Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Mistrz portretu paradnego

Слово Просвіти, №47 за 2017 рік

We wsi Tokari w rejonie łochwickim obwodu połtawskiego odsłonięto pomnik malarza Hryhorija Ksonza (1874—1947). Nadija KYRIAN Zdjęcie autorki. Hryhorij Ksonz urodził się w Myrhorodzie. W dzieciństwie po ciężkiej chorobie stracił mowę i słuch. Nie miał wykształcenia specjalistycznego. Malarstwa uczył się u miejscowego artysty Mychajła Chymoczki oraz innych myrhorodzkich mistrzów, malarza ludowego D. Rudycza z miasta Chomuteć, J. Otryszki z Romnów. Hryhorij Ksonz malował pejzaże, martwe natury, ikony. Ale najbardziej — portrety miejscowych mieszkańców, które wykonywał na zamówienie, wędrując po wsiach Połtawszczyzny. Ten gatunek współcześni badacze określają jako świąteczny (paradny, reprezentacyjny) portret. Przez długi czas jego prace były nieznane szerokiemu ogółowi, a w latach 30. niektórzy ludzie nawet ukrywali te dzieła, bali się oskarżenia o nacjonalizm, ponieważ zdecydowana większość z nich była w ukraińskich strojach, na tle wspaniałej ukraińskiej przyrody. Jako pierwszy twórczością Ksonza zainteresował się dyrektor Połtawskiego Muzeum Sztuki Kim Skałacki, który natrafił na jego prace, szukając na Myrhorodszczyźnie obrazu świętej Magdaleny dla posiadłości Iwana Kotlarewskiego, ponieważ za życia pisarza wisiała tam właśnie taka ikona. Z czasem wielką pracę poszukiwawczą i badawczą przeprowadziła pracownica Myrhorodskiego Muzeum Krajoznawczego Ludmyła Rozsocha, która opowiadała, że obrazy artysty znajdowano u ludzi nawet na strychach, w szklarniach itp. Nie wszyscy rozumieli wartość artystyczną tych prac. Obecnie obrazy Hryhorija Ksonza przechowywane są w Myrhorodskim Muzeum Krajoznawczym, Myrhorodskim literacko-memorialnym muzeum Dawida Guramiszwilego, Połtawskim Muzeum Sztuki, Narodowym Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara”, wielu prywatnych kolekcjach na Ukrainie i za granicą. Najwięcej dla popularyzacji Hryhorija Ksonza zrobił Serhij Kozłow, artysta, historyk sztuki, dyrektor Duchowo-Kulturalnego Centrum imienia wielebnego Paisjusza Wieliczkowskiego, które działa przy Połtawskim Soborze Katedralnym Zaśnięcia Matki Bożej UKP KP. Przygotował do druku monografię „Hryhorij Ksonz”, dostarczył materiały do stworzenia o nim filmu dokumentalnego. Badacz ustalił do dzisiaj, że pędzla Ksonza należy około tysiąca prac, odnalazł oryginały obrazów, ich zdjęcia, nowe świadectwa o jego życiu. Jest inicjatorem postawienia pomnika artyście: zbierał fundusze, umawiał się i zdobywał materiały, brał udział w budowie. Inicjatywom aktywistów we wszystkim sprzyjały władze wiejskie Tokariów. Pomnik otwarto za fundusze mecenasów, bez wsparcia państwa. Jest wykonany w stylu ukraińskiego modernizmu, który rozwijał się na początku XX wieku, kiedy aktywnie tworzył artysta. Nawiasem mówiąc, w 2014 roku otwarto tu tablicę pamiątkową ku czci artysty. A wiosną tego roku artyści Połtawszczyzny przeprowadzili plener „Szlakami Hryhorija Ksonza”. W otwarciu pomnika wzięły udział delegacje z Połtawy, Myrhorodu, Łochwicy: przedstawiciele kultury, struktur władzy i organizacji społecznych, mieszkańcy wsi Tokari. Hryhorij Ksonz żył bardzo biednie, przeżył ciężkie lata rewolucji, kolektywizacji, Hołodomoru, wojny. Jednak zdołał zrealizować swój talent dzięki Bożej iskrze, przekazać pragnienia swoich ziomków do piękna i harmonii, zostawić potomnym świąteczne portrety prostych Ukraińców, włączyć ich do historii swojej ziemi. O tym mówili wszyscy mówcy. Larysa KANEWSKA, literaturoznawca, kandydat nauk filologicznych, m. Kijów. Ani jesienna słota, ani odległość nie stały się przeszkodą dla spotkania znawców i wielbicieli twórczości Hryhorija Kostiuka. Podobnie jak ludzi, którzy znali go osobiście lub odwiedzali uczonego w USA, gdzie przeżył drugą połowę swojego życia. W uroczystościach wziął udział syn Hryhorija Kostiuka — uczony-astrofizyk i członek zarządu UVAN Teodor Kostiuk, który specjalnie w tym celu przyjechał ze Stanów. Podzielił się z obecnymi wspomnieniami o ojcu i jego najbliższym otoczeniu literackim, hojnie ilustrując swoją opowieść nieznanymi zdjęciami z archiwum rodzinnego. Niezwykle interesujący i treściwy był referat znanej badaczki i wydawcy dorobku twórczego H. Kostiuka Nadiji Basztowej o korespondencji J. Szewelowa i H. Kostiuka z okresu MUR-u (1945—1949). Profesor Wołodymyr Panczenko opowiedział o H. Kostiuku jako fundatorze badań nad Wynnyczenką, a znani literaturoznawcy Serhij Hałczenko i Ihor Nabytowycz poruszyli w swoich referatach różnorodne aspekty wydania i badania przez H. Kostiuka spuścizny Mychajła Draj-Chmary, które, miejmy nadzieję, ukażą się z czasem jako osobny zbiór prac naukowych ku czci wybitnego literaturoznawcy. W ramach konferencji odbyły się trzy okrągłe stoły w różnych placówkach oświatowych miasta: „Rękopiśmienna i malarska spuścizna T. Szewczenki: problemy poszukiwań i problemy publikacji” (moderator S. Hałczenko); „Etnopsychologia oraz literatura ukraińska”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn