Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Kłosy

Слово Просвіти, №47 за 2017 рік

Roman HORAK, Lwów. Nie miała ze sobą zabrać niczego szczególnego. Ot, tylko mały węzełek z ubraniami, z tym właśnie pojechała w daleki świat. Miała na imię Maria, chociaż we wsi wszyscy nazywali ją Maszą. Miała tę urodę, która wyróżnia dziewczęta ze wschodniej Ukrainy od wszystkich innych. Pochodziła z krainy Szewczenki, ze wsi Ozirne w rejonie zwinogródzkim obwodu czerkaskiego. Wieś znajdowała się pięć kilometrów od centrum rejonowego, gdzie była szkoła średnia, i dwadzieścia trzy kilometry od stacji kolejowej Zwinogródka, skąd wyjechała w ten daleki świat. Wieś była stara, jeszcze z XVII wieku, niewielka — gdzieś nieco ponad 500 gospodarstw i około tysiąca mieszkańców, którym dopiero w 1974 roku wydano paszporty obywateli ZSRR. Wcześniej wieś była znacznie większa, liczyła do trzech tysięcy mieszkańców. W czasach wielkiego głodu w latach 1932—1933 zmarło około tysiąca osób. Na pamiątkę o nich w pierwszym roku ukraińskiej państwowości postawiono kosztem mieszkańców znak pamięci. W tamtych latach zmarła cała rodzina matki. Ilu zmarło w wyniku głodu w latach 1946—1947, który już dobrze pamiętała, nie wiadomo. Pamiętała, jak ulicą jechał wóz, na który zrzucano zmarłych z głodu ludzi, a potem wywożono za wieś, gdzie zrzucano ich do wielkiego dołu, który codziennie zasypywano wapnem. W tym dole była też jej koleżanka Warka, jej dwaj bracia i matka. Ojca Warki za to, że przyniósł do domu z kołchozowego pola kilka kłosów żyta, skazano na pięć lat więzienia, z którego nie wrócił, a cała jego rodzina zmarła z głodu. Ojciec Warki przysięgał, że podniósł te kłosy na drodze, kiedy szedł do domu, i nie chciał, żeby się zmarnowały. Nie uwierzono mu… Chata rodziców Warki z bocianim gniazdem na szczycie pozostała pusta i z każdym rokiem coraz gęściej zarastała przed ludzkimi oczami chwastami. Ludzie, którzy przechodzili obok niej, cicho się żegnali i wzdychali, wspominając gorzki los jej gospodarzy. Pewnej wiosny (Maria chodziła wtedy już do szkoły w centrum rejonowym) przewodniczący kołchozu wysłał traktor z lemieszem, żeby zrównać chatę rodziców Warki z ziemią. W tym miejscu wyrósł bujny rumianek, który przed deszczem pachniał na cały zakątek. Na front drugiej wojny światowej ze wsi poszło walczyć prawie 800 mężczyzn, 126 nie wróciło. Wśród nich także jej ojciec: zginął pod Królewcem. Śmierć ojca ratowała ich rodzinę przed tym, że gdy matka z córkami nie mogły wykonać ustalonej normy dniówek, to nie obcinano im, jak innym, działki przyzagrodowej, z której faktycznie żyli. Co prawda obiecywano, że następnym razem jednak utną dwa razy większy kawałek, jeśli nie wykonają normy. Tym, którzy nie wrócili z frontów, we wsi zbudowano pomnik z żarówką pomalowaną czerwoną farbą, którą włączano w niedzielę wieczorem oraz w święta państwowe. Miała ona symbolizować wieczny ogień. Pod ten ogień mama z innymi kobietami, kiedy miała chwilę wolnego czasu, chodziła wypłakiwać swój gorzki wdowi los. W szkole nauczyciel historii mówił, że nazwa wsi pochodzi od tego, że stała tu kiedyś wieża strażnicza, z której strażnicy obserwowali okolicę i powiadamiali o niebezpieczeństwie. Tak samo pisano o tym w książkach, chociaż starzy ludzie opowiadali, że nazwa... We wsi była piękna stara drewniana cerkiew pod wezwaniem Opieki Matki Bożej, w której w czasach radzieckich był spichlerz. Gdzieś jeszcze od czasów zakończenia wojen napoleońskich we wsi otwarto jednoklasową szkołę cerkiewno-parafialną, w której potem naukę prowadzono wyłącznie w języku rosyjskim. Przed początkiem wielkiego głodu we wsi były trzy towarzystwa wspólnej uprawy ziemi. W okolicznych wsiach takie towarzystwa miały znacznie ciekawsze nazwy niż w Ozirnej. Tutaj jedno towarzystwo wspólnej uprawy ziemi nosiło nazwę „Krok naprzód”, drugie imienia Szewczenki (było najbardziej zacofane), trzecie — imienia Pietrowskiego, które, nie wiadomo dlaczego, uważano za wzorowe. Do wzorowego Pietrowskiego przyłączono inne i stworzono kołchoz, któremu na ogólnym zebraniu wsi nadano imię tego samego towarzysza Pietrowskiego. Gospodarstwo uprawiało zboża i buraki cukrowe, pracę przy których ludzie uważali za katorgę. Maria z siostrą przeżyła tylko dlatego, że matce udało się jakoś ukryć worek niełuskanej fasoli, z której robiła mąkę i z niej piekła chleb, dodawała korę dębu, wysuszone korzenie perzu, które zbierali na kołchozowym polu, kiedy orali. Dlatego jakoś przetrwały ten straszny czas. Właśnie skończyła szkołę średnią, która od wsi była oddalona o pięć kilometrów, w centrum rejonowym. Pięć tam i pięć z powrotem. Każdego dnia, oprócz niedzieli. Wychodziła z domu, kiedy świtało, a przychodziła, kiedy już ciemniało. We wsi była tylko siedmiolatka. Dziesięć klas prawie nikt nie kończył. Dlaczego? Tak czy inaczej jedna perspektywa — kołchoz i buraki. Na wakacjach przepadała z mamą w kołchozie, przy burakach. Siostra Jewhenija, którą w domu nazywano Żenią, była od niej starsza, teraz uczyła w Moryńcach. Ona, Maria, którą wszyscy nazywali Maszą, chciała także uczyć się w Czerkasach, tak jak siostra, ale tam jej powiedziano, że szans ma mało i radzono jechać na Zachodnią: tam takich „Głód 33”. Praca Jurija Illenki chętnie przyjmują i dają pierwszeństwo przed miejscowymi. Jej się to, prawdę mówiąc, nie bardzo podobało: wydzierać miejsce jakiejś tamtejszej dziewczynie, która tak samo marzy, by zostać nauczycielką. Ale kiedy pomyślała, że po skończeniu szkoły musiałaby harować, jak mama, przy burakach, to wydało jej się, że nie popełni wielkiego grzechu wobec tamtej dziewczyny, bo mimo wszystko, według słów siostry, życie na Zachodniej jest znacznie lepsze niż tutaj… Mąż Jewheniji pochodził z okolic Drohobycza, służył w Czerkasach, gdzie się z nią poznał, tam też wzięli ślub. Nazywał ją Henią, z czego ludzie we wsi podśmiewali się, bo gdzie to słychać — nigdy Żenia nie była Henią. Matka nawet prosiła, żeby przy ludziach we wsi tak brzydko nie wołał. Oboje namówili ją, by jechała do Lwowa zdawać do instytutu pedagogicznego. Chciała być nauczycielką języka ukraińskiego i literatury. A jakże inaczej? Ona — z krainy Szewczenki, znała „Kobziarza” na pamięć, czytała jego wiersze na szkolnych wieczorkach. A matka opowiadała, że kiedy była mała, to ojciec zabierał ją ze sobą do Kaniowa na grób Szewczenki. Ona tego nie pamiętała, ale z opowieści mamy wiedziała, że wtedy jeszcze nie było tego

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn