Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Oj pójdę ja do młyna…

Слово Просвіти, №47 за 2017 рік

W naszej niełatwej i niepokojącej teraźniejszości nie często można cieszyć się wydarzeniami odrodzenia tego, co stanowi wartość historyczną i kulturową. Dość często społeczeństwo musi walczyć zarówno z władzą, jak i z tymi dorobkiewiczami, którzy gotowi są zniszczyć dla własnej korzyści to, co koniecznie trzeba zachować jako obiekt dziedzictwa kulturowego. Pragnienie wywyższenia się, wzniesienia swoimi willami i domkami ponad wszystkich — nie powstrzymuje biznesmenów przed zniszczeniem unikalnych rezerwatów przyrody, zabytków historii i architektury. Własne, egoistyczne interesy stają się ważniejsze od interesów narodowych. A nierzadko również urzędnicy od kultury (zapewne nie bez korzyści dla siebie) za kawałek kiełbasy przedkładają nie interesy państwa, lecz czyjeś prywatne. I tak dzieje się na Ukrainie przez ostatnie dwie dekady… Serhij HALCZENKO, honorowy mieszkaniec wsi Pustowity Wydarzenie, które miało miejsce 3 listopada 2017 roku we wsi Pustowity (dawniej Pustowijty) w rejonie myronowskim na Kijowszczyźnie, wykroczyło daleko poza granice rejonu i obwodu. Wreszcie odrestaurowano i przywrócono do sprawności unikatowy wiatrak, który w 1902 roku zbudował ludowy rzemieślnik z Pustowijtów Kuzma Dryha. Podobnych architektonicznych arcydzieł na Ukrainie prawie nie zachowało się, dlatego uwaga poświęcona takiemu zabytkowi musi być szczególna, tym bardziej że ten wiatrak jest całkowicie „zdolny do pracy” i może, jak dawniej, dawać wysokiej jakości mąkę pszenną z przesiewu. Jak 115 lat temu. Opowiada się, że Kuzma Denysowycz Dryha (1852—1929) zbudował tego olbrzyma na południowych obrzeżach wsi początkowo jako ośmioskrzydłowy wiatrak. Jego górna część, na której były zamocowane skrzydła, przy zmianie kierunku wiatru, dzięki temu samemu wiatrowi obracała się przeciw niemu. I gigantyczne skrzydła zaczynały się poruszać i wprawiać w ruch wszystkie nieprostę młynarskie mechanizmy. Ale moc ośmioskrzydłowego wiatraka była zbyt duża, dlatego Kuzma Denysowycz, jak opowiadali jego współcześni, został zmuszony przerobić swojego pięknisia na czteroskrzydłowego, tak jak dwa typowe ukraińskie wiatraczki tego samego autora, które stały obok i również mełły całe chłopskie zboże. A za rzeką Rasawką na Hukiwce były jeszcze dwa wiatraki, zbudowane przez Kuzmę wspólnie z innymi pustowijtowcami. A na innych ulicach — również wiatraki. Chłopi uprawiali zboże, które trzeba było zmielić na mąkę, bo chleb był podstawowym produktem żywieniowym. Starsi mieszkańcy opowiadali, że na ulicy Hukiwce mieszkał dobry gospodarz, również Kuzma, który miał siedemnaścioro dzieci. Do stołu na obiad siadało dwadzieścia pięć dusz-jadaczy, dlatego piekli chleb codziennie. Ale wydarzyła się wielka nieszczęście, które zniszczyło tę rodzinę — zostali rozkułaczeni. Konie, woły i cały inwentarz oraz sprzęt rolniczy zabrano do nowo utworzonego kołchozu, a rodzinę zimą przymusowo wywieziono na stację kolejową. Aby dzieci nie pozamarzały w drodze, przykryto je w saniach słomą. I nie pozostało ani śladu po tej pracowitej rodzinie… Kuzma Dryha już we wczesnym dzieciństwie próbował coś majsterkować. Najbardziej pociągały go wiatraki, które wykonywał z drewna i stawiał na wzniesieniach. Ludzie podziwiali te nie-dziecięce zabawki i przewidywali jego twórcy dobrą przyszłość, bo bez młyna we wsi chleba się nie zje. Już wtedy władza radziecka zmusiła chłopów do powrotu do epoki kamiennej i mielenia uprawianego zboża na żarnach i różnych kruszarkach. A Kuzmie chciało się czegoś takiego, czego jeszcze nie było nie tylko w Pustowijtach, ale w całym powiecie kanowskim, a może i w guberni kijowskiej. Najprawdopodobniej jako syn niezamożnego gospodarza chodził do szkoły cerkiewno-parafialnej i bez wątpienia nie mógł nie zwrócić na siebie uwagi miejscowego kapłana Mieliańskiego. Siedząc na miejscu, to znaczy tylko w rodzinnej wsi, nie nauczysz się wykonywać tej pracy, do której dusza utalentowanego Ukraińca była przywiązana. On, najpewniej, dobrze znał okoliczne wsie i te wiatraki oraz młyny wodne, które budowali gospodarze nad rzeką Rasawką i na dopływach burzliwej i pełnowodnej Rosi. Kuzma Dryha był najpewniej pierwszym pustowijtowcem, który wyruszył w dalekie wędrówki, aby nauczyć się budować to, czego nie budowali jego rodacy. Mówi się, że pod koniec XIX wieku odwiedził Francję, gdzie pracował i zdobywał doświadczenie u zamożnego młynarza. Marzenie o wyjeździe do Holandii się nie spełniło, lecz zdobyte we Francji doświadczenie oraz nauka inżynierska, którą Kuzma pojął dzięki swojemu dociekliwemu umysłowi, stały się podstawą jego przyszłego przedsięwzięcia. Wróciwszy do rodzinnej wsi, Kuzma Dryha zabrał się do budowy tego, co widział za granicą i czego jeszcze nie było w jego stronach. Najwyraźniej za zarobione pieniądze nabył za granicą potrzebne mechanizmy i urządzenia, bo wkrótce na stację kolejową Myroniwka przyszedł duży bagaż. Dziś możemy sobie jedynie wyobrazić, jak dostarczono cztery ogromne kamienie, nazywane w ludzie „francuzami”. Mełły one pszenicę na wysokiej jakości mąkę, którą tam samo, w młynie, przesiewano na specjalnych sitach, a zadowoleni chłopi wieźli z młyna „petlowkę”, a osobno — otręby. Jeszcze w dzieciństwie słyszałem od ojca i różnych ludzi wiele opowieści o historii budowy tego pięknego młyna. Przede wszystkim o tym, jak usypano sztuczną, ośmiometrową mogiłę, którą trzeba było ubijać. W tym celu każdego wieczoru na ziemi lub glinie zwiezionej w ciągu dnia organizowano tańce dla miejscowych chłopców i dziewcząt, do których przyszły gospodarz wynajmował muzykantów. Podstawą wiatraka miał zaś być piętnastometrowy dębowy słup, który budowniczy wybrał w ольшаницькому lesie, czyli w lesie ołszanickim. Nawet to, jak Kuzma przechytrzył, a dokładniej — przemądrzył leśniczego, który obiecał mu podarować ogromnego dęba, jeśli zdoła go załadować i wywieźć z lasu wybrane przez siebie drewno. Kuzma wykopał długi rów, w który wjechało kilka połączonych wozów, a ściętego dęba specjalnymi urządzeniami podtoczono do rowu i położono na Dmytro PAWLYCZKO

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn