Strona · s. 15strona oryginału ↗
Barwy, które wiążą się z losem narodu
Слово Просвіти, №47 за 2017 рік
W tym roku artysta, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Petro Hulyn obchodzi swoje 75-lecie. Artysta-awangardzista, którego twórczość jest rozpoznawalna na świecie, nie stroni od różnorodnych technik, czy to gwasz, akwarela, grafika sztalugowa, czy gobeliny i malowidła. Wystawy dzieł artysty odbywały się w wielu miastach i krajach, a same dzieła znajdują się w muzeach i kolekcjach na całej planecie — od Australii, USA i Japonii po Włochy, Niemcy i Norwegię. O twórczości artysty rozmawiamy z Zoją Nawrocką, historykiem sztuki, zasłużonym pracownikiem kultury Ukrainy. Zoja Mychajliwna od wielu lat interesuje się twórczością Petra Hulyna i popularyzuje ją. — Jakie jest miejsce Petra Hulyna w ukraińskiej sztuce? — W barwnym środowisku współczesnych artystów różnych szkół, kierunków, platform estetycznych są osobowości, które nie należą do żadnych ugrupowań, nie wchodzą do tej czy innej organizacji zawodowej — ot, trzymają się na uboczu. Sens działalności tych artystów widać dopiero post factum. Czasami pozostają w zapomnieniu lub w cieniu zjawisk bardziej zrozumiałych dla współczesnych. Jednak z czasem właśnie w dziełach tych artystów przejawiają się decydujące symptomy epoki, która ich zrodziła, widoczne znaki czasu, w którym pracowali. Ich dorobek staje się zatem dobrem nie wąsko-regionalnym, a światowym. Do takich artystów należy ukraiński malarz Petro Hulyn. — Czasami czas łamie artystę, narzuca mu swoje stereotypy. I nie tak łatwo wytrwać… — Jego działalność w latach 1970—1980 ubiegłego wieku była „obca” dla radzieckiej społeczności. Od początku działalności twórczej Petro Hulyn bezkompromisowo pozbywał się pęt totalitarnego systemu z jego jedyną możliwą dla twórcy metodą socrealizmu. Żadne dzieło z jego dorobku nie jest naznaczone radziecką hurrapatriotyczną retoryką. Wbrew ideologicznym dogmatom tamtego czasu sztuka Petra Hulyna nie tylko potwierdzała inny poziom estetyki, inne chwyty stylistyczne, orientację na inne kryteria artystyczne, ale radykalnie wywalczała prawo jednostki do wolności twórczej. — Gdzie więc szukać źródeł twórczości artysty? Znaleźć jakieś wpływy? — Odejście od tradycyjnego rozumienia figuratywności, reaktywacja plastycznego języka, forma, kolor, niestandardowość wybranych tematów jako środek odzwierciedlenia indywidualnych filozofem — oto fundamentalne zasady, którym artysta nie zdradza się do dziś. Stylistyczna maniera Petra Hulyna to zjawisko w istocie międzynarodowe. Jego źródła tkwią w abstrakcjonizmie, ekspresjonizmie, surrealizmie, innych kierunkach europejskiego modernizmu. Można wymienić szereg nazwisk znanych artystów, których współbrzmienie z twórczością tego ukraińskiego mistrza nietrudno prześledzić: Miro, Klee, Picasso, Matisse… Jednak czy chodzi tylko o współbrzmienie? Tutaj nie chodzi o ślepe zapożyczanie technik, a świadomy wybór praktyk twórczych jako drogowskazów dla budowania własnego modelu artystycznego. I co najważniejsze — pozostać samym sobą… — Powiedziała Pani, że stylistyczna maniera Petra Hulyna jest międzynarodowa. Czy to znaczy, że jest całkowicie oderwana od ukraińskiego gruntu? — W żadnym wypadku… Szczególnego brzmienia dziełom artysty dodaje obecność w nich wyrazistych narodowych barw. Nie chodzi tu o mechaniczne stylizowanie tradycji plastycznego dziedzictwa kultury ludowej lub języka ukraińskiej awangardy, a o głęboki duchowy związek autora z losem narodu, do którego należy: jego znajomość historii rodzimej sztuki, umiejętność smakowania artefaktami, zdolność do odczucia i powtórzenia emanacji pradawnego melosu w aktualnym dla współczesności wariancie. Wszystko, co stworzył Petro Hulyn, przenika promień mentalnego pokrewieństwa, to z kolorystyką ukraińskiego stroju ludowego, to z obrazami malarstwa naiwnego, rytmami huculskiego tkactwa lub plastycznymi odkryciami ukraińskich artystów początku XX wieku, harmonijnie łącząc się z rozpoznawalnymi chwytami światowych praktyk. Obrazowo i bardzo trafnie o twórczości artysty wypowiedział się Roman Jaciw, profesor, historyk sztuki: „Metaforyczny świat Petra Hulyna montuje się z fragmentów literackich skojarzeń, wyrwanych z nurtu życia poetyckich refleksji, które jakby spotkały się w kolorowych snach w niezgłębionych konstrukcjach sensów”. — Twórczość Petra Hulyna znalazła swoistą kontynuację w pracach jego syna Nazara, który, niestety, tak wcześnie odszedł w zaświaty. To o pracach Nazara przy otwarciu jednej z wystaw mówił profesor Orest Hołubec: „Kiedy będą pisać książkę o myś- Reprodukcja obrazu P. Hulyna „Pocałunek”
sztuki XX wieku, tam obowiązkowo obecna będzie twórczość Nazara Hulyna”. A jaka jest Pana wizja jego dorobku artystycznego? — Twórczość Nazara Hulyna wyrastała na gruncie zasad plastycznych ojca. Baśniowa wielostronność wyobraźni, metaforyczność myślenia, szlachetność odczucia formy, zdolność nadania nieznacznemu detalowi kompozycyjnemu znaczenia partii solowej — to najważniejsze cechy, które łączą tak dwa równorzędne światy, jak sztuka Petra Hulyna i Nazara Hulyna. Jednak, uniknąwszy pokusy naśladowania wizualnego języka Hulyna-starszego, interpretowania jego stylistycznych odkryć, Nazarowi udało się niespodziewanie łatwo i bezapelacyjnie rozwinąć swoją własną przestrzeń artystyczną. Sztalugowa skala niewielkiego rozmiarami malarstwa pozwoliła mu jednak wcielić osobiste zamysły i adekwatne do czasu idee. Daleki od aktualnej w latach 90. tematyki społeczno-politycznej, artysta w swojej praktyce nigdy nie pracował dla masowego widza. Filozof ze specyfiki myślenia, poeta, samotnik… Jego audytorium jest doprawdy elitarne. Sztuka powielania idei — to nie o tym młodym artyście z bożej łaski. Motywy przedstawieniowe jego dzieł są związane z wyrafinowaną zmysłowością i zmiennością nastroju: od otchłani cierpień do cichej liryki, łagodnego smutku lub wybuchowego erotyzmu. — Jakie prace, Pana zdaniem, są szczególnie charakterystyczne dla stylu Hulyna-młodszego, czym się wyróżniają? — Widz, który jest zdolny ostro widzieć i głęboko współodczuwać, odczyta w malarstwie Nazara Hulyna panoramiczne, być może przedapokaliptyczne wizje, które niepokoiły, otwierając się przed wewnętrznym wzrokiem artysty. Zachwycając się technicznymi dominantami ojca, estetyzmem jego rozwiązań formotwórczych, Nazar Hulyn z należnym pietyzmem, jednak bezstronnie je reorganizował, aktualizował, dodając im nowe modusy mobilności percepcji. Balansując na granicy przyzwoitego i nieprzyzwoitego, możliwego i nie do końca, nigdy nie wstępował na płaszczyznę cynizmu. „Wilczyca”, „Narzeczona”, „Brama nadziei”, „Arki”, „Ten, który prawie wszystko widzi”, „Zmęczony młodzieniec”, „Rozpacz”, „Wkrótce on będzie z nami” — płaszczyzna każdego z tych (jak i wielu innych) płócien wabi czarami jakiejś szczególnej nieznanej rzeczywistości. Nawet w kompozycji najmniejszego z nich, oprócz planu widzialnego, istnieje asocjacyjna warstwa niewidzialnego. — Na płótnie u artysty pojawia się przeważnie to, co tworzy się w jego duszy… A czy można było odczytać ten niewidzialny „tekst” Nazara, czy był on zrozumiały i odczuwalny dla człowieka, który ogląda jego pracę? — Rzeczywistość tego wyobrażonego świata Nazara jest pełna emocjonalnych kontrastów: od przewidywania nieuchronnych kataklizmów i wstrząsów do błogiej uduchowienia i harmonii. Odczucie ciszy na płótnach artysty zazwyczaj kryje w sobie jakieś tajemnicze szepty, ledwo słyszalne westchnienie, przytłumione brzmienie dziewczęcego sopranu. Być może wszystkie te obrazy — to echo zmęczonych i natrętnych wspomnień, szczera i porywająca opowieść artysty o własnych nadziejach i niepowodzeniach, namiętnościach, rozczarowaniach, niepokojących dyskursach historii miłosnych. Bezpatośność dzieł Nazara Hulyna, całkowity brak w nich wulgarnego flirtu z widzem, nienachalny motyw spowiedzi, które emanują przez cały okres ich oglądania, wyróżniają jego dorobek spośród kohorty rówieśników-współczesnych, pozwalając wymieniać nazwisko autora w liczbie tych, których obecnie uważa się za wyrazicieli duchowych sentencji XX wieku. — A co mogło jeszcze łączyć twórczość ojca i syna, mieć wpływ na ich twórczy rozwój? — Jeszcze jedno, bez wątpienia, łączy artystów ojca i syna Hulynów — wspólna alma mater — Lwowska Szkoła Dekoracyjno-Użytkowa imienia Iwana Trusza. W audytoriach tej placówki edukacyjnej otrzymali dobry poziom wiedzy i profesjonalnego wyszkolenia. Mimo całej odmienności platform estetycznych, twórczość każdego z tych artystów wyrastała na podstawie języka wyrazistego dekoratywizmu jako głównego zabiegu stylistycznego. A to miało swoje zalety w tamtym socrealistycznym czasie: niepowiązany ze strategicznym zadaniem „prawdziwego odzwierciedlania świata w jego rewolucyjnym rozwoju”, artysta sztuki dekoracyjno-użytkowej posiadał stosunkowo większą swobodę twórczości niż wychowankowie innych uczelni artystycznych radzieckiej Ukrainy. Jednak, mimo pewnej postępowości Lwowskiej Szkoły im. Iwana Trusza, podlegała ona, jak wszystkie instytucje kulturalno-artystyczne Związku Radzieckiego, ideologicznym wymogom totalitarnego systemu. Nacisk na niepokorny Lwów w okresie studenckim Petra Hulyna był szczególnie surowy. Inna sprawa, że wykładowcami szkoły często byli nie komuniści-politrucy, jak, powiedzmy, w Kijowie, Charkowie czy Odessie, a artyści okresu przedwojennego, nosiciele tradycji europejskiej kultury artystycznej. Nawet jeśli niektórzy z nich nie zajmowali się praktyką pedagogiczną, to wpływ takich osobowości na rozwój młodzieży był bardzo wielki. Zofia Karaffa-Korbut, Witold Manastyrski, Roman i Margit Selscy, Jarosława Muzyka, Karlo Zwirynski, Danyło Dowboszynski, Ołeksandr Szałkiwski, Wołodymyr Owsijczuk… Przez kilka powojennych dziesięcioleci pod wpływem tych artystów wyrosła plejada bojowników idei wolnej twórczości, zwolenników modernistycznego języka współczesnej sztuki, którzy pozostawali w opozycji do totalitarnego akademizmu. — Pewnie niemałą rolę odgrywa twórcze otoczenie w każdej dziedzinie sztuki. Tutaj i wymiana myśli, i swoista konkurencja, i uznanie (lub nieuznanie) kolegów… — Jaskrawą postacią pośród tej kohorty przedstawicieli nowej ukraińskiej kultury (Lubomyr Medwid, Iwan Ostafijczuk, Iwan Marczuk, Dmytro Stećko i in.) z czasem staje się Petro Hulyn. Mieszkając długo poza Lwowem (Użhorod, Tarnopol), zawsze pozostawał nosicielem tradycji lwowskiej szkoły. O jego ciekawych eksperymentach w dziedzinie malarstwa opowiadano z ust do ust. Najbardziej banalne radzieckie wystawy nabierały szczególnego znaczenia przy udziale dzieł tego artysty. Twórcza młodzież lat 80. pragnęła trafić na takie prezentacje. Nazwisko Petra Hulyna, jak i wielu jego współczesnych, stopniowo stawało się legendą. …Biegną nieustannie lata, rodzą się nowe dzieła u artysty, by cieszyć ludzkie dusze, podnosić w górę z życiowych mułów, darować Święto. Rozmawiał Iwan KORSAK, m. Łuck
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
