińskim dla milionów Ukraińców, a „tolerancyjne” Zakarpacie propaguje język rosyjski i kulturę za państwowe pieniądze.
W obecnych warunkach, komu mało Rosji, może spokojnie otrzymać ją w całości przez satelitę czy internet. Żadnych problemów! A w Użhorodzie dochodzi do absurdu, kiedy ukraińskojęzyczny uczestnik programu „Zierkało wriemieni” udziela komentarzy nie w ojczystym języku, a po rosyjsku, bo program jest rosyjskojęzyczny. (Bo skąd tych Rosjan tutaj nabrać na cotygodniowy półgodzinny program?) I to paradoksalne widowisko odbywa się na zakarpackim kanale telewizyjnym w czasie, gdy ługańska telewizja w trudnych warunkach wojny ogłasza pełne przejście na nadawanie w języku ukraińskim.
„Separatystyczna rodzina” Jeszcze dziwniejszy jest program dla Rusinów „Rusyńska rodzina”. Przecież Rusini nie są mniejszością narodową na Ukrainie. Kto w to wątpi, może przeczytać wyniki Wszechukraińskiego spisu powszechnego z 2001 roku, gdzie ci, którzy zapisali się jako Rusini, zostali zaliczeni do Ukraińców (podobnie jak Łemkowie, Huculi, Bojkowie, Kozacy itd.).
Ale „Tysa-1” z jakiegoś powodu zaliczyła Rusinów do mniejszości narodowej i co tydzień propaguje ich odrębność od Ukraińców. Na oficjalnej stronie redakcji napisano, że Rusini to „dzielny naród”, a w programach stale podkreślają, że to coś osobnego i z Ukraińcami nie ma nic wspólnego. Bezsprzeczną separatystyczną ideę programu podkreślają plansze w kolorach trójkoloru.
Jak zapisano na tej samej stronie, program nadawany jest „językiem rusyńskim”. Co to za wynalazek, należałoby zapytać lingwistów. Bo „języków rusyńskich” na świecie jest już kilka, ale żaden z nich dla Zakarpacia się nie nadaje. Zakarpackie dialekty nie mają oficjalnej kodyfikacji, dlatego nie mogą być ogłoszone osobnym językiem. Póki co jest to gwara w wariancie: „Kto jak umie, tak mówi”.
Prowadząca program Wira Kobulej i jej „Rusini” mówią jakimś przerażającym surżykiem, przepełnionym rusycyzmami w rodzaju „izwiestnyj”, „izdanije”, „opytnyj”, „proizwiedienije”, „wospitanije”, „pieczat”, „obobszczajut”, „żyzn”, „szestwije”, „proischożdienije” itd. O jakiej kulturze języka może być mowa w takich warunkach? Jest to tym bardziej szokujące, że na Uniwersytecie Użhorodzkim jest niemało naukowców-dialektologów, którzy nauczyliby Wirę Kobulej i jej gości wypowiadać się po ludowemu. Ale kłopot w tym, że bez rusycyzmów wszystko to będzie zbyt ukraińskie. Jak tutaj propagować osobny „język”?
Od 2008 roku Zakarpacka Telewizja Obwodowa poprzez „Rusyńską rodzinę” propaguje, że Rusini to osobny naród. Kiedyś robiono to absolutnie otwarcie, przeprowadzano wywiady ze znanymi separatystami, poświęcano im całe programy. W ostatnich roku-dwóch robią to już bardziej powściągliwie, ale duch programu pozostał ten sam.
Ciekawe, że teraz „Rusyńska rodzina” może opowiadać i o znanych Ukraińcach (takich jak muzykolog Wołodymyr Hoszowśkyj, pisarz Wasyl Basarab czy nawet malarz ze Stryja Ihor Panejko), ale, jasna rzecz, ani słowem nie zdradzi ich ukraińskiej narodowości, przypisując wszystkich domyślnie do osobnego „dzielnego narodu”.
Ten absurd dawno powinien się skończyć. Była rozsądna myśl, by przemianować program na „Zakarpacką rodzinę” i tam już opowiadać o lokalnych zwyczajach czy działaczach, nie dzieląc ich na „Rusinów” i „anty-Rusinów”. I nawet dla ludowej gwary mogłoby się tam znaleźć miejsce. Ale „separatyści” zaprotestowali, bo tracili główną trybunę. I „Rusyńska rodzina” trzy razy w tygodniu (przy czym w prime-time — sobotni wieczór!) dalej pozostaje tubą idei, że Zakarpatczycy to inny naród. Państwo ukraińskie po raz kolejny występuje w roli „pożytecznego idioty”, który sam sobie stwarza problem i jeszcze za własne pieniądze.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
