Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Poznała nas Wołoszka

Слово Просвіти, №47 за 2020 рік

Halyna KYRPA Dmytro CZEREDNYCZENKO To prawda. Nasza bliska znajomość z Leonidem Uszkałowem zaczęła się od naszej kotki Wołoszki. Po tym, jak tak niespodziewanie dla nas napisał recenzję do opowiadania Dmytra Czerednyczenki „Czego Wołoszka się nadymała” (Kijów, Hrani-T, 2012). Znany profesor, pisarz, literaturoznawca okazał się nie lada znawcą kotów. Czytanie tej recenzji byłoby interesujące nie tylko dla autora „Wołoszki”, ale i dla tych, którzy kochają niepodrobiony ciepły humor i dowcip. Chce się zacytować fragmencik, po którym stanie się jaśniejsze, jakiego planu jest ta recenzja niewielkiej książeczki dla dzieci: „Koty i kotki – wieczni bohaterowie literatury. Dlaczego pisarze tak je kochają? Po pierwsze, dlatego, że są piękne. Nie darmo wielki Leonardo da Vinci nazywał to plemię „arcydziełem przyrody”. Tak właśnie jest. Przynajmniej kiedy patrzę, jak gracyjnie przechodzi obok mojego komputera prawdziwy gospodarz naszego mieszkania kot Enej (nawiasem mówiąc, jest rówieśnikiem Wołoszki: siedemnasty rok leci), szczególnie ostro odczuwam swoją ludzką marność... Po drugie, pisarze kochają koty dlatego, że patrząc na nie, można choćby odrobinę zrozumieć samego siebie. Pamiętacie „Pouczenie o kotach” Aldousa Huxleya? Tam młody autor pyta mistrza, co trzeba zrobić, aby zostać prawdziwym pisarzem. Na to mistrz odpowiada: „Jeśli chcecie zostać pisarzem-psychologiem i rozmyślać o ludzkiej naturze, najlepsze, co możecie zrobić, – to sprawić sobie parę kotów”. Oto dlaczego w literaturze jest tak dużo kotów”. To stało się powodem, by poznać adres e-mail recenzenta i podziękować. Nie zwlekał z odpowiedzią. I od tego czasu powody pojawiały się same z siebie, zawiązała się przyjemna korespondencja. Pytanie Uszkałowa: „Jak wy tam żyjecie?” nastrajało duszę na twórczy ton, i my radośnie wymienialiśmy się nowinami. Więc teraz w folderze „Listy Uszkałowa” jest prawie 60 stron. I to nie są po prostu jakieś odpowiedzi na szybko. Te listy – to też twórczość. A wyobrazić sobie Uszkałowa poza twórczością – jest niemożliwe. Ogólnie listy niemało mówią o ludziach i ich relacjach. Chyba nawet wszystko to, co najważniejsze. Od jego pierwszego listu nasze życie wzbogaciło się o dwoje bliskich nam duchem ludzi – Leonida i Ołeksandrę Uszkałowów. Oni zawsze w tej korespondencji byli we dwoje. I dla nas tak już zawsze będzie – dwoje. Te listy nie można streszczać. Mają swój styl i nie ma tu drobnostek. Niełatwo było wybierać do upublicznienia, choć wszystkie warto czytać. Mimo całej ich prywatności, dopełniają literacki portret samego Uszkałowa. A zarazem ludzki portret. Żeby widzieć, jak szczerym i unikalnym w swojej ludzkiej prostocie i głębi wiedzy oraz odczuć był ten człowiek. Potykasz się o słowo „był”, do tej pory ciężko przyjąć ten wstrętny czas przeszły. A widzieliśmy się zaledwie dwa razy. Jeśli dokładniej, to każde z nas widziało się z nim po razie. Halyna – na Książkowym Arsenale, a Dmytro – na Uniwersytecie im. Borysa Hrinczenki, dokąd pan Leonid przyjeżdżał czytać wykład. Na Książkowym Arsenale Leonid i Ołeksandra stali przy stoliku wydawnictwa Starego Lwa, gdzie odbywała się prezentacja wydania „Szewczenko od A do Ja”. Poznaliśmy się od pierwszego wejrzenia, a od pierwszych słów odniosło się wrażenie, że znamy się nie listownie, a całą wieczność. On z żalem powiedział: „Tutaj taka krzątanina, już chce się za swoje biurko”. Widać było, że to – „czystej wody samotnik”, jak pan Leonid siebie kiedyś charakteryzował. Dalej nasza nić znajomości stawała się coraz dłuższa i dłuższa, i przez osiem lat nawinął się gęsty kłębek prawdziwej przyjaźni. Leonid Wołodymyrowycz od czasu do czasu przesyłał to swoje poetyckie „obrazki” (jak sam je nazywał w liście z 31 marca 2012), to rozdziały z zamierzonych badań literackich (różnorodność zainteresowań i zakres tego zadziwiały), to po prostu odzywał się, bo nie mógł się nie odezwać. Umiał wszystko dostrzegać, wszystkiego wysłuchiwać duszą, hojnie darować książki. Na dzisiaj to rzadki talent. U nas bardzo często ludzie, którzy piszą o literaturze, robią to z wielką miłością do siebie (i im, zapewne, wydaje się, że z boku to niezauważalne!). Uszkałow był jednym z niewielu, którzy umieli robić to z miłością do literatury. Dokładniej, do Literatury przez wielkie „L”. I ta unikalna Uszkałowowska miłość budzi szacunek i zachwyt. On z talentem umiał przekazywać swoją miłość czytelnikowi i mimowolnie przemieniał go w współmyśliciela. Szczęśliwi byli ci studenci, którzy słuchali jego wykładów! Nie mniej szczęśliwi będą teraz ci, którzy będą brać do rąk jego, powiedzmy, książkę „Czym jest literatura ukraińska”, gdzie otworzył swoje zdumiewające postrzeganie literatury. On tak chciał, żeby „u ludzi, którzy będą czytać moje eseje, pojawiało się uczucie radości, zdziwienia, nadziei, szczęścia... no, czegoś takiego” (list z 17 października 2014). Tak, listów od Leonida Uszkałowa jest dużo. On zawsze był w nich taki naturalny, bezpośredni, szczery. Tutaj wybrano tylko trochę tych listów – od pierwszego do ostatniego. Bez nich stało się pusto i goło w naszym prywatnym, mało ludnym świecie, gdzie przypadkowych ludzi nie bywa. Choć spojrzysz na przysłaną fotografię jesienią 2018, gdzie Leonid Wołodymyrowycz siedzi na ławce pośród jesieni, uśmiecha się do swojej Ołeksandry i cieszy się nowymi okularami, i na chwilę zapominasz, że jego teraz tam nie ma. Albo też, jeśli i jest, to obok niego człowiek, z którym on wreszcie rozmawia twarzą w twarz – Mychajło Drahomanow. Piękne zdjęcie. Cały czas przed oczami. A na stole – książka, którą on tak długo nosił w duszy i bardzo czekał, – „Urok energii: Mychajło Drahomanow”. Pierwsza książka, podarowana nam nie przez autora. PIERWSZY LIST 28 lutego 2012, 22:28:15 Dobry wieczór, drogi Dmytro Semenowyczu! Bardzo dziękuję Panu i Pana domownikom za dobre słowa i za portrety kotek. Kotki – cudowne. Właśnie prosiłem swojego Saszkę, żeby przerzucił mi fotkę Eneja, żeby pokazać ją Panu, ale Saszko teraz gdzieś w kawiarni (pisarska bohema!), więc to będzie długa historia. Słowem, nasz Enej z maści – wykapana Pana Śnieżka, przynajmniej całkiem biały. A Enejem nazwaliśmy go dlatego, że on nie po prostu rozpieszczony, a prawdziwy łobuz)) Miło mi było bardzo i czytać Pana opowiadanie o Wołoszce, i napisać o nim kilka słów. Życzę Panu zdrowia, natchnienia i nowych cudownych książek. Proszę przekazać najcieplejsze pozdrowienia Pana rodzinie i ode mnie, i od moich Ołeksandry i Saszki, i, jasna sprawa, od naszego „Pana Kockiego”)) Z szacunkiem – Leonid Uszkałow. 31 marca 2012, 13:25:52 Dzień dobry, drogi Dmytro Semenowyczu! Dziękuję Panu za ciepły list, a jeszcze bardziej za to, że przyszedł Pan na mój wykład. Miło mi było nadzwyczajnie widzieć Pana i choć trochę z Panem pogadać. Gdzieś tydzień temu czy, może, już i więcej przeczytałem Pana „Nawystkę”. Jakie cudowne ma Pan miniatury! To ta poezja, która kładzie mi się na duszę. Czysta, jak pierwszy śnieg. Ja Panu mówiłem, że kiedyś – nie wiem już, z jakiej racji – i sam próbowałem pisać takie małe obrazki. I obiecałem Panu pokazać, żeby nie powiedzieli, że skłamałem))) Więc przesyłam odrobinę. Jak będzie czas, proszę zerknąć. Tylko nie sądźcie bardzo surowo, bo jaki ze mnie poeta! Tak, zabawa jedna. Pański – L. U. Proszę przekazać najcieplejsze pozdrowienia wszystkim Pana domownikom. 8 kwietnia 2012 Drodzy Dmytro Semenowyczu i Halyno Mykołajiwno! Dziękuję Wam za dobre słowa. Bardzo mi miło, że moje miniaturki przypadły Państwu do gustu. Nie wiem, czy kiedykolwiek znajdę czas, by zebrać to wszystko w całość. Przynajmniej teraz raczej nie – chcę w najbliższym czasie wreszcie dopisać swoją Encyklopedię Szewczenkowską, a w kolejce już „stoi” Drahomanow. To pierwszorzędny myśliciel. Zapomniany, niestety. Nawet ci, którzy o nim dzisiaj piszą, w większości chodzą wokół tematu jak kot wokół gorącej kaszy. Drahomanow miał kiedyś zamysł napisania historii literatury ukraińskiej. Nigdy jej nie napisał. A ja chcę pomedytować nad tym, jaka mogłaby być. Ale to nieco później. Życzę Państwu szczęścia i zdrowia. Wasz — L. U. 26 października 2013, 18:38:01 Dobry wieczór, drogi Dmytro Semenowyczu! Proszę przekazać Halynie Mykołajiwnie, że jestem jej bardzo wdzięczny za podarowaną książkę Hamsuna i za dobre słowa. Hamsuna lubię od młodości. Zresztą w ogóle Norwegowie są mi bardzo, bardzo sympatyczni. Z poprzednim ambasadorem Norwegii na Ukrainie Olavem Berstadem byłem znajomy, a kiedy wracał do siebie do ojczyzny, podarowałem mu na pamiątkę o naszej Słobożanszczyźnie swojego „akademickiego Skoworodę”. I oczywiście nigdy nie zapominam, że kiedy nasi „towarzysze” niszczyli głodem naród, Nansen i Quisling go ratowali. Nie zapominam o tym choćby dlatego, że – zgodnie z planami „towarzyszy” – nie powinno mnie być na świecie, bo jestem z gospodarskiej rodziny, a nie gołota. Moja rodzina cudem przeżyła. Ale to smutne materie... Przytargałem wczoraj z wydawnictwa skład swojej Encyklopedii Szewczenkowskiej – 600 stron dużego formatu. Mam nadzieję, że żona uważnie wyczyta tekst. Dokąd tu uciekniesz, skoro zadedykowałem tę książkę jej))) Z szacunkiem, L. U. 27 października 2013, 17:39:07 Dobry wieczór, drodzy Halyno Mykołajiwno i Dmytro Semenowyczu! Wczoraj przed snem przeczytałem spory kawałek „Na zarośniętych ścieżkach”. Luksusowy tekst! Gdybym wiedział, że nasza rodzinna Ukraina przechodzi w nocy na czas zimowy, to czytałbym jeszcze z godzinę. Ale nie wiedziałem o tym i przytargałem się dzisiaj na wykłady (wydział zaoczny pracuje nawet w świętą niedzielę, aż kurz się unosi) godzinę wcześniej. Słowem, w przeciwieństwie do mnie, diabeł nie śpi))) Bardzo szkoda, że „Grani” teraz nie są w ruchu. „Encyklopedia Szewczenkowska”, o której Państwu pisałem, miała wyjść właśnie w „Graniach”. Ale pewności co do tego nie było, więc zdecydowałem się wydać ją w charkowskim „Majdanie”. Niewielki nakład (dla przyjaciół i dla bibliotek) mogę wydać nawet za własne środki – to nie są aż tak wielkie pieniądze. Kiedyś Ołeksandr Horbacz wydał w Niemczech za swoją profesorską emeryturę całą bibliotekę ukraińskich książek. Czemu by i sobie czegoś takiego nie sprawić? W Kijowie prawie nie bywam. Co prawda, gdzieś na początku grudnia w Instytucie Filozofii (na Triochswiatytelśkij) będzie kolokwium poświęcone Skoworodzie. Filozofowie proszą mnie o dołączenie do rozmowy. Wstępnie wyraziłem zgodę. Możliwe, że rzeczywiście przyjadę, jeśli nic nie stanie na przeszkodzie. Jeśli rzeczywiście będę jechał na to kolokwium, koniecznie dam Państwu znać – mnie również chciałoby się Państwa zobaczyć i porozmawiać. 14 listopada 2013, 20:30:02 Dobry wieczór, drogi Dmytro Semenowyczu! Dzisiaj w Charkowie był szary, szary dzień: zimna mżawka, przenikliwy wiatr, mokry śnieg. Więc Państwa książka, którą odebrałem na poczcie, wydała mi się po prostu przybyszem z innej planety – cudownej i niewiarygodnie jasnej. Jestem Państwu bardzo wdzięczny zarówno za prezent, jak i za dobre słowa. Prawda, „pierwszym czytelnikiem” Państwa książki w naszym domu nie będę, bo czyta ją już moja Ołeksandra. Jest ona dawną wielbicielką Państwa talentu. Kiedy nasz Sasza poszedł do przedszkola, ona też tam poszła – pracować – żeby dziecko było pod nadzorem. I tam czytała swoim wychowankom Państwa poezje. Książki dla dzieci – to coś szczególnego, a zwłaszcza kiedy są napisane w tym języku, który słyszało się od kołyski. Przedwczoraj byłem na „gorącej linii” w redakcji „Weczirniego Charkowa” – rozmawiałem z charkowianami na temat: jaka będzie ukraińska mowa w XXI wieku. Chciałbym, żeby była organiczna i żywa, taka jak u Państwa. Jutro rano – konferencja poświęcona czcigodnemu Nestorowi, wieczorem – wykłady na uniwersytecie. Słowem, życie tętni))) I oto co zauważyłem: kiedy jesteś cały czas w ruchu – praca się zatrzymuje, i odwrotnie. Tak czy inaczej, w ostatnim tygodniu nie napisałem ani linijki. Jedyna porządna rzecz, którą udało się zrobić – to jako tako skorygować „Encyklopedię Szewczenkowską”. Wczoraj oddałem wydawcom. Niech drukują. Jeszcze raz – dziękuję! Wasz, L. U. Najcieplejsze pozdrowienia ode mnie i od żony dla Państwa i wszystkich Państwa domowników. 13 stycznia 2014, 18:30:14 Droga Halyno Mykołajiwno! My z Ołeksandrą szczerze dziękujemy Państwu za książkę poetycką (otrzymaliśmy ją dopiero dzisiaj). A Państwa poprzednia książka (przekład Hamsuna) przydała mi się, kiedy parę tygodni temu pisałem recenzję książki Wołodymyra Panczenki „Zegar słoneczny” – tam jest wątek o „śladzie” Hamsuna w literaturze ukraińskiej. Recenzja ukaże się za jakieś trzy miesiące w angielskim tłumaczeniu, a Państwu przesyłam oryginał – proszę zerknąć, jak będzie wolna chwilka. A ja teraz siedzę bezczynnie w domu, czekam, kiedy wydawca wydrukuje wreszcie moją „Encyklopedię Szewczenkowską”, a przy okazji piszę niewielką rzecz o Szewczence i Mykole Danylewskim. Próbuję zrozumieć, o czym mogli rozmawiać na brzegu Morza Kaspijskiego. Kiedyś Małaniuk mówił, że niby Szewczenko całe dwa miesiące rozmawiał z jednym z największych historiozofów świata i jeszcze był nim zachwycony. Powiedział i postawił kropkę. To ja teraz chcę pofantazjować na ten temat. Może wyjdzie coś porządnego))) Jeszcze raz – dziękuję. L. U. Najcieplejsze pozdrowienia dla Dmytra Semenowycza! 14 stycznia 2014, 17:20:27 Droga Halyno Mykołajiwno! Pozwólcie podziękować Państwu za cudowną poezję. Wywołuje ona we mnie jakiś dziwny smutek za samym sobą. Nie wiem, dlaczego tak jest. W ostatnim czasie z żoną prawie codziennie, jak się ściemni, chodzimy w jeden jar. Tam jest maleńka rzeczka, wysepka pośrodku. Na niej wierzba, a pod nią mieszka nasz znajomy szczurek. Czasami przylatują jeszcze kaczki. To karmimy to gospodarstwo. Tam jest pięknie. Najważniejsze – żeby ludzi nie było. To próbuję opisać swoje wrażenie z Państwa wierszy. Słowem, dziękuję! L. U. 20 sierpnia 2014, 11:54:00 Dzień dobry, drogi Dmytro Semenowyczu! Wczoraj wieczorem na spacerze z Ołeksandrą wspominaliśmy o Państwu. Wczoraj mieliśmy dwa spacery – poranny i wieczorny. Poranny, „pozaplanowy”))) – do funduszu emerytalnego (Ołeksandra otrzymała swoją legitymację emerytalną), a wieczorny – jak zawsze... Mnie, rzecz jasna, niezwykle miło i ciekawie czytać Państwa rozważania o encyklopedii... jak Państwo rozumieją istotę tego dość niezwykłego dla mnie tekstu. Oto teraz, powiedzmy, piszę po trochu zwykłą akademicką książkę o Halyna Kyrpa Dmytro Czerednyczenko

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn