Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №47 за 2019 рік

16 s. · 37 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 37 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 47 (1047), 21—27 listopada 2019 Spojrzenie z prowincji na problem wyprzedaży ukraińskiej ziemi

Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka. Dmytro Czobit, pisarz, deputowany ludowy Ukrainy I-III kadencji, m. Brody. Dzień 13 listopada 2019 roku może przejść do historii Ukrainy jako najczarniejsza data. Właśnie tego dnia zielona monowiększość Rady Najwyższej Ukrainy przyjęła w pierwszym czytaniu ustawę, która w starannie zawoalowanej formie bardzo szeroko otwiera drzwi nieczystym zamiarom światowych finansowych szalbierzy i merkantylnym dążeniom obcokrajowców, by żerować na cudzy koszt, ustawę, która niesie zagrożenie utraty przez Ukraińców ich głównego narodowego bogactwa — ziemi, na której oni oraz ich bezpośredni i genetyczni przodkowie niezmiennie i nieprzerwanie zamieszkiwali, uprawiali chleb jeszcze od czasów kultury trypolskiej z VI—III tysiąclecia przed naszą erą. Dokończenie na str. 4—5. Od aktywnych działań bojowych na froncie wschodnim Rosja przeszła do aktywizacji operacji informacyjno-dywersyjnych wewnątrz Ukrainy i na arenie międzynarodowej. Niedawno przedstawiciele ukraińskich organizacji społecznych, w szczególności Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, pikietowali Ambasadę USA w związku z żądaniem 40 członków Izby Reprezentantów USA wpisania pułku „Azow” na listę zagranicznych organizacji terrorystycznych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

O JĘZYKU na uczelniach od Ze-

Iryna FARION Czyj język – tego i władza. (łac. przysłowie) 1. Ustawa „O szkolnictwie wyższym” została uchwalona 1 lipca 2014 roku w czasach po Majdanie, pełnych europejskiej obłudy, naiwności i pożytecznego idiotyzmu. Dopiero teraz zbieramy hybrydowe i trujące owoce ówczesnej niedojrzałości społeczeństwa we wszystkich dziedzinach życia: kraj okazał się mentalnie niegotowy na samodzielną narodową (lepiej byłoby – nacjonalistyczną!) drogę rozwoju. Społeczeństwo właśnie wtedy, doprowadzając do władzy Poroszenkę i jego kompanię (BPP+NF), odrzuciło główny ideologem Majdanu: „w swoim domu swoja i prawda, i siła, i wolność”. Ówcześni konformiści, ukryci kolaboranci i hybrydy u władzy zaproponowali główne hybrydowe hasło dalszej demoralizacji, pacyfikacji i już dzisiaj kapitulacji Ukrainy: „jedyny kraj — jedinaja strana” (rozumiej „jedinaja rasija”). W obecnym wykonaniu ze-ordy hasło to ma swój dalszy logiczny rozwój: „…wszystko, co może dzielić Ukraińców, — wiara, język, terytorium, jacyś historyczni liderzy, — trzeba wynieść poza nawias, przynajmniej dopóki nie zakończymy wojny”, — zaznaczył Razumkow (https://www.5.ua/polityka/treba-vynesty-za-duzhky-u-komandi-zelenskoho-rozpovily-iak-stavliatsia-do-zakonoproektu-pro-ukrainsku-movu-189717.html). Zgodzę się z przedstawicielem ze-ordy tylko w jednym: z Ukrainy rzeczywiście trzeba wynieść poza nawias WSZYSTKO, co nie jest ukraińskie: moskiewski język, moskiewską cerkiew, moskiewską agenturę oraz ich narzędzie — „separów”. Wtedy to będzie Ukraina, a teraz to po prostu kraj (czy strana). Bez określającej grafemy U! 2. Logiczne, że główna bitwa w Ustawie „O szkolnictwie wyższym” w komisji ds. edukacji i nauki, a potem w sali Rady Najwyższej rozgorzała wokół językowego art. 48 („Język wykładowy w instytucjach szkolnictwa wyższego”). Chodziło o jego punkt pierwszy, gdzie w pierwszym czytaniu sformułowanie było logiczne: „Językiem wykładowym w instytucjach szkolnictwa wyższego jest język państwowy”. Jednak w drugim czytaniu zobaczyłam poprawkę od deputowanego z Partii Regionów, szefa przedsiębiorstwa „Motor Sicz” W. Bohusłajewa i in. o tym, że język na uczelniach należy wprowadzić „zgodnie z Ustawą Ukrainy „O zasadach państwowej polityki językowej”, czyli osławioną putinowską ustawą językową poprzez jej agentów S. Kiwałowa, W. Kołesniczenkę. Jeszcze bardziej wymowna jest pełna autorstwo tej ustawy, gdzie razem zeszli się domorośli mankurci, moskale, Żydzi i przedstawiciele mniejszości narodowych: Monastyrski Arkadij — dyrektor generalny Ogólnoukraińskiej organizacji charytatywnej „Żydowski Fundusz Ukrainy”, Ogólnoukraińska organizacja społeczna „Żydowskie Forum Ukrainy”; członek Rady WGO „Prawoczynny ruch społeczny „Rosyjskojęzyczna Ukraina”; Towt Mychajło — honorowy przewodniczący Demokratycznego Związku Węgrów Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy II kadencji; Bożesku Aurika — sekretarz odpowiedzialny Międzyregionalnego zjednoczenia „Rumuńska Wspólnota Ukrainy”; asystent-konsultant deputowanego-regionalisty Iwana Popescu; Bortnik Rusłan — przewodniczący Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej „Organizacja prawoczynna „Wspólny Cel”, członek Rady WGO „Prawoczynny ruch społeczny „Rosyjskojęzyczna Ukraina”. Czym jest W. Bohusłajew — jako domorosły „czerwony” dyrektor, wróg i sługa Moskwy — już wiemy. W jego wersji to przedsiębiorstwo nazywało się dość dziwnie: Motor SYCZ. Widocznie sycze — to jego ulubione ornitologiczne stworzonka… Pod koniec sierpnia tego roku wybuchł skandal o sprzedaż tego obronnego strategicznego przedsiębiorstwa zajmującego się produkcją silników do rakiet, śmigłowców i odrzutowców Chińczykom (holdingowi Beijing Skyrizon Aviation) — sojusznikom Moskwy w tej dziedzinie: 80% śmigłowców wyprodukowanych w RF jest wyposażonych w silniki z etykietą „Motor SYCZ”, w tym duma rosyjskiego przemysłu lotniczego, śmigłowiec uderzeniowy „Nocny łowca” Mi-28N. Doradca ds. bezpieczeństwa prezydenta Ameryki J. Bolton w tej sprawie oświadczył: „Wojskowe i wrażliwe technologie nie powinny trafić do przeciwników lub potencjalnych przeciwników” (zob. https://www.pravda.com.ua/articles/2019/08/28/7224606/). Jednak prezydent Zena w tym temacie wymownie milczy, ale w kwestii językowej systemowo podąża drogą Partii Regionów, w szczególności Bohusłajewa, który, nawiasem mówiąc, w ostatnich wyborach sensacyjnie przegrał okręg większościowy z młodym fotografem ślubnym ze „Sługi Narodu”. 3. Wyłącznie dzięki frakcji WS „Swoboda” w parlamencie VII kadencji oraz mojej samotnej obecności w komisji edukacji i nauki Bohusłajew przegrał ze swoją poprawką o języku szkolnictwa wyższego zgodnie z putinowską ustawą językową, jak później także w Sądzie Konstytucyjnym, który, w szczególności z mojej inicjatywy, tę ustawę uchylił. W dniu głosowania nad projektem ustawy we frakcji WS „Swoboda” podjęliśmy decyzję o poddaniu tej poprawki pod potwierdzenie — i odnieśliśmy przełomowe zwycięstwo (226 głosów „za”): pozostało sformułowanie z pierwszego czytania: „Językiem wykładowym w wyższych uczelniach jest język państwowy”. Po tym deputowana z „Udar-u” I. Heraszczenko pędem biegła do Turczynowa z żądaniem ponownego głosowania nad tą poprawką, ale, na szczęście, Turczynow nie wydał takiej dyspozycji. Zakończenie na str. 3 ZŁOTO, KTÓRE NIE BŁYSZCZY UŚMIECH AUGURA „SZTOCKHOLMSKI SYNDROM” JAKO CEL

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zdoła, że cena słów Rosjan nie jest warta… Choć nie warta niczego. W czym jeszcze tkwi tragedia ukraińskiego wojska? To armia bez generałów. Nie, formalnie oni są, prowadzą ćwiczenia części i pododdziałów, jeżdżą z kontrolami. Jednak ich udział w operacjach wojskowych sprowadzono do minimum. Być może operacyjne zarządzanie sztabu generalnego opracowuje jakieś plany operacji wojskowej mającej wyzwolić okupowane terytoria Ukrainy, ale na froncie działają co najwyżej pułkownicy. Podczas tych rozmyślań do rozlokowania przyjechała kolejna komisja z kontrolerami w kamuflowanym terenowym samochodzie. Legendarny 70-tka „Land Cruiser”. A nieopodal kierowca starego ZIŁ-131 spawał łuki pod plandekę. „Lepił” tę konstrukcję z rur o kwadratowym przekroju, metalowych prętów, skądś zdobytych kątowników. Tym dziwaczniej i niezgrabniej wyglądała tu brutalna „toyota”. Nadchodzi czas fotoreportażu. Stajemy wśród przywiezionego ładunku. Trzaska aparat. Nagle skrzypiące pytanie: „Eta wsio dla pokazuchi?” Trochę na uboczu, przy posterunku wartowniczym obłożonym workami z piaskiem, na krześle usiadł stary dziadyga. Jeszcze na początku rozładunku przydreptał z sąsiedniej chaty i obserwował nas. — Coś się panu nie podoba? — Nie słyszu… — Chce pan coś powiedzieć? — Ja nie słyszu… — Pokażemy pana w wiadomościach. Może męczą pana karatelowie i Amerykanie? — Nie panimaju nicziewo… Chłopaki radzą nam odpuścić przesłuchiwanie „przodownika produkcji”, który wciąż tęskni za Związkiem Radzieckim, rzekomo często wypuszcza takie drwiny, ale przecież za to nie będziemy go rozstrzeliwać. Przyszło mi do głowy, że gdyby doszło do zaostrzenia sytuacji i ktoś z obecnych dostał się do niewoli, to dziadyga szybko znalazłby w sobie siły, by donieść o nich Moskalom i separatystom. Takie jest życie żołnierzy na Donbasie. Pora opuszczać gościnny pododdział. Nasz „Crafter” skrzypi na dziurach. Oto i stacja benzynowa. Tu, na skrzyżowaniu dróg, mamy spotkanie z kolejnym dowódcą kompanii. Na kompanię planujemy przywieźć terenowy samochód „Niva”. Porozmawialiśmy o przekazaniu samochodu, oddaliśmy paczki z domu dla jednego z żołnierzy oraz tysiąc papierosów dla wszystkich i ruszyliśmy na Popasną. Trzy lata temu tymi drogami już jeździliśmy i uważano nas albo za wariatów, albo za separatystycznych wysłanników. Dlaczego? Bo to była „szara, szarziutka strefa”, którą wraz z nadejściem nocy starały się kontrolować wrogie grupy dywersyjne. Przyjechaliśmy wtedy w rejon naszego posterunku z takiego kierunku, z którego w żaden sposób nie powinniśmy byli przyjechać. Tym właśnie budziliśmy podejrzenia. Chociaż i my byliśmy przestraszeni, gdy, zabłądziwszy, wynurzyliśmy się przy umocnieniu bez oznak przynależności do armii Ukrainy. Wtedy wszystko się skończyło, choć mówiono nam: „…a was tu mogli nawet rozstrzelać”. Teraz przejechaliśmy tymi drogami i polami bezpiecznie. Na razie bezpiecznie… Popasna żyje i pracuje. Na ulicach dużo ludzi i samochodów. Pokojowe życie, któremu realnie może zaszkodzić wycofanie wojsk. W Popasnej jeszcze mamy oddać kilka przekazów. Jeden z nich przekazujemy przy stanowisku dowodzenia i obserwacji batalionu. Za szlabanem stoi znajomy model kamuflowanej „toyoty”. Ech, sporo kontrolerów przyjechało. Prawda, „humanitarkę” ładujemy do tego terenowego samochodu. Panowie podpułkownicy powiedzieli, że dowiozą ładunek adresatowi. Gdy ładowaliśmy pomoc dla żołnierzy do terenowego samochodu, pod szlaban podeszła kobieta niejasnego wieku. W jej oczach zastygło pytanie, jednak ono (pytanie) bardzo szybko wyrwało się z jej ust: „A zdiesʹ chleb dawat' budut? Kagda ja wiżu takije maszyny, to znaju: budut dawat' chleb!” Ubrana jest dość przyzwoicie, jej odzież nie ma charakterystycznego zapachu stałej mieszkanki dna dworcowego. Pytamy o wysokość jej emerytury, na co otrzymujemy odpowiedź — dwa i pół tysiąca hrywien. „No u miénia w damie jest dwa spinagrizy, — pospiesznie dodaje ona, — kattoryje…”. Na zakończenie swojej repliki popasnianka znajomym ruchem stuka palcem wskazującym w gardło. Ukraińcy nie dobijają leżących, dlatego, przetrząsnąwszy kieszenie, zbieramy z półtora tuzina hrywien (wszystko, co zostało) i wkładamy je do pomarszczonej dłoni. Na twarzy kobiety żadnych emocji. Jeszcze raz spogląda za szlaban, gdzie wojskowi kończą pakować folię, i mówi: „Ja panimaju pa ukrainski. My wsio zdiesʹ panimajem. Kagda-to piesni pieli. Ja znaju zaczem plonka. Kagda budiet atamnyj wzriw — jeju budut nakrywatsa”. Potem, zastanowiwszy się kilka sekund, znów zapytała: „A chleb dawat' budut?” I znów skierowała na nas to spojrzenie, które teraz wydawało się spojrzeniem zombie… Czas wracać. Kolejna podróż jest już tuż-tuż. Trzeba się spieszyć, bo zapowiadają niepogodę w całej Ukrainie. „Niva” będzie bardzo przydatna obrońcom Ukrainy, którzy nadal jej bronią pomimo wszystkich politycznych burz na świecie. Jest nadzieja, że „Wszystko będzie Ukrainą!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Złote, które nie błyszczy, albo Epoka w szarawej strefie

Nadzieja… Kluczowe słowo dzisiejszej sytuacji w kraju. Nadzieja na lepsze życie, związana z zakończeniem nieogłoszonej i niewypowiedzianej wojny z północno-wschodnim politycznym potworkiem — Państwem Moskiewskim. Po naszej stronie jest siła prawdy, a Moskiewici występują z pozycji „prawdy siły”. A jeszcze wielu Ukraińców żywi nadzieję, że ich współobywatele zrozumieją potrzebę, zaciskając zęby, przezwyciężyć odwiecznego wroga, który przez stulecia niszczył zalążki państwowości Ukrainy. Nadzieja żyje. Kostiantyn KLYMCZUK, przewodniczący Białocerkiewskiej MRO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki Ruszamy… Uniwersalny początek wielu zamierzeń i spraw. Ruszamy i my. Na wschód Ukrainy. Kolejny raz z wizytą wolontariacką i ładunkiem humanitarnym. Brygada Czarnych Zaporożców od dawna jest już na pozycjach, więc trzeba pomóc rodakom. Nie, proświtianie nie zmęczyli się pomaganiem, i nie wyginęli rozsądni ludzie, którzy rozumieją potrzebę wspierania frontu, choć ich szeregi się kurczą. Pozostali jednak prawdziwi — niezawodni i gotowi pomagać w najtrudniejszych sytuacjach. Istnieje jedna wolontariacka fobia. Przypomina stary dowcip o rozrzutnych kobietach, którym „nie ma w co się ubrać”. Tak i wolontariusze biegają i martwią się: „nie ma co wieźć”. O, jest pół tony folii oracal. Aha, 100 „metrów kwadratowych” izolacji termicznej. Nieźle. A akumulatory? Jest sześć! Płyn przeciwzamarzający, jakieś dwadzieścia tysięcy papierosów, pojemniki gospodarcze, zszywki budowlane, łańcuchy i prowadnice do pił spalinowych, wielopaliwowa kuchenka, centnar folii PET. Co jeszcze można załadować? Nic! Bo ciężarówka „Crafter” ugina się na resorach. Jest co wieźć. Ruszamy… Wrażenia z drogi? O nich krótko. Miło zaskoczył fakt budowy drogi. To oczywiście stwarza pewne niedogodności dla kierowców, bo trzeba cały czas intensywnie koncentrować uwagę na znakach drogowych i oznakowaniu, ale dziury i koleiny są jeszcze gorsze. Przykro zaskoczyło, że budują wykonawcy z Turcji. Można oczywiście żartować, że do Ukrainy jadą „arbajterzy” z innych krajów, jednak to świadczy tylko o niskiej jakości robót ukraińskich drogowców. Można wiele opowiadać o pracowitym i mądrym ukraińskim narodzie, jednak jakoś te cnoty ujawniają się zwykle na obczyźnie. Po dobie ładunek został posortowany i złożony na ziemi ługańskiej, po prostu na ulicy zaniedbanego górniczego „osiedla”. Tych „osiedli” sowiecka władza nawet nie miała fantazji nazwać oryginalnie, lecz przypisywała numery, jak w syberyjskim obozie dla więźniów. Tak powstało „Złote-1”, „Złote-2” i dalej według listy, do półtuzina. Do tej Terra Incognita dotarliśmy daleko po północy. Droga faktycznie kończyła się za punktem kontrolnym na południe od Siewierodonieck. Dalej były rozbite kierunki, które od „narodzin” nie widziały remontu. „Crafter” trzeszczał i skrzypiał, nawigacja dawno się rozładowała. Gdzieś daleko, za drzewami, słabo żółtło światło pojedynczych latarni. Taka była nocna przyfrontowa Ługańszczyzna. W Złotem spotkaliśmy się z dowódcą pododdziału. Ulicami „osiedla” (choć właściwie miejscowość ma status miasta) jedziemy do rozlokowania kompanii. Orientacja jest niezwykle trudna, bo wokół jednakowe kwartały, zarośnięte krzakami. Skręcamy, omijamy wyboje, wjeżdżamy na drogi gruntowe, nurkujemy w „tunele” z drzew, znów wyjeżdżamy na asfalt. Reflektory wyłuskują z ciemności dom, zarośla, znowu dom, mysz, która przebiega drogę, dużą dziurę, szyb, rudego lisa, rzeźbę jakiegoś stachanowca (nota bene twórca tak zwanego „ruchu stachanowskiego”, górnik Aleksiej Stachanow, zmarł w szpitalu psychiatrycznym w mieście Torez z powodu alkoholizmu). Jak tu się orientować? A wiecie, te okolice podobają się mieszkańcom Donbasu. Miłe są ich sercu te jary, zarośla, step i półwysuszone rzeczki. Słusznie pisał Wasyl Symonenko: „Można na świecie wybrać wszystko, synu, wybrać nie można tylko Ojczyzny”. Dotarliśmy na miejsce. Znajomy widok — opuszczone domy, w których żołnierze starają się urządzić codzienne życie. Na podwórkach poprowadzono ścieżki z zbitych z desek tarcz. Na wszystkich gospodarczych pomieszczeniach bieleją „birki”. To podstawa podstaw ukraińskiej armii. Bez „birek” jest ona niezdolna do walki. „Przez dziesięć dni dwa razy uzupełniałem tusz w drukarce i zużyłem dwie paczki papieru”, — uśmiecha się jeden z oficerów. Rano przyjemne zajęcia. Spotykamy się z Oksaną ze Lwowa, wolontariuszką „Czasu Zmian”. Bardzo się napracowała i zdołała pozyskać wiele środków na zakup niezbędnych materiałów. Teraz ściskamy się, cieszymy i jemy śniadanie z żołnierskiego makaronu, popijając wolontariacką kawę z Włoch. Oksana ma własną historię podróży na front. W Kijowie miała się niełatwo. Oto jej relacja. „Zarezerwowałam łóżko w 6-osobowym pokoju na 19 i 20 dzień. Podałam godzinę przyjazdu. Przyjechałam późno w nocy, od razu poszłam szukać hostelu. Dotarłam pod wskazany adres, chciałam się zameldować. Na moje słowa: „Dobry wieczór! Zarezerwowałam łóżko w 6-osobowym pokoju przez booking, oto numer mojej „rezerwacji””, administratorka odpowiedziała z jadowitym uśmiechem: „No i co? Hostel jest już całkowicie zapełniony. Nie mogłam być pewna, że się zameldujecie, więc już zakwaterowałam tam ludzi”. Wykazałam zasadniczość i powiedziałam, że zostanę w holu, bo nie mam dokąd pójść. Administratorka powiedziała: „To nie jest przytułek dla bezdomnych! Won, bo wezwę milicję! Tutaj nie będziesz szukać mieszkania. Idź na ulicę (jest 1:30 i zimno) i szukaj. Nic mnie nie obchodzi, że zimno i noc. Won!”. Gdyby nie słaby internet w hostelu, zostałabym, ale byłam zmuszona znaleźć nocleg, więc zaczęłam wychodzić, lecz przed wyjściem na pamięć sfotografowałam tę osobę. Po czym ona wpadła w furię i zaczęła używać rąk. Naprawdę się przestraszyłam, bo jestem po operacji, a ona chwyciła mnie za kołnierz, żeby wyrzucić za drzwi. A tam schody w dół…” Oto biznes i obsługa w najgorszych ukraińskich tradycjach. Ale słoneczko, smaczne jedzenie i miłe towarzystwo czynią cuda. Zaczynamy rozładunek. Wspólnie z przyjacielską kompanią wolontariuszy i wojskowych przenosimy „humanitarkę” i układamy ją równiutko, by mieć ładną fotorelację. „Dobrze, że przywieźliście łańcuchy i prowadnice do pił spalinowych — cieszą się żołnierze — bo nasze zużyliśmy przy budowie schronów i okopów. Trzeba było rozcinać kłody na deski. Piły tarczowej nie ma, więc robiliśmy to piłami spalinowymi. Teraz mamy czym zaopatrywać się w drewno na opał i przecinać drogi w zadrzewieniach”. Ostrożnie zaczynamy wypytywać chłopaków o sytuację na froncie i stosunek miejscowej ludności do Sił Zbrojnych Ukrainy. Chłopcy mówią, że sytuacja na froncie jest spokojna, stabilna i kontrolowana. W zdecydowanej większości ostrzeliwują pozycje ukraińskiej armii na tym odcinku w nocy. Używają karabinów maszynowych i granatników różnych systemów i kalibrów (to my słyszeliśmy w nocy). Żołnierze twierdzą, że zakazu otwierania ognia nie ma. Decyzję podejmuje dowódca plutonu lub kompanii, jeśli uzna, że istnieje zagrożenie dla życia personelu. Potwierdzeniem jest instrukcja, którą widzieliśmy na stanowisku dowodzenia kompanii. Tam napisano, że nie trzeba bawić się w „wojnę”, bo może to przynieść straty wśród towarzyszy broni, ale jeśli wróg próbuje was zabić, to odpowiadajcie ogniem. Na ogień z automatu zaleca się strzelać z karabinu maszynowego, a nawet z granatnika, by stłumić wrogi punkt ogniowy. Do wycofania wojsk odnoszą się co prawda negatywnie, jednak są zmuszeni wykonać ten rozkaz, ponieważ przysięgi nikt nie odwołał, podobnie jak wykonywania rozkazów dowództwa. I w tym tkwi pewien konflikt, bo z powodu rozczarowania działaniami kierownictwa wojskowego armię opuszczą patrioci, którzy nie będą mieli dla siebie bodźca ani drogowskazów do dalszej służby. Przyszli bronić Ukrainy, a nie się wycofywać. Wielu pamięta o porozumieniach podczas tragedii iłowajskiej i ro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Jeszcze jeden list otwarty do rektora Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego, profesora M. O. Tymoszenki

Szanowny Maksymie Ołehowyczu! Zgodnie z uchwałą Rady Komisarzy Ludowych USRR z 1926 roku teatry operowe Kijowa, Charkowa i Odessy przeszły na tryb ukraińskojęzyczny. Było to jednym z przejawów polityki ukrainizacji w różnych dziedzinach życia. Wiadomo, że ta polityka zakończyła się rozstrzelanym Odrodzeniem. Ale teatry operowe pozostawały ukraińskojęzyczne jeszcze przez kilka dziesięcioleci, między innymi dzięki wybitnemu ukraińskiemu poecie i tłumaczowi Maksymowi Rylskiemu, który, narażając się na niemałe ryzyko, w 1939 roku (kiedy ukraińską scenę operową próbowano zrusyfikować) zapewnił sobie wsparcie ówczesnego komunistycznego przywódcy Ukrainy Nikity Chruszczowa. W poprzednim liście otwartym do Pana Maksym Stricha („Słowo Proświty”, nr 42, 17/23 października 2019) szczegółowo naświetlił wszystkie perypetie języka ukraińskiego na scenie operowej. W latach 50. i 60. ubiegłego wieku Opera Kijowska miała taką plejadę śpiewaków, jakiej nie było nawet w Teatrze Bolszoj w Moskwie. Repertuar był bardzo duży i różnorodny. Wszystkie przedstawienia odbywały się w języku ukraińskim w błyskotliwych przekładach wybitnych twórców ukraińskiego słowa (o nich również pisał Maksym Stricha we wspomnianym liście). Na kijowskiej scenie słynęli nie tylko Jewhenija Mirosznyczenko, Beła Rudenko, Łarysa Rudenko, Taisija Ponomarenko, Dmytro Hnatiuk, Anatolij Sołowjanenko, Mykoła Kondratiuk oraz wielu innych Ukraińców, ale także Rosjanie Jurij Hulajew, Hałyna Tuftina, Serhij Dubrowin, Gruzinka Lamara Czkonija. Język ukraiński wcale nie był dla nich przeszkodą, bo oprócz arii operowych wykonywali także ukraińskie pieśni ludowe i romanse. Rusyfikacja Opery Kijowskiej zaczęła się w 1974 roku. Wtedy wystawiono „Katarzynę Izmajłową” w przekładzie Mykoły Bażana. Ukraińskojęzyczne przedstawienie spodobało się nawet autorowi, Dmytrowi Szostakowiczowi. Ale słuchacze go nie usłyszeli, bo teatr miał jechać na występy do Hiszpanii, a tam rzekomo chciano słuchać tylko w języku oryginału, więc śpiewacy w mig nauczyli się partii w języku rosyjskim. Jeszcze aktywniej zaczęto wypierać język ukraiński ze sceny operowej już w niepodległej Ukrainie. Najdłużej trzymała się opera Gioacchino Rossiniego „Cyrulik sewilski” w przekładzie Maksyma Rylskiego, ale i ona została już zdjęta z repertuaru. Studio operowe Akademii Muzycznej również było ukraińskojęzyczne, ale z czasem przeszło na języki oryginału. Wielkie nadzieje ukraińscy miłośnicy sztuki operowej pokładali w Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej, która odbyła się w Akademii Muzycznej w lutym tego roku. Po niej zaczęto już przygotowywać przedstawienia niektórych oper w języku ukraińskim. I nagle wszystko gwałtownie się zmieniło. Wydał Pan zarządzenie, że wszystkie opery mają być wystawiane tylko w języku oryginału. Co było przyczyną? Czyżby rozważania Pana rosyjskojęzycznego doradcy Jurija Łucenki i jego zwolenników: „Argumentacja o operach w języku ukraińskim nie wytrzymuje żadnej krytyki. Odbieramy naszym dzieciom przyszłość, nie dając im możliwości śpiewania w języku oryginału… Ta historia sprzed prawie stu lat powinna zostać zakończona”. Słowo historia ma kilka znaczeń: „proces rozwoju, wydarzenia w procesie życia narodu; nauka badająca przebieg rozwoju; opowiadanie, relacja o czymś; wydarzenie, przygoda, przypadek”. Jurij Łucenko (który na sztuce muzycznej zna się zapewne nie bardziej niż jego imiennik na prawie) używa słowa historia właśnie w tym ostatnim znaczeniu. A w rzeczywistości nie była to przygoda czy przypadek, lecz żmudna praca wybitnych pisarzy i tłumaczy. Skąd Jurij Łucenko ma wiedzieć, że ze wszystkich przekładów „Witezia w tygrysiej skórze” Sz. Rustaweliego Gruzini uważają za najlepszy właśnie ukraiński przekład M. Bażana, a Polacy przekład „Pana Tadeusza” Mickiewicza autorstwa M. Rylskiego uznają za najlepszy na świecie. Powoływanie się na „praktykę światową” wykonywania oper w języku oryginału nie do końca odpowiada rzeczywistości, bo Angielska Opera Narodowa wszystkie przedstawienia prezentuje w języku angielskim, Opera Kolońska w Niemczech — po niemiecku, większość oper we Włoszech wystawiana jest w języku włoskim. Skąd Jurij Łucenko ma wiedzieć, że wielcy kompozytorzy G. Verdi, R. Wagner, D. Szostakowicz uważali, iż opery powinny być wystawiane w języku kraju, w którym są grane. Włoch Verdi i Niemiec Wagner sami tłumaczyli libretta swoich oper na język francuski, aby te opery mogły być wystawiane we Francji. Skąd Jurij Łucenko ma wiedzieć, że spośród 2500 (według innych obliczeń 6000) języków świata język ukraiński wchodzi do pierwszej dwudziestki pod względem liczby użytkowników. Że jest to jeden z najbardziej melodyjnych języków świata, o czym wiele dobrych słów powiedzieli zarówno Ukraińcy, jak i nie-Ukraińcy. Maksym Stricha przytaczał już słowa zachwytu nad naszym językiem wybitnego rosyjskiego tenora Leonida Sobinowa, który w latach 1926–27 w Kijowie i Charkowie wykonywał partie Lohengrina i Leńskiego w języku ukraińskim. Nawiasem mówiąc, aria Leńskiego w języku ukraińskim była ostatnią rzeczą, którą w swoim życiu śpiewał Leonid Sobinow. Znany aktor dramatyczny Wasilij Kaczałow wspominał o swoim spotkaniu ze śpiewakiem na kilka dni przed jego nagłą śmiercią w sanatorium w pobliżu Rygi w październiku 1934 roku: „Leonid Witaljewicz mówił o partii Leńskiego, którą przyszło mu śpiewać w języku ukraińskim. »Posłuchaj, jak to pięknie brzmi!« — powiedział i cicho zaśpiewał” (Władykina-Baczynskaja N. „L. W. Sobinow”. M., 1958). Jeśli chodzi o to, że język ukraiński „odbiera przyszłość naszym dzieciom”, to nikt nie przeszkadza tym dzieciom, po opanowaniu partii operowych w języku ukraińskim, przyswoić je sobie także w języku oryginału. Znana ukraińska śpiewaczka (etniczna Rosjanka) Hałyna Tuftina, która po ukończeniu Konserwatorium Leningradzkiego została zaproszona do Kijowskiego Teatru Opery i Baletu i całe życie w nim pracowała, partię Carmen z opery o tym samym tytule G. Bizeta mogła wykonywać w językach ukraińskim, rosyjskim i francuskim. I we wszystkich trzech przypadkach wykonanie było bezbłędne. Jurij Łucenko o tym wszystkim nie wie i nie chce wiedzieć ze względu na swoje ukrainofobiczne poglądy. Szanowny Maksymie Ołehowyczu, bardzo proszę Pana, aby nie słuchał Pan rad ukrainofobów. Proszę uczynić wszystko, co możliwe, dla powrotu języka ukraińskiego na scenę operową. Z poważaniem, Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «O JĘZYKU na uczelniach od Ze-», s. 1

O JĘZYKU w uczelniach wyższych od Ze-

Zakończenie. Początek na s. 1 Zatem kwestia strategicznego przedsiębiorstwa obronnego „Motor Sicz” (a nie „sIcz”, jak u Bohusłajewa) i kwestia JĘZYKA to problem z tego samego szeregu: bezpieczeństwa państwowego i narodowego. Jaka więc różnica, komu sprzedajemy nasze strategiczne przedsiębiorstwa i w jakim języku uczymy na uczelniach wyższych? Nie obchodzi nas nasz najwyższy pilotaż, prawda? Byle tylko był mIr, kosztem utraty Wolności i Suwerenności. 4. „Słudzy” obcych narodów pod osłoną błazna Ze- w sposób całkowicie logiczny i nieunikniony stali się kontynuatorami antyukraińskiej polityki językowej nie tylko Partii Regionów, ale także liberalno-hybrydowego modelu językowego czasów Poroszenki, Kwity i Hrynewycz. 12 listopada 2019 roku w Radzie Najwyższej w pierwszym czytaniu przegłosowano projekt ustawy Ukrainy „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw Ukrainy w sprawie udoskonalenia działalności edukacyjnej w sferze szkolnictwa wyższego” (nr 2299; autorzy – „słudzy obcych narodów”: S. Babak – przewodniczący właściwej komisji, znany jako pokazowy plagiator (zob. https://life.pravda.com.ua/columns/2019/05/29/237021/), Ju. Hryszyna, O. Kowal, W. Woronow). Chodzi przede wszystkim o zmiany w artykule 48 dotyczącym języka 〈procesu edukacyjnego w placówkach szkolnictwa wyższego〉 (Język procesu edukacyjnego w zakładach szkolnictwa wyższego). Istota zmian zawiera się w dwóch punktach: a) cudzoziemcy mogą studiować w języku obcym, pod który oczywiście nieuniknienie podpada język agresora i okupanta – rosyjski, podczas gdy czwarty ustęp art. 7 Ustawy „O edukacji” stanowi: „W placówkach oświatowych zgodnie z programem kształcenia mogą być wykładane jedna lub kilka dyscyplin w dwóch lub więcej językach – państwowym, angielskim, innych oficjalnych językach Unii Europejskiej” (ten sam artykuł, ust. 5, w Ustawie „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”). b) prawo uczelni do wykładania WSZYSTKICH dyscyplin w języku angielskim, wbrew ust. 4 art. 7 Ustawy „O edukacji” oraz ust. 5 art. 21 Ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Zatem „słudzy obcych narodów” na czele z Zе-Бабак i Зе-Новосад realizują swoje główne zadanie: marginalizację państwowego statusu języka ukraińskiego, który i tak jest ograniczony skrajnie liberalnymi przepisami językowymi w różnych ustawach branżowych, a w szczególności w liberalno-hybrydowej ustawie językowej 5670д. Przypomnę, że Zе-Бабак, przewodniczący komitetu do spraw edukacji, nauki i innowacji, jest nie tylko jaskrawym plagiatorem, ale także fantastycznym kłamcą. To właśnie on twierdził, że wypłata nauczycielom 4 tysięcy dolarów miesięcznie „absolutnie nie jest fantastyką, to całkowicie realne liczby”, co w skali roku daje 200 milionów dolarów. Niestety, ten doktor nauk technicznych, jak udowodnili eksperci, w swoich fantastycznych obliczeniach pomylił się zaledwie o 100 razy: „… jeśli 450 000 ukraińskich nauczycieli pomnożyć przez 4000 dolarów pensji, to suma 200 mln dolarów rocznie w ogóle się nie zgadza — wychodzi 1,8 mld dolarów miesięcznie, czyli ponad 21,5 mld dolarów rocznie” (zob. https://nv.ua/ukr/opinion/ tragikomediya-v-troh-diyah-pro-zelenskogo- ta-osvitu-50011016.html). Oto zszedł do nas z niebios długo wyczekiwany „kurator kierunku edukacyjnego Ukraińskiego Instytutu Przyszłości”, jak pisze o nim Wikipedia. Z takimi fantastami nie tylko przyszłość nam nie świeci, ale także całkowicie zabija się teraźniejszość… Słowem, zе-horda, oddając ukraińskie przedsiębiorstwa strategiczne, zwłaszcza z cyklu obronnego, oddając ukraińską ziemię jako główne „bogactwo narodowe, pozostające pod szczególną ochroną państwa” (art. 11 Konstytucji Ukrainy), nieuchronnie odda także JĘZYK jako podstawowy znak ukraińskiej tożsamości i granicę własnej kultury. Bo to nie jest ich tożsamość, nie ich kultura i nie ich ziemia. Wszystko, co nasze, ukraińskie, dla nich jest tylko towarem i pieniędzmi uzyskanymi ze sprzedaży. Tylko „niemi, podli niewolnicy” (T. Szewczenko) mogli własnoręcznie oddać swoje państwo, swój dom w ręce tych lichwiarzy-ukrainofobów, którzy z uśmiechem, krok po kroku, likwidują Ukraińskie Państwo. P.N. I najciekawsze: za zmoskwicenie cudzoziemców w naszych uczelniach w pełnym składzie głosowała frakcja poroszenkowska ЄС. Tylko dwoje nie głosowało... Dziękujcie, dziękuny! (zob. http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/ radan_gs09/ns_golos?g_id=1569) Iryna FARION

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

«Po co mi ta ukraińska mowa!?»

Haniebny i wstrząsający przypadek wydarzył się 12 listopada na dworcu kolejowym w Iwano-Frankiwsku. Rosyjskojęzyczni konduktorzy pociągu nr 143/144 „Worochta—Kijów” z powodu uprzejmej prośby dwojga mieszkańców Tarnopola o zwracanie się do nich w języku ukraińskim nie wpuścili ich do wagonu. — Odprowadzałam męża na pociąg do Tarnopola — opowiedziała ukrmedia jedna z poszkodowanych, tarnopolanka Ołeksandra Iwaneniw. — Podał on swój bilet konduktorce wagonu nr 3 (Maksymowa Wiktorija Ołeksandriwna). Zwróciła się ona do niego po rosyjsku: „Gdie wasz pasport?”. Mężczyzna odpowiedział, że jej nie rozumie. Wtedy ona z wyższością i bezczelnie, żeby wszyscy usłyszeli, wypaliła: — Kak eto nie poniali? Gdie wasz pasport? On bardzo spokojnie i uprzejmie poprosił, aby zwracano się do niego po ukraińsku. Konduktorka kontynuowała odpowiadanie po rosyjsku i zagroziła, że nie wpuści go do pociągu. Żona poprosiła męża, mówiąc: daj spokój, pokaż jej ten paszport. Jednak on, uświadamiając sobie, że konduktorka go upokarza i bezczelnie łamie ustawodawstwo państwa, zwrócił się do innych pracowników kolei i przy świadkach pokazał swój paszport. Wtedy na miejsce zdarzenia przybiegła taka sama rosyjskojęzyczna kierowniczka pociągu, aby wyjaśnić, co się stało. Pasażerowie wyjaśnili. Ale konduktorka zaczęła kłamać, jakoby mężczyzna próbował użyć wobec niej siły fizycznej. Kierowniczka pociągu wyrwała ich bilety ze słowami, że tych pasażerów do wagonu nie wpuści. Na skargę obrażonych pasażerów jeden z iwano-frankiwskich pracowników kolei w kwestii niechęci konduktorek do posługiwania się językiem ukraińskim nie potrafił powiedzieć nic mądrzejszego niż: „To niech on ją zarżnie”. „Do jakich cynicznych wykrętów, prowokacji i manipulacji uciekają się pracownicy Ukrzaliznyci, aby ukryć swój lekceważący stosunek do pasażerów i własny brak profesjonalizmu” — wyciągają wniosek oburzeni pasażerowie. Kiedy zapytali rosyjskojęzyczną konduktorkę wagonu nr 3, dlaczego oni, pracownicy przedsiębiorstwa państwowego Ukrzaliznycia, nie szanują języka ukraińskiego, dlaczego są faktycznie po stronie putinowskiej Rosji, ta odpowiedziała: — Patamu szto ja radilas w Rossii i na f...g mnie eta ukrainskaja riecz!. — Kto ma chronić ukraińskojęzycznych pasażerów w ojczystym kraju? — zasadnie pyta Ołeksandra. — Uważam, że została upokorzona moja godność ludzka i mnie jako obywatelki Ukrainy. Nas z mężem faktycznie okradziono. Bo przy sobie potrzebnej sumy, aby kupić inny bilet, po prostu nie było. Dlatego otwarcie zwracam się do SBU, aby sprawdziła ten ukrainofobiczny pociąg, wszystkich pracowników, którzy są zamieszani w jego kursowanie. To prowokatorzy. Nie można dopuszczać ludzi, którzy lekceważą język państwowy, ukraińskojęzycznych obywateli, do pracy w kolei, która ma kolosalne znaczenie strategiczne w czasie wojny rosyjsko-ukraińskiej. Przypomnijmy, że 16 lipca 2019 roku na Ukrainie weszła w życie ustawa „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Zdarzenie, o którym mowa w materiale, miało miejsce dwa miesiące po jego opublikowaniu w oficjalnej prasie, po czym nabrał on mocy prawnej. Ustawa jest obowiązkowa do wykonania we wszystkich strukturach państwowych i instytucjach, czyli jasno i jednoznacznie gwarantuje pozycję języka ukraińskiego w administracji państwowej, sferze usług, edukacji i przestrzeni medialnej. Własna inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Spojrzenie z prowincji na problem wyprzedaży ukraińskiej ziemi

Dokończenie. Początek na str. 1. Co proponuje Ukrainie Zełenski? Opracowany przez najbliższe otoczenie prezydenta Zełenskiego i przepchnięty przez jego własną siłę polityczną przez ukraiński parlament w pierwszym czytaniu projekt ustawy o rynku ziemi niesie w sobie ogromne niebezpieczeństwo dla narodu ukraińskiego. Nic podobnego światowa praktyka stosunków ziemskich nie zna. Co oznacza sprzedać w jedne ręce 210 tysięcy (dwieście dziesięć tysięcy!) hektarów użytków rolnych? Dla informacji: ogólna powierzchnia gruntów ornych najmniejszego obwodu czerniowieckiego wynosi zaledwie 330,8 tysięcy ha, a największego dniepropetrowskiego — 2 miliony 127,4 tysiąca ha. I jeszcze takie doprecyzowanie: 210 000 ha — to 2100 km2. Aby wyobrazić sobie skalę projektu, zaznaczę powierzchnię niektórych państw europejskich: Monako — 2,02 km2; Liechtenstein — 160,2 km2; Luksemburg — 2,6 tys. km2. Czyli przewiduje się sprzedaż ukraińskiej ziemi o powierzchni niemal jak całe państwo Luksemburg w jedne ręce. Już z tego widać, że apetyty u kogoś są niemałe. Ale na jednym jedynym oligarsze sprawa się nie zakończy. Nie mogła przecież ekipa Zełenskiego przepychać projektu ustawy tylko pod jedną osobę. Stąd wynika, że rodzina z pięciu osób zgodnie z ustawą Zełenskiego może wykupić 1 milion 50 tysięcy hektarów, co równa się 10 tysiącom 500 kilometrów kwadratowych. A jeśli takich rodzin będzie kilka? Dwie rodziny po pięć osób każda zgodnie z ustawą Zełenskiego mogą spokojnie wykupić 21 tysięcy kilometrów kwadratowych ukraińskiej ziemi, co jest większe od powierzchni państwa Izrael, która wynosi 20 tysięcy 770 kilometrów kwadratowych. Zatem planuje się skup ukraińskiej ziemi w rozmiarach nie tylko rejonów i obwodów, ale całych krajów. Czyżby na południu Ukrainy planowano stworzyć państwo w państwie? Więc dla kogo konkretnie i po co ta legislacyjna, całkowicie oczywista i bezwstydna afera Zełenskiego jest przygotowywana? Bez wątpienia ustawa o rynku ziemi ma swojego inicjatora, organizatora i konkretnego autora. Wyraźnie wskazuje na niego fakt wykluczenia z frakcji „Sługa Narodu” (właśnie w takiej wymowie oni sami siebie nazywają) dwóch deputowanych, którzy nie zgodzili się z oczywistym łotrostwem i nie głosowali za tą zbrodniczą, w moim głębokim przekonaniu, ustawą. Wykluczenie z prezydenckiej siły parlamentarnej od razu dwóch deputowanych o wielu rzeczach świadczy, przede wszystkim — takie coś nie mogło się stać bez wiedzy Zełenskiego. Zatem właśnie on jest główną postacią tego światowego szwindlu, właśnie jemu bardzo dobrze znane są nazwiska tych, którzy już są gotowi rozszarpać ukraińską ziemię w rozmiarach niespotykanych nawet w bardzo chorej wyobraźni — „porcjami” po 2100 kilometrów kwadratowych! Dlatego jest więcej niż wystarczająco podstaw, by nazwać jawną i całkowicie oczywistą aferę o rynku ziemi „Ustawą Zełenskiego”. Naród musi znać swoich bohaterów z imienia i nazwiska i pamiętać o nich nawet za 100 i więcej lat. Ze światowej praktyki i doświadczeń sąsiadów. Ziemia — to główny fundament bytu każdego narodu. Oto dlaczego ustawodawstwa wszystkich krajów UE, poza chyba Łotwą, praktycznie uniemożliwiają, a nawet wprost zabraniają obcokrajowcom nabywania prawa własności prywatnej do ziemi o przeznaczeniu rolnym. W USA każdy stan ma własne ustawodawstwo dotyczące sprzedaży ziemi, w większości z nich istnieje bezpośredni zakaz sprzedaży ziemi obcokrajowcom, podobne zjawisko obserwujemy w Kanadzie. W Izraelu ziemia w ogóle nie jest sprzedawana nikomu. A we Francji, poza licznymi przeszkodami dla obcokrajowców, istnieje bezpośredni zakaz ustawowy sprzedaży im winnic. Po rewolucji róż w Gruzji panowała niemała euforia, wszyscy oczekiwali cudów i zagranicznych inwestycji. I one przyszły z nieoczekiwanych stron. Z ustawy o wolnej sprzedaży ziemi skorzystali bystrzy mieszkańcy Pendżabu, który znajduje się w dalekich Indiach. Sprzedawali oni swoje niewielkie działki w historycznej ojczyźnie i kupowali ziemię w Gruzji. W Indiach sprzedawali hektar za 50 tysięcy dolarów, a znacznie bardziej urodzajny hektar w najlepszych dolinach Gruzji kosztował 1 tysiąc—1400 dolarów. Dla Gruzinów były to wtedy szalone pieniądze. Teraz pieniądze Gruzini przejedli i patrzą, jak na ich, już byłej ziemi, umiejętnie gospodarują Pendżabczycy w swoich niezmiennych indyjskich turbanach. Tak w sercu Gruzji powstał kawałek Indii. Napięcie międzynarodowe w Gruzji wybuchło już po roku — i ustawę o sprzedaży ziemi pospiesznie anulowano. Jeśli w Gruzji z czyjejś chorej głowy faktycznie obdarowywano obcokrajowców niewielkimi działkami, to na Ukrainie mają zamiar „sprzedawać” je w rozmiarach po pół obwodu w jedne ręce. Wyraźnie widać, że ktoś dobrze rozumie, iż ziemską aferę nieuchronnie odwołają, dlatego pragnie od razu chwycić jak najwięcej, bo własności prywatnej już nikt nie odbierze — prawo nie działa wstecz. W Polsce podstawą produkcji rolniczej jest rodzinne gospodarstwo rolne. Ogólna powierzchnia takiego gospodarstwa nie może przekraczać 300 hektarów. Dla uzyskania statusu rolnika i kupna ziemi obywatel musi mieć średnie lub wyższe wykształcenie w zawodzie, doświadczenie osobistej pracy w rolnictwie nie mniej niż pięć lat i mieszkać w tej gminie (coś w rodzaju naszej rady wiejskiej), gdzie położona jest ziemia, na której ma zamiar stworzyć gospodarstwo. Do 2016 roku w Polsce obowiązywało moratorium na sprzedaż ziemi obcokrajowcom, a teraz im kupować ziemię niby można, ale na określonych warunkach: tylko obywatelom UE i tylko jeśli zamierzają ją uprawiać oraz mieszkają w tej samej gminie, gdzie położona jest wystawiona na sprzedaż działka rolna, lub w sąsiedniej, przez 5 lat. I nawet jeśli obcokrajowiec spełnia te wymagania, może nabyć na własność prywatną działkę rolną tylko w tym przypadku, jeśli nie chce jej nabyć nikt z członków rodziny sprzedawcy czy rolników zarejestrowanych w miejscowej izbie rolniczej. Więc kto z Ukraińców będzie mógł kupić ziemię w Polsce? Ustawodawstwo tego kraju przede wszystkim chroni interesy narodowe Polski, to jest słuszne, uzasadnione i całkowicie zrozumiałe. A co ekipa Ze proponuje Ukrainie? W Polsce ustanowiono ograniczenie — jeden właściciel może posiadać nie więcej niż 500 ha, a na Ukrainie górną granicę proponują ustanowić na dwieście dziesięć tysięcy hektarów! To ogólna powierzchnia wszystkich gruntów ornych pięciu średnich rejonów! Na przykład w rejonie brodzkim takich ziem jest 42,5 tysiąca ha; w złoczowskim — 49,4; radziechowskim — 45,6; buskim — 36,5; radziwiłłowskim — 48,4. Na jakiego „wujka” obliczona jest taka legislacyjna nowela siły politycznej prezydenta Zełenskiego? To pierwsze pytanie. A oto i drugie: „Kto na tej, wykupionej od niedostatecznie poinformowanych i oszukanych Ukraińców ziemi, będzie żył i pracował?” I tutaj przypomniała mi się taka historia. W maju 1991 roku, w składzie delegacji ukraińskich parlamentarzystów, miałem okazję uczestniczyć w sympozjum OBWE poświęconym ochronie dziedzictwa kulturowego Europy, które odbywało się w Krakowie. W ramach forum spotkaliśmy się z wiceprezesem amerykańskiej firmy, etnicznym Rosjaninem o nazwisku Wołkoński; był on bardzo dumny z tego, że jeden z głównych bohaterów powieści Lwa Tołstoja „Wojna i pokój” to jego pradziad. Pana Wołkońskiego najbardziej interesowały ukraińskie reformy, w szczególności ustawy o inwestycjach zagranicznych i sprzedaży ziemi. Wtedy jeszcze istniał Związek Radziecki i sprzedaży ziemi nie było nawet w najśmielszym projekcie, a tym zagadnieniem już interesowano się na Zachodzie. Jednak najbardziej zdziwiły i poraziły mnie plany pana Wołkońskiego. Oświadczył on, że jego firma jest gotowa kupić na Ukrainie ziemię orną za miliard dolarów i tyle samo zainwestować, tworząc zamknięty cykl produkcji — od uprawy zbóż i słonecznika po wytwarzanie różnorodnych gotowych produktów. Ani istniejące kompleksy hodowlane, ani elewatory, ani ludność ukraińskich wsi go nie interesowały — tylko ziemia, najlepiej na południu Ukrainy i w zwartych kompleksach; wszystko, co niezbędne, sami, jak twierdził, wybudujemy. Siłę roboczą jego firma również była gotowa sprowadzić na Ukrainę i zapewnić jej wszystko, co potrzebne. Oto taką perspektywę postanowiła teraz wcielić w życie „zielona ekipa”, i to w bardzo dużym pośpiechu — w tak zwanym „trybie turbo”. A teraz spójrzmy na już istniejące krajowe doświadczenia rozdawania ukraińskich ziem i osiedlania na nich obcokrajowców przez pryzmat ustawy o rynku ziemi. Jeśli zostanie ona przeforsowana i podpisana przez prezydenta, stanie się to miną z opóźnionym zapłonem o nieprzewidywalnych, ciężkich skutkach: wstrząsach społecznych i międzyetnicznych w przyszłości. Właśnie taki rezultat może przynieść sprzedaż ziemi obcokrajowcom, a w konsekwencji — ich zwarte osadnictwo na Ukrainie z praktycznie nieuniknionymi konfliktami w przyszłości. Całkiem realne prawdopodobieństwo takiego rozwoju wydarzeń dość dobrze widać z niedalekiej przeszłości ziemi brodzkiej; jaskrawym przykładem jest historia galicyjskiej wsi Huta Pieniacka, którą Polacy do dziś nazywają polską. Na przykładzie Huty Pieniackiej. Wieś tę na przełomie XVIII i XIX wieku założyły władze monarchii austriackiej, która właśnie wtedy zajęła Galicję po pierwszym rozbiorze Rzeczypospolitej Polskiej. Austriacy tutaj, pośród lasów wzgórz woroniackich Wyżyny Podolskiej, wybudowali hutę — zakład szklarski, w którym wytwarzano szklane naczynia, butelki, szkło okienne. Przynależność tutejszych ziem do sąsiedniej wsi Pieniaki dała nazwę nowemu osiedlu — Huta Pieniacka. Jako mistrzowie pracowali specjaliści sprowadzeni z Czech i innych terytoriów austriackich. Z czasem osiedlili się tu Ukraińcy, Polacy i Żydzi. Pod koniec XIX wieku większość ludności wsi stanowili już Polacy. Do II wojny światowej żadnych konfliktów międzyetnicznych nie obserwowano: Ukraińcy, Polacy, Austriacy, Żydzi żyli we wzajemnej zgodzie między sobą oraz z mieszkańcami sąsiednich wsi. Wszystko zmieniło się w latach wojennej zawieruchy. Najważniejszą przyczyną niezgody i wzajemnej nienawiści stała się zachłanna, zaborcza polityka polskiego rządu emigracyjnego w Londynie, który dążył do przywrócenia po wojnie swojej władzy na wszystkich zajętych w 1920 roku zachodnioukraińskich ziemiach, od Sanu i Bugu na zachodzie po Zbrucz na wschodzie; wszelkie rozmowy o samodzielnym państwie ukraińskim oraz dążenia Ukraińców do niepodległości były negowane i odbierane skrajnie wrogo. Już w 1942 roku rozpoczęły się masowe zabójstwa Ukraińców na wszystkich etnicznych ziemiach ukraińskich: Chełmszczyźnie, Podlasiu, Nadsaniu, Łemkowszczyźnie, Wołyniu, Podolu. Niebywała fala aktów terrorystycznych praktycznie nie ustawała — polscy bojówkarze zabijali autorytatywnych Ukraińców: nauczycieli, inżynierów, aktywistów ukraińskich organizacji kulturoznawczych i kierowników placówek gospodarczych, a nawet księży. Najbardziej rezonansowymi w okolicach Huty Pieniackiej stały się zabójstwa przed Wigilią 6 stycznia 1944 roku dyrektora szkoły w Jasienowie Iwana Wawriwa wraz z żoną Sofią, a następnego dnia, czyli w samo Boże Narodzenie, 7 stycznia — greckokatolickiego księdza Martyna Baliuty w polu w pobliżu Żarkowa, oraz rodziny Wiktorskich 4 lutego w Jasienowie. Wszystkie te i inne zabójstwa miejscowi mieszkańcy wiązali wyłącznie z bojówkarzami z sąsiedniej wsi Huta Pieniacka, wymieniali nawet ich nazwiska. Zabójstwom towarzyszyły również ciągłe zastraszania psychologiczne i to nie tylko słowne. Częste stały się nocne ostrzały sąsiednich ukraińskich wsi. Polscy bojówkarze z Huty Pieniackiej (AK) otwarcie straszyli Ukraińców, grozili im rozprawą, oświadczali, że to „polska ziemia”, nieustannie powtarzali hasło: „Ukraińcy — za Zbrucz!”; nazywali Hutę Pieniacką stolicą, od której rozpocznie się budowa „Wielkiej Polski od morza do morza”, czyli od Bałtyckiego do Czarnego, a pierwszą czysto polską wsią uczynią sąsiednie Pieniaki i nie będzie w niej mieszkał „żaden Ukrainiec”. Oczywiście, że takie rzeczy przerażały, Ukraińcy na noc często opuszczali swoje domy i uciekali z Pieniaków do krewnych i znajomych w sąsiednich Czepielach. Oliwy do ognia nienawiści i wrogości dolewali zuchwali i bardzo agresywni polscy osadnicy-koloniści z okolic Huty, którym po okupacji w 1920 roku zachodnioukraińskich ziem polski rząd za zasługi wojenne nadał tu znaczne nadziały ziemi na własność prywatną. Termin „osadnik” pochodzi od polskiego słowa osada, co oznacza osiedle, posiadłość. Masowe osadnictwo Polaków z rdzennych polskich ziem realizowało cel ekspansjonistyczny — polonizację podstępnie zajętej w 1920 roku Zachodniej Ukrainy. Na przestrzeni lat 20. i 30. ubiegłego wieku polskich osadników w małych i dużych koloniach rozlokowano we wszystkich miejscowościach Wołynia, Podola i Podkarpacia. Osadnicy otrzymali po dziesięć i więcej hektarów ukraińskiej ziemi, na preferencyjne kredyty oraz dzięki hojnej pomocy finansowej państwa wybudowali tu domy, chlewy, stajnie, stodoły i studnie, nabyli bydło, konie, sprzęt rolniczy i różnorodne żywe inwentarze; założyli solidne gospodarstwa; urodzili dzieci i dlatego uważali tę ziemię już za swoją, a Ukrainę — za część Polski. Oto dlaczego osadnicy z byłych polskich żołnierzy tak agresywnie przyjęli samą ideę ukraińskiej państwowości i niepodległości Ukrainy — widzieli w tym niebezpieczeństwo, przede wszystkim dla własnego dobrobytu. To właśnie osadnicy stanowili podstawy grup bandyckich, które nocami zabijały Ukraińców. Wrogość i nienawiść wyrosły z samej ziemi — Polacy walczyli o cudzą ziemię i o własną przyszłość na niej. Pragnęli uczynić ukraińską ziemię prawdziwie polską. Ukraińcy stali się im tu zbędni. Przeżywszy na ukraińskiej ziemi w Hucie Pieniackiej niespełna sto lat, a osadnicy-koloniści — mniej niż dziesięć, Polacy, podżegani przez szowinistów z własnego rządu, zabrali się do budowania tu tak zwanej „Wielkiej Polski”. Czyli bezczelnie i bezwstydnie zabrali się do „budowania” Polski na Ukrainie. Podobnie działo się na całej przestrzeni od Bugu do Zbrucza. Takie „budownictwo” miało tragiczne skutki dla wszystkich. Na Wołyniu wszystko zakończyło się gwałtownym wygnaniem Polaków. W Polsce tę akcję nazywają „rzezią wołyńską”, ale starannie przemilczają przyczyny, które doprowadziły do tragedii. Bardzo smutny stał się również los Huty Pieniackiej — 28 lutego 1944 roku wieś spalono, a większość jej mieszkańców rozstrzelano. Teraz polscy urzędnicy, włącznie z prezydentem A. Dudą, oskarżają Ukraińców o tę zbrodnię. Ich zdaniem tragedia wydarzyła się w wyniku polsko-ukraińskiego konfliktu, ale tak nie jest. Całkiem możliwe, że w innych miejscowościach winni mogli być także Ukraińcy, którzy bronili własnego narodu na swojej ziemi, dlatego też przeprowadzali akcje odwetowe, ale w przypadku Huty Pieniackiej stało się inaczej — wieś spalili, a ludzi rozstrzelali żołnierze hitlerowskiej grupy operacyjnej „Reinhold” pod dowództwem SS-Obersturmbannführera Friedricha-Wilhelma Bocka, będącego jednocześnie dowódcą 4. Dywizji Grenadierów Pancernych SS, sformowanej na Śląsku z tamtejszych mieszkańców: Niemców, Polaków i Czechów. A przyczyną akcji karnej była ścisła współpraca polskiego podziemia Huty Pieniackiej z radziecką partyzantką, która dokonywała zamachów we Lwowie, bestialskich morderstw niemieckich żołnierzy i cywilów w lesie pieniackim oraz w samej Hucie Pieniackiej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

— a w pamięci jednego-dwóch pokoleń — wszystko zaczynało się tak pięknie. Po moim wystąpieniu sala zaczęła się zastanawiać i kiedy poddano pod głosowanie kwestię przyznania Chińczykom choćby 20 hektarów ziemi, nie zagłosował za tym nikt, nawet lobbyści „zagranicznych inwestycji” i agitatorzy na ich rzecz. Teraz, po realizacji planu Zełenskiego dotyczącego sprzedaży ukraińskiej ziemi, kupić ją w Pidkaminie i sąsiednich wsiach, jak i w całej Ukrainie, będzie mógł każdy obcokrajowiec i w każdej ilości, a decyzja wiejskiego zgromadzenia jest do tego zupełnie niepotrzebna. Rodzima ziemia to Ojczyzna. Ziemia to podstawa bytu każdego narodu. Rodzimą ziemię nazywają Ojczyzną; kochają ją, chronią i bronią. Wszystkie wielkie wojny w historii ludzkości toczyły się o ziemię. Druga wojna światowa jest tego potwierdzeniem. Dlaczego Hitler ją rozpoczął? O ziemię — przestrzeń życiową, o rozszerzenie strefy zamieszkania rasy aryjskiej. U podstaw hitlerowskiego ludobójstwa narodów leżała ziemia; uwolnienie od niej ludności okupowanych krajów drogą jej fizycznej eksterminacji i przesiedleń w odległe rejony realizowało główny cel — „oczyszczenie” terytoriów dla osiedlenia na nich Niemców. I to czyniono dla przyszłego dobra cywilizowanego europejskiego narodu w XX wieku! Według miar historii całkiem niedawno — na oczach naszych ojców i dziadów. Sprzedać obcokrajowcom ziemię swojej Ojczyzny dla Ukraińców jest dość trudno, a dla wszelkiej maści przybłędów — sprawa nietrudna. Nowy właściciel ziemi staje się jej pełnoprawnym gospodarzem i tylko on. Jeśli ukraińska ziemia będzie należeć do obcych, to czyją Ojczyzną stanie się za 10, 50 i 100 lat? A w naszych dniach siła polityczna, która mianuje się „Sługa Narodu” (właśnie tak), wyraźnie na smyczy wielkiego międzynarodowego kapitału i pod jego muzykę próbuje przepchnąć ustawę, która przekaże mu w jedne ręce po 210 tysięcy hektarów najurodzajniejszych na świecie ukraińskich ziem. Osobiście uważam, że o prawdziwej istocie podstępnie zaplanowanej afery ziemskiej na Ukrainie dobrze wie tylko kilka osób; przeważająca część deputowanych większości parlamentarnej „Sługa Narodu” naciska przyciski, głęboko się nie zastanawiając. Cóż to za „sługi” i czyjego „narodu”? O stadnej zasadzie głosowania w obecnej Radzie Najwyższej Ukrainy świadczy również fakt wykluczenia 15 listopada 2019 roku z frakcji „Sług Narodu” dwóch deputowanych, którzy nie głosowali za zgubną dla ukraińskiego narodu ustawą. Według mojego głębokiego przekonania, to frakcja wcale nie sług, a prawdziwych baranów ukraińskiego narodu. Taki wniosek wynika z niemal jednomyślnego i stadnego głosowania tej bezmyślnej trzody 13 listopada 2019 roku. Dwóch sumiennych i porządnych, którzy zagłosowali przeciw, stało się rzadkim wyjątkiem, pierwszym, ale zapewne nie ostatnim. Dobrze wiemy, co było w naszej przeszłości, ale nie możemy zajrzeć na 100—200 lat do przodu, dlatego w tak rozstrzygającym dla narodu problemie, jak sprzedaż ziemi, niedostatecznie przemyślane lub wręcz celowo zaplanowane decyzje w przyszłości mogą mieć zgubne i fatalne skutki. Zaplanowany wyraźnie daleko poza granicami Ukrainy złowieszczy i podły plan wyprzedaży ukraińskich ziem trudno nazwać Dobrem, a Zło zawsze będzie wołać o Karę. Takie rzeczy trzeba rozumieć, zwłaszcza złoczyńcom. Triumfowi na Ukrainie całkiem oczywistego Zła nie można pozwolić. Należy również przypomnieć najważniejsze: parlament kraju — to nie tylko organ do pospiesznego stemplowania aktów prawnych, a przede wszystkim najwyższa w państwie trybuna szerokich i wszechstronnych dyskusji, miejsce do wypracowywania i przyjmowania sprawiedliwych decyzji, a nie zagroda dla baranów. Jeśli chodzi o obiecane przez Zełenskiego referendum w sprawie sprzedaży obcokrajowcom ukraińskiej ziemi, to, jak świadczy doświadczenie przeszłości, w Niemczech referenda dość skutecznie przeprowadzał Hitler i osiągał w nich ponad 90% poparcia swojej głęboko niemoralnej i zbrodniczej polityki. Ale czym to wszystko się skończyło? Żadne referendum nie może usprawiedliwić Zła, a tym bardziej — uświęcić go imieniem podstępnie wprowadzonego w błąd narodu. Dmytro CZOBIT

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Kolejny antyukraiński krok

Otóż wieś Huta Pieniacka została założona przez Austriaków pod koniec XVIII – na początku XIX wieku, Polacy zaczęli ją intensywnie zasiedlać w połowie XIX wieku. Początkowo wszystko było dobrze – Ukraińcy z okolicznych wsi kupowali wyroby szklane: szklanki, dzbanki, słoiki, szyby okienne. Niemałą korzyść mieli mieszkańcy Huty Pieniackiej. Kłopoty pojawiły się sto lat później – Polacy zabrali się za budowanie na ukraińskiej ziemi tak zwanej Wielkiej Polski! No kto mógł coś takiego przewidzieć? Minęło już 75 lat, odkąd nie ma Huty Pieniackiej, a ile problemów do dziś ma Ukraina. Czyli osiedlenie na ukraińskiej ziemi Polaków z początkowo całkiem dobrym celem – wytwarzaniem wyrobów ze szkła, ostatecznie doprowadziło do bardzo ciężkich skutków – krwawej konfrontacji międzyetnicznej, której skutki do dziś dają o sobie znać. Historia z Hutą Pieniacką stała się jaskrawym dowodem na to, jak zwarte osiedlenie obcokrajowców w przyszłości może przynieść niemałe problemy dla kraju, który udzielił im ziemi i schronienia. A gdzie gwarancja, że po tak dzikiej wyprzedaży ukraińskich ziem, do czego z jakiegoś powodu bardzo dąży komik Zełenski, coś podobnego nie wydarzy się w przyszłości? Okrutne i krwawe wydarzenia sprzed dwudziestu lat na Bałkanach, w szczególności w dawnym historycznym serbskim kraju Kosowo, który stał się albańskim, są tego bardzo jaskrawym świadectwem i wielkim ostrzeżeniem. Przypomnę, w już byłym serbskim Kosowie krwawa i okrutna walka toczyła się nie o naród i nie o prawa człowieka, a o ziemię, i to było całkiem niedawno, za naszej pamięci. O pewnym projekcie chińskich inwestycji Jakoś na początku lat dwutysięcznych wziąłem udział w zebraniu wiejskim w Podkamieniu w rejonie brodzkim, tam miały być rozstrzygane kwestie przyciągnięcia zagranicznych inwestycji, proszono mnie o wystąpienie i poparcie chińskich inwestorów. Sala Domu Ludowego była przepełniona, przyjechało też pięciu Chińczyków, prosili o oddanie im w długoterminową dzierżawę 100 hektarów ziemi, chwalili się, że w sąsiednim rejonie radziechowskim już przekazano im 20 hektarów; opowiadali, że sami ze swoimi rodzinami będą uprawiać warzywa i wszystko, co niezbędne do życia, kupią domy. Władze lokalne ich poparły, mówiąc, że po rozpadzie kołchozu większość ziem leży odłogiem, zarosła krzakami i drzewami, pustych domów wokoło jest pod dostatkiem – wybieraj, co chcesz; z Chińczykami będzie chociaż jakiś pożytek. Za przyznaniem Chińczykom ziemi wystąpiło dwóch czy trzech mówców. I wtedy trybunę oddano mnie. Oświadczyłem, że jestem kategorycznie przeciwny oddawaniu obcokrajowcom w dzierżawę ukraińskiej ziemi, a tym bardziej jej sprzedaży. Podałem jako przykład polskich osadników i tragiczne problemy z nimi związane, o tym wtedy jeszcze dobrze pamiętali wszyscy starzy mieszkańcy. Przypomniałem o historycznych serbskich ziemiach w Kosowie, dokąd po II wojnie światowej przywódca ówczesnej Jugosławii Josip Broz Tito całkiem w dobrych zamiarach – dla podniesienia tamtejszego rolnictwa, pozwolił masowo przesiedlić biednych Albańczyków. Ale jakie problemy taka decyzja zrodziła już po 50 latach! Skończyło się wszystko krwawym i strasznym konfliktem międzyetnicznym. Serbowie deklarowali, że bronią swojej historycznej Ojczyzny, tutaj odbyła się słynna bitwa na Kosowym Polu w 1389 roku, w której Serbowie ponieśli klęskę od Turków i stracili swoją niepodległość na długie 500 lat. O tym, że to serbska ziemia, przypominały setki chrześcijańskich świątyń i cmentarzy we wszystkich zakątkach Kosowa. Ale i Albańczycy mieli nie mniej poważne argumenty: oni tutaj mieszkają, ponad połowa z nich urodziła się na tej ziemi, stanowią większość populacji kraju i jako naród mają prawo do samostanowienia oraz własnego państwa. Wspólnota światowa, poza Rosją, poparła nie Serbów, a Kosowarów, bo prawo międzynarodowe chroni prawa człowieka, a nie interesy historycznej ziemi. Teraz Kosowo stało się niepodległym państwem, w którym mało co przypomina o historycznej serbskiej przeszłości: od masowego terroru i krwawych rozpraw prawie wszyscy Serbowie uciekli do centralnej Serbii; w Kosowie zniszczono praktycznie wszystkie serbskie pomniki, cerkwie, klasztory; buldożerami zrównano serbskie cmentarze. A całkiem niedawno Taras MARUSYK, publicysta, ekspert ds. polityki językowej Parlamentarna większość zrobiła kolejny antyukraiński krok. Deputowani ludowi postanowili zachęcać do rusyfikacji studentów zagranicznych, a przez nich – i większość ukraińskich studentów w charkowskich, odeskich i innych uczelniach Ukrainy. Rada Najwyższa Ukrainy 12 listopada 2019 roku przegłosowała w pierwszym czytaniu projekt ustawy „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw Ukrainy dotyczących doskonalenia działalności edukacyjnej w sferze szkolnictwa wyższego”. Wśród szeregu poprawek do różnych ustaw deputowani ludowi dodali dwie części do artykułu językowego 48 ustawy „O szkolnictwie wyższym”, które rewidują postanowienia nie tylko tej ustawy, ale i ustaw „O oświacie” oraz „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Obowiązująca redakcja ustawy „O szkolnictwie wyższym” jest zsynchronizowana z tymi ustawami i pozwala wykładać „jedną lub kilka dyscyplin w dwóch lub więcej językach – w języku państwowym, języku angielskim, innych oficjalnych językach Unii Europejskiej”. Wprowadzone zmiany przywracają, faktycznie, do procesu edukacyjnego uczelni wyższych język rosyjski, któremu narzucono maskę „języka obcego”. Aby lepiej zrozumieć proponowane zmiany, za którymi 12 listopada oddali swoje głosy deputowani ludowi, wystarczy porównać lewą kolumnę (obowiązująca redakcja) i prawą (redakcja pierwszego czytania) tabeli. Co oznaczają te zmiany? Że studenci zagraniczni, którzy będą wstępować przede wszystkim do uczelni Charkowa, Odessy, innych miast uniwersyteckich wschodu i południa, a także częściowo Kijowa, wiedząc, że tam nauka odbywa się po rosyjsku, będą odmawiać nauki w języku państwowym Ukrainy, a ich zakładnikami staną się studenci ukraińscy. I nie wszyscy będą w stanie stawiać opór psychologiczny doświadczonym wykładowcom, którzy przyzwyczaili się przez dziesięciolecia wykładać po rosyjsku i niezbyt się ukrywają, chociaż ustawa tego nie pozwala. Czasami zdarzają się też nieoczekiwane sytuacje. Niedawno opowiedziano mi, że na Charkowskim Uniwersytecie Narodowym imienia Karazina zebrano studentów zagranicznych z różnych ukraińskich uczelni. Studenci z Tarnopola, Iwano-Frankiwska, Lwowa nie rozumieli „wspólnego” języka rosyjskiego, w którym odbywało się to wydarzenie. W ten sposób studentów zagranicznych podzielono na „zachodniaków” i „wschodniaków”. Czy to jest potrzebne państwu ukraińskiemu? Pytanie raczej retoryczne. W obliczu takiego rozwoju wydarzeń naukowcy i aktywiści społeczni opublikowali otwarty apel do przewodniczącego Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. oświaty, nauki i innowacji Serhija Babaka oraz minister oświaty i nauki Hanny Nowosad i wzywają Radę Najwyższą oraz Ministerstwo Oświaty i Nauki do zatrzymania próby nowej rusyfikacji poprzez naukę studentów zagranicznych. W apelu zaznaczono: „Promowanie języka rosyjskiego w oświacie poza granicami Rosji zostało oficjalnie ogłoszone przez państwo-agresora jednym z kluczowych zadań dla wzmocnienia wpływu na kraje zagraniczne i jest bezpośrednim zadaniem agencji Rossotrudniczestwo oraz fundacji Russkij 1. Językiem procesu edukacyjnego w wyższych zakładach kształcenia jest język państwowy. 2. Stosowanie języków w wyższych zakładach kształcenia określają ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” oraz „O oświacie”. „Tabela pokoju”, na którą Rosja przeznacza miliardy. Zmieniając ustawodawstwo w celu nauczania studentów zagranicznych w języku rosyjskim, Ukraina własnym kosztem będzie sprzyjać osiągnięciu celów państwa-agresora”. Autorzy apelu wzywają również do wniesienia poprawki, zastępując słowa „w języku obcym” słowami „w języku angielskim lub innym języku urzędowym Unii Europejskiej”. Nawiasem mówiąc, z niezrozumiałych przyczyn deputowani zaraz po przyjęciu redakcji zagłosowali za skróconym czasem przygotowania projektu ustawy do drugiego czytania, co oznacza jeden tydzień. Przypomnę krótką historię zmian do ustawy „O szkolnictwie wyższym”. W czasie rozkwitu Kolesniczenków-Kiwałowów i ich toksycznego legislacyjnego dziecka, ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” (na szczęście uchylonej w 2018 roku), opozycyjni deputowani próbowali uratować przynajmniej tę ustawę i udało im się to po Rewolucji Godności. 1 lipca 2014 roku uchwalono ustawę „O szkolnictwie wyższym”, której redakcję dzisiaj dość trudno znaleźć. Dlatego przytoczę w całości artykuł językowy: „Artykuł 48. Język wykładowy w uczelniach wyższych 1. Językiem wykładowym w uczelniach wyższych jest język państwowy. 2. W celu stworzenia warunków dla międzynarodowej mobilności akademickiej uczelnia wyższa ma prawo podjąć decyzję o nauczaniu jednej lub kilku dyscyplin w języku angielskim i/lub innych językach obcych, zapewniając przy tym znajomość przez osoby zdobywające wykształcenie wyższe odpowiedniej dyscypliny w języku państwowym. Do nauczania dyscyplin akademickich w języku obcym uczelnie wyższe tworzą oddzielne grupy dla obywateli zagranicznych, osób bez obywatelstwa, które pragną zdobywać wykształcenie wyższe za środki osób fizycznych lub prawnych, albo opracowują indywidualne programy. Przy tym uczelnie wyższe zapewniają naukę przez takie osoby języka państwowego jako oddzielnej dyscypliny akademickiej. Wykaz języków obcych, w których prowadzone jest nauczanie dyscyplin akademickich, określa uczelnia wyższa. 3. Uczelnie wyższe lub ich jednostki strukturalne, utworzone na terytorium Ukrainy przez państwa obce, a także uczelnie wyższe Ukrainy o prywatnej formie własności mają prawo swobodnego wyboru języka nauczania z zapewnieniem przy tym nauki przez osoby uczące się w takich placówkach języka państwowego jako oddzielnej dyscypliny akademickiej. 4. Na życzenie osób zdobywających wykształcenie wyższe uczelnia wyższa stwarza możliwości nauki przez nie języka mniejszości narodowej w zakresie, który pozwala prowadzić działalność zawodową w wybranej dziedzinie z wykorzystaniem tego języka”. Jeśli porównać tę redakcję z póki co obowiązującą, a także z przegłosowanymi 12 listopada zmianami w pierwszym czytaniu, staje się oczywiste, że obowiązująca redakcja jest lepsza nie tylko od tej, o którą walczyła opozycja parlamentarna w 2014 roku, ale także od redakcji z 2019 roku, która jest póki co projektem ustawy. Już kilku deputowanych Rady Najwyższej zgodziło się wnieść poprawki, aby zmienić redakcję części trzeciej artykułu 48 Ustawy Ukrainy „O szkolnictwie wyższym”, zastępując słowa „w języku obcym” słowami „w języku angielskim lub innym języku urzędowym Unii Europejskiej”. Więc miejmy nadzieję na lepsze, przygotowujmy się na gorsze i trzymajmy proch suchym. Radio „Swoboda” 1. Językiem procesu edukacyjnego w uczelniach wyższych jest język państwowy. 2. Stosowanie języków w uczelniach wyższych określają ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” oraz „O oświacie”. 3. Dla obywateli zagranicznych, osób bez obywatelstwa, które pragną zdobywać wykształcenie wyższe za środki osób fizycznych lub prawnych, nauczanie może odbywać się w języku obcym. Przy tym uczelnie wyższe zapewniają naukę przez takie osoby języka państwowego. 4. Uczelnia wyższa ma prawo podjąć decyzję o nauczaniu jednej, kilku lub wszystkich dyscyplin, wykonywaniu indywidualnych zadań oraz przeprowadzaniu działań kontrolnych w języku angielskim, zapewniając przy tym możliwość nauki odpowiednich dyscyplin w języku państwowym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Uśmiech Augura

Kateryna MOTRYCZ Marginalizacja społeczeństwa to zjawisko dokonane. A pasjonarne frazy „nasz mądry naród”, „naród nigdy się nie myli”, „nasz duchowy naród”, zdaje się, jeśli wypowiesz, to gardło ścisną spazmy i zaczniesz gardzić sobą za faryzeizm i tę samą marginalność. Chyba że możesz pozwolić sobie na to z zastrzeżeniem „mądra część naszego niemądrego narodu”. Oto dlaczego dawne ludy miały duchowych przewodników-mędrców, intelektualnych wodzów, kastę starszyzny, którzy uczyli niemądrych mądrości, wyznaczali im życiowe drogowskazy i poglądy. Ale we wszystkich czasach byli ci wichrzyciele, którzy również umieli wpływać na ludzką świadomość i prowadzić ogół błędną drogą. Obecnie nosi to nazwę „manipulowania świadomością”. I nią, jak się okazuje, bardzo łatwo manipulować, jeśli ktoś stawia sobie taki cel. I nie ma na to tamy, jeśli manipulator jest umiejętny i znający się na rzeczy. Prawda, jest jedna — rozum. On jest przewodnikiem i oświecicielem. On filtruje i analizuje, wybiera i odrzuca precz. On nie pozwala cudzej woli czynić nad sobą przemocy, narzucać czyichś przekonań, pragnień i iść tą drogą, która pozornie wydaje się własną, a w rzeczywistości jest już przez kogoś wyznaczona. Społeczeństwa totalitarne właśnie na manipulowaniu ludzką świadomością się opierały. Lenin, na przykład, wytyczył ścieżkę do serc milionów skrzywdzonych i upokorzonych pozorną i zwodniczą „miłością” do nich. Otulił każdego skrzywdzonego jutrzejszym szczęśliwym dniem. Od razu oddał zakłady, fabryki klasie robotniczej, a ziemię — chłopom. Jest magiem i dobroczyńcą, ojcem i patronem biedoty. A biedota nie przejmowała się tym, że jego słowa „żelazną ręką zagonimy ludzi do szczęścia” płonęły na bramie katowni na Sołowkach. Rozwiązanie tego „szczęścia” zacznie się nie od razu, ale maszyna otumaniania została uruchomiona, świadomość mas schwytana, miłość narodu do wodza rozsiana na ogromnych przestrzeniach, jak nasiona żywotnych chwastów. Hitler poszedł nieco inną drogą — wstrzyknął w „błękitną krew” aryjczyków jeszcze teorię swojego rodaka F. Nietzschego o podziale ludzkości na panów i niewolników. I wśród „panów” znalazła się cała niemiecka nacja, której dano prawo osiodłać planetę. I na to nabrał się niemiecki ogół i wykorzystał jako prawo, by torturować i eksperymentować w katowniach gestapo na ludziach innych narodowości. W scenariuszu schwytanej świadomości milionów musi być nieodzownie punkt „ofiarności” manipulatora, wielkiego opiekuna narodu, któremu będzie służył do swojego ostatniego tchu. Jeśli zaś pretendent do przywództwa wyjdzie do narodu i „wytnie” prawdę, że nie obiecuje manny z nieba, szybkiej poprawy życia, że i jemu, narodowi, trzeba się wysilić, nie leniuchować i pracować, nie kraść, nie zaśmiecać otaczającej przestrzeni, nie czynić wszelkich niegodnych uczynków, a on nie jest Bogiem ani magiem — to taki pretendent jest skazany na porażkę. Nawet jeśli jest uczciwy i porządny, profesjonalny, mobilny i wreszcie ofiarny i kocha ten naród. Wybierze go przytomna część ludu, a ta część, która połyka słodkie kłamstwa, odrzuci go, a wybierze podobnego do siebie, tego, który wysypał mu na głowę siedem worków gryczanej wełny. Na naszych oczach ta bajka powstawała, była nagłaśniana i rozgrywała się. Obecnie zbieramy żniwo „aktu miłosnej przemocy”, kiedy zręczni, niegłupi, a zarazem podstępni manipulatorzy uruchomili w podświadomości milionów tę informację i ten scenariusz, który z ogromnym ogółem naszego ludu zrobił właśnie to, co im było potrzebne. Ale wszystko pracowało długo i jakby niezauważalnie. „Chodziło” samo z siebie, jak kot. Czy wielu z nas rozwikłało tę zagadkę, te zastawione sieci i obróbkę świadomości naszego niewybrednego ludu, kiedy Soborną jeździł wieczorami na rowerze i zaglądał do każdego domu uśmiechnięty, „swój chłop”, prosty człowieczek. Żył w zombi-pudełku jak domowy duszek. Uczciwy i bezinteresowny, niecierpliwy wobec niesprawiedliwości. A któż tego nie lubi?! Wyszedł z nizin prostej nauczycielskiej profesji, a któż takiego nie polubi? Nienawidzi korupcjonerów i złodziei. A któż ich lubi? Odgania od siebie ochroniarzy jak nieczystą siłę i chodzi ulicami jak zwykły śmiertelnik. A jednocześnie niemal na wszystkich wiodących kanałach telewizyjnych jego charyzmatyczny uśmiechnięty fejs, na którym ani śladu chama czy, nie daj Boże, dyktatora-uzurpatora. Zmęczone smutnymi wiadomościami z wojny i nadmiernymi taryfami społeczeństwo ten „duszek” pociesza pozytywem, zdrowym śmiechem, humorem. Nie gardzi spuścić spodni i „zagrać” na pianinie w oryginalny sposób — bez rąk. Mówiąc: drogi narodzie, jestem jeszcze tym sługą! Dla ciebie nawet swojego członka nie pożałuję. Ja choć nie jestem Casanovą, tamten służył tylko pięknej połowie ludzkości, a ja wszystkim bez wyjątku — starym i małym, wszystkim płciom, bo jestem sługą narodu i niczego dla niego nie żałuję. Mogę wyzwać na pojedynek nawet samego Chutin Puja, i wyzywam go, i mogę udowodnić, że ja też jestem Ze Puj. I to rzeczywiście złamało naród ogólnonarodową miłością i śmiechem do czkawki. Do całkowitego obumarcia masy krytycznej w mózgu. Taka jest rzeczywistość i taka jest wyszczerbiona prawda naszego życia. A rolę „starszyzny-mędrców” w naszych dniach odgrywa telewizja i internet. To ci oświeciciele i manipulatorzy, którzy formują świadomość społeczeństwa. Do głów wrzuca się wszystko — od informacji, gdzie można kupić klamerki czy suszarkę do bielizny, po przekonujące i całkowicie uargumentowane teksty, kogo trzeba wybierać na najwyższe stanowiska państwowe, a kogo — nie daj Boże. Od niepożądanych w tych agitkach nie zostaje suchej nitki. Wiara i sympatia do „mesjasza” przekraczały wszelkie granice i zaślepiły miliony, i one gęstymi szeregami poszły do lokali wyborczych. To miało takie „przerzuty”, że każdy, kto tylko trafiał w aurę „sługi”, automatycznie był skazany na sukces i wybór do „zielonej drużyny”. To miało znamiona klęski żywiołowej, zarazy, która powaliła miliony. A równolegle w „niezaangażowanych” kanałach telewizyjnych i okopach internetowego frontu, w rubryce „pieniądze”, „tajne materiały” itd. płynęła czarna rzeka, taki sobie informacyjny Styks, w którym płukano przez kilka miesięcy z rzędu konkurenta. Wszystkie psy, które zdechły jeszcze sto lat temu, zostały powieszone na Porosze, „hańbie” planety. Ona, a Ukraina w szczególności, stały się nagle nieskalane, jak antyczna Wenus z Milo — bez złodziei, bez korupcjonistów, z sądami czystymi jak łoże mniszek, był tylko „hańba i grzech” ukraińskiego ludu, Poroch. I oto te dwa nurty, strumienie gorącego i zimnego powietrza spotkały się na rozstajach narodowego wyboru. A kiedy polarne nurty się spotykają… I oto w te dni zbieramy plony tego „zjawiska”. Wiele już zrujnowano i wciąż wyłania się ruina. I fortepian odpłynął w krzaki, i rower wyrzucono na śmietnik, i „sługi”, jak potulne jagnięta, zbiły się w kupę, a im paluszkiem despotyczni szefowie — nu-nu-nu. Za każde naruszenie miotłą pod tyłek i precz z Rady Najwyższej. A kto zechce tracić taką koszerną pracę? Palcem wskazującym poruszył — koszerną pensję zarobił. Jeszcze jakoby w kopertach im dają, bo przecież „sługi”, od startu „harują”. W ustawach większość orientuje się dokładnie tak, jak pies Browko w kapuście, ale gospodarz kazał pilnować, to pilnuje. Prawda, z tej spacyfikowanej zbiorowości wyrywają się jednak te odrażające postacie, które nawet w sali Rady Najwyższej, nie składając rąk (czy raczej składając), przeszły w „tryb ręcznego sterowania”, świadczenia sobie usług seksualnych i poszukiwań przedstawicielek wiecznej profesji. Przez 28 lat naszej niepodległości w każdym składzie Rady Najwyższej są jednak ci, którzy darują narodowi uciechę, którzy pocieszają go takimi pełnymi zwrotów akcji nowelami, melodramatami, surrealizmem i odrażającymi typami. Bajka! Twórczość ludowa. Można ją czytać po chińsku — od końca do początku, wszystko jedno, rozwiązanie i kulminacja wcale nie są śmieszne. Do kulminacji już się zbliżamy, o rozwiązaniu mówić się nie chce. Osobowości sensoryczne wieszczą coś nieśmiesznego. Bardzo nieśmiesznego. Oto taka jest siła — ludzka świadomość, kiedy ma prawo wyboru i wyborów. I to jest jawna skaza demokracji, i to jest ta smutna prawda, za którą osądzono F. Nietzschego i za którą nas ukarano. I jeszcze dokładniej o tym powiedziała L. Kostenko: „…Niewolnicy niewolników jeszcze gorsi niż niewolnicy. /Nadchodzący cham już nawet nie nadchodzi, /Już on sam w przyszłość nas prowadzi”. Jeszcze nie zaczął się nasz płacz „nad rzekami babilońskimi”, my jeszcze w drodze… I dokąd prowadzi? Sądząc po retoryce głównego „sługi”, tam, gdzie nie ma NATO, integracji europejskiej, gdzie wojna, rozpoczęta przez Rosję, to takie sobie „żywiołowe nieszczęście”, wywołane „naturalnymi kataklizmami” jak trzęsienie ziemi czy tsunami. Że w imię spotkania z Putinem gotów jest zniszczyć linię obrony i ustąpić w głąb swojej ziemi. Że marzenie uścisnąć krwawą rękę kata — z serii tych chłopięcych zachcianek, by zrobić selfie w pociągu elektrycznym pod napięciem kilku tysięcy woltów. Czy on zejdzie z tego „pociągu elektrycznego”? 25 procent (czy już znacznie więcej) Ukraińców przejmuje się tylko jednym — żeby nie doszło do wielkiego spięcia i „wielkie marzenie” nie przyniosło wielkiego pożaru, na zgliszczach którego Putin również powie, że jego marzenie jednak się spełniło. Przez te kilka miesięcy wypłynęło tak wiele niegodziwości i potworności, tak wiele „nowych twarzy” ma demoniczne rysy i otwarcie wrogie, że trudno je wyodrębnić z tego kotła z wrzącą smołą. Manipulowanie ludzką świadomością trwa. Pragnienie utrzymania w rękach i wróbla, i sikorki nie zniknęło. Widzieliśmy przedwyborcze batalie dwóch pretendentów do prezydentury wiosną 2019 roku. Widzieliśmy, że łagodny, miękki młodszy stał się nagle ostry, chamski i lekceważący wobec wciąż urzędującego Prezydenta i wobec urzędników w szczególności. Jakby nagle go podmienili. Zezwolenie na takie kameleonstwo dał wyborca. I wykonana praca nad przejęciem władzy i sprowadzeniem wszystkich instytucji oraz zastąpienie ich swoimi ludźmi przemawia za tym, że ten typ ze stadionu jest jednak bardziej realny niż ten rowerowo-kwartałowy. I oto ten sceniczny jakby się opamiętał i powiedział sam do siebie: co ja robię! Przecież tak długo zdobywałem ludzkie serca swoim ciepłym uśmiechem, szczerym śmiechem, każdemu przysiągłem być sługą i że każdy z nich będzie prezydentem — i oto przez te kilka miesięcy zacząłem tracić to, co zdobyłem. Zobaczyli we mnie ostrego dyktatora, uzurpowałem władzę. Wszedłem na drogę kapitulacji i wzburzyłem fale ludzkiego gniewu i oporu. Słowem, tracę wizerunek i czar Hołoborodki. Trzeba naprawiać sytuację. Ile można ukrywać się przed ludźmi! I oto znowu udany zryw. Siedzi przed dziennikarzami, dawny, spokojny, szczery, rozmowny, naprawdę jakby zszedł ze sceny Pałacu Narodowego „Ukraina”, je z dziennikarzami i prowadzi swobodną rozmowę. Siedzi całe 14 godzin i za tę wytrzymałość najbardziej wytrzymałego miejsca otrzymuje nagrodę Guinnessa. I to wszystko gasi te cierpkie i gniewne pytania, z którymi wielu dziennikarzy przyszło na ten briefing, ale tak i nie zdołało ich wypowiedzieć w tej tonacji, w której zamierzało to zrobić. Znowu ten czar „sługi” i opiekuna. Miłego „chłopaka”, szczerego, spowiedniczego, troskliwego i takiego, którego boli wojna, bolą ranni i zabici. On naprawdę szczerze chce odsunąć to swoją ręką i, może, nie tylko dlatego, że obiecał swoim wyborcom, ale i dlatego, że on jest człowiekiem dobrym i, zapewne, miłosiernym. I wszystko to było i układało się w kontekst przedłużającego się spotkania i w kontakt ludzki. Jedyne, czego tam nie było, — tam był nieobecny Prezydent! I na pozór, i według schematu zachowania. Tak, tam był dobry chłopak, swój „chłopak”, ale nie było Prezydenta. I to jeszcze bardziej zasmuciło Ukrainę. Nie było tego, który oddycha krajem, zna go na poziomie komórkowym, z jego formułą krwi i ze wszystkimi diagnozami i wie, jak go z nich uleczyć. Ale o wielu z nich on nawet nie domyśla się i mówi „ja tego nie wiem”, na wiele po prostu zamyka oczy i mnoży swoje błędy i niemądre decyzje. O NATO i integracji europejskiej rozmowy nie było — te tematy trącą „średniowiecznym” chłodem sowietyzmu. On nawet nie chce uświadamiać sobie tego, co wie oświecona zbiorowość i krzyczy o tym gdzie może: że wycofanie wojska z ukraińskiej ziemi dalej od ukraińsko-rosyjskiej granicy i to, że 30 miejscowości będzie odczuwać swoją niepewność — nie jest błędną decyzją, a zbrodnią. Pro-ukraińsko nastawieni ludzie tych wsi i miasteczek, gdzie powiewają obecnie ukraińskie flagi, boją się rozprawy bojowników i błagają, by nie zostawiać ich na pastwę losu. Bo tam, jak diabeł w złą duszę, wskoczy gorszy od diabła Moskal. I słowo „rosyjskiego oficera” pod Iłowajskiem wciąż jeszcze woła do niebios swoim cynizmem i piekielnym okrucieństwem, bezczeszczeniem i złem. Że w tym przekonuje nas i Gruzja, i te kraje, gdzie wysiały się „honor i sumienie” rosyjskich oficerów i generałów oraz samego diabła o imieniu Putin. I to czy to naiwność, czy to niedopowiedzenie, a może i porozumienie, jednak trącą zdradą Ukrainy i odwrotem. Te kilometry, które muszą opuścić ukraińscy żołnierze, gęsto polane ukraińską krwią i na nich błąka się ukraiński los, wypłakując i wyjękując ich imiona. A jeszcze trzeba zostawić wzniesione umocnienia i ziemianki w przedzimiu i ustąpić w step, bo tak dyktuje wróg. I zupełnie dziko i przerażająco brzmią zapewnienia, że

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w razie czego, kiedy prorosyjskie wojska zajmą te terytoria, które opuścili ukraińscy żołnierze, to szybko tam wrócą. W tym maraźmatycznym tekście brakuje frazy o tym, że Moskale i bojownicy będą stać bez broni i przyjaźnie machać do nich rękami. A kiedy to zajmą, wyjaśnień nie będzie. Na wojnie nie ma słów „honor”, „sumienie”, „przyzwoitość”, a takiemu barbarzyńcy, jak Moskal, one nigdy nawet nie nocowały. Oni mają zupełnie inne pojęcie, i wszyscy są zjednoczeni jednym kodem: „umacniajcie ojczyznę”, bo wojna jest dla nich całkowicie naturalnym stanem, bo Rosja to ciągła wojna i od stuleci, jeszcze od swoich najwcześniejszych chanów-złotoordyńców, nosi nazwę „wojna”. Dobrymi chęciami wybrukowana jest droga do piekła. Dokładniej tego nie powiesz. Nowa władza nie pozwala społeczeństwu się zrelaksować i przerzuca je to z tyłu na front, to znów odwrotnie. A ono musi bez przerwy przełykać nieuctwo, brak profesjonalizmu, i na każdym kroku skandale i upadek norm moralnych. Jesteśmy, rzekomo, dopiero uczymy się rządzić państwem, a czego chcieć od ucznia! Kursu dyplomacji i „słowo nie wróbel” jeszcze nie przerabialiśmy. Dlatego to, czego chcemy, o tym i trajkoczemy. Oto i prokurator generalny postraszył emerytów, że rzekomo, jeśli Ukraińcy tak protestują przeciwko „formule” tego mądrali Steinmeiera, jeśli niszczycie wielkie marzenie samego Zełenskiego, przed którym „stanęła na kolanach sama epoka”, a on obiecywał przeprowadzić operację „blitzkrieg kaput”, to trzeba będzie zabrać część emerytur i pensji. Wyciągam wniosek, że w zespole „sług” jest dobrze opłacana grupa „mędrców”-doradców, jak to było u starożytnych narodów, jak u nas były wołchwy, które kierowały całym ustrojem państwowym. Podejrzewam, że „wołchwy” z Kwartału 95 jednak dotarli na Bankową i kierują decyzjami państwowymi, dają rady i piszą teksty wystąpień, żeby było i śmiesznie, i strasznie, „strasznie mądrze”. A Chutin Pui ma uciechę. On przecież nie jest starym kocurem, lecz lwem, w jego żyłach płyną tysiące ludzkich śmierci, więc wrzuca kociakom do gardeł to jedną, to inną przynętę i obserwuje: połkną czy się zadławią. A już dawno by się zadławiły, gdyby na straży tych kwartalno-kawiowych decyzji nie stali rozsądni, patriotyczni i profesjonalni Ukraińcy i nie urządzali im prysznica cyrkulacyjnego. Doświadczanie narodu stało się u nas chronicznym zjawiskiem. Bóg nas doświadcza. Czy zobaczymy wszystkie pułapki i nie wpadniemy w nie, czy starczy sił, by odwrócić zagrożenie, czy marginalna władza na czele ze swoim przywódcą zajdzie daleko w swoich marginalnych decyzjach, przewidywalnych i nieprzewidywalnych, czy operacja „Trąba” będzie toczyć się dalej, czy wpadnie w dół. Oto rozszarpują może najlepszy kanał telewizyjny „Prjamyj”, bo postawił przed „sługami” wielkie lustro i w nim widać wszystkie ich „wyczyny”, całą ich „chwałę”, a nawet dają prognozy na ich bliską przyszłość. I aż za dużo ciemnych plam, cieni, duchów, upadków w tym zaświecie… Hej, władzo! Więc z kim jesteś?! I czyimi jesteście sługami? Wy z Putinem, Janukowyczem, Kołomojskim, czy z Ukrainą?! Bo na razie nie z nią! Oto otwierają sprawy przeciwko największym patriotom i sformułowanie — „przejęcie władzy”. Wychodzi więc, że Majdan Godności to tylko przejęcie władzy, a to, że „dwukrotnie nieosądzony profesor” ukradł wraz ze swoją bandą wszystko, co mógł ukraść, zamienił emerytury i pensje w złote bułki, obłędne zbytki, parki nadzwyczaj drogich samochodów — to wszystko jest w porządku, a ci, którzy wystąpili przeciwko temu bandytyzmowi i diabelstwu, to uzurpacja władzy. I oto przy tej władzy zlatują się i grożą, że wszystko odbudują i dokonają rozprawy. I już zaczęli. Wszystkim kieruje „dyrektor Ukrainy”, gospodarz, sędzia i prokurator, „Poncjusz Piłat” Portnow. A „słudzy” udają ślepych, niemych, „nie widzą” go, „nie słyszą” i pozwalają mu robić wszystko, na co ma ochotę. A dlaczego? Bo ta władza jest filią „poprzedników”. I mają jednego i tego samego wyborcę. Wydarzenia na Ukrainie rozgrywają się szybko i karkołomnie. Nasza Klio pisze już nie rozdziały współczesnej historii, lecz kryminalne fabuły, bajkę o tym, że dobro niezawodnie zwycięży zło, bo zło jest krótkowieczne, a Prawda zawsze zwycięża, bo pochodzi od Boga. I choć Temida ma zawiązane oczy, to widzi i jest sprawiedliwa. A architekci kremlowskiego piekła beztrosko rozstawiają pułapki, kapkany, kopią wilcze doły i pchają ku nim wyniosłego neofitę z jego „epokową misją” na barkach — zatrzymać wojnę, przynieść pokój, uszczęśliwić swój elektorat i nogą otworzyć drzwi do jeszcze większej chwały, a może i nieśmiertelności. W tym pochodzie tyle potknięć, upadków i niemądrości, że wydaje się, iż patrzą na nas z nieba wszyscy książęta i hetmani i wszyscy nasi światłonośni. Nie zdążyli Ukraińcy mrugnąć okiem, gdy wczorajszy klaun ogłosił: „Państwo to ja”! Jego zarysy są ponure i odpychające. Niepokojące i złowróżbne. Każdego dnia Ukraina schodzi ze swojego pagórka w nizinę i po części przypomina błąkające się ciało w wodach żywiołu. Czy te wody kiedyś były bardziej mętne, wie tylko ona. I oto muł dociera do jej serca, do tego, czym się wznosiła we wszystkich lichych czasach i co być może nie pozwala jej zejść w niebyt. To Sztuka Ludowa! Złota perła jej ducha i duszy — Narodowy Chór im. H. Wierowki. Okazuje się, że nie tylko Judaszowi przypadła „chwała” trzydziestu srebrników. Za podobną cenę zamieniono chwałę na hańbę sławnego chóru. Pociesza, że nie wszystko, a tylko część się zbrudziła w błocie. Duch marginalizacji dotarł i tam. Dowcipy o zazdrosnym Ukraińcu, który cieszy się, gdy u sąsiada płonie chata, okazują się nie symboliką, lecz konkretem. Kwartał 95 nie jest już na szczycie swojej prymitywnej piramidy, ubogiego, złego humoru, lecz powoli stacza się w niebyt. Ale oni jeszcze o tym nie wiedzą, bo widzą tylko rozciągnięte w śmiechu usta motłochu, który słucha tego koszmaru, znacząco mruga i podśpiewuje: „paliła się chata, paliła, w Londynie kobieta płakała”. Marginałowie w sali Pałacu Narodowego „Ukraina” przyłączyli się do tego, co powinno zostać wygwizdane z okrzykami „hańba”. Oni przecież nie widzą ani gniewnych Bożych oczu i karzących aniołów, ani spojrzeń z zaświatów rozstrzelanych kobziarzy i tych koryfeuszy ukraińskiej sceny, którymi kwitła i wciąż kwitnie Ukraina. Na ich oczach jest nalot kawiowego prymitywu, kwartalnych wykrzywiaczy, dzikiego braku smaku i szarej strefy intelektualnej nędzy. Kiedyś to wszystko runie, gdy gniew niebiański i ziemski zleją się w jedno, gdy nadejdzie inny dzień innych ludzi i niebiańskie gwiazdy przyniosą światło. I wtedy z głębin naszego chortyckiego i książęcego ducha powstanie miecz ognisty, by wypalić to zło, które bezczelnie i zuchwale maszeruje po Ukrainie, i tę brodatą goryl, która pryska na nas chamstwem, żółcią i wyzwiskami, zostanie odesłana do tropikalnych puszcz, gdzie już czekają na nią lwy, tygrysy i hieny… Więc na co liczył w swoim projekcie ręcznego prezydenta oligarcha Kołomojski? Na ukraiński motłoch, na tę część ukraińskiego społeczeństwa, o której już wiele dziesięcioleci temu F. Nietzsche powiedział nieprzyjemną prawdę — o podziale ludzkości na niewolników i panów ducha, ale ludzkość go za to potępiła. On zaś w istocie powiedział to, co Bóg nakazał Mojżeszowi zrobić z niewolnikami. I tym, że w chwili wyjścia z niewoli ukończyli 20 lat, nie pozwolił im zdobyć prawa do życia na Ziemi Obiecanej. A Pismo Święte również mówi o tym podziale — o tych, którzy zdobędą prawo do życia wiecznego, i tych, których odrzuci Bóg. Tymczasem żeru wystarczy dla tych, którzy się cieszyli, że „paliła się chata, paliła”, bo jak powiedziała współpracowniczka i „gwiazda” Kwartału 95, „Wowczyk wszystko czyta”. Fu! Kamień z serca. Chwała Bogu, że przynajmniej coś czyta, ranking nie spadnie i wyborca się zaśmieje! Zgodnie z logiką zjazdów i wzlotów — przed nami nadchodzi wzniesienie i „Zet precz!”. Oszołomienie powoli mija, uśmiech Augura, który wystrzelił z pudełka i oślepił miliony, zamienia się w grymas. I coraz wyraźniej rysują się augurzy-oszuści, którzy grając swoimi uśmiechami, mrugając do siebie, pchali i pchają neofitę, który zamierzył się na nie swój ciężar, w rozstawione przez nich pułapki. I wyraźnie rysuje się na ich tle imperialny uśmiech. I niech by wchodził w nie, leciał z szybkością, z jaką przyjmowano na jego korzyść decyzje państwowe, ale on ciągnie tam Ukrainę. I wszystko się powtarza, jak sto lat temu: „apostołowie czerni”, wilcze doły i pułapki. Ludzie moskiewscy, ale sympatyzujący, opozycyjni, zapewniają, że Kijów roi się od tych mrakobesów, którzy mogą zorganizować ten majdan, który właśnie jest potrzebny głównemu kremlowskiemu smokowi, by wprowadzić swoje wojska na pomoc ogólnonarodowo wybranemu. Jest gotów znów wejść do tej rzeki, do której wszedł w 2014 roku, lecz zaledwie zabrnął po kolana. Czyli pułapek jest więcej, niż można sobie wyobrazić. Ale jest też ta część społeczeństwa, która dziś jest i oświeceniem, i zakłada kaftan bezpieczeństwa, gdy u władzy następuje kolejny atak czy „dni krytyczne”. Ta część społeczeństwa, która wybierała „taryfy” i „koniec biedy”, licząc, że wszystko rozwiąże się automatycznie, siedzi w krzakach i milczy. Pouczać ich już się znudzili świadomi, cytować Szewczenkę „gdybyście uczyli się tak, jak trzeba” także nie warto — tego nie przerabiali w szkole. Jest jeszcze trzecia część narodu, która kategorycznie nie chce żyć wśród zbiorowiska rządzonego jak stado. Oto znów ruszyły ludzkie klucze w świat — do Polski, do Ameryki. Wyjeżdża młodzież na studia, wyjeżdża inteligencja, nie widząc końca intelektualnej biedy. Marginałowie w dzisiejszych czasach rządzą balem. Rządzą państwem, sztuką, bezgłosi uczą utalentowanych, jak trzeba śpiewać. Tłoczą wulgarne, bezdarne teksty pod kodową nazwą „literatura tury” i czują się klasykami. Obchodzili swoje poważne jubileusze D. Pawliczko, P. Mowczan, A. Palamarenko, Ju. Szczerbak — a „nowe twarze” nawet nosa w ich stronę nie odwróciły. Podobne zdarzenie stało się może po raz pierwszy od stu lat. Czy oni wiedzą, czym jest szacunek, uznanie i ile swojej żywej krwi i ożywczej siły wlali ci utalentowani patrioci w to, by Ukraina się spełniła. O tych wędrówkach państwa ukraińskiego w pierwszych dziesięcioleciach niepodległości kiedyś powiedzą swoje słowo historycy, politolodzy, literaci, a może nawet psychologowie i psychiatrzy. Jak Ukraina długo, ciężko i tragicznie wywalczała swoje europejskie miejsce pod słońcem. I ilu miała wrogów — poza swoimi granicami i tych, którzy wykluli się, wykarmieni jej darami. Otwartych wrogów i nieprzyjaciół, głupców i nieudolnych sterników, tych, którzy pomylili państwowy Olimp z „wyczynami” bandytów z podwórek, i tych, którzy zagrali się na scenie i wskoczyli z rozbiegu w fotele państwowe. O wszystkich opowiedzą, bo to wszystko stopnie, po których wydostawała się z imperialnego wilczego dołu. I ma dziś jedno zbawienie: patriotyczną świadomość i armię. Możliwe jest jej dojście do władzy. Nie odwrót, nie wycofanie wojsk na własnej ziemi bliżej Kijowa, lecz twarde stanowisko i siła. Bo wierzyć rosyjskim oprawcom i donbaskim bandytom — to nie tylko naiwność, lecz zbrodnia. Widzieliśmy już „honor rosyjskiego oficera, że wszyscy wasi żołnierze wyjdą cało i nietknięci”. I za tym „honorem” padali nasi chłopcy w obfite pokosy… Obecna władza swoimi niepatriotycznymi decyzjami i obojętnością, a może i zmową z wrogami, ryzykuje, że ściągnie na swoje głowy Iłowajsk. I honor, i patriotyzm, i gniew ukraińskich oficerów i generałów, a także rozgniewanego narodu, tego, w którego domu wszyscy są. I nie warto mierzyć głębi tego gniewu. Zatem zgodnie z logiką zjazdów i wzlotów, które obserwujemy w historii Ukrainy, następna władza musi być profesjonalna, inteligentna, umiarkowanie patriotyczna i nie wykluczone, wielonarodowa. Epoka marginałów się skończy. Kwartał 95, który dziś puścił swoje przerzuty w ukraińską egzystencję, razem ze swoim natchnieniem pójdzie w niebyt, może i niektóre kanały telewizyjne zakończą swoją haniebną misję. I może nastąpi otrzeźwienie społeczeństwa, ale dopiero po wielu kataklizmach i wstrząsach. Lecz do tego trzeba dożyć i nie stracić Ukrainy, przeżyć selfie z carem całej Rusi, przeżyć wszystkie marginalne marzenia, wszystkie uśmiechy Augurów i przetrwać, ostać się, bo nadchodzi epoka Wodnika, która zapowiada ducha wolności. Zatem to jest nasza, ukraińska epoka!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Miejsca kozackiej chwały

Olha MANIUK, zastępczyni przewodniczącego Rady Związku Okręgu Halickiego miasta Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Członkowie Proświty Galicyjskiego Rejonowego Towarzystwa miasta Lwowa odwiedzili historyczno-krajoznawcze muzeum „Bitwa pod Zborowem”, w którym niedawno odbyła się Ogólnoukraińska naukowo-praktyczna konferencja „Historia kozactwa i jego rola w ukraińskim budowaniu państwa”, poświęcona 370. rocznicy bitwy pod Zborowem między wojskiem kozackim pod wodzą hetmana Bohdana Chmielnickiego a wojskiem polskim dowodzonym przez polskiego króla Jana II Kazimierza oraz podpisaniu traktatu zborowskiego. Ten traktat po raz pierwszy od 300 lat przywrócił ukraińskie państwo — Hetmanszczyznę, która miała wyraźnie republikański charakter, a Rzeczpospolita została zmuszona prawnie uznać autonomię kozackiego państwa, które stało się podmiotem prawa międzynarodowego. Współczesne miasteczko Zborów (na miejscu dawnej osady Wierchostaw od 1166 roku) leży na brzegu rzeki Strypy. Malownicze, zielone, z dobrymi i życzliwymi ludźmi. Swoistą wizytówką i dumą miasta jest historyczno-krajoznawcze muzeum „Bitwa pod Zborowem”, którym obecnie kieruje Bohdan Makohin, prawdziwy podwижnik muzealnictwa. Przy pamiątkowej tablicy na fasadzie budynku pan Bohdan opowiedział proświtianom o organizatorze i założycielu muzeum, jego pierwszym dyrektorze Hryhoriju Baranie (Radoszowskim). Zapoznanie z muzeum rozpoczęło się w salach drugiego piętra na tle wspaniałej dioramy historycznej bitwy, dzieła zasłużonego artysty Ukrainy Stepana Niechaja, rodem ze Zborowa. Dyrektor opowiedział o przebiegu bitwy pod Zborowem, o bohaterstwie i odwadze kozaków-rycerzy, talencie i dalekowzroczności hetmana Bohdana Chmielnickiego, podstępności wrogów i zdradzie sojuszników. Na parterze umieszczono eksponaty przedstawiające chlubne karty z historii walki Strzelców Siczowych o ukraińskie państwo oraz ich następców — żołnierzy OUN-UPA, ich działalność podziemną przeciwko okupacyjnym reżimom. Proświtianie odwiedzili brzeg rzeki Strypy, na terenie, skąd widać było tzw. Biały Brzeg rzeki i gdzie prawdopodobnie doszło do podpisania traktatu zborowskiego. Obecnie stoi tu cerkiew Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy. Ponieważ nasza podróż przypadła w dniu urodzin Przewodniczącego Ukraińskiej Centralnej Rady, Prezydenta UNR, autora 10-tomowej „Historii Ukrainy-Rusi” Michała Hruszewskiego (29.09.2019 r.), odwiedziliśmy także wieś Pidhajczyki, położoną niedaleko Zborowa. Tutaj w rodzinie ojca Sylwestra i Karoliny Wojakowskich urodziła się przyszła żona Michała Hruszewskiego — Maria Wojakowska. Przy cerkwi św. Mikołaja, której proboszczem od 1852 do 1870 roku był ojciec Sylwester, proświtian powitała wspólnota parafian świątyni wraz z proboszczem ojcem Wasylem. Podczas żałobnej panichidy proświtianie pomodlili się na grobie ojca Sylwestra wraz z parafianami, a ojciec Wasyl podzielił się wspomnieniami o pobycie rodziny Wojakowskich w Pidhajczykach. Proświtianka Olha Maniuk, pracownica naukowa muzeum M. Hruszewskiego we Lwowie w latach 2000—2015, opowiedziała obecnym o poznaniu i małżeństwie Michała Hruszewskiego z Marią Wojakowską, o 20-letnim szczęśliwym okresie ich małżeńskiego życia, o działalności naukowej profesora Uniwersytetu Lwowskiego i przewodniczącego NTŚ oraz o tragicznym losie rodziny Hruszewskich. Proświtianie obejrzeli w cerkwi św. Mikołaja pamiątki liturgiczne z czasów posługi ojca Sylwestra Wojakowskiego: kielich, korony ślubne, Ewangelię, księgę teologiczną oraz ikony, serdecznie podziękowali ojcu Wasylowi i parafianom za gościnne przyjęcie, za to, że zachowują pamięć o ojcu Sylwestrze i troszczą się o pamiątki cerkiewne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Jewhen Zacharczuk: „Szaszkewycz to duma narodowa”

6 listopada 1811 roku we wsi Pidlisia, w Galicji, w rodzinie księdza urodził się Markijan Szaszkewycz — zachodnioukraiński (galicyjski) prorok („Budziciel”), prozaik, poeta-inicjator literatury ukraińskiej w Galicji, ksiądz UGKC, działacz religijny i kulturalno-społeczny. 6 listopada we Lwowie odbyły się uroczystości z okazji 208. rocznicy dnia jego urodzin. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele władz, społeczności, studenci LNU imienia Iwana Franki, uczniowie Lwowskiej szkoły średniej nr 34 imienia Markijana Szaszkewycza. Obecni uczcili pamięć wybitnego syna narodu ukraińskiego, składając kwiaty pod pomnikiem Markijana Szaszkewycza na ulicy Kopernika. 5 listopada z inicjatywy kierownictwa Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki imienia B. G. Woźnickiego oraz Zachodniego Centrum Naukowego (ZCN) NAN Ukrainy i MON Ukrainy odbyły się Szaszkewyczowskie odczyty naukowe w Muzeum-Rezerwacie „Rusałka Dniestrowa” oraz w Pałacu Łozińskiego Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki imienia B. Woźnickiego. O tym, jak ukraińska społeczność będzie szerzyć idee wybitnego Ukraińca, przede wszystkim wśród młodzieży, rozmawiamy z pracownikiem naukowym ZCN NAN Ukrainy i MON Ukrainy Jewhenijem Zacharczukiem. — Panie Jewheniju, jaka jest praca naukowców (i nie tylko) w zakresie czczenia wybitnej postaci narodu ukraińskiego, propagowania działalności niestrudzonego działacza kulturalnego Markijana Szaszkewycza w przyszłości? — W 2021 roku będziemy obchodzić 210-lecie urodzin naszego drogiego Markijana Szaszkewycza. Ale najpierw — trochę z historii. W październiku 1962 roku z inicjatywy kanadyjskiego ośrodka Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w Winnipeg (Kanada) utworzono Instytut-Rezerwat Markijana Szaszkewycza. Od 1972 roku Instytut działał jako filia Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego w Rzymie. Pracownicy Instytutu organizowali sesje naukowe, wystawy, prezentacje, koncerty, manifestacje z okazji jubileuszy Szaszkewycza, utrzymywali bogate archiwum i specjalistyczną bibliotekę z zakresu szaszkewyczoznawstwa, opiekowali się pomnikiem M. Szaszkewycza oraz parkiem jego imienia w Winnipeg. I wszystko to w warunkach prześladowań, braku środków i istnienia instytucji wyłącznie dzięki darowiznom diaspory. Uczeni i działacze społeczni dążyli do godnego odpowiadania na fałszywe interpretacje spuścizny twórczej Markijana Szaszkewycza w środowisku radzieckim. Instytut wydawał organ periodyczny „Szaszkewycziana”, „Bibliotekę Szaszkewycziany”, wizerunki artystyczne M. Szaszkewycza, w szczególności portret pędzla R. Kowala (1983), wznowił almanach „Rusałka Dniestrowa” (1987), opublikował indeks bibliograficzny „Markijan Szaszkewycz” (1989) oraz „Zbiór utworów muzycznych do słów Markijana Szaszkewycza” (1992) i in. Zgodnie z uchwałą kuratorium z 27.08.1999 r., Instytut w 2007 roku zakończył swoją działalność, a jego archiwum i wydawnictwa przekazano do Muzeum Konsystorza UGKC w Winnipeg. — A co działo się w szaszkewyczoznawstwie na Ukrainie, która znajdowała się w imperialnym ZSRR? — Od końca lat 80. — początku lat 90. XX wieku wszystkie kierunki badań tradycji szaszkewyczoznawstwa Instytutu-Rezerwatu Markijana Szaszkewycza w Winnipeg przejmuje i, po uzyskaniu przez kraj niepodległości, godnie kontynuuje na podstawie nowych źródeł Komisja Szaszkiewiczowska obecnego Instytutu Ukrainoznawstwa im. Iwana Krypjakewycza NAN Ukrainy (Teodozij Steblij, Mychajło Szałata, Mykoła Ilnycki, Mykoła Horyń, Petro Szkrabjuk, Bohdan Jakymowycz i inni) oraz artyści i badacze Szaszkiewycza (Roman Łubkiwski, Roman Horak i inni). — Proszę określić główne osiągnięcie Komisji Szaszkiewiczowskiej obecnie i w przyszłości? — Głównym osiągnięciem komisji jest to, że w badaniach i dalszych publikacjach materiałów przed ukraińskim społeczeństwem ujawniono twórczy dorobek Markijana Szaszkiewycza — obywatela-patrioty, księdza, Budziciela ukraińskości w Galicji. — Być może czytelnicy chcieliby dowiedzieć się o obecnym stanie w tej dziedzinie. — Zbadano i przedstawiono społeczeństwu ważne w twórczości i światopoglądzie M. Szaszkiewycza kierunki, a mianowicie: folklorystyczno-etnograficzny, lingwistyczny oraz duchowo-religijny, który kształtował się w okresie zaostrzonej narodowej samoidentyfikacji tego pisarz, przewodniczący WUT „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan. „Ten, kto widział się z Pawłyczką, pozostaje na zawsze napromieniowany nim” — powiedział pan Pawło i dodał, że jubilat od dawna zasługuje na Nagrodę Nobla. Jednak jego genialna twórczość jest niedostatecznie przetłumaczona — i to wielka hańba dla Ukrainy. Pawła Mowczana uderza „niewiarygodna odpowiedzialność pisarza”: „Poeta zna język Wszechświata i nie traci stałego kontaktu z Bogiem. Poezja Pawłyczki to stała wibracja narodu, czuła na wszystko”. Dmytro Wasylowycz nie ma potrzeby pobudzania różnymi metodami swojego ciała i świadomości do twórczości, gdyż jego dusza to stała membrana. Jego poezja jest szczera i niezwykle otwarta. Przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Sydorżewski również powitał jubilata i podkreślił, że wciąż nie uświadamiamy sobie ważnego znaczenia obecności Dmytra Pawłyczki w życiu społeczno-politycznym i kulturalnym Ukrainy. „Rzeka zapomnienia zabiera wielu polityków, ale w pamięci historii pozostają budziciele ducha, światła, liderzy narodowej elity. Dmytczasu, w różnych środowiskach społecznych i kulturalnych itp. Oczywiście nasze długi jako społeczeństwa wobec Markijana Szaszkiewycza i jego szczególnego czasu, który na gwałtownych wiatrach kulturowo-narodowego niezrozumienia kładł podwaliny i wznosił mury jeszcze chwiejnej kuźni nowego galicyjskiego ukraińskiego słowa, wymagają od nas, współczesnych, pewnych adekwatnych działań. Jest to zachowanie i dalszy rozwój osiągnięć nauczania Markijana Szaszkiewycza. A także — przedstawienie współczesnym i zgodnym z obecną ukraińską młodzieżą obrazu jej Wielkiego Budziciela. — Jest też powód… — Oczywiście — 210-lecie od dnia urodzin Szaszkiewycza w 2021 roku. Z okazji tego ważnego wydarzenia istnieje możliwość zaktywizowania społeczeństwa, naukowców i edukatorów, artystów, organów władzy w kierunku uświadomienia Markijana Szaszkiewycza jako zjawiska. Więc teraz tezowo wyłożę je — te główne działania naukowo-organizacyjne, które zaproponuje zrealizować Zachodnie Centrum Naukowe NAN Ukrainy i MON Ukrainy we współpracy z instytucjami partnerskimi (w szczególności — badawczymi, artystycznymi i edukacyjnymi) oraz zainte Pawłyczko — jeden z nich” — zauważył pan Mychajło. O światopoglądowej i twórczej pokrewieństwie dwóch orędowników ukraińskiej kultury — Dmytra Pawłyczki i Iwana Franki — rozmyślał dyrektor Instytutu Literatury NAN Ukrainy akademik Mykoła Żułynski. Nazwał on dwie stałe w twórczości i działalności społecznej Franki i Pawłyczki — to naród i język. „Misją Franki było tworzenie z narodu systemu kulturowego. Cały proces twórczy Dmytra Pawłyczki — jego poezja, tłumaczenia, rozprawy literaturoznawcze — wszystko to jest również skierowane na to, aby formować naród w organizm kulturowy” — powiedział pan Mykoła. Nieutytułowanym akademikiem nazwał Dmytra Pawłyczkę członek korespondent NAN Ukrainy, profesor Rostysław Radyszewski. Przygotował on referat „Dmytro Pawłyczko — polonista”. Profesor uznał jubilata za prawdziwego ambasadora z ducha, a nie tylko z oficjalnego tytułu. Dmytro Pawłyczko doprowadził do ustanowienia pomnika Tarasa Szewczenki w Warszawie i Juliusza Słowackiego w Kijowie. A ponadto wybitny pisarz był resowanymi stronami (organami władzy i samorządu, społeczeństwem) do tej daty. Zatem projekty i propozycje: Inicjowanie opracowania i realizacji projektu dotyczącego rewitalizacji znaku pamięci i przestrzeni na górze Białej w Podlisku; inicjowanie przeprowadzenia w Galicji w 2021 r. „Roku Markijana Szaszkiewycza”; wspieranie realizacji projektów dotyczących opracowania „Encyklopedii Rusałki Dniestrowej” (Instytut Ukrainoznawstwa im. I. Krypjakewycza NAN Ukrainy) oraz wydania faksymilowego „Rusałki Dniestrowej” z komentarzami (Lwowska Narodowa Galeria Sztuki im. B. Woźnickiego); wspieranie i zapewnienie naukowe modernizacji ekspozycji muzeów, posiadłości, miejsc związanych z M. Szaszkiewiczem; inicjowanie i wspieranie opracowania projektu „Miejsca Markijana Szaszkiewycza w przestrzeni internetowej”. — Czy to nazwa robocza? — Tak. I — ostatnie: realizacja projektu dotyczącego badania i digitalizacji materiałów archiwum Instytutu-Rezerwatu Markijana Szaszkiewycza w Winnipeg (Kanada). Głównym celem realizacji wskazanego kompleksu działań czy realizacji projektów jest próba ukształtowania i udoskonalenia u ukraińskiej młodzieży, głównie — poprzez przestrzeń informacyjną, takiego narratywu: Szaszkiewicz — osoba świecka i duszpasterz, Szaszkiewicz — intelektualista i Europejczyk, Szaszkiewicz — jako duma narodowa, jako moralność i samoidentyfikacja. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, członek NSPU i NSJU zaangażowany w otwarcie w Krzemieńcu jedynego na świecie muzeum literacko-pamięciowego polskiego poety. Nawiasem mówiąc, jego kierowniczka Tamara Senina również przyjechała uczcić ukraińskiego artystę. Oprócz wspomnień o spotkaniach roboczych z jubilatem przywiozła prezenty — obraz z widokiem Krzemieńca i książkę z tłumaczeniami utworów Juliusza Słowackiego. Dmytro Czystiak, docent Uniwersytetu Kijowskiego, wyrecytował wiersz jubilata „Doliną mgła płynie…” we własnym tłumaczeniu na język francuski. Zaprezentował on również wydanie w tym języku wierszy Dmytra Pawłyczki, które ukazało się przy wsparciu Stanisława Dowhego. „Pańska twórczość będzie szerzyć się w światach francuskojęzycznych” — zapewnił pan Dmytro. Ostatni głos zabrał Dmytro Pawłyczko. Podziękował organizatorom i gościom okrągłego stołu za ciepłe spotkanie i przyjazne wystąpienia. Poeta przyznał, że wciąż pisze wiersze, a jeden z ostatnich poświęcił przywódcy ruchu na rzecz niepodległości Indii, twórcy filozofii niestosowania przemocy Mahatmie Gandhiemu. Drugiego września świat obchodził 150 lat od dnia urodzin indyjskiego działacza politycznego. Dmytro Pawłyczko w poezji prowadzi duchowy dialog ze wschodnim myślicielem, wzywa go do zatrzymania strumieni krwi na współczesnej Ukrainie. Jubilatowi imponuje idea Gandhiego o jedności narodu w walce z wrogiem: „Jeśli będziemy czuli się sobą, nikt nas nie zwycięży. To nasza główna obrona”. Na zakończenie Dmytro Wasylowycz przeczytał poezję „Namiot” ze swojego zbioru „Wiersze z Majdanu”. Zabrzmiała ona świeżo i płomiennie, jak cała ponadczasowa twórczość giganta ducha, żywego klasyka Dmytra Pawłyczki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Być sobą

Anna MUKAN Zdjęcia: Wałerij POPOW. Wydarzenie otworzył dyrektor Instytutu Filologii, profesor Hryhorij Semeniuk. Nakreślił on główne etapy drogi twórczej oraz społeczno-politycznej pisarza. „Jeśli największym dorobkiem Dmytra Pawłyczki są jego książki, to za najważniejsze wydarzenie w życiu uważa on zjazd założycielski Ludowego Ruchu oraz proklamację niepodległości Ukrainy. Jego działalność to walka o język, naród, państwo ukraińskie” — powiedział Hryhorij Semeniuk. Wspomniał również, że znaczące miejsce w kształtowaniu się Dmytra Pawłyczki zajmuje Taras Szewczenko. „Testament” Kobziarza jubilat z jednakowym zapałem recytował w ławie szkolnej oraz z trybuny podczas Rewolucji Godności i Euromajdanu. W imieniu rektora Kijowskiego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Dmytra Pawłyczkę powitał prorektor, profesor Petro Bech. Podkreślił on, że świętowanie jubileuszy ukraińskich klasyków jest wyrazem szacunku dla ich dziedzictwa twórczego. „Dzisiaj czcimy bohatera narodu, apostoła ukraińskiej historii, który położył słowo w fundament naszego państwa — Akt proklamacji niepodległości Ukrainy” — powiedział Jurij Szczerbak, przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Pan Jurij zaznaczył, że „nie długi wiek, a wysokość idei, siła prawdy, potęga talentu i niepowstrzymana energia ruchu określają człowieka. A długi wiek w połączeniu z wysoką, daną od Boga aktywnością tworzą zdumiewające zjawisko, jakim jest Pawłyczko”. Kolega po piórze i szczery przyjaciel Dmytra Wasylowycza postawił jubilata w jednym rzędzie z Winstonem Churchillem, Janem Pawłem II, André Malraux, Saint-John Persem — geniuszami, którzy zdobyli światowe uznanie. „Nikt nie wzywał Pawłyczki do polityki. On sam wdarł się do niej jak piorun kulisty, tworząc od zera ukraińską dyplomację” — powiedział Jurij Szczerbak. Poznał Dmytra Wasylowycza ponad sześćdziesiąt lat temu. Obaj byli świadkami okupacji Czechosłowacji przez Związek Radziecki, razem podróżowali po Polsce, budowali ukraińską politykę zagraniczną, niepodporządkowaną moskiewskim interesom, byli uczestnikami trzech rewolucji na Ukrainie. „W 1964 roku Dmytro Pawłyczko przyszedł do tego gmachu na wydział dziennikarstwa i wywołał furorę wśród studenckiej młodzieży: tak odbierano jego niesamowitą poezję o szalonej energii. Pawłyczko jest wyraźnie obecny we wszystkim, za co się bierze” — wspominał pisarz, literaturoznawca, działacz społeczny Mychajło Słaboszpycki. Podkreślił, że „historia życia Dmytra Pawłyczki to dokument epoki Radzieckiej Ukrainy”. O wrażeniach ze znajomości z Dmytrem Pawłyczką opowiedział. W Instytucie Filologii KNU imienia Tarasa Szewczenki odbył się okrągły stół z okazji 90-lecia Dmytra Pawłyczki. Wydarzenie zorganizowały profesor Oksana Slipuszko oraz Nadija Hajewśka przy wsparciu rektora Kijowskiego Uniwersytetu oraz dyrektora Instytutu Filologii. Aby uczcić wybitnego ukraińskiego poetę, tłumacza, działacza państwowego i społecznego, wiernego syna Ukrainy, przybyło ponad 200 studentów i wykładowców. A także pisarze, działacze społeczni i kulturalni, naukowcy, uczniowie stołecznych kolegiów i szkół.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

profesor Wiktor Mojsijenko. Naukowiec opowiedział, że do tej pory na Ukrainie nie było ani jednego pełnego wydania faksymilowego „Ewangelii z Reims”, ponieważ jest ona przechowywana w bibliotece miejskiej w Reims we Francji. Wszyscy francuscy królowie przysięgali na Ewangelii Anny Jarosławny z XI wieku. Zabytek stał się nieodłączną częścią i symbolem Francji. Dla Ukrainy jest to również znacząca księga. „Ewangelia z Reims” to najstarszy rękopis Rusi Kijowskiej. Stworzony w skryptorium Sofii, zabytek z księgozbioru księcia Jarosława odzwierciedla poszczególne czysto ukraińskie cechy językowe. „Jak staroukraiński zabytek trafił do Francji? Można tylko przypuszczać. Córka Jarosława, Anna, wychodząc za mąż za francuskiego króla, zabrała swój „świat językowy” ze sobą. Świadczy o tym jednakowy zapis imienia w zabytku oraz na ścianach Soboru Mądrości Bożej w Kijowie — „Ana”. O tym, że jest to zabytek słowiański, wspomniano w Ewangelii: w 1717 i 1726 roku delegacja moskiewska stwierdziła, że rękopis jest napisany w języku słowiańskim” — opowiada naukowiec. „Wszystkie cechy językowe znajdują kontynuację w staroruskich zabytkach w kijowskiej, a następnie w halicko-wołyńskiej szkole pisarskiej. Tego zabytku nie mógł napisać Macedończyk czy Francuz. Przecież cechy językowe (dialektalne) świadczą o tym, że pisał tak ten Rusin, który tak mówił”. O tworzeniu elektronicznego słownika języka Łesi Ukrainki opowiedziała doktor nauk filologicznych, pracownik laboratorium lingwistyki komputerowej Instytutu Filologii Natalia Darchuk. Natalia Pietrowna zaprezentowała obecnym interfejs stworzonej wyszukiwarki utworów Łesi Ukrainki, która zawiera informacje o związkach składniowych, formach wyrazowych utworów pisarki, przynależności gramatycznej tych form do określonej części mowy oraz ich podziale na morfy (rdzenne i afiksalne) z odpowiednimi indeksami. Doktor nauk filologicznych Ołeh Szynkaruk wystąpił na posiedzeniu plenarnym z tematem „Do opisu markerów dyskursywnych w języku ukraińskim”. Badacz z Paryża opowiedział o ukraińsko-francuskim projekcie, który realizuje Katedra Języka Ukraińskiego i Lingwistyki Stosowanej Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki wspólnie z Narodowym Instytutem Języków i Kultur Wschodnich (Paryż). zwycięzcy. Niech wspierają go i inspirują bliscy, rozumieją przyjaciele, omijają kłopoty i nieporozumienia. Niech los wzbogaca go życiową mądrością, energią, natchnieniem i radością dnia codziennego. Proświcianie przyłączają się do szczerych życzeń dla laureata i życzą nowych osiągnięć twórczych, nowych książek, kozackiego zapału, rodzinnej mądrości, wiernych przyjaciół, bałtyckiej nieugiętości i, oczywiście, godności narodowej. Własna inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Elita ziemi ukraińskiej

W sali konferencyjnej głównego gmachu Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia Wołodymyra Wernadskiego zaprezentowano książkę Wasyla Szenderowskiego „Uczeni Ukrainy w nauce światowej”, która ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Prostir”. Zawarto w niej krótkie szkice o uczonych, zrodzonych przez ukraińską ziemię, którzy swoim dorobkiem przysłużyli się światowej nauce i kulturze. — Chciałem stworzyć fizyczną encyklopedię w języku ukraińskim i zrozumiałem, że o naszych uczonych fizykach prawie nic nie wiemy — opowiedział Wasyl Andrijowycz. — Wszystko zaczęło się od Iwana Puluja, którego uważam za jednego z największych uczonych końca XIX i początku XX wieku. To badanie stało się punktem wyjścia. Z czasem w ukraińskim radiu stworzyliśmy cykl „Niech nie gaśnie świat nauki” — ponad 150 audycji o uczonych, których nazwisk prawie nie zna opinia publiczna… Jako pierwszego autor przedstawił Wołodymyra Wernadskiego — wybitnego uczonego, jednego z założycieli i pierwszego prezesa Ukraińskiej Akademii Nauk, założyciela Narodowej Biblioteki Państwa Ukraińskiego w Kijowie, która obecnie nosi jego imię, organizatora i dyrektora Instytutu Radowego oraz Laboratorium Biochemicznego. Autor opowiedział również o Borysie Hrabowskim, który 4 sierpnia 1928 roku pod Taszkentem przeprowadził pierwszą elektroniczną transmisję telewizyjną. Istnieje metoda lecznicza za pomocą elektroforezy, a człowiekiem, który odkrył pierwszą elektroforezę, był Ukrainiec Stefan Stubilewicz. Iwan Horbaczewski był pierwszym na świecie ministrem ochrony zdrowia. Jarosław Okunewski dowodził armadą wojskową, a Iwan Franko uważał go za wielkiego krzewiciela oświaty. Nazwisko słynnego kompozytora Maksyma Berezowskiego światowe towarzystwo muzyczne stawia obok nazwiska Mozarta. Jeszcze jeden unikalny kompozytor to Wiktor Matiuk, którego utwory muzyczne śpiewała Sołomija Kruszelnyćka, a kiedy zmarł, chował go sam Andrzej Szeptycki. Głowicę magnetyczną — element pamięci — stworzył Lubomyr Romankiw. Wystrzelenie statku kosmicznego z okrętu podwodnego przeprowadził Bohdan Hnatiuk. W stworzenie strasznej bomby w Ameryce zaangażowany był Jurij Kistiakiwski, który był doradcą Eisenhowera. Autora książki powitali ukraińscy naukowcy: akademik NAN Ukrainy Jarosław Jackiw, wiodący pracownik naukowy Laboratorium Badań nad Hrynczenką Uniwersytetu Kijowskiego im. Borysa Hrynczenki Wasyl Jaremenko, kandydat nauk medycznych Anatolij Potopalski, doktor nauk psychologicznych Serhij Boltiveć, kierownik katedry dziennikarstwa Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Mychajła Drahomanowa Wiktor Żadźko. Dołączyli do nich artyści, w szczególności ludowy artysta Ukrainy Wadym Kryszczenko, muzyk i kompozytor, przewodniczący Kijowskiej Miejskiej „Proświty” Kyryło Stecenko, młody piosenkarz Dmytro Andrijeć, ludowa artystka Ukrainy Iryna Dać, artysta oryginalnego gatunku Mychajło Twerdyj. — Ukraina i Ukraińcy mają z czego być dumni — podkreślił Wasyl Szenderowski. — I nasi obywatele muszą o tym wiedzieć, brać za wzór poświęcenie i oddanie naszych uczonych, którzy przez wieki utwierdzali godność Ukrainy. To wydarzenie jest jak promień światła, bo tylko naród, który zna swoją historię, jest pozbawiony perspektywy stania się narodem ślepców… Własna informacja. Własna informacja.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

W głębinach Słowa

Aleksandra KASJANOWA, zdjęcia Julii KUZMENKO Odbyła się coroczna międzynarodowa konferencja naukowa „Język jako świat światów. Gramatyka i poetyka struktur tekstowych”. Organizatorem była Katedra Języka Ukraińskiego i Lingwistyki Stosowanej Instytutu Filologii KNU im. Tarasa Szewczenki. „Konferencja tuż przed Dniem Pisma i Języka Ukraińskiego ma charakter symboliczny — powiedział kierownik Katedry Języka Ukraińskiego i Lingwistyki Stosowanej, profesor Anatolij Mojsijenko, podczas otwarcia wydarzenia naukowego. „Znana konferencja zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami. Świadczą o tym liczby: 91 referatów, uczestnicy z ponad 20 miast Ukrainy, a także z Polski, Słowacji, Francji. 6 sekcji i 2 okrągłe stoły, na których przedstawiono język jako zjawisko wielowymiarowe i złożone”, — zauważyła podczas konferencji zastępczyni dyrektora Instytutu Filologii Hanna Czernenko. „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo (J 1:1). Wszystko przez Niego powstało, a bez Niego nie powstało nic, co powstało (J 1:3).” — powiedział pisarz, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan. — Jeśli Słowo jest sprawą Boga, to kto dziś ma prawo sięgać po język? Ideologia Putina sprzeciwia się tworzeniu Słowa. Jest ona poza Bożym. Rosjanie próbują nas ujarzmić. Zasiali między nami myśli o tym, że „ukraiński to język wsi”, „ukraiński jest niepresti­żowy”. Nie rozumieją, że język jest niezniszczalny. To DNA narodu. W nim wszystko, co przemijające, zostało stworzone przez Boga. Ten, kto jest częścią hologramu — narodu, niesie znaczenie swojego ludu, siebie. Jesteśmy nieświadomie i podświadomie zaszyfrowani. Dlatego jesteśmy niezniszczalni”. Faksymilowe wydanie wybitnego zabytku dawnego ukraińskiego piśmiennictwa księgi „Ewangelia Reimska” zaprezentował

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Wspomnienia syna Franki

Według organizatorów jest to zbiór wspomnień jednego z synów o Tacie, które nigdy nie były ogłaszane w gronie przyjaciół ani szerszej publiczności. Zbiór jest niewielki, zawiera 12 krótkich opowiadań, ale bezsprzecznie zasługuje na uwagę czytelnika, ponieważ Iwan Franko jest tu zupełnie inny, niż jesteśmy przyzwyczajeni go postrzegać. Pojawia się przed nami jako człowiek domowy, bardzo prosty i prawdziwy, który umiejętnie wykorzystuje swoją mądrość i ojcowski autorytet. „To rodzinne zakamarki Franki — opowiada redaktorka zbioru Olha Nyżnyk. — Naszym celem było nie tylko wydanie tekstu, który przyszedł z przeszłości i pozwolił nam zajrzeć za zasłonę domowych zwierzeń rodziny Frankϊ, ale także obalenie sowieckiego mitu, jakoby najgorszymi dziełami Kamieniara były jego własne dzieci. Jednocześnie wydaliśmy te wspomnienia osobną książeczką, ponieważ na pewno przeczyta ją każdy, kto weźmie ją do ręki. Dlaczego te fragmenty dotąd nie były publikowane, pozostaje zagadką: albo ówczesna W Mieszkaniu-muzeum rodziny Iwana Franki w Kijowie 13 listopada odbyła się prezentacja książki „Jak Franko kłócił się z synami” — zbioru wspomnień Tarasa Franki. cenzura nie pozwoliła wydać tak swobodnego tekstu o Wielkim Kamieniarzu, albo sam autor nie chciał uczynić go dostępnym. „Tata był niezwykle tolerancyjny i prosty w rozmowie, zdumiewał swoją erudycją, przyzwoitością, prawdomównością, inteligencją i poczuciem humoru. Nigdy nie narzucał swoich poglądów i przekonań, a jedynie własnym przykładem i pracą wpływał na nasze wychowanie. Całe życie walczył o ukraiński język. Niestety, ojciec nigdy nie napisał wspomnień o sobie, choć mógł i, być może, chciał to zrobić. Ciężka choroba przerwała jego życie 13 listopada 1971 roku” — opowiedział o Tarasie Franko jego syn Roland. Posłowie do zbioru napisał doktor nauk filologicznych, profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki Jarosław Harasym. Recenzentami zostali profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki S. Pylypczuk oraz profesor Prykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. W. Stefanyka R. Hołod. W prezentacji wzięli udział syn Tarasa Franki Roland, redaktorka i autorka przedmowy Olha Nyzhnyk, autorka rysunków Justyna Jakymiak, dyrektor Fundacji I. Franki Ihor Kurus, muzealnicy oraz miłośnicy twórczości ukraińskiego geniusza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Nagroda ziemi Drewlańskiej

Przyjaciele, koledzy, współtowarzysze pióra serdecznie pogratulowali pisarzowi Serhijowi Martyniukowi wyjątkowego wydarzenia — otrzymania prestiżowej nagrody literackiej im. Wasylа Juchymowycza za książkę „Urodzeni, by zwyciężać, czyli lepiej umrzeć na stojąco, niż żyć na kolanach”. Uroczystość wręczenia nagród odbyła się w sławnym Drewlańskim Kraju, w prastarym mieście Korosteń, podczas literacko-artystycznego święta „Po prostu na Pokrowę”. Założyciel nagrody i organizator święta, pisarz i dziennikarz Wiktor Wasylczuk, podczas ceremonii wręczenia nagrody powiedział po prostu: — Nasza Ziemia Drewlańska jest bogata w talenty. Przez dwanaście lat laureatami literackiej nagrody im. Juchymowycza zostało ponad czterdziestu autorów z różnych zakątków Ukrainy. Z każdym rokiem talentów u nas przybywa, i wszyscy zakochują się w naszym starożytnym Korostieniu. Jeden z uczestników literacko-artystycznego święta trafnie zauważył: — Mędrcy w dawnych czasach mówili, że pewnego dnia nastanie nowa era, w której świat powoli, ale nieustannie zacznie zmieniać się na lepsze. I niech wszystko stanie się nie w jeden dzień, ale ten świat na pewno nadejdzie! Wierzymy takim krzewicielom rodzimej sprawy, jak Serhij Martyniuk. Bo on jest właśnie takim człowiekiem, który niesie w sobie gwiazdę Ukraińca z rozumem pere-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

«Kiedy Stalin głodził nas na śmierć»

Anatolij HATNENKO, członek NSJU, Kijów. Tak nazywa się książka, która niedawno ujrzała światło dzienne w paryskim wydawnictwie „Editions Jourdan”. W podtytule czytamy: „Opowieść Ukraińca, który przeżył”. Autorką książki jest Kateryna Koliada (we francuskiej transkrypcji Coleda). Jest ona córką Ukraińca, który przeżył. Obecnie pani Kateryna jest niezależną tłumaczką, a także wykładowczynią języka francuskiego na jednym z niemieckich uniwersytetów. Utwór jest swoistą sagą o życiu rodziny Ukraińców, która doświadczyła stalinowskiego terroru i zmuszona była opuścić rodzinne strony. Koncepcja utworu została wyłożona w przedmowie, którą proponujemy Państwa uwadze niemal w całości. „Mówić, żeby nie zapomnieć. Świadczyć o zbrodniach stalinowskiego reżimu po to, aby ci, którzy wiedzieli o nich, nadawali im znaczenie większe niż Hitlerowi, który, nawiasem mówiąc, również jest odpowiedzialny za śmierć milionów ludzi. To jest to, co mój ojciec, ukraiński uchodźca, nie przestawał mówić od czasu swojego przyjazdu do Francji w 1945 roku. Opowiedział o swojej rodzinie i o swoich przyjaciołach. Aby jego świadectwa nie zostały zapomniane, postanowiłam przelać je na papier. Forsowana kolektywizacja wsi, rozkułaczanie, Hołodomor, Wielki Terror, wojna i niemiecka inwazja na Związek Radziecki — wszystkie te nieszczęścia spadły na Ukraińców. Dzisiaj dyktatura Stalina nie jest tajemnicą dla nikogo. Ale Hołodomor pozostaje mało znany dlatego, że wielu historyków trzyma się opinii, iż fakty te są znane, a, jakoby, istnieją świadectwa przeciwnego planu, więc nie ma potrzeby uważać ich za zbrodnię. Jednocześnie fakt ludobójstwa do dziś jest obiektem licznych debat. Ukraina nieoficjalnie uznała Hołodomor za ludobójstwo pod koniec 2006 roku. W 2008 roku, uznając, że Hołodomor był „sztuczną i straszną zbrodnią, skierowaną przeciwko narodowi ukraińskiemu i przeciwko ludzkości”, Parlament Europejski zrównał go do rangi zbrodni przeciwko ludzkości. Liczne kraje, wśród których także Rosja, nie uznały jednak ludobójczego charakteru głodu na Ukrainie. Ukraińcy, którzy przeżyli Hołodomor, kontynuowali znoszenie strasznej dyktatury Stalina, podczas II wojny światowej wysyłano ich na front bez broni i nieprzeszkolonych adekwatnie. Ci, którzy unikali mobilizacji, cierpieli z powodu niemieckiej okupacji. Historia mojego ojca odzwierciedla los wielu Ukraińców, którzy stali się ofiarami forsowanej kolektywizacji wsi, tych, którzy cierpieli z powodu głodu i w tamtych czasach stracili bliskich i krewnych... To historia człowieka spragnionego wolności”. Oczywiście pani Kateryna nie miała i nie mogła mieć doświadczenia życia w Związku Radzieckim po prostu dlatego, że nie było jej jeszcze na świecie. Jej przyszły ojciec miał zaledwie trzy lata, kiedy jego pamięć zarejestrowała — i to bardzo wyraźnie — pierwsze oznaki niesprawiedliwości społecznej w otaczającym świecie. Córka zapisała jego wspomnienia, kiedy miał już prawie siedemdziesiąt lat. Pamiętając o ulotności życia i wiedząc z opowieści ojca, jak wiele zachowała jego pamięć z przeżytego, postanowiła — i całkiem słusznie — że jego wiedza będzie interesująca dla wielu ludzi. „Nasza wieś była spokojna i przyjazna. Wzajemnie po przyjacielsku wymienialiśmy się produktami z naszymi sąsiadami — wspominał pan Mykoła. — To spokojne życie mogło trwać długo. Ukrainie niczego nie brakowało. Ta ziemia jest tak płodna, że mogła zapewnić życie wielu Ukraińcom. Ale stało się inaczej, ponieważ do władzy doszedł Stalin. Właśnie w 1929 roku zaczęła się forsowana kolektywizacja. Moje piękne lata trwały nie dłużej niż trzy lata”. Delikatne dziecięce serce zapisało w pamięci okrutne momenty tak zwanego „rozkułaczania”, o których chłopiec, jak i cała rodzina, nie zapominał przez całe niełatwe życie. Odebrawszy środki do życia, władza jeszcze aresztowała starszych z rodziny i wysłała na Syberię. Chłopiec zapamiętał na całe życie słowa dziadka Iwana: „Stalin głodził Ukraińców na śmierć, żeby stłumić powstanie”. W pierwszym rozdziale mowa jest o życiu rodziny Koliadów we wsi, która znajduje się 35 kilometrów od miasta Zaporoże. Wspominając dzieciństwo, pan Mykoła opowiada o farmie, gdzie żyły jego ulubione zwierzęta, o ogrodzie, w którym rosło wiele ciekawych roślin. Rodzina nie była biedna dzięki dziadkowi, który jeszcze za czasów carskich zaciągnął się do służby morskiej i przez osiem lat zarobił niemałą sumę pieniędzy, za które kupili ziemię, wznieśli dom i zbudowali farmę. Niestety, za całe to bogactwo, zarobione i pomnożone wytrwałą pracą, rodzina z nadejściem władzy radzieckiej została okrutnie ukarana. Uzbrojona w dyktafon, pani Kateryna przez kilka tygodni była w niewoli ojcowskich wspomnień o jego życiu — i o dzieciństwie, i o młodości, i o dorosłości. Bardzo kochała ojca, więc rozmowa między nimi była szczera i pełna zaufania. Niestety, ojca już nie ma, ale pomnikiem jego niełatwego losu pozostanie książka, uporządkowana przez córkę. Solidny tom ma piętnaście rozdziałów, z których każdy składa się z opowieści pana Mykoły i komentarza jego córki. W poszukiwaniu zarobku dla przetrwania rodzina jeździ po Ukrainie, ale nigdzie nie zatrzymuje się, bo wszędzie triumfuje Car Głód. Więc później wędrują przez Kaukaz, Białoruś. Tam był nie tak surowy reżim, ale też słodki dla miejscowych mieszkańców nie był. Wojna zastaje rodzinę Koliadów na Kubaniu, gdzie przebywa do 1942 roku. W 1943 roku Koliadowie mieszkają przez krótki czas w Mariupolu, w rodzinnej wsi na Zaporożu, w Winnicy, Kamieńcu Podolskim, w Rumunii. Pod koniec wojny przeprowadzają się do Niemiec, a potem do Luksemburga. Ich odyseja kończy się w 1945 roku we Francji. Walerij SEREDA, członek Ogólnoukraińskiego komitetu organizacyjnego. W celu godnego uczczenia wydarzeń o znaczeniu historycznym, związanych z odzyskaniem niepodległości Ukrainy, a także uhonorowania bojowników o niepodległość Ukrainy w XX wieku (dalej — Uczestników) utworzono Ogólnoukraiński społeczny komitet organizacyjny, w skład którego weszli deputowani Rady Najwyższej Ukrainy wielu kadencji, znani działacze państwowi, weterani walki o niepodległość Ukrainy, przedstawiciele społeczeństwa. Komitet organizacyjny wielokrotnie zwracał się do Gabinetu Ministrów Ukrainy oraz resortowych ministerstw z propozycjami dotyczącymi wykonania Ustawy Ukrainy „O statusie prawnym i uczczeniu pamięci bojowników o niepodległość Ukrainy w XX wieku” (09.04.2015 nr 314 — VIII) (dalej — Ustawy) oraz zatwierdzenia Wykazu organizacji, struktur lub formacji, które istniały w ciągu XX wieku (do 24 sierpnia 1991 roku) i których celem działalności było zdobycie (odzyskanie) lub obrona niepodległości Ukrainy (dalej — Wykazu), a także dotyczącymi wykonania uchwały Rady Najwyższej Ukrainy z 18.12.2018 nr 2564 — VIII „O obchodach dat pamiętnych i jubileuszy w 2019 roku” (dalej — Uchwały). Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki (w 1989 r. „Towarzystwo Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki”) (dalej — „Proświta”) nie zostało uwzględnione w Ustawie, chociaż jej członkowie brali udział we wszystkich formach politycznej i innej zbiorowej lub indywidualnej walki o niepodległość Ukrainy jeszcze od XIX wieku. Ofiary głodu na ulicach Charkowa — stolicy USRR, 1933. Wielu Ukraińców po Hołodomorze, który odebrał życie i okaleczył losy milionów ludzi, marzyło o sprawiedliwym, wolnym społeczeństwie i dlatego emigrowało do krajów Europy Zachodniej oraz Ameryki. Wśród nich była również rodzina Koladów. Ten aspekt skutków Hołodomoru nieczęsto jest poruszany w badaniach historyków i wystąpieniach polityków. A odegrał on bardzo negatywną rolę w sytuacji demograficznej Ukrainy. Ostatni rozdział książki zaczyna się komentarzem pani Kateryny, skierowanym do ojca: „Wasza długa wędrówka przywiodła was do Francji. Od samego początku Francja była dla ciebie krajem wolności. Właśnie we Francji uświadomiłeś sobie siebie jako osobowość”... Losy ojca ułożyły się szczęśliwie, choć niestety stracił on swoich rodziców i ten ból nie opuszczał go nigdy. Pan Mykoła nauczył się języka francuskiego, otrzymał francuskie obywatelstwo, ożenił się z „francuską” Ukrainką, urodziło im się pięcioro dzieci. Pracował, póki starczało zdrowia, w rolnictwie. Kupił ziemię, zasadził sad. Uprawiał ogród, w którym hodował pomidory, kukurydzę, słoneczniki, ogórki. Jak jego rodzice, kochał ziemię, lubił przy niej pracować, uprawiać ją. Była to, jak mawiał, jego „mała Ukraina”. Oczywiście marzył o powrocie do wielkiej Ukrainy, ale bał się, że zostanie aresztowany i zesłany, jak krewni, na Syberię. Czytelnik, zwłaszcza zagraniczny, wiele zrozumie, czytając tę książkę. Warto, aby przeczytali ją również ci historycy, o których wspomina w przedmowie pani Kateryna. Szczera, emocjonalna, prawdziwa opowieść ojca i córki przybliży ich do zrozumienia Hołodomoru jako ludobójstwa narodu ukraińskiego, tej niepowetowanej szkody, jaką wyrządził on duchowemu i fizycznemu zdrowiu narodu. Mamy nadzieję, że z czasem z tym niezwykle interesującym dziełem będą mogli zapoznać się również ukraińscy czytelnicy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Sprawiedliwość — ochrona godności

Koniec lat 80. XX wieku w Ukrainie wiązał się z narastaniem masowego ruchu narodowo-demokratycznego. Przełomowym w jego rozwoju stał się rok 1989, kiedy to utworzono Towarzystwo Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki (12.02.1989), obecnie — Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, Towarzystwo „Memoriał” imienia Wasyla Stusa (4.03.1989), Ludowy Ruch Ukrainy na rzecz Przebudowy (8—10.09.1989). „Proświta” brała aktywny udział w organizacji, przygotowaniu i przeprowadzeniu zjazdu założycielskiego Kijowskiej Organizacji Krajowej Ludowego Ruchu Ukrainy oraz Ogólnoukraińskiego Zjazdu Założycielskiego Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy. Przywódcy „Proświty” Dmytro Pawłyczko, Pawło Mowczan oraz wielu innych członków „Proświty” było delegatami zjazdu, niemało proświtian pracowało w organach roboczych zjazdu (komisji mandatowej, ochronie itp.). Podczas szalonej kampanii dyskredytacji Ludowego Ruchu Ukrainy, prześladowania członków Ruchu przez władze komunistyczne, to właśnie „Proświta” stała się schronieniem dla Ruchu, była jedyną alternatywną wobec partii komunistycznej organizacją, która miała prawo wysuwać kandydatów na deputowanych do Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR. Członkowie Ruchu i proświtianie wykorzystali tę możliwość, aby zostać wybranymi do rad wszystkich szczebli oraz do propagowania idei państwowej niepodległości Ukrainy. Jednak wkład proświtian w walkę o niepodległość Ukrainy nie został oceniony w należyty sposób. Obecnie nasze propozycje nie zostały uwzględnione, w szczególności: 1. Wykaz, do którego powinna zostać włączona „Proświta”, przez Gabinet Ministrów do tej pory nie został opracowany i zatwierdzony. 2. Nie ustanowiono legitymacji państwowego wzoru oraz odznaki „Bojownik o niepodległość Ukrainy w XX wieku” dla indywidualnej identyfikacji Uczestników. 3. Nie są przyznawane dodatkowe gwarancje socjalne, ulgi lub inne świadczenia Uczestnikom w składzie Ludowego Ruchu Ukrainy i in., a także członkom ich rodzin zgodnie z p.p. 1, 2 artykułu 3 Ustawy. 4. Nie uczczono na szczeblu państwowym żadnej z dat pamiętnych Postanowienia. Uczestnicy walki o niepodległość Ukrainy potrzebują odpowiedniej ochrony socjalnej. Zgodnie z Ustawą, na wykonanie artykułu 3, p. 2 Ustawy, oraz kierując się art. 34, 64 Ustawy Ukrainy „O samorządzie lokalnym w Ukrainie”, organy samorządu lokalnego mają prawo opracowywać i zatwierdzać Program ochrony socjalnej Uczestników. Nasi specjaliści we współpracy z wiodącymi specjalistami Ministerstwa do spraw Weteranów Ukrainy prowadzą pracę, skierowaną na wdrożenie przez organy samorządu lokalnego artykułu 3, p. 2 Ustawy. Zaproponowane przez nas „Metodyczne zalecenia dotyczące współdziałania organów samorządu lokalnego z bojownikami o niepodległość Ukrainy w XX wieku w składzie Ludowego Ruchu Ukrainy” zawierają ogólne procedury, które należy wykonać w celu wdrożenia artykułu 3, p. 2 Ustawy oraz zalecenia dotyczące wzmocnienia ochrony socjalnej Uczestników aktami organów samorządu lokalnego w celu opracowania przez nie Programu ochrony socjalnej Uczestników, co jest niezbędne dla uczczenia Uczestników, ustanowienia historycznej i społecznej sprawiedliwości. Obecnie wzmocnienie bazy materialnej oraz rozszerzenie praw i uprawnień organów samorządu lokalnego daje im możliwość przyjmowania Programu ochrony socjalnej Uczestników, który nie wymaga środków z budżetu państwowego. Na zakończenie odnotujmy, że obojętność ze strony państwa oraz organów samorządu lokalnego wobec godnego uczczenia wydarzeń o znaczeniu historycznym, związanych z odnowieniem niepodległości Ukrainy, a także honorowania bojowników o niepodległość Ukrainy w XX wieku wykracza poza granice ocen moralnych. Ustawa przewiduje ustanowienie odpowiedzialności zgodnie z obowiązującym w Ukrainie ustawodawstwem dla obywateli Ukrainy, cudzoziemców, a także osób bez obywatelstwa, które publicznie okazują lekceważący stosunek do osób uznanych za bojowników o niepodległość Ukrainy. Tutaj również ustalono, że publiczne zaprzeczanie faktowi prawomocności walki o niepodległość Ukrainy w XX wieku uznaje się za zniewagę pamięci bojowników o niepodległość Ukrainy w XX wieku, poniżenie godności Narodu Ukraińskiego i jest działaniem bezprawnym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

«Sztokholmski syndrom» jako cel ostateczny reżimu totalitarnego: od źródeł do współczesności

Andrij BONDARCZUK. Zakończenie. Pocz. w nr 45 z 2019 r. Czy można otrzeźwić społeczeństwo? Taka symbioza dwóch rodzajów polityki zapewnia długowieczność władzy, zadowala zarówno ją, jak i syndromiczne społeczeństwo. Z jednej strony hamuje to ruch społeczeństwa ku demokracji, co leży w interesie władzy. Z drugiej — karmi imperialną dumę plebsu. Stabilność dla niego i dla władzy jest nie do przyjęcia. W syndromicznym społeczeństwie również wybijają się jakieś problemy, które komplikują życie lub stanowią zagrożenie. Przecież i ono nie jest jednorodne, a działania władzy u pewnej jego części wywołują niezadowolenie lub opór. Lecz są one skutecznie tłumione przez ogromny aparat siłowy i nie są poważnie niebezpieczne. A w innych przypadkach, bardziej niebezpiecznych, stosuje się bardziej złożone i poważniejsze kontrmetody, na tle których problemy społeczeństwa odchodzą w cień, bo przecież rzekomo chodzi o ważniejsze interesy państwowe. Przypomnijmy zagadkowe wybuchy wielu budynków mieszkalnych z „czeczeńskim” śladem, głośne morderstwa, wydarzenia. W innych przypadkach są to akty agresji ze zwycięskim finałem (Gruzja, Abchazja, Krym, Donbas, Syria czy udana wieloetapowa gra polityczno-ekonomiczna z Białorusią), od czego imperialny odur „barbadoskiego niewolnika” przynależnością do „wielkiej Rosji” na długo odbiera mu rozum. W niektórych przypadkach władza czyni nieznaczne ustępstwa na rzecz społeczeństwa, które przedstawia jako ważne zmiany demokratyczne. Żartobliwie, ale trafnie i słusznie zauważył to były premier Federacji Rosyjskiej W. Czernomyrdin: „U nas jakąkolwiek demokrację byś wprowadzał, wychodzi KPZR”. I w roli siły pociągowej syndromiczne społeczeństwo z trudem ciągnie skrajnie przeciążony problemami wóz, którym kieruje ukoronowany przez tę samą siłę woźnica. Lecz oboje nie mają ani chęci, ani umiejętności, ani sił, by wydostać się na rozjeżdżonej drodze z wyjeżdżonego imperialnego koleiny, która prowadzi w bagno. W niedalekiej perspektywie jest to ruch Federacji Rosyjskiej (miniimperium) do tego samego finiszu, do którego doszedł „potężny i nierozerwalny” ZSRR. Jednak stanie się to tylko wtedy, gdy demokratyczne państwa, potęgi tego świata, uświadomią sobie realność zagrożenia ze strony miniimperium Putina i połączą wysiłki, aby poskromić jego apetyty. Ocknąwszy się po rozpadzie ZSRR, Federacja Rosyjska jako miniimperium zaczęła sondować zachowanie silnych wobec jej prób przywrócenia bolszewickiego imperium w granicach jej granic. Europa, USA, inne państwa niemrawo zareagowały na faktyczną okupację Naddniestrza, wojnę przeciwko niepodległości Czeczenii, Gruzji. Działać tak wobec Ukrainy, Białorusi było niebezpiecznie. Dla nich wprowadzono inny kompleks podstępnych działań. I o ile dla naszych sąsiadów, u których duch narodowy był znacznie słabszy, to zadziałało, to u nas wybuchł on potężnym Majdanem, który wymiótł sługi Moskwy do ich ideowej matki. Agresor zrozumiał — Ukraina poczuła smak wolności. A to jest skrajnie niebezpieczne dla niego, bo niszczy jego plan, a do tego infekuje wirusem wolności jego społeczeństwo. Niewiarygodne, ale nowa władza „Sług Narodu” przywraca na Ukrainę sługi Moskwy… Tak, Ukraina dla losu imperiów była kluczowa zawsze. Przypomnijmy szczere wyznania jej katów — Piotra I, Katarzyny II, Lenina, Trockiego, Stalina, o jej wyjątkowej roli. Ponadto, od czasów Ordy stawała się tarczą dla Europy. Obecnie pełni tę samą historyczną rolę, jednak komfortowy Zachód czy to z powodów politycznej krótkowzroczności, czy to z obawy przed naruszeniem przyzwyczajonego trybu życia i komfortu, czy to z zasady biznesu (Kołomojski: „W biznesie wszystko się sprzedaje i kupuje”) zajął pozycję (z wyjątkiem poszczególnych krajów) uspokajania agresora, a nawet sympatii. Jaka straszna pomyłka! Kraj, który wpada w siłową orbitę zależności od Rosji, przyjmuje jej „syndromiczne” zasady gry. Drapieżnik zazwyczaj połyka swoją ofiarę albo ona wyrywa się od niego okaleczona. A Rosja nigdy nie zagarnia cudzego, żeby potem oddać. Sprawia wrażenie, że do niebezpiecznych i przestępczych działań Rosji Zachód odnosi się jak bardzo liberalny ojciec do złośliwego chuligaństwa swojego dziecka. Ale przecież tutaj oznacza to — zamknąć oczy na historię, na dzisiejsze niebezpieczne przejawy agresji, które wyraźnie świadczą, że Moskwa od zarania do teraz — to otwarty wróg demokracji, wolności, cywilizacji. Zachód dawno pozbył się oznak „sztokholmskiego syndromu”, Rosja za nic nie tylko nie chce wychodzić z tego stanu, ale i pragnie zaganiać do swojego „Barbadosu” innych. Kogo siłą, kogo podstępem i chytrością. To jej genetyczna natura, mentalność. Stałe przejawy agresywności bardzo przypominają zachowanie osób uzależnionych od narkotyków, którym dla „haju” skrajnie potrzebna jest nowa dawka, inaczej będzie „głód”. Zazwyczaj dla ich ratunku, kiedy brakuje im już siły woli, chęci wyrwania się z niewoli, medycy stosują przymusowe leczenie. Rosja właśnie potrzebuje takiego podejścia. Bo oświadczenia organów międzynarodowych o „głębokim zaniepokojeniu” jej działaniami — to wszystko jedno co czytać morały krokodylowi, który rozszarpuje swoją ofiarę i przy tym czy to z żalu, czy to z radości płacze. Fakt, że świat ma do czynienia z chorym na ostrą formę zaborczej narkomanii, gdzie w roli narkotyku — stała potrzeba agresji. Zorganizowanie państw w zachowaniu zasad demokracji, prawa i wolności (a przykłady tego są) mogłoby założyć na Putina i jego otoczenie kaftan bezpieczeństwa i szybko uspokoić. Zakrada się jakieś podejrzenie, że jest to nawet korzystne dla niektórych, o czym świadczy przemówienie byłego prezydenta USA Busha-seniora, które słyszałem w sali sesyjnej parlamentu Ukraińskiej SRR w przeddzień ogłoszenia Aktu Niepodległości: nie witamy wyjścia z ZSRR. Najwyraźniej dlatego, że wielkim krajom łatwiej mieć do czynienia nawet z „imperium zła”, aniżeli z kilkoma wolnymi państwami, które pozbyły się jej pęt, choć to nie jest zasada demokracji. Prawda, ukraiński naród nie wziął pod uwagę „mądrych” rad i wybrał swoją drogę. I zaraz z „młodszego brata” stał się wrogiem. Rosyjski Janus odwrócił się do nas swoim prawdziwym obliczem ciemiężyciela, państwa-terrorysty o międzynarodowym wymiarze. Dla Rosji jako spadkobierczyni reżimu totalitarnego niepodległość Ukrainy stała się swoistym papierkiem lakmusowym, który zaświadczył o realnej (wcześniej dekorowanej) istocie stosunku władzy, znacznej części społeczeństwa do młodego państwa. Z ciekawym i wymownym przypadkiem autor spotkał się w Łucku w trakcie wiecu po ogłoszeniu Niepodległości. — Oto pan powiedział — zwrócił się jeden z jego uczestników, — że i Rosja stała się wolna, zdobyła niepodległość. Od kogo, jeśli ona sama gnębiła nas? — Dlaczegoż, — mówię. — Toż to był Związek… — Tak, tak. Związek nierównoprawnych. Kto nas wpakował tam siłą i krwią? Taką ona i pozostanie… I opowiedział coś podobnego do dzikiego dowcipu. W ciepły letni dzień wszedł do swojego sąsiada, zatwardziałego Moskala. Widzi — w kuchni bez potrzeby płoną wszystkie cztery palniki kuchenki gazowej (liczników wtedy nie było). Temperatura — jak w saunie. Pyta: „Po co?” — A to żeby twoim chachłom niezależnym mniej dostało się… W gruncie rzeczy śmiechem tu nie pachnie. Śmierdzi stęchłym imperialnym duchem tego samego „barbadoskiego niewolnika”, zwykłego obywatela, który i dziś zatruwa powietrze naszej Niepodległości. Ludzi o tak antyukraińskim sposobie myślenia wychowuje u siebie i u nas putinowski reżim za pomocą mediów, sieci komunikacyjnych i społecznościowych, sprzedajnych dziennikarzy, kupionych polityków i działaczy państwowych za granicą. Stop wojny gorącej i informacyjnej, którą obecnie prowadzi Ukraina z rosyjskim agresorem, przerodził się w szczególnie niebezpieczną wojnę hybrydową, do której aktywnie przyłączyła się również posłuszna Cerkiew prawosławna z jej „ruskim mirem”. Ukrainie w tej sytuacji jest bardzo niełatwo, ponieważ potencjał wojskowy i informacyjny obu walczących stron jest nieadekwatny. Dla Ukrainy, młodego państwa, jest to arcytrudny sprawdzian jej siły narodowej i wojskowej. Dla Europy i USA — sprawdzian ich demokratycznych wartości, zasad prawa międzynarodowego. Rzeczą naturalną jest, że jeśli UE, NATO, USA swoim neutralnością, dekoracyjnymi, mało znaczącymi sankcjami, graniczącymi z obojętnością, wykupią się od agresora w imię komfortu i spokoju, pozostawią Ukrainę sam na sam z agresorem, to kolejną ofiarą staną się kraje UE. Obojętność jest tym, co prowadziło do największych zbrodni. Obecnie będzie ona zdradą Ukrainy. O takich możliwych konsekwencjach ostrzegał jeszcze Napoleon, który dobrze znał Rosję: Europa zrozumie niebezpieczeństwo wtedy, gdy rosyjski but stanie na brzegu kanału La Manche. Wtedy od dalekiej Kamczatki po mglisty Albion zapanuje „pokój i dobrobyt” — „syndrom sztokholmski” w moskiewskim wydaniu. Niestety, w historii wielu ludziom zdarza się nadepnąć na te same „grabie”. Wygląda na to, że depcze po nich również Europa. Czyż obecna sytuacja z Rosją nie przypomina nam lustrzanie tego samego uspokajania Hitlera przed rozpoczęciem II wojny światowej? Dlatego myślmy: „grabie” już nie istnieją. Zamiast nich są miny. Wystarczy tylko na miejsce bezczelnego Hitlera postawić nie mniej bezczelnego Putina. Obaj mają apetyty nienasyconych. Bano się i uspokajano jednego, to samo powtarza się z drugim. Od bezkarności oszalał jeden i drugi. Takie zachowanie Europy przed II wojną światową było wywołane strachem przed potęgą militarną faszystowskich Niemiec — pierwszym symptomem „syndromu sztokholmskiego”. Podobna sytuacja jest i obecnie. Co więcej, agresor posiada również arsenał jądrowy. Jednak jeszcze potężniejszy mają NATO i USA. Co więc zmusza Europę do znoszenia bezczelności agresora? Przede wszystkim to, że póki co jej to nie dotknęło. A jednak widmo niebezpieczeństwa, choć daleko, unosi się w powietrzu. Bo choćby nie wiadomo ile czasu mijało od wielkich tragedii przeżytych przez naród, ślady strachu pozostają w genach pokoleń. Wiele krajów Europy nosi rosyjskie blizny-mity. I chociaż znają aksjomat wojen (wojna z agresorem zawsze kończy się czyimś zwycięstwem i czyjąś porażką), uważają, że to ich nie spotka. Obecnie agresor do nawrócenia Ukrainy i powojennej Europy do poprzedniego syndromicznego statusu wykorzystuje podstępny model hybrydowy. Jeśli chodzi o Ukrainę, to tutaj zamiary są już wyraźne. A jeśli chodzi o Europę, to krótkowzroczność wielu polityków, którzy nie widzą realnego zagrożenia zasilenia swoimi krajami klubu państw z „syndromem sztokholmskim”, dziwi. Czyż nie jest zauważalna aktywność Rosji w kierunku niszczenia jedności UE? Ogromne niebezpieczeństwo kryje w sobie gazociąg „Nord Stream 2”. Lecz „królik” dobrowolnie pełznie w paszczę boa. Historyczna misja Ukrainy na początku II wojny światowej, w niezwykle trudnym czasie, jako pierwszą wśród krajów Europy Hitlera wstrząsnęła Anglia z liderem narodu W. Churchillem, która miała trwałą odporność antysyndromową. Dalej — znane wydarzenia, które uformowały koalicję antyhitlerowską, która pokonała faszyzm. Obecnie bardzo aktualna jest potrzeba formowania koalicji antyputinowskiej. Innej alternatywy na poskromienie agresora nie ma. Bo upokorzenie Ukrainy to tylko tymczasowa odroczenie dla Europy. Następną będzie ona. Dokąd patrzycie, narody? Dzisiaj my, a jutro wy… Te wersy wybitnej poetki współczesności Liny Kostenko są nie tyle poetyckie, co polityczne, brzemienne w skutki, ostrzegawcze dla Europy i świata. Los Ukrainy przypomina los Anglii. My również daliśmy odpór znacznie silniejszemu, bezczelnemu i okrutnemu agresorowi. Jednak nam dotkliwie brakuje własnego narodowego Churchilla i koalicji dla wspólnego oporu. Wiele zależy też od samej Ukrainy, jej zdolności do przeciwstawienia się agresorowi w tej wojnie, a jeszcze bardziej — od dyplomatycznego kunsztu i aktywności na poziomie międzynarodowym, praktycznych działań w postępowym ruchu do UE, NATO jako niezawodnego gwaranta naszej Niepodległości. Pomimo pewnych przykrych błędów, poprzednia władza przestrzegała tych zasad. Obecnie krajem kieruje nowa — młoda, niedoświadczona, nadmiernie energiczna, ambitna, a w niektórych kwestiach zbyt ustępliwa. Niektóre drobne kroki niosą pozytyw, jednak większość (zwłaszcza odwrót od pozycji narodowych, kursu do UE, NATO, pośpiech ze sprzedażą ziemi) budzi niepokój o los państwa. Grać rolę scenicznego prezydenta i realnie nim być to ba-a-ardzo różne rzeczy. Bo państwo to nie scena. I kiedy masami podczas wyborów kierują emocje, a nie trzeźwy rozum, jest to, jak świadczy historia, wielkie potencjalne niebezpieczeństwo. Bo absolutna władza bez hamulców i równowagi absolutnie deprawuje, jest wielką pokusą stania się autorytarną dla narodu, dla Moskwy — znów „starszym syndromicznym bratem”. Mam nadzieję, że do tego nie dojdzie. Ukraina już nie jest ta sama. Zdrowe siły patriotyczne poprawią władzę. Bo nie po to zdobywaliśmy niepodległość, nie po to odbył się Majdan, nie po to w wojnie z agresorem oddały życie tysiące obrońców, kwiat ukraińskiego narodu, żeby znów znaleźć się w stanie „syndromu sztokholmskiego”. Zachowanie niepodległości, suwerenności, integralności terytorialnej Ukrainy to święty obowiązek władzy, obecnego pokolenia przed nimi i milionami tych, którzy w naszej historii jeszcze wcześniej zginęli za świętą sprawę. Mamy wspaniały kraj. To wielki Boży dar. Jednak Wszechmogący obdarzył nas silnym, okrutnym, podstępnym sąsiadem. Niektórzy uważają to za Jego karę za jakieś nieznane grzechy. Nie. To właśnie zamysł Boży, sygnał z góry: stawajcie się silnymi, macie czego bronić. Bo tylko w walce z silnym stają się silnymi, wspomnijmy chociaż dzielnego Światosława, państwo kozackie. Oni nie byli zainfekowani wirusem „syndromu sztokholmskiego”. A znaczna część naszego społeczeństwa go nie pozbyła się. Ma nasz naród jeszcze jedną historyczną misję. Od 1991 roku między deputowanymi ludowymi Białorusi, krajów nadbałtyckich zaczęły nawiązywać się ścisłe kontakty. Chodziło po raz pierwszy jeszcze wtedy (a nie w 1999 roku, jak twierdził były premier Wołodymyr Hrojsman) o stworzenie Związku Bałtycko-Czarnomorskiego. W składzie deputacji z Ukrainy był i autor. Pamiętam, jeszcze wtedy opracowaliśmy i przyjęliśmy koncepcję, strukturę związku. Drugie spotkanie odbyło się w styczniu 1992 roku. Na nim właśnie wybrzmiały te przenikliwe słowa znanego białoruskiego pisarza, patrioty, frontowca Wasyla Bykawa, który za „batki” Łukaszenki popadł w niełaskę i wkrótce zmarł. Zanotował je mój kolega Mykoła Bałandiuk. Oto one: Drodzy nasi bracia Ukraińcy! Dobrze wiem, jak ciężko wam jest. Macie głodno, zimno i niespokojnie. Ale nawet jeśli będzie u was jeszcze kilka razy gorzej, to i tak nie sposób znaleźć człowieka, który zazdrościłby wam bardziej niż ja. Zrodziliście Państwo. Minie niewiele czasu, a świat będzie znał i szanował ziemię, naród, kulturę i język Ukrainy. Wywierają na was szaloną presję, chcą was złamać, rzucić na kolana. Trzymajcie się! Na miłość boską błagam was — trzymajcie się! Niech krew sączy się spod paznokci, ale trzymajcie się. Nie daj Boże, jeśli nie utrzymacie Niepodległości, nie będzie już na co mieć nadziei. Białorusini państwa nie mają… i myślę, że mieć nie będą… Białorusini są zniszczeni… Jestem gotów paść na kolana i prosić was, całą Ukrainę — trzymajcie się! Wtedy pozostanie mi jeszcze mała nadzieja na to, że wasz przykład stanie się żywą wodą, która pomoże naszej ludności za 50 czy 100 lat stać się wolnym narodem, niepodległym państwem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

głowa i serce… Ten najwyraźniej zrozumiał i w drugiej połowie XIX wieku stał się głównym tłumaczem i popularyzatorem utworów Szewczenki w języku rosyjskim.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Książeczki składa do tobołka i kapelusz bierze…” 7 miniatur historycznych

Kontynuujemy projekt „Szczegóły życia Szewczenki”, umotywowany głębokim zrozumieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. Gr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się odkryć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. W nowym artykule Wołodymyr Melnyczenko opowiada o nakryciach głowy Tarasa Szewczenki — kapeluszu słomkowym (brylu), kaszkiecie, czapce z daszkiem, czapce. Przypomina, jak artysta wspominał o nich w twórczości poetyckiej, przedstawiał na płótnach i rysunkach. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Starzec siedział w kapeluszu, na przyzbie…” Aby wyobrazić sobie zdumiewające, wyrafinowane piękno ukraińskiego kapelusza słomkowego, należy jeszcze raz spojrzeć na obraz Szewczenki „Kateryna” (1842). Jednak skupić się na drugiej postaci pierwszego planu, mówiąc słowami samego artysty: „w zagrodzie pod szopą dziadek siedzi, łyżeczki sobie struga i smutno patrzy na Katerynę…” Ma na sobie piękny, szerokoskrzydły kapelusz słomkowy, po rembrandtowsku słonecznie rozświetlony przez Szewczenkę… Kapelusz słomkowy wieńczy smukłą figurę młodego kobziarza na rysunku „Bandurzysta” (1843)… Polski poeta, student Uniwersytetu św. Włodzimierza J.-B. Kendzicki, który mieszkał w Kijowie na Kozim Błocie naprzeciwko domu, w którym wiosną 1846 r. zamieszkał Szewczenko, opowiadając o znajomości z nim, zaznaczył, że ten po raz pierwszy pojawił się w kapeluszu słomkowym — „kapeluszu, plecionym ze żytniej słomy”: „Siedziałem sam na ganku, kiedy ten nieznajomy podszedł do mnie i zdjął kapelusz, patrząc na mnie z dobrym uśmiechem, trochę dociekliwie, trochę nieufnie”. — Dobry wieczór, — powiedział, podnosząc kapelusz. — Dobry wieczór, — odpowiedział Polak po ukraińsku. Nieznajomy spojrzał mu w oczy. — Brat czy wróg? — zapytał. — Brat, — odpowiedział młodzieniec. Podali sobie ręce. Nieznajomy przedstawił się: — Szewczenko. — Taras Szewczenko, autor „Kobziarza”?! — radośnie wykrzyknął student. — On sam i jest, — odpowiedział tamten dobrotliwie”. W tej niewielkiej dokumentalnej szkicy — prostota Szewczenki w znajomości z dziewiętnastoletnim studentem i jednocześnie świadoma godność znanego na Ukrainie poety. Lecz nie mniej uderza wrodzona uprzejmość w obchodzeniu się z kapeluszem. Najprawdopodobniej jest to mentalna nauka dziadka Szewczenki, Iwana Andrijowycza, któremu wnuk, jak wiadomo, publicznie dziękował za to, że schował „w głowie stuletniej tę sławę kozaczą…” W każdym razie, najwyraźniej swoim przykładem dziadek nauczył też zasad życiowych. Przypomnę wersy z poematu Szewczenki „Najmyczka” (1845): Starzec siedział w koszuli białej, W kapeluszu, na przyzbie. Przed nim Z pieskiem wnuczek bawił się… Oczywiście, ucząc się w Akademii Sztuk Pięknych i obcując z K. P. Briułłowem oraz jego artystycznym otoczeniem, młody artysta nabywał nowych, już wyrafinowanych nawyków obchodzenia się z kapeluszem. O tym można dowiedzieć się z opowiadania Szewczenki „Artysta”. Powiedzmy, autor obserwuje, jak „do pokoju wszedł Wieniecjanow i, zdejmując kapelusz, powiedział uśmiechając się…” itd. A kiedy artysta długo po północy opowiada W. I. Szternbergowi o szczęśliwym wieczorze u K. P. Briułłowa, „nie zdejmując kapelusza”, to tylko podkreśla przyjacielską bliskość i prostotę stosunków młodych artystów… A na wszystkie te szczegóły jakoś nieczęsto zwracano uwagę… Okazuje się, że Taras Hryhorowycz ze smakiem orientował się w nakryciach głowy i lubił je. Powiedzmy, 1 lutego 1847 r. pisał do Kijowa do M. I. Kostomarowa, aby ten posłał do jego towarzysza, artysty M. M. Sażyna, odebrać od niego teczkę Szewczenki, skrzynkę z farbami, książkę W. Szekspira „a jeszcze i kapelusze, i wszystko to zachowajcie u siebie, bo towarzysz mój chce jechać z Kijowa”. Pamiętacie, jak w poemacie Szewczenki [Sotnyk] (1849): „Książeczki składa / W tobołek i kapelusz bierze…” Jest i bardziej prozaiczna prośba: „Na ten raz doręczycielowi niniejszego doręczcie moje rzeczy i pieniądze, i koszulę, jak uszyta, i kapelusz…” Z nieczęstych użyć tego słowa przez Szewczenkę w utworach poetyckich najbardziej uderzają mnie wersy z poematu „Maria” (1859), kiedy matka Boża Łopian zerwała i nakryła, Niby kapelusikiem, swoją Główkę tę smutną, Swoją główkę świętą! Och, i Szewczenko, niepowtarzalny, jedyny! „Wtedy on stale nosił aksamitną czapeczkę” We wspomnieniach O. S. Afanasjewa-Czuzbynskiego czytamy: „…Zeszliśmy się z Tarasem Hryhorowyczem bliżej w 1846 roku. Jakoś niespodziewanie zajechał on do mnie przed zapustami — blady i z ogoloną głową po niedawnej febrze. Wtedy on stale nosił aksamitną czapeczkę”. Najprawdopodobniej aksamitna czapeczka dostała się Szewczence od A. O. Kozaczkowskiego, który leczył go pod koniec 1845 r. i wiedział, że właśnie takie nakrycie głowy będzie najwygodniejsze zimą dla ogolonej głowy poety. Przyjechawszy do Nieżyna 20 lutego 1846 r., przyjaciele następnego dnia wyruszyli do Nieżyńskiego zgromadzenia szlacheckiego. Tutaj niespodziewanie zdarzyła się przygoda, którą można traktować i jako przykrą, i jako zabawną. Ktoś z osób zwierzchnich nie chciał przepuszczać Szewczenki do pomieszczenia zgromadzenia właśnie dlatego, że był w aksamitnej czapeczce. Nie pominiemy słowa ze wspomnień O. S. Afanasjewa-Czuzbynskiego: „Poeta bardzo śmiał się z tej przygody”. T. Szewczenko. Zdjęcie. 1858 r. T. Szewczenko. Autoportret. Szkic w aksamitnej czapeczce. 1845 lub 1846 r. Widzę ten zdumiewający obraz. Bożego wybrańca, który dwa miesiące temu napisał poetycki Testament, zawiadomiwszy żywych i nienarodzonych rodaków swoich o tym, że „poleci do samego Boga” dopiero wtedy, „jak poniesie z Ukrainy w sine morze krew wrogą”, czyli dawszy narodowi nieśmiertelną duchową nadzieję i oparcie, zatrzymali na progu Nieżyńskiego zgromadzenia szlacheckiego, bo komuś wydała się niestosowna jego aksamitna czapeczka, a on w odpowiedzi śmieje się sardonicznym śmiechem. Przecież, według słów tego samego O. S. Afanasjewa-Czuzbynskiego, później w Czernihowie „Taras bardzo niepokoił się, czy nie przyczepi się do niego ktoś za czapeczkę”… Lecz, może, wszystko było zupełnie inaczej, i trzydziestodwuletni Szewczenko, niedawno uratowany przez Pana od ciężkiej choroby, czując w sobie odnowienie młodej siły i energii, wesoło szydził ze śmiesznej przeszkody, przecież dla niego w ogóle nie istniały nie do pokonania przeszkody… Jak by tam nie było, pedantycznemu zarządcy wyjaśnili, że Szewczenko, w jakimkolwiek byłby ubraniu i nakryciu głowy, przynosi zaszczyt nieżyńcom samą swoją obecnością. Na szczęście, na stronie rękopiśmiennego zbioru Szewczenki „Trzy lata” jest rysunek-autoportret ołówkiem w pełnej postaci, uwieńczony aksamitną czapeczką (datowany na koniec grudnia 1845 r. — początek stycznia 1846 r.). Następnego dnia Szewczenko spotkał się z wychowankami Nieżyńskiego liceum i zapisał w albumie jednego z nich — osiemnastoletniego M. W. Hierbela — początkowe wersy ze swojego wiersza „Gogolowi” (1844): Za dumą duma rojem wylatuje, Jedna dusi serce, druga rozdziera, A trzecia cicho, cichutko płacze W samym sercu, może, i Bóg nie widzi. Jakby podpowiedział młodzieńcowi, po co człowiekowi Pierwszy autoportret w nakryciu głowy Szewczenko namalował w 1847 r. (23 czerwca — nie później niż 11 grudnia) w Twierdzy Orskiej. Znawcy twórczości Szewczenki uważają, że został on stworzony dla przyjaciela Szewczenki, A. I. Łyzohuba, i dlatego wykonano go na niewielkim arkuszu, zbliżonym rozmiarem do koperty, oraz wysłano w liście z 11 grudnia 1847 r., w którym zesłaniec wylał swoją rozpacz: „Strasznie się męczę, bo zabroniono mi pisać i rysować. A noce, noce! Panie, jakie straszne i długie! — a jeszcze w koszarach”. Być może w tamte noce zesłaniec wspominał również o tym, że właśnie od A. I. Łyzohuba wyjechał 4 kwietnia 1847 r. z Siedniowa przez Czernihów do Kijowa i w rodzinie Łyzohubów radzono mu, aby zostawił u nich rękopisy utworów poetyckich, ale on, mając nadzieję na nowe wydanie „Kobziarza”, zabrał je ze sobą. A następnego dnia aresztowano go na przeprawie przez Dniepr w Kijowie i rękopiśmienny album „Trzy lata” trafił w ręce żandarmów… Ciężkie przeżycia poety na wieki odbiły się w tragicznej ciemności oczu Szewczenki na jego pierwszym autoportrecie z okresu zesłania — w żołnierskim mundurze, dosłownie przygniecionym czapką z otokiem: „3:R:”. Było to oznaczenie 3. roty 5. Orenburskiego batalionu liniowego. Dziesięć lat później, w umocnieniu Nowopietrowskim, będąc już szeregowym 4. roty 1. Orenburskiego batalionu liniowego, zesłaniec wspomniał w Dzienniku „tę nieszczęsną rotę, do której i ja mam nieszczęście należeć”. To wyznanie jeszcze bardziej odnosi się do wybitej na czapce Szewczenki 3. roty w Orsku. Nieprzypadkowo ten utwór wspomina się czasem pod tytułem „Autoportret w żołnierskiej czapce”. Otrzymawszy prezent i wpatrzywszy się w portret mikołajowskiego żołnierza Szewczenki, A. I. Łyzohub rozpoczął swój list-odpowiedź do niego przejmującymi słowami: „List Wasz, kochany przyjacielu, otrzymałem na sam Nowy Rok. Wielkie Wam dzięki i za list, i za Was, tylko ciężko na Was patrzeć”. W każdym razie nie zapominajmy, że według słów samego Szewczenki, zapisanych w Dzienniku w czerwcu 1857 r., jeszcze w dniu ogłoszenia mu carskiego wyroku, czyli 30 maja 1847 r., „powiedział sobie, że ze mnie nie zrobią żołnierza. Tak i nie zrobili”. Nawiasem mówiąc, w 1847 lub 1848 r. Szewczenko namalował karykaturalny autoportret (nie zachował się), wysłany w grudniu 1849 r. temu samemu A. I. Łyzohubowi. Na dowolnej kopii z niego, z którą można zapoznać się w 9. tomie Pełnego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki, widać, że szeregowy przedstawił siebie podczas musztry z karabinem, w umundurowaniu i w żołnierskiej czapce na głowie. Wreszcie o autoportrecie Szewczenki, opisanym przez artystę w liście z 1 listopada 1854 r. do O. M. Bodiańskiego, któremu przekazał utwór przez znajomego: „Posyłam tobie, przyjacielu mój jedyny… oblicze tego nędznego hetmańczyka. Patrząc na nie, wspominaj i mnie czasami. Bałem się narysować siebie jako moskala, żebyś czasem nie przestraszył się, patrząc na oblicze moje w moskiewskim szynelu albo, nie daj Boże, jeszcze i w mundurze! A hetmańczyk, myślę, nie przestraszy ciebie, a może jeszcze i ucieszy twoją zaporoską duszę. Przyjmijże go i przywitaj tego nędznego hetmańczyka, przyjacielu mój jedyny!”. Bardzo szkoda, że ten utwór się nie zachował, bo niczego podobnego wśród autoportretów nie ma. Już nigdy nie dowiemy się, czy Szewczenko namalował na „hetmańczyku” kozacką czapkę, którą nosili zaporoscy koza-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

ки, проте, скоріше за все, намалював, аби-таки порадувати “запорозьку душу” О. М. Бодянського. Згадаймо рядки з Шевченкової “Гамалії” (1842), рукопис якої поет обговорював із О. М. Бодянським в Москві в лютому 1844 р.: Ой заграй, заграй, синесеньке море, Та під тими байдаками, Що пливуть козаки, тілько мріють шап6 ки, Та на сей бік за нами. До речі, 11 липня 1857 р., тобто наприкінці заслання, в Шевченковому Щоденнику є згадка про те, що в нього був “солом’яний капелюх6саморобка”. Автопортрети у білому і чорному картузах Картуз як головний убір так чи так супроводжував Шевченка впродовж усього життя. Скажімо, в спогадах Шевченкового товариша часів навчання в Академії мистецтв Ф. П. Пономарьова є згадка про те, як вони “взявши картузи… побігли академічними коридорами”. Коли в червні 1843 р. Шевченко вперше зустрівся з П. О. Кулішем, то, за словами П. В. Жура, “на поетові був парусиновий балахон і картуз, що зсувався на потилицю, подібно до козацького шлика”5. На початку 1847 р. Тарас Григорович, розстаючись з поетом В. М. Забілою на його хуторі Забілівщині Борзненського повіту, подарував гостинному господареві свій картуз6. М. І. Костомаров згадував, що 30 травня 1847 р., удень оголошення кирило-мефодіївцям царської конфірмації, він побачив із вікна каземату, як виводили Шевченка, “дуже оброслого бородою”: “Побачивши мене, він усміхнувся, скинув картуза і привітно кланявся”. Проте розгледіти Шевченка в цьому головному уборі можна лише на його автопортретах періоду заслання. Спочатку в білому картузі (кашкеті) Шевченко зобразив себе на автопортреті 1848—1849 рр. під час Аральської описової експедиції (є також версія, що його виконано в Оренбурзі у 1849—1850 рр.), але в обох випадках це час, коли засланець мав можливість користуватися цивільним одягом. Отже, Шевченко в білій з відкритим коміром сорочці та білому картузі з широким козирком, який виступає півколом над чолом, закриваючи його наполовину. Чисто виголений, але з дозволеними вусами, він пильно й зосереджено вдивляється в наші очі, а його — широко розплющені, зболені, вимогливі, — здається, проникають у саму душу. Мистецтвознавець І. М. Вериківська вважала, що це той самий Автопортрет, який Шевченко передав В. М. Рєпніній через А. М. Венгжиновського, з ним він познайомився в листопаді 1849 р. в Оренбурзі. У листі від 14 листопада 1849 р., переданому, на думку І. М. Вериківської, через А. М. Венгжиновського, поет писав, що “нарисовал свой портрет, который вам посылаю на память обо мне, о несчастном ваше друге”. Саме в цьому листі засланець зізнався В. М. Рєпніній: “Я теперь совершенная изнанка бывшего Шевченка…” Передати подарунок В. М. Рєпніній нібито не вдалося, “портрет увійшов у літературу як подарований Венгжиновському”. Якщо це так, то, мені здається, найдоречнішим додатком до згаданого Автопортрета міг би стати Шевченків вірш “Якби зострілися ми знову…”, написаний наприкінці 1848 р. на Косаралі: Якби зострілися ми знову, Чи ти злякалася б, чи ні? Якеє тихеє ти слово Тойді б промовила мені? Ніякого. І не пізнала б. Втім, це лише мої фантазії, навіяні вогненними Шевченковими очима під несподіваним у засланському житті молодецьким картузом… Щодо Автопортрета в чорному картузі, який датується 1849—1850 рр., то за висновком мистецтвознавця і художника М. В. Юр, він, разом з двома олійними автопортретами у білих кашкетах, є копіями вже згаданого Автопортрета, але “авторство митця вважається сумнівним”. Справді, у 9-му томі Повного зібрання творів Тараса Шевченка цей автопортрет подано серед творів, відомих за копіями інших авторів. Утім, у контексті статті для нас особливо важлива саме зміна кольору головного убору в чорний, що виразно виділяє блискучість козирка й пишноту форми картуза та надає йому монументального вигляду. Як видно з автопортретів, картуз був Шевченкові до лиця. “Шевченко у неймовірній, усім знайомій смушковій шапці” Висока смушева шапка в повній красі вперше з’являється в рисунку Шевченка “Знахар” (1841), виконаному як ілюстрація до однойменного російськомовного нарису Г. Ф. Квітки-Основ’яненка. Той просив художника: “…Учешіть наших так, щоб пальці знати було, щоб наші на славу пішли…” Справді, традиційний головний убір українців увінчує, сказати б, коронує поважно-значущу в селі постать, вивищує гарно вбраного, заглибленого в себе знахаря в очах селян, які споглядають його з острахом. У 1840-х рр. подібні шапки час від часу видніються на фігурах Шевченкових акварелей, офортів. Особливо вражає шапка-кубанка у портреті Гаврила Родзянка (1845), намальованому художником в образі козака у … дворічному віці. Щодо власної шапки Шевченка, то вона стала знаменитою в Петербурзі після його повернення з заслання. Б. Г. Суханов- Подколзін, який у той час брав уроки малювання у художника, згадував, що він радів і пишався, “супроводжуючи мого дорогого вчителя у його неймовірній, усім знайомій смушковій шапці7”. Та що там, навіть І. С. Тургенєв, який іноді дозволяв собі невиправдану погордливість інтелектуала до Шевченка-“простолюдина” та поблажливість великороса до “малороса, хохла”, визнавав, що він “являв собою образ козака” і, називаючи поета “незвичайною людиною”, відразу, як заворожений, писав про його “високу баранячу шапку…” І. С. Тургенєв свідчив, що Шевченко “відвідав мене кілька разів”, а російський поет А. А. Фет підтверджував: “В той час, як бував у Тургенєва в Петербурзі, я бачив... сіру смушкову шапку Шевченка на вікні”. Л. М. Жемчужников згадував, що “радісно, як рідного”, зустріла Шевченка його дружина — прихильниця поетової творчості: “Перед нею стояв Шевченко у своїй смушевій шапці й кожусі, яким його знала з портрета, що був у нас в Парижі...” Не сумніваюся, що Тарас Григорович усвідомлював енергетику власного образу з тією шапкою, створеного ним самим. “Замовив фотографічний портрету шапці й кожусі для М. О. Дорохової” Такий запис у Щоденнику Шевченко зробив 30 березня 1859 р., тобто, через день після повернення з заслання до Петербурга. Дорохова Марія Олександрівна (1811—1867) — начальниця Нижньоновгородського інституту шляхетних дівиць, із якою Шевченко познайомився 31 жовтня 1857 р. і того ж дня записав у Щоденнику: “Піднесена, симпатична жінка!” Тарас Григорович неодноразово зустрічався з нею в Нижньому Новгороді, намалював її портрет (не зберігся). Від’їжджаючи в Москву, занотував 7 березня 1858 р., що довго прощався зі своїми нижньоновгородськими приятелями, а “завершив розставання у М. О. Дорохової...”8 Та в контексті цієї статті найважливіше відзначити, що Тарас Григорович уже дарував у Нижньому Новгороді М. О. Дороховій фотографію свого автопортрета з бородою, нарисованого в місті не пізніше 4 січня 1858 р. (фотовідбитки зробив у Петербурзі та надіслав М. М. Лазаревський). Шевченкова парсуна М. О. Дороховій не сподобалася! Поет старанно зафіксував 20 лютого 1858 р., що “вираз визнала занадто жорстким”. Емоційне, жіноче сприйняття М. О. Дороховою фотовідбитка бородатого поета з доволі суворим обличчям, але відкритим, упевненим, мудрим поглядом, цікаве саме по собі. Воно свідчить опосередковано про те, що в їхніх дружніх стосунках Шевченко був, очевидно, добрішим, м’якшим. Певно, що фотографічним портретом із Петербурга з бородою, в шапці та кожусі Тарас Григорович хотів догодити шанованій ним жінці, котра, можливо, сама попросила надіслати нове, кажучи пошевченківськи, “поличчя”. Тож очевидно, Шевченко свідомо й самостійно вибрав образ, а значить, одяг для фотознімка. Мабуть М. О. Дорохова звернула увагу, що портрет вийшов теплішим, а сам Шевченко — доволі добродушним, із лукавинкою в очах. Але йому фотографія не здалася вдалою. Принаймні висилаючи її І. О. Ускову, писав: “Посылаю вам свой плохой портрет, снятый с натуры в Петербурге”. Втім, це жодним чином не стосувалося шапки й Т. Шевченко. Автопортрет. 1848—1849 рр. або 1849—1850 рр. кожуха. Досить нагадати, що через два роки художник зробив офортний автопортрет саме з цього знімка! Як відомо, є й інші фотографії поета в шапці та кожусі, зокрема серед приятелів, описані В. М. Яцюком9. В Описі речей Шевченка, що залишилися після його смерті, числяться “бараняча шапка, …дві шляпи пухові сірі, шляпа солом’яна чоловіча”… Отже, не треба знімати з Шевченка те, що він сам на себе вдягнув і що після нього залишилося. Крім того, не варто потрапляти на гачок нинішніх дешевих альтернатив на кшталт: “Кобзар з добрими очима чи старий похмурий дід у смушковій шапці?” Такий “вибір” маніпулятивний... Скиньте з Шевченка шапку… Скиньте з Шевченка шапку. Та отого дурного кожуха. Відкрийте в нім академіка. Ще одчайдуха6зуха. Незабутній І. Ф. Драч написав ці рядки у 1995 р. Очевидно, що “Виклик” (так називається вірш) великого поета стосувався не шапки на Шевченковій голові, а тих державних очільників й ідеологів уже незалежної України, які так і не спромоглися в новітні часи побачити під нею незмінного духовного консолідатора українства та будівничого держави, автора поезій, що стали невід’ємним єством духовності українського народу. Кажу так упевнено, бо говорив із Іваном Федоровичем про цитовані його рядки. Шапка не винна. Насправді видатний Шевченків спадкоємець закликав, щоб усі ми нарешті відкрили очі на велике й очевидне, а серце — для живого, присутнього, справжнього. — Вдивіться і вслухайтеся в Шевченка! Відкрийте його для себе! — волав поет. Між “ошапкованим” радянським і “модерністським” сучасним образом Шевченка у трактуванні невмирущих і всюдисущих “шевченкоїдів” (блискуча дефініція С. А. Гальченка) багато спільного. Найголовніше — це насильне виривання його з царини наукового шевченкознавства і безцеремонне переміщення у сферу сповідуваної ними ідеології чи певного віровчення. В цьому прокрустовому ложі й відбувається штучне підганяння фактів, явищ, без перебільшення, подібно до того, як міфічний старогрецький розбійник відрубував або витягував ноги жертвам, що не відповідали довжині його ліжка. Але ж якщо Кобзар однаково дорогий нам у своїх людських і творчих виявах, то ми не повинні допускати, щоб новітні безвідповідальні невігласи на власний розсуд препарували його зі скальпелем у руках. На завершення нагадаю, що на початку цього століття два великі українці, видатні шевченкознавці І. М. Дзюба і М. Г. Жулинський, застерігали: “Треба визнати, що комплекс духовних цінностей, який конденсує в собі феномен Шевченка, не “працює” з належною естетичною і моральною ефективністю в сучасній духовній ситуації, не є максимально дійовим фактором духовно-практичного освоєння світу”. Але вони наполягали, що “боротьба за Шевченка... це — боротьба за душу українського народу”: “Сьогодні Шевченко нам потрібний відроджений, очищений від вульгаризаторських, однозначних характеристик, гуманізований і олюднений, такий, яким його сприймала народна свідомість. Шевченко — гнівний, безкомпромісний, але водночас схильний до християнського всепрощення на основі національного замирення в ім’я добра народного, в ім’я України”10. Мудрі й пророчі слова. Хіба немає пророків у вітчизні Тараса Шевченка? ——————————— 1 Зауважу, що в “Словнику мови Шевченка” відсутні слова “картуз”, “шляпа”, проте це не стосується його російськомовних повістей. 2 У середині лютого Шевченко заїхав в село Ісківці Лубенського повіту Полтавської губернії, а затим з О. С. Афанасьєвим-Чужбинським побував у Лубнах, Ніжині, Чернігові. 3 І. Б. Марцінковський у статті “Здоров’я Шевченка” в “Шевченківській енциклопедії” зазначає, що “Шевченко підхопив епідемічний висипний тиф… Підтверджує наявність саме висипного тифу й те, що Шевченкові довелося поголити голову”. 4 Докладно див.: “Слово Просвіти”, ч. 29, 18—24 липня 2019 р. 5 Шлик козацький — верх козацької смушевої шапки, що звисає вниз з лівого боку. Найчастіше був червоного або синього кольору. 6 В. М. Забіла зберігав Шевченків картуз до самої смерті у 1869 р. 7 Тобто, пошитій зі смушок — шкурок з хутром новонароджених ягнят. 8 Докладно див. Большаков Л. Н. Їхав поет із заслання… Пошуки. Роздуми. Дослідження. — К.: Дніпро, 1977. С. 126—142. 9 Яцюк В. Тарас Шевченко і світ фотографії. Альбом-монографія. — К.: Критика, 2019. — 220 с. 10 Дзюба І., Жулинський М. На вічному шляху до Шевченка // Тарас Шевченко. Повне зібрання творів у дванадцяти томах. Т. 1. — К.: Наукова думка, 2001. С. 57, 59— 60.
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

li, że i teraz wszystko dzieje się tak, jak wiele lat temu. Podstawą inscenizacji stała się sztuka Oksany Prybisz, napisana na motywach klasycznego utworu. Akcja rozgrywa się na Podolu, przy pomniku Hryhorija Skoworody. Ale najbardziej lubię pracować z kierownikiem artystycznym naszego teatru Witalijem Małachowem. Obecnie kończy on pracę nad spektaklem „Szare pszczoły” według Andrija Kurkowa, gdzie będę miała niewielką, ale bardzo ciekawą rolę. — Wiele lat wykonywała Pani monodram według utworów Maryny Cwietajewej. Czy nie planuje Pani zwrócić się także ku ukraińskiej poezji? — Oprócz tego miałam spektakl według utworów Łesi Ukrainki, w którym prezentowałam poezje wybitnej ukraińskiej pisarki, napisane przez nią w różnych latach. Obowiązkowo go wznowię. Być może w jakiejś innej formie. W Muzeum Maksyma Rylskiego razem z Kateryną Riasną pracujemy nad projektem „Osobowość”. W nim jest wszystko, co dotyczy Kijowa i ukraińskich autorów, jest on dla tych, którzy interesują się wysoką poezją. — Oprócz pracy w teatrze występuje Pani w kinie. Na ile jest to dla Pani ważne? — Każdą rzecz trzeba robić uczciwie. Jeśli robisz ją odpowiedzialnie, uczysz się tekstu, myślisz nad rolą, to twoje myśli dotrą do widza. Po prostu proponowany materiał nie zawsze jest ciekawy. Ale jeśli serial robią profesjonalni reżyser i operator, jeśli jest ciekawy tekst, to może wyjść dobra rzecz. Chcę zagrać w prawdziwym ukraińskim kinie z ukraińskim językiem. Ale na razie to tylko marzenia. — Czy ma Pani hobby? — Bardzo lubię balet, niestety rzadko udaje mi się na niego trafić. Także kocham swoje rodzinne miasto, ciągle staram się dowiedzieć czegoś nowego o Kijowie. A potem spaceruję z przyjaciółmi uliczkami i opowiadam im mało znane fakty z życia stolicy. Mam daczę, gdzie w wolnym czasie pracuję na ziemi. Mam bardzo dużo róż. — Jak ocenia Pani stan współczesnego ukraińskiego teatru? — Rozumiem, że teatr powinien zarabiać pieniądze. Ale prawie wszędzie na świecie teatr wspiera albo państwo, albo mecenasi. U nas, niestety, do tej pory nie ma ustawy o mecenacie. Dzisiaj bardzo ważne jest, aby nie pozwolić zniszczyć tego, co mamy. Cieszy to, że w ostatnich latach znacznie aktywizowało się życie w rodzimym Teatrze na Podolu. Nasz kierownik artystyczny, ludowy artysta Ukrainy Witalij Małachow, daje drogę młodym reżyserom. W ciągu ostatnich dwóch sezonów wystawiali u nas spektakle Maksym Hołenko, Ihor Matijiw, Serhij Pawluk, Dawyd Petrosjan. Dzisiaj widz jest bardzo wykształcony. Ludzie interesują się sztuką, chcą, aby częściej przyjeżdżały do nich na występy teatry. Bardzo kocham kijowskiego widza, który przychodzi do nas pośmiać się, popłakać, przeżywać razem z aktorami. Widz przychodzi do teatru po emocje. Musimy zawsze o tym pamiętać. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Ira MARCONI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Łarysa Trojanowska: «Widz idzie do teatru po emocje»

— Kiedy doszło do Pani zapoznania się ze sztuką „Zojczyna kwatera”? — Jeszcze podczas studiów w instytucie teatralnym. Uważam się za osobę realną i przyziemną, nigdy nie wyobrażałam sobie siebie w mistycznych inscenizacjach według Michaiła Bułhakowa. Nie mogłabym nawet pomyśleć, że kiedyś będę grać w „Zojczynej kwaterze”, na dodatek w takiej formie, w jakiej jest ona u nas wystawiana. To nasza pierwsza wspólna praca z Maksymem Hołenką. Jest on jeszcze młodym, ale już doświadczonym reżyserem. Potrafi dostrzec w aktorze jego osobliwości i wykorzystuje je na korzyść spektaklu. Maksym bardzo kocha aktora, szanuje go jako jednostkę twórczą. Jego próby nie były bolesne. Rozumiałam, czego chce i, wydaje mi się, reżyser rozumiał, do czego dążę ja. Maksym proponował formę, którą aktor mógł sam wypełnić treścią. To wspaniały wariant. Z człowiekiem można mało rozmawiać, mało go znać, nie mieć jakichś wspólnych planów, ale dobrze się rozumieć. Ten projekt z M. Hołenką dał mi ciekawe doświadczenie, prawdziwą przyjemność, możliwość popracowania z naszymi młodymi aktorami. Z zainteresowaniem obserwowałam ich pracę. Spektakl przyniósł radość z końcowego rezultatu. — Co może Pani powiedzieć o swojej bohaterce? — Maniuszka ma dla mnie kilka odcieni. Z utworu Bułhakowa można zrozumieć, że jest zdrajczynią. Ale nie zapominajmy: ratowała swoje życie. A w naszym spektaklu, wydaje mi się, wyszła zwykła kobieta jako obraz kobiecej miłości. Ona kocha i kochają ją. I w tej miłości ona się realizuje. Maniuszka znajduje mężczyznę, rozpuszcza się w nim i już idzie drogą, którą wybrał ten mężczyzna. Natomiast Zojka to kobieta, która bierze na siebie odpowiedzialność, która urządza swoje życie. Bardzo ciekawie pracuje mi się z Daszą Małachową i Kateryną Rubaszkiną, które w różnych składach grają Zojkę. Obie są bardzo różne. Bezpośrednio w spektaklu pracuję z Ihorem Nikołajewem. To nowy aktor w naszym teatrze, przyjechał z Równego. Jest utalentowanym wykonawcą — plastycznym, giętkim. Z Andrijem Parchomenką od dawna pracujemy w jednym teatrze, ale do tej pory mieliśmy niewiele wspólnych prac. Lecz pracować razem było łatwo. Rozumiemy się nawzajem, nasze poglądy na aktorstwo i teatr są zbieżne. Spektakl jest dość nowoczesny. Ale ja nie odczuwałam w tym trudności: wszystko dla mnie było zrozumiałe i logicznie zbudowane. Ja w tym istniałam. Uważam, że jeśli aktor pracuje w spektaklu, to powinien podążać za reżyserem. Reżyser w spektaklu powinien być jeden. To nie znaczy, że aktor nie powinien myśleć, chcieć dodać do spektaklu coś od siebie. Artysta proponuje, a reżyser wybiera, co go interesuje. Staraliśmy się iść taką drogą i nie mieliśmy nieporozumień. Spektakl jest muzyczny. Z jednej strony to zapewne powiew czasu. A z drugiej — tradycja teatru muzyczno-dramatycznego na Ukrainie. Aktor powinien umieć i śpiewać, i tańczyć. W spektaklu „Zojczyna kwatera” śpiewam nie po raz pierwszy. W spektaklu „Lwowuszka” moja bohaterka wykonuje „Miesiąc na niebie”, śpiewam też w spektaklu „Skąd biorą się dzieci”. Nie widzę siebie z boku. Ale, jak powiedziałby mój wykładowca Łeonid Olijnyk, nie zepsułam spektaklu. (Śmieje się). Widz dobrze odbiera „Zojczyną kwaterę”, i to nie tylko stołeczny. Niedawno wróciliśmy z Dniepru, gdzie na festiwalu „Dnieprowska feeria” po raz pierwszy pokazaliśmy ten spektakl poza Kijowem. Sala była przepełniona. — Do niedawna Pani teatr był przeważnie rosyjskojęzyczny. A ostatnie dwa lata prawie wszystkie premiery są po ukraińsku. Nawet Bułhakowa przetłumaczyli na ukraiński. — Widzę w tym tylko plusy. Nie wykluczam, że nadal będę czytać w języku oryginału Cwietajewą, Lewitańskiego, Paustowskiego, Gorkiego. Możliwe, że będę grać w rosyjskojęzycznych spektaklach. Ale żyję na Ukrainie, to moja ziemia, mój język. W ukraińskim teatrze spektakle muszą być wystawiane po ukraińsku. Chciałabym również mieć doświadczenie pracy w języku angielskim czy francuskim, ale byłyby to jakieś jednorazowe akcje. Nawiasem mówiąc, mój ojciec jest Białorusinem i bardzo kocham białoruską poezję, czasami wykorzystuję ją w swojej pracy. To, że „Zojczyna kwatera” brzmi po ukraińsku, jest wspaniałe. Bułhakow mówił i pisał po rosyjsku, ale urodził się tutaj — w Kijowie. — Już wiele lat łączą Panią przyjacielskie relacje twórcze z dramatopisarką Tetianą Iwaszczenko. — Jednym z ostatnich naszych wspólnych projektów jest spektakl „Zamawiam miłość”, który i dziś jest obecny w repertuarze Teatru na Podolu. Tutaj gram razem z Wiaczesławem Dowżenkiem i Iryną Hryszczenko. Z tą inscenizacją niedawno byliśmy na gościnnych występach w Zaporożu i Dnieprze. Pracowaliśmy dla tysięcznych sal, odnieśliśmy sukces. Podzielam poglądy pisarki na życie, dramaturgię. Stawiam ją na pierwszym miejscu wśród współczesnych ukraińskich dramatopisów, dla mnie jako aktorki interesująca jest jej myśl, interesuje mnie wszystko, co pisze, wyraża, mówi. W tym roku w dniu urodzin Iwana Franki odbyło się spotkanie twórcze, gdzie z kolegą ze sceny Wołodymyrem Kuzniecowem wspominaliśmy spektakl „Tajemnica bytu”, poświęcony Kameniarowi. Mieliśmy możliwość odtworzyć go w formie kameralnej. Spektakl i dziś jest bardzo nowoczesny i harmonijny. — Proszę przypomnieć, jak powstawał spektakl „Tajemnica bytu”. — Chcę przede wszystkim dobrym słowem wspomnieć dramatopisarza i teatrologa Jarosława Wereszczaka, który, niestety, niedawno zmarł. To właśnie on wspierał Tetianę Iwaszczenko we wszystkich jej działaniach twórczych i do nich zachęcał. Był złożoną osobowością twórczą, utalentowanym człowiekiem. To on powiedział Tetianie: „Dlaczego by nie napisać o naszych wielkich ludziach, przecież nie mamy dobrych spektakli o Szewczence i France”. Po tym napisała sztukę o France. J. Wereszczak uważał Tetianę Iwaszczenko za pionierkę współczesnej ukraińskiej dramaturgii, która narodziła się w latach 90. Był dla niej niewidzialnym wsparciem. Troszczył się, aby jej sztuki włączano do antologii wydawanych przez Narodowe Centrum Sztuki Teatralnej im. Łesia Kurbasa. Kiedy Tetiana napisała „Tajemnicę bytu”, dopiero przyszłam pracować do Teatru na Podolu. Bardzo chciałam, żeby rolę Iwana Franki zagrał właśnie Wołodymyr Kuzniecow. Wtedy jeszcze nie wiedziałam, że nie włada językiem ukraińskim. Wołodymyr przeczytał sztukę, powiedział, że się zgadza. Żeby grać w spektaklu, nauczył się ukraińskiego. (Teraz Wołodymyr Kuzniecow gra w spektaklu „Sojcze skrzydło” według sztuki I. Franki). Dyrektor artystyczny naszego teatru Witalij Małachow wyraził zgodę na wystawienie. Spektakl wyreżyserował Witalij Semencow. „Tajemnica bytu” była grana przez wiele lat, występowaliśmy z nią we Lwowie, Iwano-Frankiwsku, Tarnopolu. A grać spektakl kameralny w tysięcznej sali nie jest tak łatwo. Wspomniałam o niedawnym pokazie „Tajemnicy bytu” w Narodowym Muzeum Literatury. Odwiedziła go żona Rolanda Franki — Ałła. Podobał jej się spektakl. Uzgodniliśmy dalszą współpracę. Niestety, bardzo szybko po tym pani Ałła zmarła. A z Tetianą Iwaszczenko mieliśmy inne wspólne projekty. W Teatrze na Podolu Ihor Sławinski wystawił jej sztukę „Zabiłem”, a w Kijowskich Akademickich Warsztatach Sztuki Teatralnej „Suzirja” miałam szczęście grać w spektaklu według jej sztuki „Jest mi ciasno w twoim imieniu”. Mamy nowe plany twórcze. Być może jeden z nich uda nam się zrealizować przed zakończeniem tego sezonu teatralnego. — Obecnie gra Pani w dwóch spektaklach, które niedawno wyreżyserował Ihor Matijiw. Są to przedstawienia „Wolne związki” oraz „Za dwoma zającami”. — Ihor to młody reżyser. Z powodzeniem pracował w Donieckim Narodowym Akademickim Ukraińskim Teatrze. To człowiek nowej formacji. Intelektualna i mądra osobowość. Praca z nim jest zawsze interesująca. Czeka się na jego nowe rozwiązania. Spektakl „Wolne związki” wystawiono niedawno. Dziś cieszy się on dużą popularnością wśród widzów. To wesołe przedstawienie, dobra, ciekawa dramaturgia. Na przykład nigdy nie wpadłabym na to, że spektakl można zrobić w kuchni. W tym czasie przygotowuję pizzę. Wydaje mi się, że to ciekawe rozwiązanie reżyserskie. Swoją drogą, zaskoczyło ono przedstawicieli włoskiej ambasady, których zaprosiliśmy na pokaz. W spektaklu nie ma stałego finału. Każdy musi sam dopowiedzieć sobie, jak zakończy się ta historia. A „Za dwoma zającami” to spektakl, od którego widz zawsze oczekuje czegoś nowego. Wcześniej było wiele inscenizacji według utworu Mychajła Staryckiego. Gram Sekletę Łymerychę. Niełatwo było zagrać tak, aby zainteresować widza, ponieważ wszyscy widzieli wspaniały film. Chciało się maksymalnie zbliżyć do współczesnego życia, aby ludzie zrozumieli. W Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatycznym na Podolu niedawno odbyła się premiera spektaklu „Mieszkanie Zojki” według Mychajła Bułhakowa w ukraińskim przekładzie Olhi Bajbak. Rolę Maniuszki, pokojówki głównej bohaterki, gra zasłużona artystka Ukrainy Łarysa Trojanowska. Dziś pani Łarysa jest gościem „Słowa Proświty”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Dwie premiery od «Berehyni»

Kijowski Akademicki Teatr Folkloru «Berehynia» na początku nowego sezonu teatralnego wystawił dwie premiery: młoda reżyserka Tetiana Matasowa wystawiła spektakl «Konotopska wiedźma», a ludowy artysta Ukrainy, członek zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Mykoła Burawski — «Kozacką sławę». «Konotopska wiedźma» to błyskotliwa komedia Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki. Satyra, humor i burleska łączą się z profesjonalizmem znawców folkloru — aktorów teatru «Berehynia». Dowcipnymi żartami i mistycznymi wydarzeniami wypełnione są przygody sotnika Zabriochy i pisarza Pistryaka. A przezwiska konotopskich wiedźm sprawią, że widzowie będą się śmiać jeszcze długo po spektaklu. Jego twórcy opowiadają o samowoli i zdzierstwie, które potrafią zgubić każdą sprawę. O nowy spektakl poprosiliśmy reżyserkę-inscenizatora. — Jak większość Ukraińców, poznałam «Konotopską wiedźmę» jeszcze podczas nauki w szkole. Wtedy całą szkolną lekturę czytałam na zapas — wspomina pani Tetiana. — A z inscenizacją Bohdana Żoldaka na podstawie tego utworu — mniej więcej pięć lat temu. Spektakle według tej inscenizacji z sukcesem grano w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki oraz Kijowskim Akademickim Młodym Teatrze. Utwór bardzo mnie poruszył, ale podchodziłam do niego ostrożnie. Z jednej strony chciałam go wystawić, ale traktowałam to jako daleką perspektywę. Jednak zespół teatru «Berehynia» popchnął mnie, by zrobić to szybciej. Na próby było mało czasu, ponieważ w teatrze równolegle przygotowywano spektakl «Kozacka sława». Aktorzy zmobilizowali wszystkie siły. Widziałam, jak im ciężko. Przecież w dwóch premierach był zaangażowany cały skład aktorski. Główna myśl jest zawarta w końcu spektaklu. Chciałam powiedzieć, że życie oddajemy Ukrainie, duszę — Bogu, a honor — nikomu. Ale każdy musi dojść do tej myśli samodzielnie, przez swój ciąg skojarzeń. Całkiem trochę przerobiłam inscenizację Bohdana Żoldaka. Energetycznie inscenizacja przekazuje myśl zawartą przez Hryhorija Kwitkę-Osnowjanenkę. W naszym składzie wykonawczym zaangażowani są także artyści baletu. Rolę Ołeny wykonuje artystka baletu Olha Łytwynczuk. Dużo z nią ćwiczyliśmy osobno. W innym składzie w tej roli występuje Wiktorija Tołkaczowa — nasza artystka-wokalistka. Wyraziste są obrazy Zabriochy i Pistryaka. Rolę sotnika Zabriochy wykonuje Ołeksij Czerniak, a Wałentyn Wełykorod jest w roli Pistryaka. Zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Pachomow najpierw pojawia się w roli bajarza, a potem przemienia się w nieboszczyka Ułasa Zabriochę. Ton próbom nadawał gatunek komedii. Pracowało się wesoło i ciekawie. Bardzo chciałam, żeby w spektaklu brzmiała kobza, ale nie wiedziałam, gdzie ją znaleźć. Kobzę przyniósł Pawło Łaskawczuk, który gra Demiana Sudenkę. Razem dobraliśmy melodię, która, myślę, «strzela» nie gorzej niż pistolet. Jawdocha Zubycha — najjaśniejsza wiedźma naszego zespołu, gra ją Ołeksandr Bryhineć. Wybraliśmy do tej roli mężczyznę, bo wiedźma nie jest czymś konkretnym, to jakaś mara, jakaś plotka, jakieś narzekanie, które ludzie przerzucają jeden na drugiego. Plus gatunek spektaklu pozwala nam trochę się pobawić. I już po pierwszych próbach zrozumieliśmy, że wiedźma w wykonaniu Ołeksandra to coś mistycznego, niezrozumiałego. Scenograficzne rozwiązanie spektaklu zrealizowała artystka Ludmyła Powznyk. Dużo rozmawialiśmy, mówiłam, czego potrzebuję, ale nie narzucałam jej niczego konkretnego. Ludmyła wzięła na siebie bardzo dużą odpowiedzialność. Jako reżyser jestem bardzo zadowolona zarówno z kostiumów, jak i dekoracji. Muzyka i pieśni to praca zbiorowa. Realizowaliśmy ją pod kierownictwem założyciela naszego zespołu, ludowego artysty Ukrainy Mykoły Burawskiego. Coś wyszukiwałam ja, rozumiejąc jako reżyser, że tak powinno być. Po pierwszych czytaniach pieśni proponowali też aktorzy. Podchodzili do mnie Ołeksij Czerniak i Wałentyn Wełykorod i mówili: «A wie pani, mój bohater śpiewa taką oto pieśń». Oni bardzo czują swoich bohaterów i odpowiednio dobierali pieśni. W stołecznych teatrach imienia Iwana Franki i Młodym wykonywany był wcześniej napisany materiał muzyczny. Ale my jesteśmy teatrem folkloru i musimy pokazywać folklor. Jestem wdzięczna orkiestrze, która pracowała nad opracowaniem materiału muzycznego, aby uczynić go unikalnym. Dzięki Ołeksijowi Czerniakowi pod koniec spektaklu brzmi pieśń «Oj popid haj zełenenkyj», która przekazuje te myśli, które chciałam przekazać, z którymi ma wyjść ze spektaklu nasz widz. Rozwiązanie plastyczne to też twórczość zbiorowa. Częściowo zajmowała się nim nasza baletmistrzyni, częściowo ja, niektóre ruchy proponowali artyści baletu. To czarująca trupa aktorska, z którą przyjemnie pracuje się nad materiałem dramaturgicznym, coś analizować, coś wymyślać, żartować. Mamy jeszcze jeden szalony pomysł — zrobić monospektakl poświęcony Marii Prymaczenko, ponieważ taki spektakl musi powstać. Widzom trzeba różnymi środkami przekazywać, że była to unikalna osobowość. Jedna z założycielek i koryfejek naszego teatru, zasłużona artystka Ukrainy Nadija Burawska już czeka na nową rolę, ale nie odmawia sobie innych prac. Nie mamy takiej sztuki, nową historię o Marii Prymaczenko tworzymy sami. * * * Spektakl „Kozacka sława” nie jest rekonstrukcją historyczną ani eksponatem muzealnym. To raczej wymysł teatru, wyobraźnia na tematy powszechnie znanych faktów, kozackich legend i bajek. W spektaklu zaporoscy kozacy spotykają się z d’Artagnanem i tureckim sułtanem, przechodzą kozacką musztrę, wyzwalają z hiszpańskiej niewoli francuską twierdzę Dunkierka. Ale najważniejsza w spektaklu jest starodawna kozacka pieśń, która z głębi wieków niesie ducha i siłę ukraińskiego kozactwa, która nie gaśnie, żyje w ciele i krwi dzisiejszych wojowników-kozaków, obrońców naszej ziemi. — Spektakl „Kozacka sława” narodził się u zarania naszej niepodległości — wspomina reżyser-inscenizator, zasłużony artysta Ukrainy Mykoła Burawski. — Był on niezwykle aktualny wtedy, aktualny pozostaje i teraz. Pierwszy pokaz z ogromnym sukcesem odbył się na scenie Narodowego Pałacu Sztuki „Ukraina”. Później, dzięki wsparciu Wiktora Juszczenki, który wtedy był prezydentem Ukrainy, jeździliśmy ze spektaklem na występy. Z „Kozacką sławą” oraz noworocznymi i bożonarodzeniowymi spektaklami objechaliśmy wszystkie wschodnie i południowe obwody kraju. W Donbasie początkowo przyjmowano nas nieco z rezerwą. Mówiono, że przyjechali „chochoły”. Ale już do połowy spektaklu nastrój publiczności zmieniał się, a na końcu był prawdziwy triumf. Ludzie czegoś takiego nie widzieli, było to dla nich prawdziwym odkryciem. Pamiętam, pewnego razu na scenę wyszedł stary górnik i powiedział: „Oto co trzeba nam tutaj przywozić, oto czego nam tutaj brakowało!”. Niezwykle poruszyły mnie te proste i szczere słowa. Gdybyśmy przez wszystkie te lata poświęcali należytą uwagę propagandzie ukraińskiej kultury narodowej na wschodzie Ukrainy, to dzisiaj, być może, nie byłoby wojny. Później spektakl „Kozacka sława” na pewien czas zniknął z repertuaru „Berehyni”, obecnie został wznowiony. Dzisiaj bardzo ważne jest popularyzowanie tego tematu, podnoszenie w Ukraińcach kozackiego ducha. Postanowiliśmy uzupełnić spektakl. Wcześniej był to czysto kozacki program. A teraz pojawił się temat Dunkierki. Pewnie dzisiaj mało kto wie, że Francuzi przez dwie dekady nie mogli odzyskać tej twierdzy, którą zajęli im Hiszpanie. Zwrócili się do zaporoskich kozaków i z ich pomocą wyzwolili ją w 2 dni. Nowa jest także scena z tureckim sułtanem, dodaliśmy jeszcze kilka niewielkich numerów. Spektakl kończy się słowami: „Sława Ukrainie — Bohaterom sława!” oraz „Sława narodowi — śmierć wrogom!”. Te hasła nie mają bezpośredniego związku z kozactwem, a pojawiły się już w czasach działalności OUN. Ale są one niezwykle aktualne, powinni o nich pamiętać wszyscy Ukraińcy, zwłaszcza młodzież. Dekoracje i kostiumy pozostały prawie takie same, jak w latach 90. Departament Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej nie przeznacza środków na szycie kostiumów i rekwizyty. Dzisiaj to poważny problem, który staramy się rozwiązywać własnymi siłami. Chcę wyróżnić zasłużonego artystę Ukrainy Anatolija Pachomowa, który gra Iwana Sirkę. Jest on centralną postacią prawie we wszystkich naszych spektaklach. Niezwykle wyrazisty, wspaniały aktor. Zapada w pamięć także Wałentyn Wełykorod i jego słowa pod koniec spektaklu. W ogóle cały zespół aktorski „Berehyni” w „Kozackiej sławie” pracuje zgodnie, zespołowo. Nowy spektakl wciąż jest w procesie tworzenia. Planujemy dodać kilka numerów. Przede wszystkim trzeba wzmocnić finał. Ale nawet ten wariant spektaklu, który mamy, bardzo podoba się publiczności. Po spektaklu podchodzą widzowie, dziękują. Mamy wiele twórczych zamysłów i nowych programów. Nasz teatr dzisiaj jest na twórczym wznoszeniu. Z każdym miesiącem przychodzi do nas coraz więcej widzów, zwłaszcza młodzieży. Większość spektakli odbywa się przy pełnych salach. Ludzie są bardzo wdzięczni. Także w „Berehyni” niedawno odbył się Galakoncert, który zawsze cieszy się tutaj wielkim sukcesem. W tym widowisku zebrano najlepsze numery z programów koncertowych i teatralnych, stworzonych w ciągu całego istnienia teatru. Fragmenty spektakli „Wieczornice”, „Rusalie”, „Czumaćki szlak” pozwoliły widzom poczuć cały wachlarz i zobaczyć wszystkie możliwości zespołu. Zdjęcia Illi BIEŁEŃKIEGO i Jewhena CZEKALINA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Perły muzyki ukraińskiej

Muzycy, absolwenci Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego (wcześniej Państwowego Konserwatorium Kijowskiego), zaprosili na koncert poświęcony 105. rocznicy powstania tej znakomitej uczelni. Tytuł koncertu brzmi: „Absolwenci — rodzinnej alma mater”. W programie znalazły się ukraińskie arcydzieła muzyczne, stworzone w różnych stuleciach. Jako pierwsza wybrzmiała „Symfonia ukraińska” Dmytra Bortniańskiego, napisana na kwartet smyczkowy, fortepian, fagot i harfę. Utwór poświęcono pamięci wybitnego ukraińskiego muzykologa, kompozytora i działacza muzycznego Mychajła Stepanenka, który niedawno odszedł na tamten świat. Sięgnięto również do twórczości twórcy ukraińskiej muzyki klasycznej Mykoły Łysenki — zabrzmiały jego romanse na wiersze Iwana Franki „Bezmiern pole” oraz Heinricha Heinego (w ukraińskim przekładzie M. Łysenki) „Miałem ukochaną, ojczysty kraj”. Przypomniano także operę „Taras Bulba”. Właśnie tą operą w latach 20. ubiegłego wieku rozpoczynał swój pierwszy sezon teatralny Charkowski Państwowy Ukraiński Teatr Opery. W tej inscenizacji śpiewali legendarni Platon Cysewycz i Maria Łytwynenko-Wolhemut. Gościom koncertu zaproponowano wysłuchanie arii Ostapa z sławionej opery. Wieloletnia badaczka twórczości Borysa Łatoszynskiego, doktor historii sztuki, profesor Mar’jana Kopycia, odsłoniła niektóre tajemnice życia i twórczości wybitnego ukraińskiego kompozytora XX wieku. Następnie wybrzmiała „Melodia” mistrza, a na zakończenie jego „Kwintet ukraiński” w czterech częściach. Wdzięczni słuchacze długo oklaskiwali narodowego artystę Ukrainy Leonida Sandulenkę, zasłużoną działaczkę sztuki estradowej Irynę Szesterenko (fortepian), zasłużonego artystę Tarasa Osadczego (fagot), laureatów międzynarodowych konkursów Innę Czkan (skrzypce), Ołeksandra Trajna (skrzypce), Ołeksandra Pohorjełowa (altówka), Wierę Kornyłową (wiolonczela), Walerię Fesenko (harfa) oraz prowadzącego — dyrektora Muzeum-Mieszkania W. Kosenki Wołodymyra Mudryka. — Nasi wykonawcy często przedkładają zagraniczną klasykę, a ukraińską uważają za drugorzędną — zauważa kandydatka nauk o sztuce Iryna Szesterenko. — Dlatego postanowiliśmy przedstawić słuchaczom arcydzieła ukraińskiej muzyki klasycznej. To wspólny pomysł jednomyślnych profesjonalistów, absolwentów Akademii. Wcześniej „Symfonię ukraińską” Dmytra Bortniańskiego wykonywały wyłącznie orkiestry kameralne, a dziś utwór zabrzmiał na nowo, przynajmniej w nowym tysiącleciu. „Kwintet ukraiński” Borysa Łatoszynskiego to jeden z najtrudniejszych i najwspanialszych utworów w ukraińskiej kulturze muzycznej, zachwyca głębią i genialnym paradygmatem. Mamy nadzieję, że tym koncertem udało nam się pokazać znaczenie ukraińskich dzieł narodowych w skarbcu światowej muzyki klasycznej. Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

znanych artystów Illarija, Ninę Matwijenko, Olenę Kulik oraz zespół „DNIPRO”, grupy The Doox, superprojekt Ołesia Żurawczaka & Nikity Rubczenka & Ars Nova, GG HuljajHorod, Kralicę & Folky Funky, Hieorhija Matwijiwa oraz zespołową grupę NAONI, Kyryła Stecenka, Iwana Tkalenka, grupę Zgarda i wielu innych… Prowadzącymi festiwalu byli Anna Zaklećka i Jurij Donyk. — Pragniemy pokazać bogactwo ukraińskiej muzyki i pieśni ludowej, pokazać, że jest ona piękna i porywająca zarówno w wykonaniu autentycznym, jak i akademickim, nowoczesnym, etno-jazzowym czy folk-rockowym brzmieniu. Kiedy ta muzyczna różnorodność łączy się na jednej scenie i podczas jednego koncertu, możemy odczuwać siłę i wielkość więzi pokoleń poprzez muzykę i twórczość — zaznaczył dyrektor artystyczny festiwalu Ołesь Żurawczak. Informacja własna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Od muzyki ludowej (trojystej muzyky) do folk-rocka

— Cieszymy się, że festiwal zmienia się w swego rodzaju laboratorium twórcze, w którym po każdym festiwalu rodzą się nowe, ciekawe projekty artystyczne. W ubiegłym roku zaprezentowaliśmy projekt „Władcy żywiołów”, którego większość uczestników poznała się właśnie tutaj. W tym roku również będziemy mieli kilka niespodziewanych duetów twórczych, jak na przykład występ zespołu „Kralycia” razem z funkową grupą „Folky Funky” czy wspólny numer zespołu „Dnipro” oraz folk-rockowej grupy „The doox”. No i oczywiście mistrzowie twórczości ludowej, warsztaty, rozmowy i dialog różnych pokoleń — wszystko to tworzy niepowtarzalną atmosferę, którą można poczuć tylko na naszym festiwalu — opowiada dyrektor wykonawczy festiwalu Lubomyr Matejko. — W tym roku na konkurs wpłynęło około 120 zgłoszeń z różnych regionów Ukrainy, do finału wybrano 28. Uczestnicy festiwalu zaprezentowali całą Ukrainę: od Donbasu po Karpaty, od Polesia po Słobożanszczyznę. „Z każdym rokiem geografia uczestników tylko się rozszerza. W naszym festiwalu bierze udział, można powiedzieć, cztery pokolenia: od najmłodszych wykonawców po muzyków i mistrzów w bardzo podeszłym wieku. Mamy nadzieję, że wszyscy nasi uczestnicy zadziwią wszystkich profesjonalizmem, wirtuozerią i śmiałymi eksperymentami twórczymi, a nasz festiwal otworzy przed nimi nowe perspektywy — zaznacza autorka projektu, dyrektor generalna Kijów-Etno-Music-Fest „Wirtuozi Folku”, artystka ludowa Ukrainy Ołena Kułyk. Jak i w poprzednich latach, III Kijów-Etno-Music-Fest „Wirtuozi Folku” zmienił się w swoisty maraton ukraińskiej pieśni we wszystkich jej przejawach. Od 10 rano w Ukraińskim Domu pracowały dwie sceny: w sali centralnej w trybie non-stop odbywały się występy konkursowiczów i honorowych gości festiwalu, a w sali koncertowej w tym czasie trwało przesłuchanie „na żywo” uczestników programu konkursowego. Ciekawa była różnorodność gatunkowa festiwalu — od wykonawców autentycznych, śpiewu solowego, solowego wykonania instrumentalnego, akademickiego muzykowania zespołowego, śpiewu grupowego, muzyki ludowej (trojystej muzyky) po etnojazz, funk-folk, folk-rock i inne eksperymenty. W Ukraińskim Domu już po raz trzeci dzięki wsparciu Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej odbył się Kijów-Etno-Music-Fest „Wirtuozi Folku”. Cel festiwalu: zjednoczyć wszystkich, którzy w swojej twórczości sięgają do skarbów ukraińskiej muzyki ludowej („autentyków”, „akademistów”, przedstawicieli współczesnych kierunków muzycznych), tworząc szeroką platformę do komunikacji, a także odkryć nowe, ciekawe nazwiska. A mistrzowie ludowi oraz mistrzowie wytwarzania instrumentów muzycznych demonstrowali swoje prace, prowadzili warsztaty, uczyli gry na instrumentach. Szczególne zainteresowanie wzbudziły ukraińskie kolorowanki-antystresy, odzież oraz malowana ceramika od Ołesi Wakulenko (nawiasem mówiąc, to właśnie ona wykonała autorskie talerze-pamiątki dla zwycięzców festiwalu i jest projektantką identyfikacji wizualnej tegorocznego festu), wyroby ze słomy znanej mistrzyni z Łucka Marii Krawczuk, projekt „Wytkane marzenia” Ołeny Popowej, autorskie lalki z kukurydzy i innych materiałów naturalnych Ludmyły Pawłowej, dywany Liany Listunowej, hafty Olhy Kostuczenko. A także torbany i kobzy Jurka Fedynskiego oraz Nazara Bożynskiego, elektrobandury Iwana Tkałenki, autorskie instrumenty wykonane według własnych oryginalnych konstrukcji Wasyla Woliwacza, rodziny sopiłek, okaryn, fletni Pana Wołodymyra Wichrenki, Wasyla Nahirnego, Kostiantyna Mitokaru, Jarosława Łoszaka i in. W tym roku swoje prace zaprezentowali także uczestnicy zbiorowi: studenci Mikołajowskiego Kolegium Kultury i Sztuki oraz mistrzowie Lwowskiej fabryki „Akropolis”. Do udziału w gali, oprócz zwycięzców i uczestników festiwalu, zaproszono Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 2 0 Koszt przedpłaty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 77

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 56 hrywien 86 kopiejek

Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Dział korekty Olha ŻMUDOWSKA Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 209 UAH 94 kop.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn