Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №47 за 2025 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

„Dopełniła się stara krzywda Ukrainy…” Apel Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki do Ukraińców

17 listopada 2025 roku w agencji informacyjnej „Nachołos” odbył się okrągły stół „Egzystencjalne zagrożenia dla Ukrainy: korupcja i zdrada”, zainicjowany przez Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z powodu głośnego skandalu, nazwanego w narodzie „Mindiczgate”. W wyniku dyskusji nad bieżącą sytuacją systemowej korupcji w państwie, kierowanej lub w najlepszym razie tolerowanej przez najwyższych urzędników państwowych, przy okrągłym stole przyjęto następującą rezolucję: Kraj wstrząsnęło ujawnienie przez NABU i SAP zakrojonego na szeroką skalę schematu korupcyjnego w sferze energetycznej, w którego organizowaniu uczestniczą zarówno „wczorajsi” i obecni ministrowie, jak i osoba, która nie zajmowała żadnych stanowisk i była jedynie „przyjacielem prezydenta”. I to wciąż nie wszystko. Krążą bowiem pogłoski, że krąg podejrzanych może znacznie się poszerzyć, nawet do czterdziestu osób. Korupcja jest niedopuszczalnym, haniebnym zjawiskiem w demokratycznym społeczeństwie, za jakie się uważamy. Tym bardziej jest ona antypaństwowa i antyludowa w czasie Wojny Wyzwoleńczej przeciwko rosyjskiej agresji, gdy na szali leży samo istnienie Ukrainy, ukraińskiej kultury i Ukraińców jako narodu. Dlatego odpowiednia surowa kara dla winnych jest pierwszym i bezwarunkowym żądaniem ukraińskiej wspólnoty wobec najwyższej władzy i organów ścigania na Ukrainie. To pierwszy krok, ale za nim trzeba wykonać cały szereg odpowiednich kroków-działań mających na celu oczyszczenie władzy i społeczeństwa. Analiza schematu korupcyjnego w „Enerhoatomie” pokazuje, że ukształtował się on nie wczoraj i nie przedwczoraj, lecz ma wieloletnią historię. Niektórzy uczestnicy sprawy mają dawne przestępcze powiązania z uciekinierem do Rosji, zdrajcą państwa Andrijem Derkaczem, który kierował „Enerhoatomem” w latach 2006–2007 i postawił na taśmę wyciąganie pieniędzy z tej struktury. Symboliczne i wymowne jest to, że uczestnicy „mindiczgate” nawet nie zmieniali „kwatery głównej” tego schematu, zapoczątkowanego jeszcze przez Derkacza. Możemy przypuszczać, że w okresie od Derkacza do Mindicza byli tam również inni przywódcy i uczestnicy kradzieży środków państwowych za pośrednictwem „Enerhoatomu”. To samo dotyczy innych państwowych gigantów produkcyjno-finansowych, bo nieprzypadkowo wydano polecenie sprawdzenia wszystkich ich rad nadzorczych (członkowie rad nadzorczych to również uczestnicy przestępczych schematów korupcyjnych, którzy im sprzyjali nie koniecznie swoimi działaniami, lecz przede wszystkim bezczynnością, otrzymując za to każdy z nich co roku miliony hrywien). Większość schematów korupcyjnych kształtowała się już od końca lat 90. XX wieku, doznając niewielkich przekształceń, jedynie z czasem doskonaląc się i rozrastając. Beneficjenci i uczestnicy się zmieniali, a schematy pozostawały „wieczne”. Przez długi czas uważano, że na wykup prezydentów oddawano „Naftohaz Ukrainy”, że mieli się od niego „żywić”. Właśnie dlatego na Ukrainie powołano „Rosukrenerho” jako skupisko korupcyjnego zła. Pralnią do prania państwowych pieniędzy przez wszystkie lata Niepodległości były państwowe kopalnie. Na najwyższym szczeblu władzy państwowej zatwierdzano schemat „Rotterdam+”. Zmieniały się koalicje, premierzy, prezydenci, lecz „mafia przetargowa” jedynie się rozrastała, obejmując wszystkie szczeble władzy, od góry do dołu. Zmieniali się posłowie, ich ugrupowania, lecz niezmiennie już na etapie tworzenia budżetu państwa zakładano nisze korupcyjne. To samo dotyczyło także budżetów lokalnych. Były kierownik „Ukrenerho” Wołodymyr Kudrycki wylicza cały szereg schematów korupcyjnych w różnych korporacjach energetycznych i w Ministerstwie Energetyki. W mafijnej ośmiornicy splotły się przestępczość zorganizowana, organy władzy państwowej na wszystkich szczeblach i organy ścigania, co zapewnia bezkarność korupcjonistom, a co więcej – grozi ściganiem karnym tym, którzy odważą się ujawniać działania i schematy korupcyjne. Od niemal pierwszych lat Niepodległości istnieje system łapówek za nominacje na kierownicze stanowiska w instytucjach państwowych, ministerstwach itp., a to nieuchronnie prowadzi do mnożenia się korupcji, bo każdy nowo mianowany urzędnik dąży jak najszyb- Ciąg dalszy na str. 2 12–13 PRENUMERATA—2026 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zaprenumerować w placówkach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” I półrocze 2026 roku (str. 50). Cena wynosi: 1 mies. — 74 hrn. 3 mies. — 222 hrn. 6 mies. — 444 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «„Dopełniła się stara krzywda Ukrainy…” Apel Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki do Ukraińców», s. 1

„Dopełniła się Ukrainy krzywda stara…” Apel Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki do Ukraińców

Dokończenie. Pocz. na str. 1. jeszcze „odbić” wydane na łapówkę środki. Korupcja przesiąkła wszystkie struktury państwowe, czego przykładem może być podział środków Ministerstwa Kultury oraz Instytutu Książki Ukraińskiej na wydawnictwa książkowe rzekomo na zasadzie konkursu, ale z jakiegoś powodu głównie dla tych samych wydawnictw. Bezkarność rodziła bezczelność i rozpasanie figurantów „Mindiczgate”, ale to samo obserwujemy wśród wydawców, którzy nie tylko zagarnęli środki państwowe po znacznie zawyżonych cenach za wydanie książek, ale też wydrukowali ich znikomą liczbę, tak i nie dostarczając ich do szerokiego grona czytelników. Teraz, w czasie wojny wyzwoleńczej, jak nigdy dotąd aktualne jest stawianie pytania o nierozerwalny związek korupcji ze zdradą stanu. Rozkradanie środków państwowych do prywatnych kieszeni uderza w portfele wszystkich Ukraińców. Ale jest to także wyprowadzanie środków, które można by było wydać na zakup broni, umundurowania, wyżywienia, szkolenie wojskowych, budowle ochronne i obronne, a których tak katastrofalnie brakuje. Zrośnięcie się ukraińskich korupcjonierów w „Enerhoatomie” z Derkaczem i jego strukturami zmusza do zastanowienia: czy ochrona elektrycznych podstacji rozdzielczych była ignorowana tylko dlatego, że dla ludzi z „Mindiczgate” była ona rzeczywiście uciążliwa i finansowo nieopłacalna, czy były to jednocześnie świadome działania, skierowane na bezbronność systemu energetycznego wobec rosyjskich uderzeń? Forsowanie na siłę zakupu rosyjskich reaktorów u Bułgarów zamiast aktywnej rozbudowy mikroenergetyki – czy to tylko dążenie do otrzymania odpowiednich łapówek, czy świadome wyprowadzanie środków ze sfery energetycznej, aby ją sparaliżować? Kraj znajduje się obecnie w stadium głębokiego kryzysu politycznego. Ale każdy kryzys to także okno możliwości, odnowy, kiedy trzeba odważyć się na zdecydowane, niekiedy chirurgiczne interwencje w celu uzdrowienia społeczeństwa, bo bezczynność i ignorowanie problemów są śmiertelnie niebezpieczne dla władzy państwowej i państwa w ogóle. Dlatego nie wystarczy ograniczyć się do zwolnienia dwóch ministrów, prowadzenia śledztwa wobec dziesiątki figurantów „Mindiczgate” oraz jałowymi sankcjami („aż” na trzy lata!) przeciwko Mindiczowi i Zuckermanowi. Domagamy się należytego ukarania rozszerzonego kręgu korupcjonierów, co najmniej „Ali Baby i czterdziestu rozbójników”, zrestartowania rządu, bo obecny i poprzedni premierzy oraz ministrowie gospodarki i finansów nie mogli nie wiedzieć o masowym rozkradaniu środków. Ale znacznie ważniejsze jest przeprowadzenie pełnego restartu władzy wykonawczej od najniższego do najwyższego szczebla. Zastąpienie skorumpowanego urzędnictwa, najczęściej niekompetentnego, często kierowników, prokuratorów, mianowanych spośród kumów, braci, swatów, indyferentnych (w najlepszym razie) lub wręcz wrogich wobec ukraińskich wartości narodowo-państwowych. Na ich miejsce muszą przyjść ludzie, którzy łączą wysoki profesjonalizm, patriotyzm i uczciwość. Trudno określić, co jest tutaj ważniejsze, ale każdy z tych czynników obowiązkowo musi być nieodłączną cechą każdego kandydata na stanowisko władzy. Na czele takiego restartu władzy musi stanąć nowy Gabinet Ministrów, który nazywa się rządem jedności narodowej, rządem odporności narodowej… Niezależnie od tego, jak by się nazywał, przede wszystkim ważne jest, aby przy jego formowaniu nie sprowadzono wszystkiego do tradycyjnej koalicji z parytetami partyjnymi czy jakimiś innymi, oddawaniem dla różnych struktur partyjno-klanowych tych czy innych organów władzy wykonawczej. Znacznie ważniejsze jest sprowadzenie na najwyższe stanowiska fachowców w swojej dziedzinie, energicznych, kompetentnych, a przede wszystkim takich, dla których interes państwowy jest ponad wszystko, dla których niedopuszczalne jest mieszanie własnych finansów z państwowymi. Restartu wymaga także polityka i sfera humanitarna. Wysocy urzędnicy, kierownicy z dziedziny kultury i oświaty muszą uczynić dla siebie najwyższymi wartościami humanistycznymi język ukraiński, kulturę ukraińską, ukraińską ideę narodową oraz niezachwianie i nieustannie utwierdzać je we wszystkich sferach życia społecznego, przede wszystkim w oświacie, branży medialnej i sztuce. W tym celu należy udzielać odpowiedniego wsparcia materialno-finansowego, nawet w warunkach, gdy katastrofalnie brakuje środków na sferę obronną. Bo środki wydane na ukraińską kulturę to także środki na podniesienie zdolności obronnych Ukrainy. W tym celu uważamy za niezbędne niezwłoczne zwołanie Kongresu Sił Patriotycznych, na którym nakreślimy strategię, a w miarę możliwości – już także taktykę państwowo- i narodocentrycznego restartu organów władzy wykonawczej oraz polityki humanitarnej i organów jej wdrażania w życie. Takie uzdrowienie władzy i społeczeństwa będzie oznaką nie tyle kryzysu państwowo-politycznego, co świadectwem społecznej odporności, niezłomności Ukraińców, zdolności do zjednoczenia się dla godnego odpierania rosyjskiej agresji. Nie mniej ważne jest to, że zostaną położone fundamenty odnowionego społeczeństwa na Ukrainie, zdolnego do należytego samooczyszczenia i samoregulacji zgodnie z wartościami narodowymi i ogólnoludzkimi, dla dobra materialnego i duchowego nas, Ukraińców. *** Biorąc pod uwagę historyczną misję Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, które od czasu swojego założenia w 1868 roku prowadziło systematyczną działalność kulturalno-oświatową, społeczno-oświatową oraz identyfikacyjną, przyczyniało się do kształtowania ukraińskiej świadomości narodowej, konsolidacji narodu ukraińskiego oraz zachowania języka i kultury ukraińskiej pomimo kolonialnej, represyjnej i asymilacyjnej polityki moskiewsko-rosyjskich reżimów okupacyjnych. Uświadamiając sobie ciągłość misji „Proświty” jako historycznej instytucji ukraińskiej idei narodowej oraz duchowo-kulturowego oporu, a także uznając rolę Towarzystwa w procesach budowania państwa, oporu wobec totalitaryzmów i utwierdzania ukraińskiej tożsamości na świecie, uważamy za niezbędne zainicjowanie stworzenia ogólnonarodowej platformy, ukierunkowanej na wzmocnienie jedności ukraińskiego społeczeństwa i państwa. Po wysłuchaniu sprawozdań uczestników posiedzenia Okrągłego Stołu, zwłaszcza ukraińskich intelektualistów, poetów, myślicieli, prawników, naukowców, artystów i innych przedstawicieli społeczeństwa, a także biorąc pod uwagę zakrojoną na szeroką skalę moskiewsko-rosyjską inwazję na terytorium Ukrainy, rozpoczętą 24 lutego 2022 r., która doprowadziła do katastrofalnych skutków, w tym do zniszczenia obiektów oświatowych i placówek naukowych, celowego niszczenia języka ukraińskiego, literatury oraz dziedzictwa historyczno-kulturowego. Zbrojna agresja Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie towarzyszy, w szczególności, systematycznym ostrzałom i bombardowaniom obiektów cywilnych, a także bezprawnym działaniom, które doprowadziły do śmierci i zranienia ludności cywilnej. Pomimo warunków stanu wojennego, sprawa korupcyjna, znana w dyskursie publicznym jako „minditchgate”, nadal jest przedmiotem aktywnej dyskusji w ukraińskim społeczeństwie i za granicą, w tym w międzynarodowych środkach masowego przekazu. Osoby, które są figurantami wspomnianej sprawy, swoimi działaniami mogły wyrządzić istotną szkodę materialną i niematerialną państwu ukraińskiemu w warunkach stanu wojennego, co wymaga należytej oceny prawnej przez kompetentne organy, przyjęto uchwałę: APEL Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki do organów władzy państwowej Ukrainy w sprawie utworzenia „Platformy jedności narodowej” Szanowni przedstawiciele władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej! Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, kierując się postanowieniami Statutu Towarzystwa i obowiązującego ustawodawstwa, zwłaszcza Konstytucji Ukrainy (art. 1, 3, 11, 15, 17), a także uświadamiając sobie wyzwania spowodowane zbrojną agresją Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie oraz funkcjonowaniem państwa w warunkach stanu wojennego, zwraca się z inicjatywą utworzenia „Platformy jedności narodowej” jako systemowej, społeczno-państwowej instytucji komunikacyjno-koordynacyjnej. Uzasadnienie W warunkach wojny na wielką skalę, presji informacyjno-psychologicznej, prób wewnętrznej destabilizacji oraz możliwych ryzyk społeczno-politycznych szczególnego znaczenia nabiera konsolidacja społeczeństwa na podstawie ukraińskiej tożsamości, pamięci historycznej i wartości ogólnonarodowych. Niezbędne jest uformowanie trwałej przestrzeni komunikacyjnej między państwem, społeczeństwem obywatelskim, środowiskiem naukowo-oświatowym, instytucjami kulturalnymi oraz ukraińską diasporą. Jednym ze skutecznych mechanizmów tego celu jest stworzenie stale działającej „Platformy jedności narodowej”, której praca powinna być ukierunkowana na strategiczną koordynację, politykę oświatową, budowanie zaufania, analizę ryzyk oraz przeciwdziałanie wewnętrznym czynnikom destrukcyjnym. Cel inicjatywy Zapewnienie konsolidacji narodowej na podstawie wartości demokratycznych, odpowiedzialności historycznej i priorytetów państwowych. Nawiązanie partnerskiej komunikacji między przedstawicielami państwa, społeczeństwa obywatelskiego oraz wiodących instytucji ukraińskich. Przeciwdziałanie zagrożeniom informacyjnym i społecznym, które mają na celu rozłam społeczeństwa i osłabienie państwowości ukraińskiej. Wsparcie i rozpowszechnianie ukraińskiej polityki narodowo-kulturowej, historycznej i językowej na Ukrainie i na świecie. Oczekiwane rezultaty Stworzenie stałej, ustrukturyzowanej platformy do omawiania strategicznych decyzji państwowych w sferze humanitarnej i społeczno-wartościowej. Minimalizacja konfliktów wewnętrznych i manipulacji informacyjnych. Wzmocnienie jedności narodowej i wzmocnienie podmiotowości politycznej narodu ukraińskiego. Opracowanie i wdrożenie programów oświatowych, kulturalnych, prawnych i komunikacyjnych na szczeblu państwowym. Pogłębienie współpracy między organami państwowymi, placówkami oświatowymi i naukowymi, środowiskami weteranów, ruchami wolontariackimi, organizacjami społecznymi, zagranicznymi społecznościami ukraińskimi. Formowanie strategicznego modelu ukraińskiej tożsamości jako czynnika trwałości państwa w perspektywie długoterminowej. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki prosi o rozważenie możliwości stworzenia „Platformy jedności narodowej” jako formatu partnerstwa państwowo-społecznego, z zaangażowaniem: przedstawicieli wszystkich gałęzi władzy; organów samorządu terytorialnego; właściwych ministerstw; wiodących instytucji kulturalnych i oświatowych; przedstawicieli organizacji społecznych; upoważnionych przedstawicieli wspomnianego towarzystwa jako założyciela wymienionej inicjatywy zgodnie z wysokim poziomem odpowiedzialności obywatelskiej i politycznej. Biorąc pod uwagę powyższe oraz w związku ze stanem wojennym, rozwiązanie nakreślonych kwestii wymaga operacyjnych działań ze strony odpowiednich instytucji państwowych w celu konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa, wzmocnienia bezpieczeństwa narodowego i przybliżenia Zwycięstwa Ukrainy. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło MOWCZAN państwa i prawa im. W. Koreckiego NAN Ukrainy; Wołodymyr Pyłypczuk, doktor nauk prawnych, akademik, dyrektor Naukowo-Badawczego Instytutu Informatyki i Prawa NAPrN; Wasyl Maroczko, doktor nauk historycznych, wiodący pracownik Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy; Mychajło Wasyłenko, członek NSPU, kandydat nauk z zakresu komunikacji społecznej; Mykoła Herasymenko, zasłużony prawnik Ukrainy, kandydat nauk prawnych, kierownik grupy śledczo-operacyjnej w dochodzeniu w sprawie nr 475 dotyczącej Hołodomoru-ludobójstwa; Iwan Zajec, ukraiński polityk, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy wielu kadencji i inni.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Naukowcy o ludobójstwie

Serhij Prysuchin, doktor filozofii, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Ogólnoukraińska naukowa okrągła debata «Ludobójstwo Ukraińców przez moskiewski imperialny, komunistyczny totalitarny oraz putinowski rasistowski reżim: ustalenie skali i konsekwencji zbrodni», zorganizowana z okazji uczczenia pamięci ofiar, odbyła się w Kijowie na Ukraińskim Państwowym Uniwersytecie im. Michaiła Drahomanowa. Moderatorem był doktor nauk historycznych, profesor Petro Czernyha. Wystąpili: Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki; Olesia Stasiuk, doktor nauk historycznych, przewodnicząca Narodowego Stowarzyszenia Badaczy Ludobójstwa Ukraińców; Walerij Franczuk, ukraiński artysta, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy; Natalia Dziubenko-Mejs, pisarka, członkini Narodowego Stowarzyszenia Badaczy Ludobójstwa Ukraińców; Ołeksandr Skrypniuk, doktor nauk prawnych, zasłużony prawnik Ukrainy, dyrektor Instytutu Państwa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Mimo wszystko – wytrwamy i zwyciężymy!

Mykoła KULCZYŃSKI, przewodniczący Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany Rady Obwodowej w Połtawie. I kiedy Andrij Jermak pisze w Politico, że prezydent Zełenski nie ma nic wspólnego z korupcją swoich przyjaciół i swoich nominatów w sferze energetyki, w to zupełnie nie chce się wierzyć. A jeśli nawet tak, to po co nam armada funkcjonariuszy organów ścigania, którym pensje płaci naród ukraiński, tak jak i prezydentowi, jeśli nie są oni zdolni wykonywać swoich obowiązków albo, wiedząc o wszystkim, raportują jemu, rządowi i Radzie Najwyższej kłamstwa. Tylko że na czele wszystkich tych organów również stoją ludzie mianowani przez prezydenta, tak jak cały rząd i większość deputacka. Więc, niestety, wszyscy oni nie służą Prawu, a Prawo podporządkowują sobie. W związku z tym nie ma nadziei także na sądy i nie są warte funta kłaków wszystkie oskarżenia szefa Biura Prezydenta o pracę na rzecz Rosji kierowane pod adresem tych, którzy piszą i mówią o przestępczych schematach władzy, domagają się dymisji rządu i stworzenia nowej koalicji parlamentarnej oraz rządu ratunkowego. Bo dziś już nie o zwycięstwo chodzi, choć my, mimo wszystko, wszyscy w nie wierzymy, a o ratunek państwa. Na Rosję pracowali ci, którzy rozkradali państwowe pieniądze, w tym również z pomocy finansowej sojuszników, i w nie mniejszym stopniu ci, którzy tuszowali lub nawet błogosławili tworzenie takich przestępczych schematów. Myślę, że NABU i SAP ogłoszą to w toku dalszego śledztwa z maksymalnie możliwą szczerością. Jeszcze gorsze jest to, że władza konsekwentnie, pomysłowo i uparcie zawracała społeczeństwo, jego stan moralno-psychologiczny do czasów Janukowycza. To znaczy przywracała autorytarne zarządzanie państwem, ba, jeszcze z niemałą dawką totalitarnych praktyk. Nadzór nad wszystkimi, którzy choć trochę mają niezależne zdanie, szycie spraw karnych oponentom, wszelkie drobne prowokacje i ukryte groźby, żeby zastraszyć człowieka i żeby bał się nawet pisnąć, nie mówiąc już o wyrażaniu własnej opinii. Oczywiście, jeśli taki człowiek ma wpływ na jakąś grupę ludzi, choćby niewielką. Zrozumiałe, że innej drogi władza, uwikłana w przeróżne finansowe machlojki, mieć nie może. Ale jeszcze bardziej oczywiste jest to, że taka droga prowadzi do porażki w wojnie, bo zamiast społecznego zjednoczenia dla najwyższego, jaki tylko może być dla narodu, celu – wraz ze swoją Armią zwyciężyć podłego, bezlitosnego historycznego wroga – pojawia się zwątpienie, rozczarowanie, służalczość i wszystkie inne kwiaty zła. Armia i społeczeństwo, czyli zaplecze, są połączone tysiącami nici. Sukcesy na froncie – ożywa i zaplecze, społeczeństwo staje się bardziej zjednoczone, stabilniejsze, znikają drobne sprzeczności, zwiększa się pomoc, rośnie pewność zwycięstwa, na duszy radość. Na zapleczu skandale, korupcja – spada morale Armii, zmniejsza się zapał, rośnie zwątpienie. Na zapleczu „...zgoda w rodzinie, pokój i cisza” – ono wszystkim, czym tylko może, pomaga frontowi, wszędzie panuje miłość i szacunek do naszych rycerzy – w Armii rośnie morale i wiara w zwycięstwo. W Armii wiele znaczy dowodzenie, w społeczeństwie władza. Jeśli tu i tam, delikatnie mówiąc, są nieporządki, to w oczekiwaniu na nieszczęście. Wszystkim nam grzeje duszę, kiedy płonie na bagnach, i od razu staje się gorzko, kiedy słyszysz o poważnym przełamaniu na południu. Jak jadowite węże pełzną do duszy podejrzenia i jednocześnie ból, choć do zwątpienia jeszcze daleko. Mimo wszystko, my jeszcze wierzymy w zwycięstwo. Ale mimo wszystko, jakie jest wyjście z tego ogromnego skandalu korupcyjnego, który jednocześnie uzdrawia społeczeństwo i niszczy je. Uzdrawia, bo chce się myśleć, że to bardzo ważny krok do zniszczenia korupcji. Niszczy, bo przytłacza uraza do całej władzy, choć jest w niej kupa uczciwych pracowników, za podłość, nieuczciwość, cynizm, hipokryzję, obojętność wobec narodu ukraińskiego, który oddaje swoich najlepszych synów i córki na wojnę z wrogiem. Choć, bez wątpienia, we władzy większość urzędników chciałaby pracować uczciwie i zgodnie ze swoimi obowiązkami. Niszczy, bo szczerze mówiąc, mało znajdzie się obywateli, którzy wierzą w ukaranie winnych i wykorzenienie samego zjawiska, przynajmniej poważne zmniejszenie jego skali. W tym ja. Więc jakie jest wyjście? Wyborów przeprowadzić nie można. Nie daj Boże, żeby komuś przyszło do głowy przeprowadzać wybory podczas wojny. Sam proces wyborczy jest tylko na rękę wroga. Zresztą sama figura prezydenta w walczącym kraju waży bardzo wiele. Oto on będzie się z kimś spotykał z Wietkowem w Stambule (oficjalnej informacji o takim spotkaniu nie było. – Red.). Nie mam najmniejszej wątpliwości, że ten będzie umówiony. A podwórkowe rewizje zabrały zapasy nasion, warzywa, a nawet gotowe jedzenie, a później wobec wsi zastosowano reżim „czarnych tablic” i inne środki karne. W rezultacie miliony Ukraińców zostały bez żadnych środków do życia. Aby przetrwać, doprowadzeni do rozpaczy głodujący ludzie zmuszeni byli spożywać surogaty – czyli zamienniki żywności, które tylko w niewielkim stopniu miały wartości odżywcze prawdziwych produktów spożywczych lub nie miały ich wcale, ale dawały ludziom szansę na ratunek. Ludzie jedli liście i korę drzew, trawę, korzenie kozibródu i innych roślin, plewy, żołędzie i nasiona, stare wyroby ze skóry, a także psy, koty, szczury, myszy, jeże, dzikie ptaki, kijanki, żaby, jaszczurki, a nawet owady, czyli to, czego w tradycyjnej diecie nigdy nie było. Wśród roślin, które spożywano jako żywność, były: wilczomlecz, len, szczaw, pokrzywa, łoboda, psianka i inne. Wilczomlecz jedzono, zdejmując skórkę z łodygi, aby pozbyć się goryczy, czasami moczono w wodzie, po czym przecierano i spożywano. Z lnu używano głównie nasion, które często służyły jako podstawa do dań surogatowych, różnych placków i zacierów. Szczaw jedzono na surowo, gotowano z nim zupę lub barszcz, dodawano do „balandy”, mieszając z szarłatem i kolczurem, wyrabiano „matorżenyky”. Młode pędy i liście jasnoty białej łączono z innymi surogatami lub jedzono na surowo oddzielnie. Z liści, kwiatów, nasion i pączków lipy przygotowywano „lypianyky”. Teraz postrzegamy te rośliny jedynie jako chwasty, a podczas Hołodomoru ratowały one ludziom życie. Pamiętać – oznacza być! Przedstawicielstwo UINP w Połtawie [wzywa] Prezydenta, by zgodził się na warunki pu[t]ina, oddał zajęte terytorium i zawarł pokój. Zełenski już oświadczył, że żadnego pokoju na warunkach w istocie kapitulacji, pomimo mglistych obietnic bezpieczeństwa ze strony sojuszników, Ukraina nie podpisze. Czyż możemy więc nie poprzeć takiego stanowiska Prezydenta? Zarówno przedstawiciele opozycji, jak i przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, a także cały naród ukraiński, co doda pewności prezydentowi, by stał twardo. A jemu jest to dzisiaj bardzo potrzebne, jak i nam wszystkim. Ale i Zełenski musi podjąć prawdziwie zdecydowane kroki, a nie symulować je dla uspokojenia opinii publicznej, skierowane na przezwyciężenie korupcji i całkowite zniszczenie wszelkich przebiegłych schematów rozkradania środków państwa, które są skrajnie potrzebne dla frontu i ochrony infrastruktury krytycznej. Podkreślam – prawdziwe zdecydowane kroki, a nie symulowanie ich dla uspokojenia opinii publicznej. I jedynym możliwym instrumentem dzisiaj jest, znowuż, stworzenie nowej koalicji oraz całkowicie nowego rządu i obowiązkowa współpraca wszystkich gałęzi władzy dla zwycięstwa nad wrogiem. I nowy rząd musi być tworzony z maksymalną ostrożnością, aby nie trafili tam znowu ludzie, którzy będą pracować na swoje „rozkoші turećkiji ta łakomstwa neszasniji” (tureckie luksusy i nieszczęsne łakocie), jak śpiewa się w dumie, a nie na rzecz państwa i jego zwycięstwa. Bo jeśli tak nie będzie, to wtedy srogi i bezlitosny przejaw bezpośredniej władzy ludowej po ukraińsku, czyli Majdan, jest zapewniony. Prezydent musi zacząć od swojego biura, a przede wszystkim od Ali Baby, czyli od szefa biura Andrija Jermaka i wszystkich jego kadr. Jeśli okaże się, że i Prezydent figuruje na taśmach Mindicza, chciałoby się, żeby tak nie było, to dla niego istnieje procedura impeachmentu, co również osłabi państwo. Lecz prawo jest prawem. Niepokoi i martwi raszystowska gotowość do negocjacji właśnie w czasie tego skandalu i ich przełamania na Zaporożu. A i przyjazd Amerykanów, po czyjej są stronie? Przyjechali wesprzeć czy naciskać, by oddać zajęte terytoria? Wszyscy musimy być bardzo wyważeni i pewni naszych sojuszników-Europejczyków, którzy twardo stoją na zasadach naszej integralności terytorialnej i udzielaniu nam pomocy wojskowej. To doda nam wiary w zwycięstwo. Jeśli mimo wszystko zostanie stworzony rząd jedności narodowej i ratunku, to powinien on niezwłocznie pracować razem z Europejczykami nad przyciągnięciem ochotników z całego świata do szeregów SZU. Ani rząd Szmyhala, ani Swyrydenko nad tym nie pracowali, a to, że powstanie problem z liczebnością SZU, było oczywiste od pierwszych dni pełnoskalowej inwazji. Dla ukraińskiej władzy nadszedł krytyczny czas na naprawę błędów, niedbalstwa, likwidację przestępczych schematów alibabów i mindiczów, zmiany kadrowe, nieuchronność kary dla wszystkich, którzy łamią prawo, jeśli chcemy zwyciężyć, przetrwać i pewnie patrzeć w przyszłość swoją, swoich dzieci i wnuków, czego wszyscy tak pragnąco pragniemy. Wszystko będzie Ukrainą! Wytrwamy! Zwyciężymy! Wraz z rozwijaniem się skandalu staje się coraz bardziej oczywista przychylność Prezydenta i jego Biura do stworzenia w istocie mafijnej struktury, która podporządkowała sobie sądy, Państwowe Biuro Śledcze, Służbę Bezpieczeństwa Ukrainy, prokuraturę oraz inne instytucje państwowe, których obowiązkiem jest stać na straży Prawa, praw i wolności obywateli, przestrzegania dyscypliny finansowej w sferze budżetów państwowych i miejscowych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Apel o nauczanie o Hołodomorze

Politycy i działacze społeczni, a także historycy z Niemiec, Polski i Ukrainy zwrócili się do niemieckiego Ministerstwa Edukacji z listem, w którym wezwali do włączenia tematu Hołodomoru w latach 1932–1933 do szkolnych programów nauczania historii. Celem inicjatywy jest podniesienie świadomości szerokiej opinii publicznej na temat tej tragedii narodu ukraińskiego. List wysłano do federalnej minister edukacji Karin Prien. Podpisało go około 20 znanych osób. List został przygotowany z okazji Dnia Upamiętnienia Ofiar Hołodomoru. Wśród sygnatariuszy są burmistrz Lipska Burkhard Jung, była europosłanka Gisela Kallenbach, dysydent z Niemiec Wschodnich Wolf Biermann oraz ukraińska pisarka i działaczka społeczna Oksana Zabużko. Inicjatorzy wzywają innych do przyłączenia się do listu i poparcia włączenia tematu Hołodomoru do programów edukacyjnych. „W 2022 roku Bundestag Niemiec uznał Hołodomor za ludobójstwo i wezwał federalny rząd do zwiększania świadomości w Niemczech i Europie na temat tej zbrodni za pośrednictwem programów edukacyjnych. Jednak od tego czasu prawie nic się nie wydarzyło. Tylko jeden kraj związkowy włączył temat Hołodomoru do swojego programu – i to jako »temat do wyboru«”, – podkreślają autorzy listu. Podkreślają oni również, że w niemieckich szkołach uczy się obecnie wielu dzieci z Ukrainy, które znalazły się tam w wyniku wojny, w tym potomkowie tych, którzy stracili bliskich podczas Hołodomoru. „Niemieccy uczniowie dowiadują się o mrocznej przeszłości przodków swoich kolegów z klasy tylko wtedy, gdy mają nauczyciela, który uważa za swój obowiązek poruszyć ten temat”, – podkreślają. Autorzy listu wskazują również na historyczną paralelę między zbrodniami reżimu nazistowskiego przeciwko Żydom a zbrodniami stalinowskiego – przeciwko Ukraińcom. „Holokaust i Hołodomor łączy nie tylko pierwsza sylaba w słowach, choć mają one różne znaczenie, ale przede wszystkim skala zbrodni. W obu przypadkach chodzi o zabicie milionów ludzi. Od czasu do czasu słyszymy, że Szoa była wyjątkowym przypadkiem. Istnieją ku temu oczywiście podstawy – ale nie oznacza to, że masowa zbrodnia, która miała miejsce dekadę wcześniej i była wówczas największą zbrodnią przeciwko narodowi europejskiemu, jest po prostu ignorowana”, – czytamy w liście. W czwartą sobotę listopada, kiedy obchodzony jest Dzień Pamięci Ofiar Hołodomoru, szereg krajów wystosowało oświadczenia upamiętniające te zbrodnie reżimu stalinowskiego i przeprowadziło paralele z wydarzeniami współczesnymi. Przypomnijmy, że w 2024 roku parlament Szwajcarii uznał Hołodomor za ludobójstwo. Obecnie Hołodomor uznały za ludobójstwo narodu ukraińskiego parlamenty około trzydziestu krajów świata, a także Parlament Europejski i PARE, informuje „Europejska Prawda”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Pamiętać – znaczy być!

Komunalne przedsiębiorstwo Połtawskiej Gminy Miejskiej „Dekoratywne kultury” w skwerze na skrzyżowaniu ulic Europejskiej, Panasa Myrnego i Wołodymyra W’jazuna obok pamiątkowego znaku ofiar Hołodomoru-ludobójstwa w mieście Połtawa tego lata posadziło mleczaj, len, szczaw, pokrzywę głuchą i inne. Wszystkie rośliny są wieloletnie i dekoracyjne. A tych dniach komunalni pracownicy zainstalowali nowoczesną tablicę informacyjną z historycznym opisem tego, jak te rośliny pomagały przetrwać podczas moskiewskiego ludobójstwa narodu ukraińskiego. W ten szczególny sposób komunalne przedsiębiorstwo „Dekoratywne kultury”, Narodowe Muzeum Hołodomoru-Ludobójstwa oraz Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej (UINP) uczciły pamięć milionów Ukraińców, zmarłych w latach Hołodomoru, i przypomniały: nawet rośliny mogą stać się jednym z symboli niezłomności i walki o życie. Wymienione rośliny pojawiają się w zbiorach świadectw o Hołodomorze – w projektach UINP, w zbiorach muzealnych, w Instytucie Historii Ukrainy NAN i in. O tym poinformował przedstawiciel UINP w obwodzie połtawskim Oleh Pustowhar. Publikujemy pełny tekst napisu na tablicy informacyjnej „Te rośliny ratowały ludziom życie podczas Hołodomoru”: „W latach 1932–1933 reżim komunistyczny dokonał zbrodni ludobójstwa narodu ukraińskiego – Hołodomoru. Najpierw władza siłą odebrała ludziom plon zbóż, potem przez tak zwane „podatki naturalne”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Wiktor Cymbał: historia gimnazjalisty, który uciekł od ojca na wojnę i stał się głosem prawdy o Hołodomorze

Niedawno w Narodowym Muzeum Hołodomoru-Ludobójstwa zaprezentowano książkę historyka Andrija Iwańca „«Rok 1933» Wiktora Cymbała – malarskie pierwodzieło o Hołodomorze”. Wiktor Cymbał to światowej sławy ukraiński malarz, grafik i ilustrator książek. Jednak jeszcze jako gimnazjalista wstąpił na ochotnika do Armii Czynnej Ukraińskiej Republiki Ludowej, aby bronić Ukrainy przed moskiewską nawałą z bronią w ręku. O tym rozmawiamy z kandydatem nauk historycznych, wiodącym pracownikiem naukowym Narodowego Muzeum Hołodomoru-Ludobójstwa, badaczem życia i twórczości Wiktora Cymbała, Andrijem Iwańcem. – Zatem moje pierwsze pytanie dotyczy kształtowania się Wiktora Cymbała jako osobowości i tego, dlaczego poszedł walczyć? – To naprawdę bardzo ważne pytanie, ponieważ Wiktor Cymbał dorastał nie w rodzinie tradycyjnej dla Imperium Rosyjskiego. Oboje jego rodzice byli nauczycielami. Rodzina zajmowała wyraźnie pro-ukraińskie stanowisko, wychowywała dzieci na ukraińskich patriotów, na ludzi, którzy muszą służyć sprawie społecznej, którzy rozmawiają zarówno w domu, jak i na ulicy w języku ukraińskim. Oczywiście, wszystko to nie mogło nie odbić się na nich w czasach Imperium Rosyjskiego. Ojciec Wiktora był więziony, pozbawiony prawa do nauczania. Mama również była pozbawiona prawa do nauczania. Niemniej jednak ukraińskiego ducha w rodzinie oni zachowywali i pielęgnowali. Dlatego kiedy w 1917 roku po rewolucji lutowej w Rosji rozpoczęła się rewolucja ukraińska, cała rodzina Cymbałów witała ją bardzo radośnie i aktywnie. Wiktor Cymbał był uczniem Drugiego Ukraińskiego Gimnazjum imienia Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego w Kijowie. Tam uczęszczały wszystkie dzieci z rodziny Cymbałów. I w warunkach rewolucji Wiktor Cymbał nie mógł nie zajmować się działalnością społeczną. Był w zrzeszeniu młodzieży szkolnej miasta Kijowa, które zbierało się w klubie „Rodyna”, w pomieszczeniu, gdzie narodziła się Ukraińska Centralna Rada. Razem z innymi młodymi ukraińskimi patriotami Wiktor wstąpił do słynnego Kurenia Studenckiego, który później walczył pod Krutami. Piętnastoletni młodzieniec kilkakrotnie ochraniał Centralną Radę, będąc gimnazjalistą siódmej klasy. URL została proklamowana w listopadzie 1917 roku, a już w następnym miesiącu sowiecka Rosja zaatakowała ją. Zawisło zagrożenie nad Kijowem i studenci wraz z gimnazjalistami, którzy byli członkami Kurenia Studenckiego, wyjechali w styczniu 1918 roku na kierunek bachmacki, aby zatrzymać natarcie rosyjskich wojsk na stolicę Ukraińskiej Republiki Ludowej. Wiktor Cymbał również pragnął jechać, ale ojciec siłą go nie puścił. Istnieje wersja, że schował synowi buty i Wiktor po prostu nie mógł wyjść z domu w zimie. Po tym nie minął nawet rok, jak Wiktor Cymbał w wieku 16 lat uciekł z domu i jednak wstąpił na ochotnika w szeregi armii URL w lutym 1919 roku. On jeszcze nie zakończył nauki, był uczniem ósmej klasy wyżej wspomnianego 2. Ukraińskiego Gimnazjum. Nawiasem mówiąc, wychowawcą klasy był u niego Mykoła Kostowycz Zerow, znany poeta, pedagog i naukowiec. Uczył się także w Kijowskiej Szkole Artystycznej. U Wiktora bardzo wcześnie przejawiały się zdolności artystyczne i czuł, że to jego przeznaczenie. Ale jeszcze bardziej w tym momencie, na początku 1919 roku, czuł obowiązek stanąć w obronie Ojczyzny. – Proszę opowiedzieć szczegółowiej o Wiktorze Cymbale jako żołnierzu Armii Czynnej URL. – Zatem wstępuje on w szeregi Armii Czynnej Ukraińskiej Republiki Ludowej. Zajmuje się dość ryzykownymi sprawami. Są wspomnienia, w których mówi się, że Wiktor Cymbał był łącznikiem między grupami powstańczymi, zajmował się działalnością wywiadowczą. I tak trwało to faktycznie przez cały 1919 rok. Wiemy, że jest to niezwykle dramatyczny i tragiczny rok dla Ukrainy, ponieważ z jednej strony połączyły się dwa ukraińskie państwa, które powstały na zgliszczach imperiów rosyjskiego i austro-węgierskiego. Było to wielkie osiągnięcie, świadectwo tego, że Ukraińcy chcieli stworzyć swoje soborne państwo. Ale nowe państwo znalazło się w pierścieniu wrogich frontów. Dzisiaj walczymy na jednym froncie i wiemy, jak jest to trudne. Nowo narodzona URL walczyła jednocześnie z białą Rosją, czerwoną Rosją, Polską, był jeszcze problem z atamańszczyzną. Na południu wysadziły desant wojska Ententy, nieprzyjazne wobec Ukraińskiej Republiki Ludowej. Ententa nie pozwalała przywozić na Ukrainę nie tylko amunicji, ale nawet lekarstw, chociaż szalały epidemie. Armia URL była zmuszona przejść do partyzanckich form walki w grudniu 1919 roku, a główny ataman Symon Petlura wyjechał do Warszawy, aby zawrzeć sojusz z tym państwem, któremu również zagrażała sowiecka Rosja, aby wspólnie prowadzić walkę o wyzwolenie. Siostra Wiktora Cymbała, która wspaniale deklamowała i w przyszłości została aktorką, napisała barwne wspomnienia, w których wspomina, że jej brat był adiutantem Symona Petlury. Przemknęła informacja, że kiedy Petlura prowadził negocjacje w Warszawie, to jego jedyną córkę Olgę uczył rysować Wiktor Cymbał. Miałem szczęście pracować w Kijowie z archiwum Cymbałów, które krewnym w Kijowie przekazano z USA (możliwość opracowania archiwum Andrijowi Iwańcowi zapewnił żołnierz ZSU Anton Cymbał. – Aut.). Ciekawe, że jest w nim fotografia, gdzie młody Wiktor Cymbał jest w nowym mundurze wojskowym. A na odwrocie napisano: „Warszawa 9 lutego 1920 r.”. Czyli rzeczywiście przebywał na początku roku w Warszawie. Kiedy zaś walka zbrojna o wolność Ukraińskiej Republiki Ludowej wiosną odnowiła się, Wiktor znów znalazł się na Ukrainie, wstąpił do Wspólnej Szkoły Junackiej, aby być zawodowym wojskowym. Ta szkoła w wyniku działań wojennych przemieszczała się po różnych miastach Ukrainy. I Cymbał przemieszczał się razem z nią, brał udział w działaniach wojennych, w szczególności jesienią 1920 roku. Niestety, jak wiemy, ten sojusz, który Symon Petlura zawarł z Józefem Piłsudskim, de facto został zdradzony przez stronę polską. W umowie między URL a Rzecząpospolitą mowa była o tym, że strony nie będą zawierać układów jedna przeciwko drugiej. A Polska w październiku jednak zawarła rozejm z sowiecką Rosją, w rezultacie ukraińskie wojska zostały sam na sam z przeważającymi siłami bolszewików, które ogółem liczyły około 5 mln ludzi. A na Ukrainie w sierpniu 1920 roku działała ponad milionowa czerwona armia Rosji. Oczywiście, że bez wsparcia zewnętrznego walczyć było niemożliwie. Obraz „Rok 1933” z tak przeważającymi siłami wroga długo nie było możliwości. Zorganizowana walka zbrojna trwała do 21 listopada 1920 roku. 105 lat temu dobiegła końca. Wojska ukraińskie zmuszone były wycofać się za Zbrucz i Wiktor Cymbał znalazł się w obozie dla internowanych. – Niestety, Wiktor Cymbał podzielił los armii swojego kraju… – Była w ukraińskim kierownictwie jeszcze nadzieja, że walka zostanie wznowiona, właśnie dlatego w obozach dla internowanych na terytorium Polski koncentrowały się wojska ukraińskie, które mogły zostać wykorzystane, jeśli zmieni się sytuacja wojskowo-polityczna. Wiktor Cymbał był w Łańcucie, Kaliszu i Wadowicach. Tam, pomimo pesymizmu u części ludzi, kontynuowana była aktywna działalność zarówno artystyczna, jak i literacka, przeprowadzano przedsięwzięcia oświatowe i kulturalne. Brał w nich aktywny udział, projektował różne wydawnictwa, afisze, spektakle, które wystawiano dla wojskowych. Narysował serię karykatur „Typy internowanych”. Zostały one wydrukowane w Warszawie, w gazecie „Ukraińska trybuna”. Swoją drogą, historycy sztuki oceniają je dość wysoko jako ciekawą grafikę, która utrwala życie ukraińskich wojskowych w tych obozach. W 1923 roku stało się jasne, że w najbliższym czasie zorganizowana walka zbrojna nie zostanie wznowiona. Wtedy Cymbał wyruszył do Pragi, nielegalnie przekraczając granicę Czechosłowacji, gdzie kontynuował naukę. Zdobył w Pradze wykształcenie wyższe – w Czechosłowackiej Państwowej Szkole Przemysłu Artystycznego oraz w Ukraińskim Studium Sztuk Plastycznych. – Czyli ostatecznie poszedł ścieżką artystyczną? – Wiktor Cymbał jeszcze w dzieciństwie przejawiał zdolności do sztuk plastycznych. Jako dwulatek przerysował lwa na poduszkę. Potem jego zdolności twórcze widziano i doceniano w gimnazjum, uczęszczał do Kijowskiej Szkoły Artystycznej. Na czas walki zbrojnej o niepodległą Ukraińską Republikę Ludową Cymbał odszedł od aktywnej działalności twórczej, ale już w obozach dla internowanych faktycznie do niej powrócił. Istnieją wspomnienia, że chodził bardzo biednie ubrany, ale zawsze z kartką i ołówkiem i szkicował to, co działo się wokół. Jego dusza zawsze pragnęła realizować się w sztuce. Ale zasłynął już na obczyźnie. W Czechosłowacji ukończył z wyróżnieniem obie placówki, o których wspominałem, i wygrał w 1925 roku, jeszcze będąc studentem, czeski ogólnokrajowy konkurs na stworzenie portretu „ojca czeskiej historiografii” Františka Palackiego, w którym brało udział około 100 artystów. Wśród nich było bardzo wielu doświadczonych czeskich grafików, a zwycięstwo odniósł nikomu nieznany student-Ukrainiec. Kiedy w 1928 roku znalazł się w Argentynie, stał się jednym z czołowych grafików Ameryki Południowej. Zwracały się do niego najsłynniejsze firmy, zarówno argentyńskie, jak i filie międzynarodowych korporacji, między innymi Coca-Cola, Martini & Rossi, Ford, Opel, Nestle, Bank of New York. Ale ciekawe jest to, że zarobione pieniądze Cymbał przeznaczał na działalność społeczną i kulturalną Ukraińców diaspory. Zawsze pragnął wrócić na Ukrainę. Podczas II wojny światowej prosił nawet władze Trzeciej Rzeszy o pozwolenie na wyjazd na Ukrainę, ale odmówiono mu. A potem zobaczył, że ci okupanci niczym nie różnią się w stosunku do Ukrainy od innych okupantów. Do końca życia, nawet kiedy później w 1960 roku przeniósł się do Stanów Zjednoczonych Ameryki, Wiktor Cymbał obserwował, co dzieje się na Ukrainie, przejmował się sprawami ukraińskimi, pragnął tutaj wrócić. – W szczególności podczas Hołodomoru był jednym z tych ludzi, którzy nieśli prawdę światu. – To było ryzykowne. Nawet na innym kontynencie, w Argentynie, ludzie obawiali się zemsty reżimu bolszewickiego… Żona Cymbała, Tetiana Mychajliwska, swoją drogą w 1920 roku była w oddziale powstańczym na Podolu, walczyła z bolszewikami, potem zmuszona była emigrować. Spotkali się w Argentynie i pobrali. Wspominała, że pewien człowiek, który przyjechał do Argentyny, obawiał się zemsty i rzeczywiście został w Argentynie zabity. Istniało podejrzenie, że zrobili to właśnie sowieckie komunistyczne służby specjalne. Ale Cymbała nigdy to nie powstrzymywało.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rozumieli takie zagrożenia. W 1933 roku pisał artykuły, tworzył rysunki na temat Hołodomoru, wzywał do wywierania nacisku na Związek Radziecki, otwierał oczy otoczeniu na to, co działo się w Ukrainie w tamtym momencie. Była to tak ogromna katastrofa, tak wielka zbrodnia, że nie można było jej po prostu ignorować. 1 października 1933 roku Cymbał napisał artykuł „Tragedia na Dniestrze” w gazecie „Ukraińskie Słowo” – oficjalnym organie Towarzystwa „Proświta” w Argentynie, gdzie opisał to, że Ukraińcy są niszczeni w straszny sposób. Że skoro „czrezwyczajki”, Sołowki, Sybiry nie pomogły, to teraz Ukraińców po prostu zabijają głodem. Pisał, że trzeba się samoorganizować, bo tych uciekinierów, którzy przepłynęli Dniestr – przeżyli w falach i nie zostali zabici przez radzieckich pograniczników, mogą wydać z powrotem do ZSRR, ponieważ brakuje pieniędzy na ich utrzymanie. Wzywał do zbierania funduszy, aby pomagać takim ludziom. Nawiasem mówiąc, ten artykuł był opatrzony rysunkiem, który nie jest podpisany, ale wiemy, że Cymbał aktywnie publikował swoje prace w mediach i prawdopodobnie było to jego dzieło; przedstawia ono kobietę, która niesie dziecko na rękach i gniewnie woła. A później, w grudniu 1933 roku, poprzez gazetę wystosował kolejny apel o zbieranie pomocy dla Ukraińców. A najważniejsze, co zrobił, z czego właściwie stał się znany w kontekście Hołodomoru, to stworzenie pierwszego obrazu na temat Hołodomoru. W latach 1933–1936 Wiktor Cymbał. Warszawa, luty 1920 r. namalował obraz, który nazywa się „Rok 1933”, gdzie duch, dusza matki trzyma w rękach zmarłe dziecko i wzlatuje przez ciemne niebiosa, chmury i gwiazdy w górę, do światła, i gniewnie woła. To krzyk do nieprzekupnego Niebiańskiego Sędziego o to, że nie można znaleźć sprawiedliwości na Ziemi. – Jak Wiktor Cymbał zdołał dowiedzieć się o Hołodomorze? Czasami myśli się, że ZSRR udało się całkowicie zablokować kanały informacji… – W 1933 roku Ukraińcy, którzy mieszkali w zachodnich obwodach, zajętych przez Polskę, oraz w diasporze zrobili bardzo wiele, aby przekazać światu informację o zbrodni, którą popełnił Związek Radziecki przeciwko Ukraińcom. Nawet wyszli na poziom Rady Ligi Narodów. Dzięki pisarce i dziennikarce Milenie Rudnyckiej udało się porozumieć z szefem Rady Ligi Narodów, premierem Norwegii Johanem Ludwigiem Mowinckelem w sprawie rozpatrzenia tej kwestii. Trzykrotnie poddawał pod głosowanie kwestię pomocy Ukraińcom na zamkniętym posiedzeniu Rady Ligi Narodów w Genewie we wrześniu 1933 roku, ale niestety, tej propozycji większość uczestników posiedzenia nie poparła. Chociaż do rzekomo najwyższego organu na planecie w tamtym momencie została dostarczona informacja o głodzie w Ukrainie, powiedziano, że skoro ZSRR nie jest członkiem Ligi Narodów, to my umywamy ręce, niech zajmie się tym Międzynarodowy Czerwony Krzyż. Ten ostatni zwrócił się do Czerwonego Krzyża i Półksiężyca ZSRR, skąd nadeszła odpowiedź, że żadnego głodu nie ma, pomocy nie potrzebują. I na tym wszystko się zakończyło. A Cymbał bardzo głęboko to przeżywał. Stworzył pierwsze dzieło w malarstwie na temat Hołodomoru, które stało się jednym z wiodących wizualnych symboli tragedii na świecie. Ten obraz do dziś jest powielany w czasopismach, gazetach, inspiruje innych artystów do interpretacji, w szczególności graficznych. Sam Cymbał wywiózł obraz do USA i na 30. rocznicę zbrodni komunistycznej Moskwy podarował go Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w Nowym Jorku. A Wolna Akademia Nauk, która od czasu do czasu wystawiała to dzieło sztuki na swoich wydarzeniach, zetknęła się z potrzebą przechowywania go w specjalnych warunkach. UVAN konserwowała dzieło, ale to było za mało. Dlatego już w naszych czasach przedstawiciele diaspory, krewni Wiktora Cymbała, którzy mieszkali w Kijowie, Narodowe Muzeum Hołodomoru-Ludobójstwa oraz ukraińskie władze zwróciły się do UVAN z prośbą o przekazanie obrazu do Ukrainy. I w lutym 2020 roku płótno z Nowego Jorku zostało przekazane do Narodowego Muzeum Hołodomoru-Ludobójstwa, gdzie przeszło renowację i jest obecnie przechowywane. Teraz ten obraz wygląda zbliżono do tego, jak widział go sam Wiktor Cymbał, a w zeszłym roku został wpisany do państwowego rejestru Narodowego Dziedzictwa Kulturowego. – O ile mi wiadomo, Wiktor Cymbał był członkiem argentyńskiej „Proświty” w Buenos Aires. Proszę opowiedzieć o tym szczegółowo. – Brał udział w ukraińskich sprawach społecznych za granicą. Już w Argentynie Cymbał stał się zwolennikiem ruchu hetmańskiego, ale utrzymywał relacje zarówno z działaczami UNR, z którymi wspólnie organizowali wydarzenia, jak i z nacjonalistami. I oczywiście nie mógł nie wspierać centralnej organizacji argentyńskich Ukraińców – Towarzystwa „Proświta”. Był jej członkiem, przekazał cenną działkę ziemi pod budowę domu ludowego „Proświty”. Został uznany za fundatora tego ukraińskiego centrum kulturalnego w Buenos Aires. Bardzo wiele wydarzeń odbywało się w „Prośvicie”, które projektował lub organizował Wiktor Cymbał. W szczególności artysta występował w 1953 roku w jej siedzibie na uroczystościach żałobnych w 20. rocznicę Hołodomoru, które dodatkowo artystycznie oprawił. Wtedy zaprezentował pięciometrowe panneau graficzne z wizerunkiem z obrazu „Rok 1933”. Był utalentowany zarówno jako reżyser, aktor, jak i inscenizator różnych akcji publicznych oraz akademii. Istnieje informacja, że obraz „Rok 1933” po raz pierwszy został pokazany w 1953 roku właśnie w „Prośvicie”. Dopiero później, trzy lata później, został wystawiony na szerszy widok w galerii Rosy Marii. Zatem współpraca z „Prośvitą” była niezwykle ścisła i owocna. Można powiedzieć, że rodzina Cymbałów była „proświtańska”, gdyż jego żona również była aktywistką tej organizacji. „Proświta” w Argentynie istnieje do dnia dzisiejszego. Kiedy przeprowadzaliśmy prezentację książki o obrazie „Rok 1933” w Muzeum Hołodomoru, odwiedziła ją nadzwyczajna i pełnomocna ambasador Republiki Argentyńskiej w Ukrainie Elena Leticia Teresa Mikusiński. Wysoko oceniła wkład Cymbała w życie Argentyny i ukraińskiej społeczności. A na zakończenie wydarzenia wzięła autograf dla szefa „Proświty” w Argentynie, pana Jurija Danyłyszyna. – Dlaczego zainteresowała Pana postać Wiktora Cymbała? – Warto podkreślić osobiste cechy artysty. Jest on niezwykle atrakcyjną i wszechstronnie utalentowaną osobowością, jest wzorem poświęcenia. Wiktor Cymbał nie tylko był gotowy walczyć za Ukrainę z bronią w ręku, kiedy była taka potrzeba. Przez całe życie w praktyce starał się służyć ukraińskiej sprawie. Gdziekolwiek mieszkał, a mieszkał w pięciu krajach na trzech kontynentach, zawsze pamiętał o Ukrainie. Bez przesady, był to działacz, którego życie i twórczość warto badać, a pamięć o którym należy przywracać Ukrainie. Rozmawiał Jewhen BUKET Zdjęcie autora

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Czarne wiatry z północy…

Artykuł o Hołodomorze w argentyńskiej gazecie. W dniu żałoby, z inicjatywy Niemiecko-Ukraińskiego Towarzystwa, w Heilbronn zebrali się Ukraińcy, aby wspomnieć tych, którzy oddali swoje życie za wolność ojczystego narodu, zginęli z rąk bolszewików podczas Hołodomorów, tych, którzy od 2014 roku do dziś bronią swojej niepodległości, którzy przebywają w niewoli – w kazamatach rosyjskich katowni. Spotkanie rozpoczęło się modlitwą w językach ukraińskim i niemieckim. W swoim przemówieniu Anastasija Kozak, przewodnicząca NUT, opowiedziała historię ekshumacji 60 ukraińskich jeńców wojennych z lat 1939–1945. Działo się to w latach 60. ubiegłego wieku. Kobieta interesowała się historią od młodych lat. Posiada pełną listę Ukraińców, którzy spoczywają w tej ziemi. Istnieje zamiar wydania niewielkiej broszury w języku niemieckim dla lepszego zrozumienia historii Ukrainy przez miejscową ludność. Mnie, jako pisarce, która napisała książkę „Pustynia. Hołodomor. Ukraińskie południe”, bliski jest temat wyniszczenia naszego narodu. O trzech falach represji ze strony bolszewików, skierowanych na zabijanie Ukraińców, prawie nikt z pisarzy czy dziennikarzy nie opowiadał. Informacja przebijała się na świat. Kolegów z zagranicy NKWD woziło specjalnie opracowanymi trasami, aby napisali to, co było potrzebne ówczesnej władzy. Ten temat był zakazany, istniała cenzura, która szerzyła się w Europie. Jej wpływ odczuwałam i ja. Dlatego książka „Żółty książę” Wasyla Barki, który wyemigrował do USA, została odebrana jako artystyczna encyklopedia Hołodomoru, mimo że prawda dotarła do różnych krajów i one uznały Hołodomor za ludobójstwo narodu ukraińskiego, w tym Niemcy. Ten temat musi być stale na widoku i w obiegu. Cieszę się z sukcesu Tetiany Pjankowej, koleżanki z Iwano-Frankiwska, która w 2022 roku wydała powieść „Wiek czerwonych mrówek”, poświęconą tematowi Hołodomoru. Została ona przetłumaczona na języki polski i niemiecki, powieść ma międzynarodowe uznanie, była prezentowana na Międzynarodowych Targach Książki we Frankfurcie. Do tego tematu zwracają się moi koledzy, ale to za mało, kiedy ten sam wróg, już w innym obliczu, kontynuuje dzieło ludobójstwa mojego narodu. Tym bardziej jest o czym mówić. Niedawno w internecie pojawiła się jeszcze jedna strona tamtych strasznych lat: żerowanie komunistycznego reżimu na nieszczęściu ludzi, którzy, aby ratować rodziny przed głodem, oddawali kosztowności za kawałek chleba, za garść mąki. W tym czasie partyjno-komunistyczna kasa wzbogaciła skarbiec o 66 ton złota, 1439 ton srebra, diamenty i antyki. Strasznie wyobrazić sobie, ile ludzkich istnień zostało straconych za tymi cyframi! To najbardziej zakrojony na szeroką skalę i najefektywniejszy rabunek ludzi, jaki wymyślili nieludzie. Niepokojem i troską o jeńców, którzy przebywają w więzieniach Rosji, była przesiąknięta przemowa Ołeny Chawalic, zastępczyni przewodniczącej NUT. Jeńcy wojenni przebywają w nadzwyczaj ciężkich warunkach. Rosja nie przestrzega międzynarodowych zasad, konwencji. Znęcanie się, bicie, głód. Oto co dzieje się w kazamatach więzień. Domagać się uwolnienia naszych obrońców – to jeden z obowiązków społeczeństwa, podkreśliła Ołena Chawalic. W słowach Anny Fedorenko brzmiała troska o teraźniejszość, o wojnę narzuconą przez Rosję miłującemu wolność narodowi, o ofiarność i męstwo wojowników, o tych, których niszczy putinowski najeźdźca. Oddaliśmy hołd poległym w wojnie Rosji przeciwko Ukrainie minutą ciszy. Jesteśmy wdzięczni za udział Annie Dobler, piosenkarce, która wykonała pieśni w językach niemieckim i ukraińskim, skierowane przeciwko wojnie. Szczególne emocje wywołały słowa Dietricha Bonhoeffera, księdza zamordowanego w niemieckim obozie. Nadszedł zapis z Ukrainy. Nasi przyjaciele z zespołu „Zerniatko” wsparli nas pieśnią Tarasa Petrynenki „Panie, zmiłuj się nad nami” oraz najmłodszej uczestniczki zespołu Ewy Zakłeckiej, która dźwięcznym głosem podarowała nam modlitwę „Ojcze nasz”. Jesteśmy wdzięczni operatorowi Jurijowi Ruchowi, który uwiecznił to wydarzenie. Wira MARUSZCZAK, pisarka, dziennikarka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Kukaresznik!” – zakukurykał Putin. Uwierzyły i rozniosły

„Łukaszenka powiedział: Putina namawiali, by uderzył „Oriesznikiem” w Bankową, ale on odmówił”, „9 maja w razie ataków na Rosję Putin uderzy w Ukrainę „Oriesznikiem”, „Zemsta za operację „Pajęczyna”: oczekuje się uderzenia w Ukrainę „Oriesznikiem”. Pamiętamy te nagłówki… Strasznie? Już jakoś nie bardzo. Zacznijmy od samego początku. Serhij LYTARENKO, dziennikarz. Dwudziestego listopada 2024 roku w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej powstało niepokojące napięcie. Szereg zagranicznych ambasad w Kijowie wstrzymało pracę – „z powodu podwyższonego ryzyka ataków powietrznych”. Ukraińskie struktury miejscami zareagowały: ale z jakiegoś powodu tak, jak przed 24.02.2022 r.: „Znowu burżuje czymś straszą, nie ma powodu do paniki!”. W ciągu doby wyjaśniło się: zagrożenie było. Burżujów o odpaleniu tego zagrożenia ostrzegli Moskale – zgodnie z umowami o startach rakiet balistycznych: żeby nie otrzymać od USA i Europy kilkuset głowic jądrowych od Królewca do Pietropawłowska w odpowiedzi na niewinne moskiewskie próby rakietowe. Wprawdzie ludzie w mieście Dniepr tamtej doby nie bez przyczyny byli przerażeni atakiem kremlowskich nazistów. Na nieszczęście, było jeszcze zachmurzenie. Więc obrazek, jak ogniste przedmioty lecą z nieba, oświetlają horyzont przez chmury i apokaliptycznie spadają na ziemię, nie był śmieszny. I szybko rozszedł się po świecie jako nowa bieda, którą niesie ludziom maniak Putin. Informacji o strasznych zniszczeniach w Dnieprze nie było. Ale kremlowski karzeł Władimir po tym energicznie, pracując osobiście w kadrze, zaczął pleść bzdury, że oto uruchomił w Ukrainę najnowszą śmiercionośną rakietę „Oriesznik”. I że teraz wszystkim koniec. Władimir z tradycyjnie idiotycznym uśmiechem opowiedział dworskiemu „reporterowi Zarubinowi”, że prędkość wunderwaffe – niemal prędkość światła. A temperatura spadającego żelastwa – prawie jak na powierzchni Słońca: wszystkich wrogów poparzy i spali! Co do wiarygodności informacji zaznaczył: „jak opowiedzieli mi nasi uczeni i wojskowi”. Te bajeczki Władimir zaczął energicznie rozpowszechniać za granicą. Miał planową wizytę w Kazachstanie: tam przed zagraniczną prasą powtórzył straszaki o „Orieszniku”. Lider Kazachów Kasym-Żomart Tokajew zmuszony był wysłuchiwać o szalonej prędkości i temperaturze Słońca tej Wilczej rakiety zamiast omawiać stosunki dwustronne. Katastroficzne wiadomości szerzyły się po świecie. Przerwijmy dla konkretów. Kompetentne militarne źródła na świecie ironicznie zaznaczyły: o żadnym „Orieszniku” nie ma mowy. Moskiewscy zbrodniarze wojenni wystrzelili starą rakietę średniego zasięgu RS-26 „Rubież”. Obliczoną na dostarczanie głowic jądrowych wrogom Rosji. Wyposażyć rakietę w głowicę jądrową w Moskwie, jak trafnie mówią uliczni nastolatkowie, „zassali” (stchórzyli) z oczywistych powodów. Na Dniepr spadały rozgrzane od tarcia w atmosferze żelastwa. Co to za „Rubież” taki? Przypomnijmy lata 70. ZSRR konfliktował z Europą i USA: kto jest twardszy w planie powojowania? Moskiewscy komuniści pognali na uzbrojenie rakiety średniego zasięgu RSD-10 „Pionier”. Ale nadziali się na odpowiedź: Europa rozmieściła nowe amerykańskie rakiety „Pershing”. Sowieckie gazety lamentowały, że burżuje chcą „Pershingami” zniszczyć miłujący pokój Związek Radziecki i że podżegacze wojenni muszą natychmiast zabrać te rakiety precz. W narodzie krążył dowcip: zachodni oligarcha w Moskwie zakochał się w pięknej robotnicy, zdołał ją wywieźć na Zachód i przygotowuje wesele. Więc pyta ukochaną – co jej podarować w dniu ślubu: może szykowną limuzynę? Ale ukochana odmawia! Może luksusową posiadłość? Znowu – nie! A czegoż ty chcesz, droga? „Zabierzcie „Pershingi” z Europy!” – odpowiedziała sowiecka obywatelka z wypranym przez propagandę mózgiem. Ta historia zakończyła się obopólnym zniszczeniem rakiet średniego zasięgu zgodnie z radziecko-amerykańskim traktatem o INF z 1987 roku. Ale w Moskwie chcieli mieć podobną broń i na początku XXI wieku na bazie radzieckich opracowań dociągnęli RS-26 „Rubież”. Przeprowadzili próbne starty w latach 2012-13, mieli przyjmować rakietę na uzbrojenie. Jednak w 2018 roku zrezygnowali: pujło zachwycił się super-puper-hiper bronią „Awangard”, „Buriewiestnik”. RS-26 już wyglądał „drobno”. Ale rakiety przecież po tym zostały w składach. I na Kremlu zgodnie z zasadą „nie może się przecież zmarnować” postanowili wypalić resztką „Rubieża” w Dniepr. Efekt był: wideo ataku rozeszło się, postraszyli Ukrainę, Europę i USA „najnowszym rosyjskim orężem”, obiecali masowo go produkować i zastosować, kiedy coś pójdzie nie po ich myśli. Po tym w Ukrainie były alarmy powietrzne dotyczące możliwego zastosowania „Oriesznika” nr 2. Jednak ambasady już nie wstrzymywały pracy. Według danych różnych wywiadów, Moskwa mogła mieć w sumie 2 egzemplarze RS-26, zdatne do użycia. To pośrednio potwierdził i szef SBU W. Maluk 31 października, informując, że na poligonie Kapustin Jar przed dwoma laty zniszczyli „jeden z trzech „Orieszników”. Zostały dwa. Jeden wystrzelili w Dniepr z poligonu Kapustin Jar. Wystrzelić rakietę standardowo z ciągnika-wyrzutni RS-26 nie mogli: ich w Rosji nie ma. Drugi egzemplarz przyczepili do tego samego stanowiska w innym celu. Znany austriacki analityk wojskowy Tom Cooper z humorem opisał, że Moskale od czasu do czasu imitują „ruch” przy stanowisku – żeby kosmiczny wywiad odebrał to jako przygotowanie do startu. Stąd i następne alarmy powietrzne „Achtung, „Oriesznik!”. Mimo że kremlowski nazista z tym samym idiotycznym uśmiechem proponował Ukrainie urządzić zawody jej OPL „Patriot” przeciwko „Oriesznikowi”, drugi start RS-26 raczej się nie odbędzie. Bo po obejrzeniu wideo przylotu w Dniepr zachodni specjaliści, prawdopodobnie, „czysto się uśmiali” z rakietowych możliwości RF. Według projektu, RS-26 ma dostarczyć do celu 6 głowic, z których każda podzieli się na 6 subamunicji: 36 spadających części. Policzmy na wideo z Dniepru, o ile mniej tam spadło przez chmury. Zobaczmy YouTube wojskowego historyka-awioinżyniera Marka Sołonina: szczegółowo rozebrał przylot „Oriesznika” i zakwalifikował go jako skandaliczną porażkę RF. Przytoczył wideo próby analogicznej zachodniej rakiety, gdzie części bojowe przylatują z wyraźnym interwałem w równoodległe miejsca. Na tym tle wideo z Dniepru przypomina działania brutalnego gołębia, który usiadł na głowie pomnika Puszkina i wypróżnił się pod siebie, nie rozbierając, dokąd to leci. Uściślijmy: RS-26 przeznaczona jest do dostarczania ładunków jądrowych i założyć w nią materiał wybuchowy do trafienia w Dniepr nikt by się nie odważył. Niestandardowo wybuchłoby w locie. Na Dniepr spadały puste żelastwa. To również niebezpieczne: mają wysoką prędkość, rozgrzane, niosą energię kinetyczną, to powoduje coś w rodzaju wybuchu. Nie daj Boże, żeby takie spadło obok was. Jednak przylot „Is... działań, w szczególności koordynację pracy dronów, które współdziałają ze sobą: jedne wykrywają cele, inne atakują lub obchodzą obiekty, przekazują dane do centrów dowodzenia. Podobnie jak jednostki bojowe, zrobotyzowane systemy pracują zgodnie, wykonując różne zadania, włącznie z logistyką i ewakuacją rannych. „Stawia się zadanie, na przykład, ewakuować rannego. Praca człowieka jest zminimalizowana. Daje to możliwość ochrony zarówno przed walką radioelektroniczną, jak i cichego przemieszczania się, nie ujawniając się przeciwnikowi” – wyjaśnił. Tymoczko podkreślił, że pełna autonomia rażenia celów na razie jest niemożliwa i niebezpieczna – decyzję zawsze podejmuje człowiek. „Programowanie wykonuje człowiek, drona nadzoruje operator. Rozkaz do ataku musi otrzymać od człowieka. Zawsze będzie obecny czynnik ludzki” – powiedział. „wunderwaffe” będzie bardziej niszczycielski niż upadek takiego żelastwa. A „Rubież” jest o wiele droższy niż „Iskander” i nie będzie pasował jako jego zamiennik… …Wprawdzie tylko nieliczne źródła w Ukrainie opowiedziały obywatelom to, co wyłożono powyżej, aby ich uspokoić. Oficjalne osoby i media z jakiegoś powodu powieliły informację niemal na potwierdzenie nieudolnego gadania kremlowskiego karzełka. Zrozumiałe: nikt nie chciał umniejszać zagrożenia. A nuż przyleci jeszcze „Oriesznik”, a autorzy uspokajających oświadczeń będą podobni do tej deputowanej, która na początku inwazji wzywała siedzieć w domu, bo moskale nie będą tam strzelać. Ale przecież i nakręcać atmosfery nie warto było! Ale wyszło. Operacyjnie zareagowali zwiadowcy: wyraźnie chcieli pokazać, że wybadali więcej, niż tam nagadał Putin. I oświadczyli, że to nie „Oriesznik”, a kompleks „Kiedr”. Komunikat był mało informatywny i pożytku dla uspokojenia społeczeństwa nie przyniósł. Nazwa „Kiedr” więcej praktycznie nigdzie nie figurowała. Dalej podłączyła się dziennikarska brać, deputowani, eksperci. I czego tylko nie opowiadali! Nie będziemy wymieniać nazwisk, żeby nie wywoływać kłótni, opowiemy o tendencji. Dość rozsądny ekspert militarnego portalu Wadym na antenie odpowiada dziennikarzom, ile „Orieszników” jest w stanie produkować Moskwa. Mówi: jeśli tam klepią parę dziesiątek „Iskanderów” miesięcznie, to i dwadzieścia „Orieszników” zrobią. Odpowiedź dezinformacyjna. I widzom pozostaje dofantazjować, jak co miesiąc piekielne ognie przez chmury sypią się na dwadzieścia ukraińskich miast. Od tego eksperta czy nie, ale temat o możliwych przylotach do 300 „Orieszników” rocznie jeszcze pohulał w wiadomościach. Potężnie „popracowała” telewizja. Tam swój kłopot: wszystko, co o „Orieszniku” naczytał korespondent, montażysta musi przykryć jakimś obrazkiem. I poszło na antenę wideo wroga: ogromne ciągniki ciągną gigantyczne rakiety. Ojej, straszny „Oriesznik” – przestraszyli się Ukraińcy. Przypomnijmy, Moskwa nie ma ciągników-wyrzutni dla RS-26, wystrzeliła rakietę z poligonu doświadczalnego Kapustin Jar. Dołączyli się deputowani ludowi. Członek „obronnego” komitetu Rady Najwyższej wygłosił pustą tyradę na pytanie mediów: jak przeciwdziałać „Oriesznikowi”? Mówiąc, że on i inna broń – to skutek nieskutecznych sankcji przeciwko RF, bo tam jest do 80% zagranicznych komponentów. A jeszcze Ukraina nie otrzymała od sojuszników całej dalekosiężnej broni, a dostarczonej nie ma prawa zastosować w głąb RF – ganił burżujów deputowany. Przeciwdziałać „Oriesznikowi” jest niemożliwe – wyciągał wniosek widz. Na analityczno-panikarskim tle zapamiętał się chyba tylko wywiad telewizyjny eksperta wojskowego Ołeksija Hetmana, który spróbował przekazać prawdę: „Oriesznik” – stara rakieta średniego zasięgu, poważnego zagrożenia nie niesie. Natrętni prowadzący kontynuowali żądanie odpowiedzi, jak dalej żyć z tą biedą, i Hetman trafnie poradził patrzeć na zachowanie zachodnich ambasad w Kijowie. Jeśli, jak 20 listopada, przerwą pracę – zagrożenie jest. W innym przypadku – nie ma. Lecz nerwowe tematy wciąż wyłaziły i wyłaziły. W szczątkach rakiety znaleziono części datowane na 2017 rok. Rakieta przecież stara, z magazynu, nie nowatorska. Eksperci opowiedzieli: moskale zmodernizowali rakietę przed startem. No musieli przecież zmodernizować to, co pokryło się kurzem w magazynie. Dziennikarze zrozumieli po swojemu, i poszło: RF wystrzeliła w Dniepr nie prosty, a zmodernizowany „Oriesznik”! Mimo putinowskich prób rozkręcenia apokalipsy z RS-26, temat zwiotczał. Nowych startów nie było, kompetentni ludzie rozumieli, że i nie będzie. Ale w Ukrainie tak i nie udało się zrozumiale wyjaśnić ludziom: thriller z „Oriesznikiem” – kompletne łajno, niewarte poważnej uwagi. Zamiast tego mityczne zagrożenie znowu właziło w przestrzeń informacyjną. Poważny korespondent wojenny Andrij przeprowadza treściwy wywiad z głównodowodzącym. I po co pyta o „Oriesznik”, o którym wszyscy już zapomnieli. Głównodowodzący odpowiada „ogólnie”: przyloty z RF są stałe, SZU szuka środków przeciwdziałania przeciwko wszystkiemu – rakietom, dronom, „Oriesznikowi”, innej broni. Po wyjściu wywiadu media wydają nagłówki: „SZU przygotowują się odpierać ataki „Oriesznika””. O tak. Zrozumiałe, dlaczego ta cholera nr 2 nie poleci z Kapustinego Jaru. Atak RS-26 z minimalnym osiągniętym efektem da atuty wrogom RF. A jeśli „analogów niet” rakieta samozniszczy się w locie albo zostanie zestrzelona przez „Patriota” – będzie hańba Moskwy na cały świat. Na tym wszystko? Nie. W lipcu temat komentował wywiad na zapytanie jednej z agencji. Zwiadowca wyjaśnił: RS-26 seryjnie nie produkują, wystrzelono w Ukrainę jeden raz, nie ma oznak, że wystrzelą jeszcze. Święta prawda… Ale pod koniec października ten sam wywiad oświadczył: „Oriesznik” rozmieszczą na Białorusi w obwodzie mohylewskim – „według wstępnych danych”. Lecz te „dane” w przeddzień ogłosiła rzeczniczka baćki! Uwierzyli jej? Czy zdobyli 100% danych wywiadowczych? Łukaszenka z Putinem zapewne zrobią jakiś filmik o ruchu pod Mohylewem, jakoby ciągną „bojowy „Oriesznik””. To już chować się czy nie? Od przylotu putinowskiej wunderwaffe minął rok. O „Orieszniku” brzęczy głównie bulboführer: na ćwiczeniach z moskalami we wrześniu „trenował wojowanie „Oriesznikiem””. Czyli nad Kapustinym Jarem po raz kolejny na kilka dni ogłoszono strefę zakazu lotów. Mało kogo to przestraszyło, oprócz ukraińskich mediów: poszła „analityka rakietowych zagrożeń”. 25 października o 4 rano w Ukrainie była kolejna trwoga „Achtung, Oriesznik”. I znowu puf. Lecz po trzech dniach Putin wyciągnął nową straszak „Buriewiestnik”, potem „Posiejdon”. Ostatnie arcydzieło: „Oriesznik” dadzą Wenezueli przeciwko USA! Fachowcy śmieją się. Ale historia z „Oriesznikiem” w naszej przestrzeni informacyjnej wyszła nieśmieszna. Za każdym razem „nasza pieśń piękna, zaczynaj od początku”, jak mówią moskale. Gdyby od razu temat wyczerpująco komentowały kompetentne osoby… Szukajmy takich.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

SI gotowy do walki

W Ukrainie sztuczna inteligencja jest aktywnie stosowana na polu walki, aby zwiększyć skuteczność operacji bojowych i zmniejszyć ryzyko dla wojskowych. O tym w eterze kanału telewizyjnego «Apostrof» powiedział przewodniczący Rady Rezerwistów Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych Ukrainy Iwan Tymoczko. Według jego słów wdrożenie nowoczesnych technologii stało się możliwe dzięki wsparciu państwa oraz grantom międzynarodowych partnerów. SI jest wykorzystywana do zarządzania zrobotyzowanymi systemami, kontroli pola walki i zbierania danych wywiadowczych. Sztuczna inteligencja przejmuje na siebie część funkcji wojskowych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

adiunktów wojskowych uczelni – 10000 hrywien miesięcznie. Stypendia będą wypłacane dodatkowo do przyznanego stypendialnego, pieniężnego i innego zabezpieczenia. Wydawnictwo Ukraїner zaprezentowało książkę fotoreportera Jewhena Małoletki „Oblężenie Mariupola” – dokumentalne świadectwo pierwszych dwudziestu dni obrony miasta, które stało się podstawą oscarowego filmu „20 dni w Mariupolu”. Informuje o tym wydanie „Chytomo”. Książka fotoreportera „Oblężenie Mariupola” powstała na podstawie unikalnego materiału, który dziennikarz zebrał wraz z kolegami w pierwszych tygodniach pełnoskalowej inwazji Rosji. Do książki weszły fotografie Małoletki, wykonane w Mariupolu w lutym-marcu 2022 roku, a także teksty-refleksje, napisane przez samego autora. Najstarsza murowana świątynia na Bukowinie – cerkiew Wniebowstąpienia w Łużanach – do tej pory pozostaje niczyja. Stan na teraz w rejestrze mienie ma status bezpańskiego. I dopóki trwa wyjaśnianie, kto w końcu stanie się właścicielem, unikalny zabytek, którego budowę datuje się na połowę XV wieku, a może nawet wcześniej, niszczeje. Mówi o tym publikacja „Mołodego Bukowyncia”. Przygotował Ihor Zoc oraz Wiktor Hrynczenko, który współpracuje z Małą Akademią Nauk od początku jej powstania. Widzów telemostu powitał także Anatolij Babiczew – wiceprezes Charkowskiego oddziału terytorialnego MAN Ukrainy, prorektor ds. naukowo-pedagogicznych Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu im. W. N. Karazina. Poświęcił on również uwagę współpracy charkowskich fizyków z młodzieżą. Ciekawą informację dotyczącą angażowania uczniów starszych klas w badania naukowe oraz ich osiągnięć na tej drodze przedstawił kierownik koła „Fizyka” KZ „Charkowska Obwodowa Mała Akademia Nauk Charkowskiej Rady Obwodowej” Wałentyn Łymar. Widzowie telemostu z zainteresowaniem słuchali wystąpienia prelegentki T. Hrynowej, zadawali ciekawe pytania. Charkowska Obwodowa MAN kontynuuje inspirowanie i jednoczenie wokół nauki – w czasie pokoju i w obecnym, najtrudniejszym okresie. Symboliczne jest to, że świętowanie 30-lecia odbyło się w towarzystwie jasnego międzynarodowego dialogu. Potwierdza to: ukraińska nauka ma mocne korzenie, śmiałe marzenia oraz partnerów, którzy wierzą w nasz potencjał. Telemost z CERN stał się nie tylko wydarzeniem naukowym, ale także aktem solidarności, wsparcia i wiary w przyszłość młodego pokolenia badaczy. Za to Charkowska Obwodowa MAN szczerze dziękuje Małej Akademii Nauk Ukrainy oraz ukraińskim uczonym, którzy współpracują z CERN. Właśnie dzięki takim wydarzeniom młodzi badacze z Charkowszczyzny czują się częścią światowej wspólnoty naukowej, inspirują się przykładem ukraińskich uczonych za granicą i uświadamiają sobie: wielkie odkrycia nie są gdzieś tam, w nieosiągalnej przyszłości, a obok, w rzeczywistości, którą oni już zaczynają tworzyć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

W nocy i nad ranem 25 listopada rosyjska armia przeprowadziła atak rakietowo-dronowy na Ukrainę. Skutki odnotowano w Kijowie oraz szeregu obwodów Ukrainy. Są ofiary, poszkodowani i zniszczenia. Według najnowszych danych, w stolicy w wyniku rosyjskiego ataku jest już sześciu zabitych, 13 poszkodowanych, wśród których jest jedno dziecko. 18 osób udało się uratować – informuje „Gławred”. W Białym Domu uważają, że negocjacje w sprawie zakończenia wojny w Ukrainie były produktywne, ale pozostaje kilka rozbieżności. Oświadczyła to rzeczniczka Białego Domu Karoline Leavitt, podaje RBC-Ukraina w oparciu o SkyNews. Leavitt przekazała również, że spotkanie prezydentów USA i Ukrainy w tym tygodniu nie jest planowane. W Tarnopolu 22 listopada zakończono prace poszukiwawczo-ratownicze po rosyjskim ostrzale wieżowca, które trwały 4 doby z udziałem jednostek Państwowej Służby ds. Sytuacji Nadzwyczajnych z 9 obwodów. W wyniku ataku 19 listopada zginęły 34 osoby, 94 zostały ranne, uratowano 46 osób, a 6 osób uznaje się za zaginione bez wieści. W Ukrainie odnotowano nowy rekord w umiejętności skutecznego przeciwstawiania się rosyjskim atakom dronów. Tak oto bojownik 1020. pułku rakiet przeciwlotniczych i artylerii zestrzelił w ciągu jednej nocy 24 drony uderzeniowe „Shahed”. Autorem rekordu został wojskowy o pseudonimie „Miguel”, podaje 24 Kanał w oparciu o zespół „Dzikie szerszenie”, który produkuje drony-przechwytujące STING. Wiktoria ŁUNINA, dyrektorka placówki komunalnej „Charkowska Obwodowa Mała Akademia Nauk Rady Obwodowej”, kandydatka nauk pedagogicznych. W tym roku placówka komunalna „Charkowska Obwodowa Mała Akademia Nauk Rady Obwodowej” obchodzi 30-lecie od dnia swojego założenia. Trzydzieści lat to nie tylko jubileusz, ale symbol drogi, która mierzy się pokoleniami młodych badaczy, setkami projektów i tysiącami idei, które ożyły w murach Charkowskiej Obwodowej Małej Akademii Nauk. Od pierwszych kółek o profilu naukowym w Pałacu Twórczości Dzieci i Młodzieży na początku XX wieku do współczesnego ośrodka innowacji, Charkowska MAN przeszła znaczącą drogę. Kluczową datą stał się 23 marca 1995 roku, kiedy podpisano zarządzenie „O utworzeniu Charkowskiego oddziału terytorialnego MAN i towarzystw naukowych uczniów Ukrainy”. Ważnym kamieniem milowym w rozwoju placówki stał się 2012 rok, kiedy 1 września rozpoczął swoją działalność zakład komunalny „Charkowskie centrum działalności badawczo-eksperymentalnej „Dom nauczyciela” Charkowskiej Rady Obwodowej”. A już 1 września 2017 roku w obwodzie charkowskim utworzono jedyny regionalny ośrodek działalności MAN poprzez przemianowanie zakładu komunalnego „Charkowskie centrum działalności badawczo-eksperymentalnej „Dom nauczyciela” Charkowskiej Rady Obwodowej” na zakład komunalny „Charkowska Obwodowa Mała Akademia Nauk Rady Obwodowej”. W Dniu Godności i Wolności na ścianie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki zaprezentowano pamiątkową minirzeźbę, poświęconą Andrijowi Mowczanowi – mistrzowi oświetlenia w teatrze, aktywnemu uczestnikowi Rewolucji Godności, Bohaterowi Ukrainy i Bohaterowi Niebiańskiej Sotni. 20 lutego 2014 roku, ratując rannych w pobliżu Pałacu Październikowego, zginął. O tym informuje teatr im. Iwana Franki. Dla znaku pamiątkowego teatr wybrał wizerunek łagodnego ptaszka – pleszki, która przysiadła na małym teatralnym reflektorze – właśnie z takim sprzętem oświetleniowym Andrij pracował codziennie w teatrze. „Teraz to światło pozostanie z nami na zawsze” – zaznaczają w teatrze Franki. Co roku z powodu zatrucia alkoholem w Rosji ginie około 10 tysięcy ludzi, a w ostatniej dekadzie odnotowano prawie 408 tysięcy przypadków ostrego zatrucia alkoholowego. Masowe tragedie nadal się zdarzają: w obwodzie saratowskim w tym roku już 126 zgonów, w leningradzkim – 49 w jednym incydencie. Czynniki ekonomiczne tylko wzmacniają problem. Niskie dochody ludności stymulują popyt na tani surogat. W 2025 roku sprzedaż aparatów do bimbru wzrosła o 37%, Rosjanie posiadają 2,5 mln takich urządzeń, a domowy bimber stanowi około 20% rynku mocnego alkoholu. Produkt chałupniczy często zawiera metanol, co czyni go nie mniej niebezpiecznym, podaje strona internetowa Służby Wywiadu Zagranicznego Ukrainy. Minister energii Switłana Hryńczuk, za której kadencji wybuchł poważny skandal korupcyjny w sferze energetyki, za podsumowanie października 2025 roku zarobiła na swoim stanowisku 158 335 hrywien. Po opłaceniu podatków pensja minister wyniosła 121 933 hrywny. O tym w odpowiedzi na zapytanie informacyjne od wydania „Obozrewatiel” poinformowało Ministerstwo Energii Ukrainy. Szef Państwowej Służby Monitoringu Finansowego Filip Pronin znalazł się w centrum skandalu z powodu szeregu oskarżeń dotyczących jego możliwej bezczynności w sferze przeciwdziałania praniu pieniędzy, udziału w potencjalnych schematach korupcyjnych oraz powiązań rodzinnych z firmami powiązanymi z objętym sankcjami oligarchą Dmytrem Firtaszem. Informacja o tym pojawiła się po publikacji w sieciach społecznościowych dziennikarskich śledztw i ekspertów, którzy wskazują na szereg ryzykownych czynników w działalności urzędnika, podaje wydanie „Nieńka info”. W rządzie przyjęto uchwałę o wprowadzeniu stypendiów akademickich ku czci wojskowych, którzy oddali życie za niepodległość i integralność terytorialną Ukrainy. O tym poinformowano w służbie prasowej Ministerstwa Transformacji Cyfrowej Ukrainy, pisze Antykryzysowe Centrum Medialne. Od teraz 30 takich stypendiów będzie wypłacanych kursantom, słuchaczom i adiunktom wojskowych wyższych uczelni. Stypendia będą przyznawane na podstawie wyników w nauce. Tryb wyboru kandydatów do otrzymania stypendiów oraz ich podział określi Ministerstwo Obrony. Wysokość stypendium wyniesie: dla kursantów wojskowych uczelni, którzy zdobywają stopnie naukowe „licencjat” lub „magister” – 4000 UAH miesięcznie; dla słuchaczy i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Od obwodu charkowskiego do Genewy: Jak Mała Akademia Nauk jednoczy młodzież i naukowców świata

dy”, która zapewnia działalność 12 oddziałów naukowych, a także koordynację kierunku badawczo-eksperymentalnego edukacji pozaszkolnej w regionie. Charkowska MAN to miejsce, gdzie rodzą się pomysły, kształtuje się myślenie naukowe, gdzie młode talenty uczą się badać, odkrywać, tworzyć. Absolwenci akademii zostają zwycięzcami prestiżowych międzynarodowych konkursów, uczą się i pracują w wiodących instytucjach naukowych świata. I ta droga to nie tylko zasługa utalentowanej młodzieży. Za każdym sukcesem stoi niestrudzona praca pedagogów, naukowców, którzy nie tylko uczą, ale i inspirują. Obchody 30-lecia Charkowskiej Obwodowej Małej Akademii Nauk wywołały wyraz szacunku oraz przyjacielskiego wsparcia informacyjnego i moralnego ze strony naukowców pracujących z Europejską Organizacją Badań Jądrowych – CERN (Genewa, Konfederacja Szwajcarska). Z powodzeniem przeprowadzono telemost, który symbolicznie połączył Narodowe Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” (Kijów) oraz CERN (Genewa) z placówką komunalną „Charkowska Obwodowa Mała Akademia Nauk Rady Obwodowej w Charkowie”. Temat telemostu – „Eksperyment ATLAS: poszukiwania nowych zjawisk w Wielkim Zderzaczu Hadronów w CERN” – został wybrany dla obwodu charkowskiego z uwzględnieniem wieloletniej owocnej współpracy charkowskich fizyków z CERN. Prelegentką została Tetiana Hryniowa – Ph.D., pracownica naukowa grupy ATLAS-LAPP, Laboratorium Fizyki Cząstek w Annecy (LAPP/IN2P3/CNRS), Francja; organizatorka i prelegentka programów edukacyjnych CERN dla uczniów i pedagogów Ukrainy od 2016 roku. Ważne jest, aby zaznaczyć, że w ciągu ostatnich lat T. Hryniowa poświęca szczególną uwagę zdalnym programom edukacyjnym dla naszej młodzieży i nauczycieli. Moderatorami telemostu zostali Ołeksandr Jurow – Ph.D., wiodący specjalista NC „MANU”, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Klubu Honorowych Ambasadorów Nauki CERN na Ukrainie, który od początku pełnoskalowej rosyjskiej inwazji jest symbolicznym honorowym posłańcem edukatorów niepokonanych miast Ukrainy; oraz Hanna Lisowśka – zastępczyni dyrektora placówki komunalnej „Charkowska Obwodowa Mała Akademia Nauk Rady Obwodowej w Charkowie”. Warto zaznaczyć, że telemost był otwarty dla wszystkich, którzy dokonali rejestracji online. Ponadto wzbudził on znaczne zainteresowanie wśród uczniów szkół średnich, nauczycieli i naukowców. Wydarzenie naukowe nie obyło się bez uroczystości z okazji 30-lecia Charkowskiej Obwodowej Małej Akademii Nauk. Z powitalnym słowem do uczestników telemostu zwrócił się akademik NAN Ukrainy. Zespół pedagogiczny Charkowskiej Obwodowej Małej Akademii Nauk Ukrainy. 2024 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Podróż na błogosławioną ziemię tarnopolską delegacji Stowarzyszenia Ziemiaństw Ukrainy pod przewodnictwem koordynatora Stowarzyszenia, przewodniczącego Ziemiaństwa Tarnopolskiego w Kijowie Iwana Baszniaka

Zoja RUZHYN, członkini Zarządu organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie „Ziemianie Naddnieprza” Podróż przez krainę nad Zbruczem Pod koniec września przedstawiciele ziemiaństw obwodów Ukrainy odwiedzili znaczące w historii naszego narodu miejsca duchowe, historyczne i rekreacyjne obwodu tarnopolskiego. Wyjazd zorganizował przewodniczący Ziemiaństwa Tarnopolskiego Iwan Baszniak, który przejął sztafetę koordynatora działalności Stowarzyszenia Ziemiaństw Ukrainy od przewodniczącego organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie „Ziemianie Naddnieprza” Leonida Kostiuczenki. Reprezentatywnej delegacji w podróży przewodniczył szef Stowarzyszenia Ziemiaństw Ukrainy Wiktor Tkaczenko. Celem wyjazdu było uczczenie czynu żołnierzy UPA oraz Dzień Kozactwa. Znamienne jest to, że na Tarnopolszczyźnie, w miasteczku Wiśniowiec, urodził się Dmytro-Bajda Wiśniowiecki – założyciel Siczy Zaporoskiej, a we wsi Antoniwci w hromadzie szumskiej znajdował się Sztab UPA-Południe sławnych wojowników zmagań narodowowyzwoleńczych. Każdy uczestnik delegacji pragnął jeszcze raz dotknąć świętych miejsc Ukrainy – Zarwanicy i Ławry Poczajowskiej – oraz pomodlić się o zwycięstwo Ukrainy nad moskwicinami. Przewodniczący ziemiaństwa Leonid Mychajłowycz Kostiuczenko powierzył mi, jako członkowi Zarządu, reprezentowanie organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie „Ziemianie Naddnieprza” podczas tego wyjazdu. W skład delegacji Stowarzyszenia Ziemiaństw w podróży na Tarnopolszczyznę weszli: Wiktor Wiktorowycz Tkaczenko – przewodniczący Stowarzyszenia Ziemiaństw Ukrainy; Iwan Stepanowycz Baszniak, Mychajło Jarosławowycz Ratusznyj, Jarosław Fedorowycz Żownirczyk, Mykoła Wołodymyrowycz Zahaliuk, Mychajło Josypowycz Macijewski, Ihor Josypowycz Moroz – organizacja społeczna Ziemiaństwo Tarnopolskie w Kijowie „Tarnopolszczyzna”; Hałyna Pawliwna Mazurczuk – organizacja społeczna „Stowarzyszenie „Winniczanie w Kijowie”; Mykoła Ołeksandrowycz Jarmoluk – organizacja społeczna „Bractwo Wołyńskie”; Zoja Wołodymyriwna Ruzhyn – międzynarodowa organizacja społeczna „Ziemianie Naddnieprza”; Wiktor Illicz Tretiakow, Ołena Wałeriwna Łanowenko – międzynarodowa organizacja społeczna „Stowarzyszenie Doniecczyzna”; Josyp Antonowycz Zapałowśkyj – międzynarodowa organizacja społeczna „Ziemiaństwo Żytomierzan”; Wałerij Iwanowycz Cybuch – organizacja społeczna „Ziemiaństwo Bukowińczyków w Kijowie „Bukowina”; Marija Andrijiwna Kłympusz – organizacja społeczna „Stowarzyszenie Zakarpackie w Kijowie”; Wołodymyr Kyryłowycz Fedorczenko, Jurij Wołodymyrowycz Szykulo – organizacja społeczna „Ziemiaństwo Zaporoskie”; Łarysa Anatolijiwna Hrydżuk – organizacja społeczna „Ziemiaństwo Iwanofrankiwskie”; Mykoła Andrijowycz Jakymczuk, Hałyna Mychajliwna Jakymczuk – międzynarodowa organizacja społeczna „Ziemiaństwo Rówieńskie”; Wiaczesław Anatolijowycz Kuczer – organizacja społeczna „Ziemiaństwo Chersońszczyzny”; Serhij Ołeksijowycz Paśko – organizacja społeczna „Ziemiaństwo Czerkaskie „Kraina Szewczenki” w Kijowie”; Wałerij Andrijowycz Demczenko, Natalija Wasyliwna Krawczenko – organizacja społeczna „Stowarzyszenie „Ziemiaństwo Czernihowskie”; Serhij Ołeksandrowycz Soroka – organizacja społeczna „Ziemiaństwo „Chmielniczyzna”. Z Kijowa wyjechaliśmy wczesnym rankiem. Podczas długiej drogi o historii i osobliwościach krainy tarnopolskiej opowiadali Iwan Baszniak oraz Mychajło Ratusznyj, którzy są ściśle związani z tą piękną ziemią. Po przekroczeniu granicy administracyjnej obwodów rówieńskiego i tarnopolskiego powitał nas zastępca przewodniczącego Krzemienieckiej Wojskowej Administracji Cywilnej Wasyl Chortyk z kolegami. Razem odwiedziliśmy sławne Antoniwci i Lisznę. Parafia świętej sprawiedliwej Anny we wsi Liszna Przy cerkwi powitał nas ojciec Andrij Łubun, mitroforny protojerej, proboszcz cerkwi-panteonu Ogólnoukraińskiego Memoriału „Pamięć żywa” parafii Świętej sprawiedliwej Anny we wsi Liszna w rejonie krzemienieckim eparchii tarnopolskiej Prawosławnej Cerkwi Ukrainy. Na płytach pamiątkowych memoriału, zgodnie z zamysłem architektów, wpisywane są imiona poległych bohaterów wojny rosyjsko-ukraińskiej. W sposób treściwy i natchniony ojciec Andrij zapoznał obecnych z historycznymi osobliwościami tego świętego miejsca. Odbyło się spotkanie z artystą-ikonografem Jarosławem Żupeniukiem, który ozdabia cerkiew-panteon malowniczymi płótnami, na których zdają się ożywać święte obrazy. W rozmowie z Wałerijem Cybuchem artysta opowiedział o swoich zamysłach, pragnieniu wzbogacenia wizerunków świętych w aureoli symboli narodowych i ludowych, które będą umacniać wiarę i miłość do Boga oraz do Ukrainy. Po zakończeniu modlitwy i wyczerpującej opowieści w cerkwi, delegację zaproszono do przejścia do źródła Świętej Anny, gdzie każdy obmył twarz i dotknął życiodajnej wody źródła. Członkowie ziemiaństwa pozostawili wpisy w Księdze Pamięci, która od wielu lat prowadzona jest w tym świętym miejscu bohaterskiej krainy. I oczywiście wszyscy postanowili po długiej podróży zorganizować posiłek ze swoimi zapasami. Rzecz jasna, każdy pragnął zabrać w drogę coś najsmaczniejszego, aby poczęstować przyjaciół – przedstawicieli ziemiaństw Ukrainy. Uroczyście przyjmowała szumska wspólnota gości – przedstawicieli wszystkich stowarzyszeń regionalnych Ukrainy oraz swoich ziomków z tarnopolskiego stowarzyszenia, którzy obecnie mieszkają w stolicy. Zastępca mera Szumska Ołeksandr Makarewycz powitał delegację w muzeum pod gołym niebem, obok sztabu UPA „Wołyń – Południe” we wsi Antonowce. Iwan Baszniak i Mychajło Ratusznyj złożyli na ołtarzu kapliczki obok muzeum ikonę Opieki Najświętszej Bogurodzicy, czcząc pamięć wszystkich powstańców, którzy walczyli o wolną Ukrainę. Tę ikonę przed wyjazdem poświęcili w kijowskiej świątyni prawosławnej. Również od Stowarzyszenia Stowarzyszeń Regionalnych Ukrainy złożyli wieniec z wplecionymi szyszkami z wyspy Chortyca (Zaporoże). Rozbrzmiał hymn Ukrainy. Modlono się do Najświętszej Opieki Bogurodzicy o Zwycięstwo. Czasami uderza zbieg okoliczności. Kiedy przygotowywałam wieniec dla uczczenia pamięci żołnierzy UPA, wplotłam w niego szyszki zebrane w Zaporożu na wyspie Chortyca (razem z prezesem Ogólnoukraińskiej Federacji „Spas” Ołeksandrem Prytułą). Kiedy zaś podczas oprowadzania usłyszałam, że cała wieś została przesiedlona w zaporoski kraj, mojemu zdziwieniu nie było granic. W tym roku przyjeżdżała tutaj rodzina Kozaryków-Bojczunów, którzy posadzili wiśnię i zostawili napis na tabliczce: „Znak uczczenia pamięci naszych rodziców, rdzennych mieszkańców wsi Antonowce, którzy w 1951 roku zostali deportowani do obwodu zaporoskiego. Kozaryka W. H., Kozaryk (Bojczun) Ł. S. oraz dziadków: Bojczun S. A., Bojczun M. A., Kozaryka H. T., Kozaryk W. M.”. Za tym kryje się wielka tragedia całej wsi, którą siłą przesiedlono z dorobku życia w daleki kraj. Agresja moskali trwa. To, o co walczyli żołnierze UPA, współbrzmi z dzisiejszą wojną z moskiewskim agresorem-okupantem, który wiarołomnie napadł na Ukrainę, pragnąc pozbawić ją niepodległości i tożsamości. Niezwykle ważne znaczenie ma nasz język. Tragedia Ukraińców polega na tym, że wielu ludzi jest otumanionych i nie uświadamia sobie skali szkód wyrządzonych państwu swoją „rosyjskojęzycznością”, dając tym samym energetyczne wsparcie wrogowi. Przewodniczka Switłana Kuźmycz (Danyluk) na konkretnych dowodach historycznych zapoznawała nas z wydarzeniami, które miały miejsce tutaj – na północy tarnopolskiego i Wołynia. W muzeum zapoznawaliśmy się z dokumentami, w szczególności z ulotką, w której napisano następujące słowa: „Wolność narodom! Wolność człowiekowi! Ukrainie! Żaden Ukrainiec na Ukrainie niech nie mówi w języku rosyjskim! Precz z Ukrainy z językiem rosyjskim – językiem rosyjsko-bolszewickich okupantów! Ukraińscy powstańcy”. Wiadomo, że 17 tysięcy enkawudzistów było przebranych za banderowców, aby swoimi strasznymi działaniami dyskredytować ukraińskich powstańców. Opór żołnierzy UPA jest historycznie przekręcony w celu otumanienia Ukraińców ze wschodnich, centralnych i południowych rejonów Ukrainy. Obejrzeliśmy muzeum i schron, zbudowany w tamtym czasie. Wspólnie z członkami rady tarnopolskiego stowarzyszenia przymocowaliśmy wieniec na ścianie muzeum i rozwinęliśmy czerwono-czarną flagę na znak naszego szacunku i wdzięczności dla żołnierzy UPA, którzy w okrutnych warunkach prowadzili walkę o niepodległość Ukrainy. O tamtych heroicznych dniach napisano niejedną książkę dokumentalną i beletrystyczną, niemało publikacji w prasie periodycznej. Ale dzisiaj każdy z nas osobiście miał możliwość dotknąć duszą i ręką do Iwan Baszniak i Zoja Rużyn w Antonowcach na Wołyniu dziedzictwa historycznego tego zlanego krwią, heroicznego kraju. Pałac w Wiśniowcu Przy bramie kompleksu muzealnego powitała nas czarująca przewodniczka Wałentyna Breha, która opowiedziała o powstaniu i funkcjonowaniu tej perły architektury Ziemi Tarnopolskiej. Dołączyła do nas również kierowniczka działu, kreatywna i natchniona Anna Kiszczenko. Z sali do sali błyskotliwie przekazywano informacje o pałacu w Wiśniowcu. Pani Wałentyna otwierała coraz to nowe karty z czasu jego założenia, rozkwitu i upadku w kontekście wydarzeń historycznych. Pierwsza wzmianka o Wiśniowcu pojawia się w dokumentach z 1395 roku. Wielki książę litewski Witold, pozbawiając księstwa Dymitra Korybuta Siewierskiego, nadał mu w zamian osady na Wołyniu, w tym Wiśniowiec. Wtedy też na prawym brzegu rzeki Horyń wzniesiono twierdzę dla ochrony przed najazdami tatarsko-tureckimi. Później Korybuci nazwali siebie Wiśniowieckimi. Taras Szewczenko na Wołyniu Imię Tarasa Hryhorowycza Szewczenki złotymi literami wpisane jest w historię bytu narodu ukraińskiego. W 1846 roku, będąc profesjonalnym artystą i uczestnikiem nowo utworzonej komisji archeograficznej, Taras Szewczenko wyrusza na Wołyń z zadaniem zbadania ocalałych zabytków architektury i zebrania lokalnego folkloru. Dokumentalnie potwierdzone są wizyty Tarasa Szewczenki w Poczajowie i Krzemieńcu. Badacze uważają, że Taras Szewczenko wykonał szkice zamku od strony Starego Wiśniowca oraz cerkwi zamkowej od południa, rysował widoki miasteczka. Wiadomo, że będąc w Poczajowie, Taras Hryhorowycz zapisał od miejscowych mieszkańców kilka pieśni ludowych: „Hula-hula selezeń”, „Oj pyła, wychyłyła”, „Oj u sadu, sadu hulala kokoszka”. A głównym dowodem jego pobytu w Wiśniowcu są wspomnienia miejscowego mieszkańca Fedora Krużyłki, zapisane przez literaturoznawcę Wasyla Szczurata w 1905 roku. Napisał o tym w swoich wspomnieniach „Szewczenko o Galicji w 1846 roku”. Ale i dzisiaj mieszkańcy Wiśniowca opowiadają, że dowiedziawszy się Święta Ławra Poczajowska, która powinna należeć do Prawosławnej Cerkwi Ukrainy Kompleks memorialny sztabu UPA-„Południe”. Od lewej do prawej: M. Zahałuk, I. Moroz, M. Jarmoluk, I. Baszniak, W. Tkaczenko, Ja. Żownirczyk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

o różnych wybrykach właściciela pałacu, Szewczenko długo chodził, śpiewając pieśń „Oj hore tij czajci”. Często widywano go również w otoczeniu grupy miejscowych mieszkańców na parkowej ławce. Mieszkańcy Wiśniowca uwiecznili pamięć o pobycie tutaj Tarasa Hryhorowycza. Do 150. rocznicy jego urodzin przy wejściu do pałacu uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową. Z okazji 175. rocznicy urodzin poety ustawiono pomnik (1989, rzeźbiarz W. Odrechiwski, architekt W. Skoczylas) na centralnym placu Wiśniowca. W przededniu 100. rocznicy śmierci Tarasa Szewczenki tata Iwana Stepanowycza Baszniaka, Stepan Iwanowycz – przewodniczący Krywczenśkiej Rady Wiejskiej, organizował w 1961 roku ustawienie popiersia Wielkiemu Kobzarowi, przy którym rok po roku czci się pamięć Tarasa Hryhorowycza. Obecnie we wsi Krywcza znajdują się dwa pomniki Tarasa Szewczenki. Znamienne, że podczas pobytu w muzeum doszło do spotkania Iwan Baszniak (po lewej) i Andrij Łewycki w Zarwanicy między Anną Kiszczenko, Iwanem Baszniakiem oraz Zoją Rużyn w sprawie zasadzenia „Tarasowej wierzby” przy ławce, na której siedział i pracował Taras Szewczenko. Umówiono się, że sadzonki wierzby zostaną przysłane do zasadzenia na terenie kompleksu muzealnego. Spotkanie z Tarasem Pastuchem Taras Pastuch – zastępca przewodniczącego Tarnopolskiej Obwodowej Administracji Wojskowej. Przez długi czas był asystentem deputowanego ludowego Rady Najwyższej Ukrainy Mychajła Ratusznego ds. Zbaraża, Krzemieńca i okolicznych wsi. Był to terytorialnie jeden z największych okręgów wyborczych Ukrainy, zauważył pan Mychajło podczas swojego wystąpienia. Z czasem Taras Pastuch również został deputowanym RN Ukrainy. Podczas spotkania z Tarasem Pastuchem wystąpili przedstawiciele ruchu ziomkostw Ukrainy: przewodniczący Stowarzyszenia Ziomkostw Ukrainy Wiktor Tkaczenko wraz ze swoim zastępcą Wałerijem Demczenkiem (kieruje Czernihowskim Ziomkostwem) wręczyli panu Tarasowi suweniry oraz firmowy zegar ścienny Czernihowskiego Ziomkostwa. Koordynator ziomkostw Iwan Baszniak przekazał Tarasowi Pastuchowi unikatowe współczesne wydanie „Ewangelii Buczackiej”. Znaczący dobór książek przekazał przedstawiciel Rówieńskiego Ziomkostwa Mykoła Jakymczuk. Również historyczną książkę „Łemkiwszczyna kriz' wiky” (którą Mychajło Macijewski przygotował i wydał wspólnie z profesorem Dmytrem Stepowykiem) pan Mychajło podarował zastępcy przewodniczącego administracji. Zoja Rużyn od ziomkostwa organizacji społecznej „WS „Zemliaky Prydniprowia” przekazała książkę „Sonceliuby-myroliuby” oraz wyrecytowała autorski wiersz i obiecała współpracować z wydziałami kultury i oświaty Tarnopolszczyzny. Merytorycznie wystąpił Mychajło Ratusznyj. Jest dumny z heroicznej drogi swojego ziomka i towarzysza broni Tarasa Pastucha, który przez długi czas był na pierwszej linii obrony Ukrainy, odnosząc ciężkie rany. Obecnie pan Taras porusza się na protezie, ale robi to tak, że trudno zauważyć jego ciężki uraz. Dla wszystkich członków Stowarzyszenia Ziomkostw Ukrainy Tarnopolska Obwodowa Administracja Wojskowa przekazała prezenty na pamiątkę malowniczego i słynącego z historii ludzkich czynów bohaterskich kraju. Kryształowa jaskinia Kryształowa jaskinia znajduje się w malowniczym miejscu pośród wysokich wzgórz. U podnóża wejścia do niej przywitało nas całe miasteczko sklepików, gdzie oferowano najróżniejsze wyroby sztuki dekoracyjno-użytkowej. Oczywiście wszyscy członkowie delegacji zakupili według własnego gustu prezenty-suweniry dla bliskich i krewnych. Wchodziliśmy w górę przez długi czas, przy jaskini czekała na nas przewodniczka. Przyjazna kobieta kompetentnie zapoznała z zasadami bezpieczeństwa i podsumowująco poinformowała o kluczowych faktach związanych z Kryształową jaskinią. Kryształowa jaskinia – geologiczny pomnik przyrody o znaczeniu państwowym. Położona na południowo-zachodnich obrzeżach wsi Krywcza. Uważa się, że jaskinię odkrył mnich zakonu jezuitów Gabriel Żanżyński. W wydanej przez niego w 1721 roku książce „Naturalna historia królewska Polska” po raz pierwszy wspomina się o jaskini. Badania jaskini kontynuowano w ciągu XIX i na początku XX wieku. Ale szczegółowe jej zbadanie zostało przeprowadzone przez speleologów dopiero w latach 1961–1971. Wtedy też dokonano kartowania jaskini. Zbadana długość wynosi około 28 km. Trasa turystyczna ma długość 2,5 km i trwa około półtorej godziny. Pierwsze 480 m poprowadzono w wymytym naturalnym tunelem, ściany którego błyszczą gipsami, przypominającymi liście paproci. Na trasie przeplatają się korytarze i sale, poszczególne wytwory przyrody otrzymały własne nazwy – głowa byka, jaszczurka, słoń itp. Nazwę „Kryształowa” jaskinia otrzymała dzięki kryształom gipsu białego, kremowego oraz różowo-bursztynowego koloru, które pokrywają jej ściany. Osobliwością jaskini jest to, że panuje w niej podwyższona jonizacja powietrza i wody, całkowity brak patogennych organizmów, a niedawno wykryto mineralny muł błotny i wodę. Wszystko to czyni „Kryształową” najbardziej perspektywicznym obiektem dla celów leczniczych i rekreacyjnych. Pierwszy odcinek drogi, około 500 m, przeszliśmy do kamiennej wielkiej sali, nad którą ze stropu zwisały kamienne bloki i było wyraźnie widać wytwór przyrody z kamienia – głowę byka. Mając pewne problemy z nogą, postanowiłam nie ryzykować pójścia kolejne 2 km trasą wycieczkową. Chociaż nawet z przebytego odcinka otrzymałam niezapomniane wrażenia. Zarwanica Zatrzymaliśmy się na nocleg w hotelu parafii greckokatolickiej w Zarwanicy. Po porannym śniadaniu, wyszedłszy na podwórze, usłyszeliśmy bicie dzwonów, do których melodii w towarzystwie hierarchów miejscowego duchowieństwa Tarnopolska Unia Pszczelarzy już od ośmiu lat odbywa pielgrzymkę. Szli oni uroczystym pochodem z chorągwiami do głównego soboru Matki Bożej Zarwanickiej. Wrażenie robią malowidła przedstawiające oblicza świętych. Pielgrzymów zebrało się wielu. Na czele z Najprzewielebniejszym arcybiskupem i metropolitą tarnopolsko-zborowskim Teodorem (Martyniukiem) odbyło się nabożeństwo. Wszyscy uczestnicy delegacji towarzystw regionalnych Ukrainy byli obecni w świątyni, modlili się za swoje rodziny, za pokój, za Zwycięstwo! Ogólne zapoznanie z historią Zarwanicy, a w szczególności Drogi Krzyżowej, przeprowadził dla nas brat Wyższego Seminarium Duchownego im. patriarchy Josyfa Slipyja, Andrij Łewycki. Droga zaczyna się na lewo od dzwonnicy i pnie się w górę. Teksty Drogi Krzyżowej w Zarwanicy, podobnie jak w innych miejscach, składają się zazwyczaj z 14 stacji. Każda z czternastu stacji to jednostenna kaplica z czworokątnych bloków kamiennych z granitową płytą, na której odzwierciedlono określony fragment Drogi Krzyżowej Zbawiciela na Golgotę, z których każda oznaczona jest grafiką na granicie dotyczącą konkretnego wydarzenia męki Jezusa Chrystusa. Obok można przeczytać odpowiednie teksty. Ogólna struktura tekstów przedstawia modlitwę, rozważania o męce Chrystusa oraz cytaty biblijne, na przykład o Jego upadku pod krzyżem, spotkaniu z matką, zdjęciu z krzyża i złożeniu do grobu. Wchodząc Drogą Krzyżową Zbawiciela, zapoznawaliśmy się z treścią napisów, uświadamiając sobie tę ofiarę, którą złożył Jezus Chrystus w imię ludzkości. Drogę Krzyżową kończy symboliczny Grób Pański oraz kaplice Zmartwychwstania i Wniebowstąpienia. Wrażenie robiły zadbane otoczenie, architektoniczna harmonia budowli i ich kolorystyka. Bujna zieleń, malownicze polany kwiatów świadczyły o pięknie ziemi, która trzyma na sobie bogactwo skarbów ludzkiego losu pod Bożym błogosławieństwem. Schodząc stromą drogą od kompleksu memorialnego – perły chrześcijaństwa – spotkaliśmy wykutego w kamieniu anioła, a za nim, aż do świątyń, rozpostarło się dalio-różane płótno, zadziwiając świat malowniczymi barwami. A tutaj dołączyła do nas przedstawicielka Towarzystwa Zakarpackiego, siostra-niewiasta niosąca wonności Maria Pisna. Przed świątynią Matki Bożej Zarwanickiej odbyło się ciekawe spotkanie z miejscowymi parafianami świątyni. Słysząc, że jestem z Kijowa, kobieta zapytała: „A czy przypadkiem nie zna pani Petra Andrijczuka?”. „Oczywiście, że znam” – odpowiedziałam. Więc z tego zdziwienia zrobiliśmy wspólne zdjęcie i zaraz z Zarwanicy wysłałam je do pana Petra do Kijowa… Oto jak bliski jest ludzki świat… Kiedy wszyscy zebrali się przy autobusie, Iwan Stepanowycz poinformował, że miał spotkanie z Najprzewielebniejszym arcybiskupem i metropolitą tarnopolsko-zborowskim Teodorem (Martyniukiem). Podczas spotkania przekazał władyce książkę „Sofia Kijowska – tysiącletni symbol państwa ukraińskiego” (Nadia Nikitenko, Switłana Czorna, wydawnictwo „Dnipro”, Kijów). W zamian, na pamiątkę tego spotkania, władyka poświęcił flagę państwową i przekazał ją kijowskiej delegacji. Ławra Poczajowska W Poczajowie przywitał nas Mykoła Mykołajowycz Matwijiuk – zastępca mera Krzemieńca, który wprowadził nas do chrześcijańskiej świętości. Jego treściwe opowieści były wypełnione wiedzą historyczną o wydarzeniach związanych z Ławrą. Dowiedzieliśmy się, że za założyciela Ławry Poczajowskiej tradycyjnie uważa się świętego Metodego Poczajowskiego, który zapoczątkował życie monastyczne na Górze Poczajowskiej około 1220 roku (według legendy sięgającej XIII wieku). Pierwszymi pomieszczeniami klasztoru były jaskinie wewnątrz gór, a pierwszą budowlą – niewielka drewniana cerkiew Zaśnięcia, którą wzniesiono w XIII wieku na tarasie północnego zbocza wzgórza. Właśnie wtedy, według legendy, ukazała się mnichom Bogarodzica w słupie ognia nad Górą Poczajowską, po czym na jednej ze skał miał pozostać odcisk jej stopy. W skład kompleksu klasztornego, oprócz licznych budowli kultowych, wchodzą kamienne i drewniane budowle obronne XVII wieku (wieże i mury), gdyż klasztor w swojej historii przetrwał niejedno oblężenie. Wszyscy byliśmy pod wrażeniem majestatu świątyń, ich malowideł, tych świętości, które się tam znajdują. Jednogłośna była opinia, że tę perłę duchowości o światowym znaczeniu należy przekazać chrześcijanom Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Zadziwia i smuci to, że podczas agresywnego ataku Echo. Stopa Bogurodzicy Stopa Bogurodzicy świętością jaśnieje. Z głębin źródlanych duszę napełnia. W sile miłości narodów zbawienie Z Tarnopolszczyzny na wszystkie pokolenia… Ławra Poczajowska i Zarwanica, nad nimi wzniesiona Pańska prawica. Idzie łaska z nieba i błogosławieństwo na szczęście, na los, na zmartwychwstanie! 21.10.2025 r., Zoja Rużyn rosji na Ukrainę, podczas krwawej wojny w niepodległym państwie Ukraina działają ośrodki patriarchatu moskiewskiego. Jak to możliwe? Kiedy wreszcie zatriumfuje sprawiedliwość z Bożego nakazu? Ukraińcy, kiedy wreszcie przejrzymy na oczy? W mieście Krzemieniec pożegnał się z nami nasz przewodnik, człowiek o niezwykłej erudycji i wiedzy. Burzliwymi oklaskami dziękowaliśmy Mykole Matwijiukowi za treściwą i ciekawą wycieczkę po Ławrze Poczajowskiej. Przed nami była droga do Kijowa. Pozostały z nami zdumiewające wrażenia, uzyskane podczas wycieczki do niezwykłego Kraju Tarnopolskiego – perły naszego kraju – Ukrainy! Materiał o wycieczce w dniach 26–28 września 2025 roku na Tarnopolszczyznę został przygotowany przez autorkę na podstawie odwiedzonych lokalizacji, osobistych wrażeń, dostarczonych materiałów historycznych i dokumentów przez muzea, publikacji prasowych, informacji z internetu o miejscach historycznych Tarnopolszczyzny oraz Wikipedii o wybitnych osobistościach. Od lewej do prawej: M. Macijiwśkyj, M. Ratusznyj, T. Pastuch, Z. Rużyn, I. Baszniak Wspólne zdjęcie z pobytu delegacji w ośrodku zdrowotnym "Orysia"

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Zaglądając w otchłań średniowiecza, czyli o czym świadczą ukryte i jawne metamorfozy społeczne z dalekiej przeszłości

Taras HOŁOWKO Właśnie mediewistyce wykładowczyni stołecznego uniwersytetu Stefania Demczuk poświęciła swoje popularnonaukowe wydanie „Epoka postów i karnawałów. Jak żyli, pili i kochali się w średniowieczu”, wypuszczone przez kijowskie wydawnictwo „Wichoła”. Nadać mu oryginalny tytuł autorkę zainspirował obraz Pietera Bruegla Starszego „Walka karnawału z postem”, na którym słynny flamandzki malarz wizualnie ukrył kalendarz świąteczny, rozpowszechniony w późnym średniowieczu. Podobnych tajemnic dalekiej przeszłości, odkrytych na stronach książki, jest niemało. Obejmując główne etapy życia średniowiecznego człowieka, naukowczyni operuje ciekawymi spostrzeżeniami na temat edukacji, wychowania i nauczania dzieci, miłości i małżeństwa, medycyny, jedzenia i napojów, różnorodnych świąt w dawnych czasach. Zadziwia liczba wykorzystanych w książce źródeł. Kiedy mowa o średniowiecznych wyobrażeniach dotyczących okresów ludzkiego życia, Stefania Demczuk wspomina grecko-egipskiego uczonego Klaudiusza Ptolemeusza, jego pracę „Almagest” (lub „Wielka budowa”) i opracowaną teorię ruchu Księżyca, Słońca, planet. Opierając się na niej, pradawni myśliciele wyrazili przypuszczenie, że te niebieskie ciała w pewien sposób nie tylko wpływają, ale i wyznaczają przyszły los człowieka. Księżyc, jak można dowiedzieć się z książki, przekazywał ludzkiej naturze swoją niestałość, niesformowanie i niestabilność, Merkury natomiast sprzyjał aktywności umysłowej małego dziecka i przyswajaniu przez nie początkowej wiedzy, Słońce stymulowało dążenie już dojrzałej osobowości do sławy i udanej kariery, Mars nastawiał na zrobienie czegoś ważnego za życia, Jowisz czynił starszych mężczyzn i kobiety bardziej umiarkowanymi i pełnymi godności… W rozdziałach książki „Narodziny dzieci i ich karmienie”, „Zabawki i gry”, „Jak wychować dziecko: średniowieczne rekomendacje”, „Chłopskie dzieciństwo: praca od kołyski?” autorka wyczerpująco ilustruje etapy dorastania dzieci w średniowiecznych czasach, akcentując uwagę czytelników na ich wychowaniu i zdobywaniu początkowej edukacji. Wielki wpływ na to, co i jak należy studiować, miała w szczególności dydaktyczna poemat „Wiersze do Astrolabiusza” francuskiego filozofa, szeroko cytowanego w książce, Piotra Abelarda. Inny starożytny mędrzec, na którego powołuje się badaczka, był Chevalier Geoffroy, autor „Księgi pouczeń dla córek rycerza de La Tour”, gdzie podaje się szereg rekomendacji nie tylko jak udanie wyjść za mąż młodej dziewczynie i stworzyć szczęśliwą rodzinę, ale i jak przyszłej żonie i matce otrzymać odpowiednią edukację, aby być na równi w społeczeństwie, w porę odróżniać dobro od zła. Znamienne, że w ten szereg średniowiecznych intelektualistów Stefania Demczuk stawia także kijowskiego księcia Włodzimierza Monomacha, autora wybitnego utworu dydaktycznego czasów Rusi Kijowskiej „Pouczenie”, w którym jest wszystko, począwszy od wezwania do bycia miłosiernymi w relacjach między ludźmi wiary chrześcijańskiej, kończąc na radzie, by stale zdobywać wiedzę, w szczególności uczyć się języków obcych. „Zatem średniowieczne traktaty przede wszystkim apelowały do cech moralnych i religijności, które dzieci miały wyssać z mlekiem matki i wchłonąć wraz z tymi stronami – dochodzi do wniosku autorka historycznego opracowania. – Pouczenia, zorientowane na chłopców, zawierały rady, które opierały się na ogólnoludzkich wartościach: większość z nich wciąż brzmi aktualnie”. Przed czytelnikiem w książce pojawia się retoryczne pytanie: „Czy w średniowieczu seksu nie było?” (właśnie taki tytuł ma jeden z rozdziałów), ponieważ, jakoby, mroczne czasy, charakterystyczne dla opisywanej epoki, wcale nie sprzyjały intymności, która zawsze towarzyszy miłości, małżeństwu i relacjom rodzinnym. Autorce trudno jest coś zarzucić, bo totalny głód, ciągłe wojny, choroby zakaźne, wywołane dżumą, która w średniowiecznych czasach zabrała życie milionów ludzi, czyniły ich egzystencję nieznośną, odbierając jakąkolwiek chęć szukania jeszcze jakiejś uciechy. Może dlatego autorska opowieść, poświęcona tej tematyce, zaczyna się od książek lub zbiorów, które były używane przez księży do sprawowania sakramentu pokuty (spowiedzi). Takie podręczniki zawierały listę prawdopodobnych grzechów, popełnionych przez wiernych, a także normy pokutne (epytymie) w formie instrukcji i tabel, które określały odpowiednie kary, na przykład posty, modlitwy, pielgrzymki – za każdy konkretny grzech. Jak twierdzi badaczka, najcięższym występkiem seksualnym uważano kazirodztwo z krewnymi pierwszego i drugiego stopnia pokrewieństwa, oprócz tego cudzołóstwo, miłość z osobą tej samej płci czy zgwałcenie kobiety. Za takie przewinienia na winnego lub winną nakładano karę w postaci dziewięciu lub dziesięciu lat pokuty, co oznaczało przestrzeganie trzech czterdziestodniowych postów. Jeszcze gorsza kara czyhała na tych, których wykryto w kazirodztwie: na winowajcę czekało czternaście lat wyczerpującego samokształcenia, pozbawienia jedzenia, zakaz jazdy konnej, uczęszczania do cerkwi. Powstała potrzeba wypracowania metodyki, według której klasyfikowano by winy i ustalano normy kary dla ludzi wykrytych w nieprzyzwoitym zachowaniu w sferze intymnej. Tę misję we wczesnym średniowieczu wziął na siebie włoski teolog, filozof Tomasz z Akwinu, którego praca „Suma teologiczna” jest szczegółowo analizowana w książce. Wielu może wydać się dziwnym to, że chrześcijański teolog kategorycznie potępiał seks, kiedy służył on zadowoleniu, a nie przedłużeniu rodu. W jego rozumieniu był to grzech lubieżności, który miał jeszcze różne typy ciężkości. Swoją argumentację założyciel szkoły teologicznej i filozoficznej tomizmu wiązał z nauką biblijną, w szczególności z naruszeniem naturalnego porządku, ustanowionego przez Boga dla ludzkiej intymności. Swoistą sztafetę wykorzeniania różnorodnych zboczeń seksualnych podchwycił rodak Akwinaty – filozof i działacz kościelny Piotr Damiani, który tak samo pojawia się w książce „Epoka postów i karnawałów”, a jego traktat o wymownym tytule „Księga Gomory” jest przedmiotem szczegółowego rozważania. uwagi badaczki. Ten nieprzejednany orędownik fizjologicznej czystości wszedł do historii Kościoła powszechnego ostrym wystąpieniem i szerokim atakiem na grzechy cielesne oraz rozwiązłość seksualną wśród duchowieństwa. Zaproponował klasyfikację grzechów, szeroko rozpowszechnionych w tamtym czasie wśród kleru, domagał się surowych kar dla kleryków przyłapanych na różnych przewinieniach, aż do pozbawienia stanu duchownego, uwięzienia i kary cielesnej. Jak wynika z wniosku autorki dotyczącego roli i znaczenia Piotra Damianiego w oczyszczeniu życia kościelnego ze skazy cielesnej, rzeczywiście udało mu się po opublikowaniu „Księgi Gomorry” wzmocnić dyscyplinę i poprawić moralność wśród duchowieństwa w ramach przeprowadzania reformy gregoriańskiej. Narratorka jakby podróżuje w głąb wieków, zabierając ze sobą czytelnika, który dzięki mało znanym faktom odkrywa dla siebie zagubiony w czasie świat. Często dla przejrzystości wykład uzupełniany jest rzadkimi ilustracjami ze starodawnych foliałów, reprodukcjami malarskich płócien średniowiecznych mistrzów pędzla. Na przykład, kiedy mowa o nauczaniu apostoła Pawła, tego najwybitniejszego chrześcijańskiego misjonarza, który w swoich kazaniach dawał pierwszeństwo bezżeństwu dla służby Najwyższemu niż pożyciu małżeńskiemu, to ten fragment w historycznej rozprawie zilustrowano kolorowym, z dość głębokim podtekstem, obrazem „Nierówna para”, stworzonym przez flamandzkiego malarza Quentina Massysa w XV w. Młoda sympatyczna kobieta, przedstawiona na płótnie obok podstarzałego mężczyzny, postrzega go nie inaczej, jak jako przyszłego rogacza. Średniowiecza nie sposób sobie wyobrazić bez katastrofalnych pandemii, których skutkiem było masowe wymieranie ludzi na kontynencie europejskim. Ówczesny poziom medycyny, niestety, nie zapobiegł tej planetarnej klęsce. Stefania Demczuk bardzo argumentowanie przekonuje czytelnika o tym, że właśnie „ojciec współczesnej medycyny”, wybitny starożytny grecki lekarz i filozof Hipokrates oraz grecki lekarz, chirurg i filozof epoki rzymskiej Galen z Pergamonu położyli fundamenty średniowiecznej praktyki i teorii medycznej. Ich prace „Prognostyka”, „Sztuka medycyny”, „Aforyzmy”, a także traktaty „Isagoge” Johannitiusa, „O pulsach” Filareta, „O moczu” Teofila Protospathariosa weszły do zbioru pod ogólną nazwą „Articella” – „Mała sztuka”, którą studenci medycyny nieustannie studiowali przez wieki. Opisując wpływ antycznej medycyny na jej rozwój jako nauki w średniowieczu, leczenie kobiet w starożytności, wyobrażenia o higienie, wpływ pór roku na ludzkie zdrowie, szkodę wyrządzoną przez lekarzy-szarlatanów, autorka jednocześnie odkrywa sekrety diagnozowania różnorodnych schorzeń według gwiazd, tym samym wskazując na ścisły związek tej rozpowszechnionej w średniowieczu praktyki medycznej z pseudonauką astrologią. W książce zamieszczono rzadką miniaturę „Człowiek zodiakalny” niderlandzkich malarzy braci Limbourg, wziętą z rzadkiego manuskryptu XV wieku. Przypomnijmy, że zodiakiem pradawni myśliciele nazywali pas na niebie, składający się z dwunastu gwiazdozbiorów zodiakalnych, przez które, według ich wyobrażeń, przechodziło Słońce. Posługując się wspomnianą miniaturą, badaczka podaje ciekawe wyjaśnienie zależności stanu zdrowia średniowiecznego człowieka od położenia planet na nieboskłonie, zatrzymuje się na wpływie tego czy innego ciała niebieskiego na fizyczny stan człowieka z dalekiej przeszłości, prowadząc czytelnika do myśli: ludzkość potrzebowała wieków dla ostatecznego uświadomienia sobie błędności tak zwanej medycznej astrologii, bo brak naukowego uzasadnienia i bazy dowodowej czynił jakiekolwiek diagnozy tej czy innej choroby wyssanymi z palca. Jeszcze na długo przed napisaniem książki „Epoka postów i karnawałów” Stefania Demczuk stała się jedną ze współzałożycielek naukowo-oświatowego projektu „Symbolon. Centrum studiów średniowiecznych i wczesnonowożytnych”, który zapoczątkował popularyzację mediewistyki i wczesnej nowożytności. W ramach projektu naukowczyni kilka lat temu opublikowała rozprawę „Od bobra do bażanta. Jedzenie zachodnioeuropejskiego średniowiecza”. Ten temat obecny jest także w książce, w szczególności w rozdziale „Smacznie jeść, smacznie pić”, gdzie w szczegółach opowiada się, co i jak spożywał średniowieczny lud, dlaczego młodość, dojrzałość i starość wymagały różnych produktów, jak pory roku wpływały na dobór diety. Aby nie być gołosłowną w swoich sądach wartościujących, zwłaszcza wtedy, gdy mowa o różnicy w menu biesiadnym zwykłych biedaków i zamożnych mieszczan, autorka odnalazła w wirtualnych zasobach muzeów Rotterdamu i Nowego Jorku napełnione głęboką treścią starodawne ryciny Pietera Bruegla Starszego „Kuchnia tłustych” i „Kuchnia chudych”. Jeśli jedni w tamtych odległych czasach zadowalali się potrawami z mięsa i innymi przysmakami, to inni – przeważnie rybami, wyłowionymi w morzu czy w rzekach. Swoją wiedzę o kuchni, charakterystycznej dla połowy minionego tysiąclecia we Francji, autorka uzupełnia jeszcze przepisami przygotowania takich egzotycznych dla nas potraw jak blanc-manger – zimna nieowocowa galaretka lub delikatny pudding/mus, a także gruel – gęsta kasza lub zupa z płatków owsianych, która była spożywana głównie przez biedną ludność Europy przez minione wieki. A jeśli chodzi o napoje, to w średniowieczu przeważało piwo, ale, cydr, perry (sfermentowany sok z gruszek) oraz wino. Przy tym cenną jest istotna uwaga: “Najważniejsze, czego musieli przestrzegać wszyscy, niezależnie od statusu czy majątku, – rytm jedzenia, który kierował się algorytmem kalendarza kościelnego: zwykłe dni zmieniały się postem, po którym następował czas świąt przed powrotem do codzienności”. Parafrazując słynne skrzydlate wyrażenie “Być albo nie być?” na “Bić albo nie bić?”, w średniowiecznej Europie wybierano to ostatnie – bić jako skuteczny sposób stymulowania niedbałych uczniów do nauki. W książce autorka dociera do przyczyn powstania i stosowania kary cielesnej w ówczesnej szkole, bez której niemożliwe było wyobrażenie sobie procesu nauczania. Ten rodzaj egzekucji przyszedł, zdaniem Stefanii Demczuk, jeszcze z czasów antyku, jak wiele innych, bardziej uduchowionych rzeczy, wcielonych nie tylko w edukację, ale i w budownictwo, architekturę, sztukę (mozaika, freski, ikonografia, rzeźba). Najważniejsze zmiany w średniowieczu związane są z okresem panowania Karola Wielkiego – króla Franków i pierwszego cesarza Zachodu, który był inicjatorem tak zwanego renesansu karolińskiego – dziesięcioleci intelektualnego i kulturowego rozkwitu, który zatrzymał upadek wiedzy w Europie Zachodniej. Właśnie w latach jego panowania wszędzie zakładano szkoły klasztorne i katedralne, wprowadzano program edukacyjny “siedmiu sztuk wyzwolonych” (trivium: gramatyka, retoryka, dialektyka; quadrivium: arytmetyka, geometria, astronomia, muzyka). Ponadto przeprowadzono reformę pisma, co podniosło poziom piśmienności wśród elity, położyło fundamenty pod formowanie jednolitej kultury zachodnioeuropejskiej i systemu edukacji. Reformy przeprowadzone przez Karola Wielkiego w dziedzinie edukacji dały znaczący rezultat już w następnym stuleciu. W książce wymieniane są pierwsze w Europie wyższe uczelnie, założone we wczesnym średniowieczu: uniwersytet w Bolonii (1253 r.) i sławny uniwersytet Sorbona w Paryżu (1257 r.). Na Ukrainie dla porównania Akademia Ostrogska słowiańsko-grecko-łacińska została utworzona w 1576 roku, Kolegium Kijowsko-Mohylańskie – w 1632 roku, a uniwersytet św. Włodzimierza w Kijowie – w 1834 roku. W celu zobrazowania, jak zdobywano wiedzę w tamtych dawnych latach przez uczniów w Europie, zaczynając od szkoły, kończąc na uniwersytecie (za umo- Uważa się, że kluczową epoką w historii ludzkości jest średniowiecze. Czy dużo wiemy o tym okresie historycznym, kiedy narodził się feudalizm, stany społeczne – wojownicy, chłopi, duchowieństwo, państwa narodowe, w których powstały miasta – swoiste centra rzemiosła i handlu, ostatecznie utwierdziło się chrześcijaństwo jako jedna z trzech religii światowych? W istocie średniowiecze stało się fundamentem dla współczesnego rozwoju europejskiego, wyimaginowanym mostem między antykiem a nowożytnością, kiedy formowały się kluczowe polityczne, społeczne, instytucjonalne i kulturowe podstawy, tym samym określając dalszy postęp cywilizacji ludzkiej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…posiadania środków na opłacenie studiów), Stefania Demczuk jako znawczyni sztuki wyjaśnia alegoryczne znaczenie grafiki zamieszczonej w książce, pochodzącej z encyklopedii „Perła filozofii” niemieckiego mnicha Grzegorza Reischa. Czytelnik widzi przedstawienie rzymskiej bogini Nikostraty, która według jednej z wersji była wynalazczynią alfabetu i zdaje się zapraszać przyszłych studentów do wyobrażonej wieży wiedzy. Pokonując kolejne piętra, symbolizujące dyscypliny naukowe, człowiek zdobywa wiedzę m.in. z logiki, związanej z imieniem Arystotelesa, z retoryki i poezji (Cyceron), arytmetyki (Boecjusz), muzyki (Pitagoras), geometrii (Euklides), astronomii (Ptolemeusz), filozofii (Arystoteles i Seneka). Tym, którym uda się dotrzeć na szczyt tej wspaniałej budowli, uchylą się tajemnice teologii i fizyki, o których wspomina dzieło „Sentencje” katolickiego filozofa Piotra Lombardzkiego. Tę wyboistą drogę do zdobywania wiedzy autorka książki określa wyrażeniem, które rzekomo należy do jednego z dawnogreckich filozofów: „Korzenie nauki są gorzkie, lecz owoce słodkie”. Jeśli zaś poszukać w ukraińskiej frazeologii czegoś podobnego do tych słów, od razu przypomina się trafne ludowe przysłowie: „Zdobywanie wiedzy to tak samo jak kopanie dołu igłą”. Wiele materiału do przemyśleń dają starannie zebrane badaczką mało znane fakty dotyczące średniowiecznych świąt, którym w książce poświęcono cały rozdział. Na przykład ciekawie będzie dowiedzieć się, że dzień świętego Mikołaja, ulubionego świątecznego bohatera dzieci, powstał jeszcze we wczesnym chrześcijaństwie, a poza tym czczono nim konkretną postać historyczną – biskupa Miry Licyjskiej z czasów Cesarstwa Rzymskiego i Bizancjum, który jeszcze za życia zasłynął jako wielki dobroczyńca i obrońca potrzebujących. Według jednej z legend pomógł on ubogiemu ojcu środkami na posag dla jego trzech córek. Właśnie po tym humanitarnym czynie za biskupem Miry Licyjskiej, którego Kościół po śmierci kanonizował i uczynił świętym Mikołajem, utrwaliło się przekonanie o jego opiece nad dziećmi, a także nad żeglarzami, podróżnymi i pokrzywdzonymi. Okazuje się jednak, że obok niego istniała jeszcze jedna postać mistyczna, wspomniana w książce. Chodzi o Czarnego Piotra albo Krampusa. Ta antropomorficzna istota była zupełnym przeciwieństwem świętego Mikołaja. Jeśli pierwszy obdarowywał prezentami grzeczne dzieci, to drugi karał niegrzeczne, a zamiast słodyczy zostawiał im węgiel albo zabierał je ze sobą do dalekiej Hiszpanii – kraju, który na przykład Holendrzy w średniowieczu postrzegali wyłącznie negatywnie, uważając go za ziemię panowania religijnego fanatyzmu, krwiożerczości i chciwości. Jak wyjaśnia Stefania Demczuk, Czarny Piotr nie przyjął się wśród Europejczyków w minionym stuleciu, ponieważ w dawniejszych czasach przedstawiano go jako ciemnoskórego chłopca lub młodzieńca-sługę, dlatego w środowisku emigracyjnym wywoływało to odrzucenie, a nawet rodziło nastroje antyrasistowskie. Podobnie z biegiem czasu coś przestało być obchodzone: zaniknęło święto Adama i Ewy, które przez wieki szeroko obchodzono w przeddzień Bożego Narodzenia. Być może dlatego, że ci dwoje postaci mitologicznych zgrzeszyło przed Bogiem i to nie raz: gdy Go nie posłuchali, spróbowawszy za radą Węża-kusiciela zakazanego owocu, a po raz drugi, gdy nie zdołali wytrzymać dość surowych prób, które dawały im możliwość powrotu do Edenu. Autorka nie przypadkiem wspomniała w książce ten zapomniany starotestamentowy apokryf, ponieważ daje on klucz do zrozumienia zasadniczej kwestii biblijnej teologii: istoty upadku, dokonanego przez praojców ludzkości. Pierworodny Grzech to bowiem nie tylko naruszenie zasad, lecz także zasadnicza zmiana ludzkiej natury i relacji z Wszechmocnym. Był to przejaw nieposłuszeństwa, niewiary i pychy, które doprowadziły do utraty świętości, bliskości Boga i nabycia skłonności do zła, które ostatecznie przeszło na całą ludzkość. Książka „Epoka postów i karnawałów” kończy się rozdziałem „Temat średniowiecza” o wymownym podtytule „Śmierć wyobrażona i realna”. Tutaj autorka próbuje przeanalizować, jak w dawnych czasach zmieniał się stosunek Europejczyków do śmierci, zwłaszcza wtedy, gdy ta nieubłagana stawała się masowa. Dżuma dymienicza, znana jako „Czarna Śmierć”, wybuchła w Europie w połowie XIV wieku i trwała sześć lat, zabierając od 75 do 100 milionów istnień, co zmniejszyło liczbę ludności kontynentu o 30–60 procent. Ta pandemia, zdaniem badaczki, pozostawiła po sobie nie tylko liczne ofiary, lecz także w istotny sposób zraniła psychikę niejednego pokolenia ludzi, pozbawiając ich przez zagrożenie śmiercią elementarnej humanitarności i deformując ich normy moralne i etyczne w zachowaniu. Pierwszy za naprawienie tej strasznej sytuacji wziął się Kościół, jego najbardziej oddani słudzy – teologowie i kapłani, a za nimi uczeni, poeci, malarze, muzycy, aktorzy. Wszyscy oni pragnęli wyprowadzić ludzkie masy ze stanu odrętwienia wywołanego dymienicznym apokalipsą, przedstawiając śmierć nie jako groźnego wroga dla wszystkiego, co żyje na ziemi, lecz raczej jako posłańca z innego świata, przeniknięty duchowymi substancjami. Z ambon kościelnych zaczęto głosić nie tylko sztukę życia, jak podkreśla Stefania Demczuk, lecz także sztukę umierania. W książce znajduje się odniesienie do traktatu „Ars moriendi” („Sztuka umierania”), datowanego na lata 1415–1450, w którym opisano procedury poprzedzające sprawiedliwą śmierć, wyjaśniając, jak „umrzeć dobrze” zgodnie z chrześcijańskimi przykazaniami późnego średniowiecza. Niestety, autorka w książce nie wspomina klasycznej pracy na ten sam temat, „Człowiek wobec śmierci”, napisanej jeszcze w 1977 roku przez francuskiego historyka Philippe’a Arièsa. Tymczasem w tej pracy wyodrębniono pięć głównych etapów historycznych, które ilustrują ewolucję stosunku do śmierci w kulturze zachodniej, jej postrzegania jako nieuniknionej przemiany społecznej. W posłowiu do głównego tekstu książki wyrażono nadzieję, że czytelnicy, którzy zapoznali się z jej treścią, nie pozostali obojętni wobec niezwykle interesującego okresu w historii ludzkości – Średniowiecza, który wciąż intryguje nierozwikłanymi tajemnicami, przyciąga ukrytymi skarbami duchowymi, pozwala zrozumieć źródła konfliktów społecznych, których echa odczuwa do dziś obecne pokolenie ludzi. Tym, w których zachował się zainteresowanie epoką średniowiecza, Stefania Demczuk radzi koniecznie zapoznać się z pracami Carla Ginzburga, Jeana Delumeau, Georges’a Duby’ego, Umberta Eco, Jacques’a Le Goffa, Emmanuela Le Roya Ladurie, Johana Huizingi. Dlaczego właśnie ci autorzy i ich dzieła są proponowani potencjalnemu czytelnikowi? Na to pytanie autorka daje bezpośrednią odpowiedź: „Właśnie tam kryją się rzeczy, które zmienią cię na zawsze”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Spotkanie wypełnione światłem i duchowym objawieniem

Iwan DERDA, Artysta Ludowy Ukrainy W ostatnich dniach w ramach IV Obwodowego Festiwalu Książki „Buk! Fest” w Czerniowcach, z inicjatywy Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Organizacji Społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki”, na Wydziale Pedagogiki, Psychologii i Pracy Socjalnej Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza odbyło się wydarzenie, które pozostawiło głęboki ślad w sercach i myślach obecnych. Heorhij Filipczuk, akademik NAPN Ukrainy, doktor nauk pedagogicznych, profesor, doktor honoris causa Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, wystąpił przed studentami i wykładowcami z trzygodzinnym wykładem „Niezłomność ducha ukraińskiego”, który stał się prawdziwym duchowym i intelektualnym objawieniem. Jego słowo nie było zwykłym przemówieniem – była to żywa rozmowa z audytorium, wnikanie w istotę procesów społecznych i politycznych, doktryn ideologicznych oraz praktyk kulturalno-oświatowych. Ze swoim właściwym mu sposobem postrzegania świata przekazywał młodzieży prawdę: naród może stracić wiele, a czasem prawie wszystko… Lecz zdolny jest odrodzić się, umocnić i wzbogacić, jeśli zachowa to, co najważniejsze – własną duszę, swoje narodowe, patriotyczne i moralne „Ja”. Leitmotivem wystąpienia stały się wartości: ukraino-centryzm i państwowość, soborność i duchowość, narodowo-kulturowy charakter, umiłowanie wolności i waleczność narodu ukraińskiego. Atmosfera na sali była szczególna – pełne zaangażowanie słuchaczy, cisza, rodząca się z głębi myśli prelegenta, i fala natchnienia, która unosiła każdego. Studenci aktywnie zadawali pytania, pragnąc usłyszeć od szanowanego gościa odpowiedzi na najbardziej bolesne problemy dzisiejszości, dotyczące narodu ukraińskiego, procesów budowy państwa i duchowej odporności. Ten dialog stał się prawdziwym mostem między pokoleniami, między doświadczeniem a młodością. Szczególnym darem dla społeczności uniwersyteckiej stał się autorski dorobek książkowy Heorhija Filipczuka: wydania naukowo-popularne i monografie, które otwierają nowe horyzonty nauki, edukacji i kultury: „Społeczeństwo obywatelskie: edukacja, kultura etniczna, polityka etniczna” (2002), „Ducha nie gaście!” (2016), „W przededniu »24«” (2022), „…24: tożsamość, państwowość w wymiarze wojny” (2023), „Nieugiętość ducha” (2024) i inne. Do głębi serca wzruszyła akademika Heorhija Filipczuka książka Dmytra Nykyforiaka „Historie męstwa i samopoświęcenia” – o żołnierzach Sił Zbrojnych Ukrainy z Wyżnicczyzny, którzy, oddawszy to, co najdroższe, odeszli w wieczność, broniąc ziemi ojczystej przed moskiewskimi najeźdźcami. Ta praca, zdaniem H. H. Filipczuka, stała się znaczącym wkładem autora w współczesną ukraińską historię i kulturę. „Na każdej jej stronie żyje jasna pamięć o bohaterach, których ofiarność stała się duchowym szczytem i przykładem niezłomnej miłości do Ukrainy” – podkreślił nasz czcigodny gość. Spotkanie zakończyło się gromkimi oklaskami na cześć wiodącego intelektualisty współczesności. Heorhija Heorhijowycza Filipczuka, jednego z sławnych absolwentów Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza, powitali: zastępczyni dziekana wydziału ds. wychowawczych, docent Natalia Nikula, doktor nauk pedagogicznych, profesor Katedry Pedagogiki i Metodyki Edukacji Początkowej Maria Iwanczuk, Pomnik w miejscu przeglądu wojsk rosyjskich ku czci przeprawy przez Dunaj (1828–1829, 1838 r.), położony na południowo-wschodnich obrzeżach miasta Bołgrad, obok trasy Bołgrad – Odessa. Pomnik ku czci przeprawy wojsk rosyjskich przez Dunaj w okresie rosyjsko-tureckich wojen (1828–1829, 1838 r.), położony w odległości 1 km od miasta Bołgrad przy autostradzie Bołgrad – Izmaił. Popiersie dwukrotnego Bohatera Związku Radzieckiego, marszałka ZSRR Semena Tymoszenki (1967 r.), położony we wsi Furmanówka w gminie Kilija, przy domu kultury. Pomniki zostały oficjalnie wykluczone z obiektów dziedzictwa kulturowego, ponieważ są związane z rosyjsko-imperialną i radziecką historią. Oficjalne wykluczenie pomników z wykazu obiektów dziedzictwa kulturowego otwiera możliwość ich dalszego demontażu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Już nie dziedzictwo

Ministerstwo Kultury Ukrainy podjęło decyzję o niewpisywaniu do Państwowego rejestru nieruchomych zabytków trzech obiektów, położonych na terytorium rejonu bołgradzkiego i izmailskiego. Informuje o tym wydawnictwo „Mahala” z odwołaniem do odpowiedniego dokumentu. Z wykazu dziedzictwa kulturowego wykreślono następujące obiekty:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Życiem i słowem z Doniecczyzną

Światło dzienne ujrzała książka „Życiem i słowem z Doniecczyzną”. Opracował ją członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU) Ołeh Łeonidowycz Maksymenko. Informator w szerokim sensie naświetla losy ukraińskich pisarzy Doniecczyzny, których utworów władza radziecka swego czasu nie drukowała. Studiując źródła dotyczące procesu literackiego w obwodzie donieckim w latach 1924–2024, autor dochodzi do wniosku, że niektóre osobistości twórcze na terenach Doniecczyzny nie stały się (oficjalnie) członkami Związku Pisarzy Proletariackich Donbasu „Zaboj”, a także nie zostały członkami Donieckiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Istnieją ku temu określone okoliczności. Jeśli rozpatrywać ruch literacki lat 20. i 30. XX wieku, można zobaczyć, jak rząd radziecki prześladował ukraińską inteligencję twórczą. A prześladowania prowadziły albo do więzienia, albo do emigracji, albo do zakazu drukowania utworów patriotycznie nastawionych literatów, a konkretnie mówiąc – nacjonalistów. Przez te przeszkody ukraińscy literaci Doniecczyzny znajdowali się poza nawiasem związków twórczych. Jedną z głównych przyczyn ówczesnego nieuznawania talentu literackiego ukraińskich pisarzy przez władzę radziecką była ich patriotyczna postawa. Za to nie tylko nie przyjmowano do Związku Pisarzy Ukrainy, ale i wykluczano z niego, a częściej wtrącano za kraty. Istnieje także kategoria utalentowanych osobistości literackich rodem z Doniecczyzny, którym nie było dane zostać członkami Donieckiej Organizacji Obwodowej NSPU. Ale mimo wszystko zostali oni członkami NSPU, wstępując do Związku w innych obwodach Ukrainy. W większości przypadków wiąże się to z ich wyjazdem z Doniecczyzny na naukę lub do miejsca pracy. Oto niektórzy z tych, o których mowa w książce „Życiem i słowem z Doniecczyzną”. Emma Andijewska. Urodziła się 19 marca 1931 roku w mieście Donieck (podczas okupacji radzieckiej Stalino). W 1943 roku matka z dziećmi wyjechała na Zachód. Rodzina mieszkała w angielskiej strefie okupacyjnej Berlina. Mieszkając w Niemczech, Andijewska odmówiła nauki w gimnazjum żeńskim i, wbrew zasadom, przyjęto ją do męskiego. Oprócz tego po raz kolejny zaostrzyły się u niej problemy ze zdrowiem: trzy lata Emma Andijewska przeleżała w łóżku gipsowym, chora na gruźlicę kręgosłupa, a po tym przez osiem lat chodziła w gorsecie. W latach 1955–1957 Andijewska pracowała jako wolny strzelec w radiu „Swoboda” w Monachium. W 1957 roku artystka ukończyła Ukraiński Wolny Uniwersytet na kierunkach filozofia i filologia, broniąc u Wołodymyra Derżawina pracę magisterską na temat: „Przyczynki do zasadniczych kwestii nowszej ukraińskiej metryki”. W tym samym roku pisarka wraz z całą rodziną przeprowadziła się do Nowego Jorku, gdzie pracowała w Norcross Greeting Card Company, sprawdzając projekty kartek okolicznościowych. W Nowym Jorku Andijewska pracowała również jako bibliotekarka w bibliotece medycznej razem z Myrosławem Łabuniem – przyszłym rektorem Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu. W 1992 roku autorka po raz pierwszy po długiej przerwie odwiedziła Ukrainę. Po 2000 roku Andijewska kilkakrotnie odwiedziła swoją małą ojczyznę – Doniecczyznę. Miała tam wystawę obrazów w Donieckim Muzeum Sztuki, prezentację i spotkanie z rodakami, odwiedziła Ukraińskie Centrum Kulturologiczne. Emma Andijewska jest autorką 29 tomików poetyckich, pięciu książek krótkiej prozy, trzech powieści i ponad 9000 obrazów. Wystawy malarki Andijewskiej odbywały się w USA, Kanadzie, Francji, Niemczech, Australii, Brazylii, Izraelu, Ukrainie i Szwajcarii. Poetka należy do NSPU od 1994 roku, ukraińskiego PEN Clubu oraz Profesjonalnego Związku Artystów Bawarii. Hryhorij Kostiuk. Urodził się 12 (25) października 1902 roku we wsi Boryszkiwci, obecnie rejon kamieniecko-podolski, obwód chmielnicki. Wykształcenie średnie zdobył w Kamieńcu Podolskim. W 1929 roku ukończył Kijowski Instytut Edukacji Narodowej, potem aspiranturę Instytutu imienia Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy w Charkowie, obronił pracę kandydacką. Wykładał historię literatury ukraińskiej w Charkowskim Instytucie Pedagogicznym Edukacji Zawodowej, od początku 1934 roku – w Ługańskim Instytucie Edukacji Narodowej. W listopadzie 1934 roku został zwolniony „za przejawy nacjonalistyczne w wykładach” oraz „przekręcanie programu”. 25 listopada 1935 roku został aresztowany w Kijowie. Postanowieniem Kolegium Specjalnego przy NKWD z 3 lipca 1936 roku zesłany na 5 lat do obozu koncentracyjnego w Workucie. Hryhorij Kostiuk został zwolniony 25 listopada 1940 roku i zgodnie z nakazem NKWD osiedlił się w Słowiańsku. Latem 1941 roku ożenił się z Raisą Butko. Od grudnia 1940 roku do lipca 1944 roku żył i pracował (przeważnie nie w zawodzie) w Słowiańsku, Kijowie, Lwowie. W lipcu 1944 roku wyemigrował na Zachód, gdzie był jednym z założycieli i przez pewien czas liderem Ukraińskiej Rewolucyjno-Demokratycznej Partii, po jej rozłamie należał do lewego skrzydła (grupy „Wpered”). Do 1951 roku przebywał w obozach dla „osób przemieszczonych” w Niemczech. W lutym 1952 roku wyjechał do USA, gdzie pracował w Centrum Badawczym Uniwersytetu Columbia i innych placówkach. Był inicjatorem powstania OUP „Słowo” i jego pierwszym przewodniczącym (1954–1975). W latach 1959–1964 kierował Komisją Artystyczną Komitetu Budowy Pomnika Tarasa Szewczenki w Waszyngtonie. Hryhorij Kostiuk został zrehabilitowany 22 czerwca 1989 roku. Łeonid Łyman. Urodził się 13 sierpnia 1922 roku we wsi Mali Soroczynci na Połtawszczyźnie w rodzinie księdza. Los i czas nie były miłosierne dla jego rodziny. Ojca rozstrzelali bolszewicy, tragicznie urwało się życie także mamy. Od głodu i strasznej wegetacji w radzieckim sierocińcu, który mało czym różnił się od strefy, uratowali go obcy ludzie, wobec których Ł. Łyman uważał się za dłużnika do końca swojego życia. Przedwojenna młodość minęła mu na Doniecczyźnie, w Kramatorsku. Podczas II wojny światowej trafił na Zachód, a z czasem przeniósł się do USA, do Nowego Jorku, gdzie żył, pracował i zmarł. Chronologia losu Łeonida Łymana jest typowa dla tamtego pokolenia: Charkowski Instytut Nauczycielski – wojna – wygnanie, obozy przesiedleńcze – obczyzna... Zacząwszy pisać poezje, Ł. Łyman od razu dał się poznać jako utalentowany poeta. Krytyka literacka ukraińskiej diaspory w drugiej połowie lat 40. wysoko oceniała dorobek twórczy naszego rodaka. Talent jego był obiecujący. Przeczytawszy jego pierwsze poezje, Jewhen Małaniuk powiedział, że to – genialne. Według uznania Małaniuka, „Łyman jest poetą »czystej krwi«, urodzonym”. Mykoła Rudenko. Mykoła Danyłowycz Rudenko urodził się 19 grudnia 1920 roku w osadzie Jurjiwka (powiat ługański, gubernia doniecka, Ukraińska SRR, obecnie rejon łutuhynski, obwód ługański) w rodzinie górnika. Kiedy Mykoła miał sześć lat, jego ojciec, Danyło Rudenko, zginął podczas tragedii w kopalni. Dzieciństwo Mykoły Rudenki upłynęło pod znakiem „nowego życia”. Zapamiętał zarówno pierwsze rozkułaczanie, jak i kołchozy oraz Hołodomor w Ukrainie. Wiersze zaczął pisać w dzieciństwie, drukowano je w gazetach pionierskich, był zwycięzcą konkursu i stypendystą Ludowego Komisariatu Oświaty. W 1939 roku wstąpił na wydział filologiczny Uniwersytetu Kijowskiego imienia Szewczenki. Lata 70. — aktywnie włączył się w obronę praw człowieka, w tym praw narodowych. Utrzymuje kontakty z moskiewskimi dysydentami, w pierwszej kolejności z Andriejem Sacharowem. Członek oddziału radzieckiego Rudenko pisze list do Chruszczowa, krytykując system partyjny, występuje na otwartych zebraniach. W 1975 roku — wykluczony ze Związku Pisarzy Ukrainy. 18 kwietnia 1975 roku — po raz pierwszy aresztowany za „antyradziecką propagandę”, ale jeszcze podczas śledztwa z okazji trzydziestej rocznicy zwycięstwa w wojnie niemiecko-radzieckiej amnestionowany jako uczestnik wojny. 55-letni Rudenko cudem uratował się przed zamknięciem w „psychiatryku”. W 1988 roku — pozbawiony obywatelstwa ZSRR. W 1990 roku — wybrany członkiem rzeczywistym Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk (USA). Laureat nagrody literackiej Ukraińskiego Funduszu Kultury imienia W. Wynnyczenki w 1990 roku. 7 września 1990 roku powrócił do Ukrainy. Przywrócono mu obywatelstwo, zrehabilitowany. W 1991 roku oślepł także na prawe oko, ale po pół roku otworzyło mu się lewe, które przedtem nie widziało przez 63 lata. Wasyl Stus. Urodził się 6 stycznia 1938 roku we wsi Rachniwka w rejonie hajsyńskim obwodu winnickiego, był czwartym dzieckiem w rodzinie. W latach 1944–1954 Wasyl uczył się w Donieckiej szkole średniej nr 265 i ukończył ją ze srebrnym medalem. Wasyl wstąpił na wydział historyczno-literacki instytutu pedagogicznego w mieście Stalino (Donieck). W latach studenckich Stus stale i wytrwale pracował w bibliotece. W latach studenckich Stus wraz z Ołehem Oraczem, Wołodymyrem Miszczenkiem, Anatolijem Łazarenkiem, Wasylem Zacharczenkiem, Wasylem Hołoborodkiem był członkiem stowarzyszenia literackiego „Obrij”. Kończąc w 1959 roku naukę z czerwonym dyplomem, trzy miesiące pracował jako nauczyciel języka ukraińskiego i literatury we wsi Taużne w obwodzie kirowohradzkim, po czym dwa lata służył w armii na Uralu. 12 stycznia 1972 roku — pierwsze aresztowanie; przez prawie 9 miesięcy poeta przebywał w areszcie śledczym. Właśnie wtedy powstał zbiór „Czas twórczości”. Na początku września 1972 roku kijowski sąd obwodowy oskarżył go o „antyradziecką agitację i propagandę” oraz skazał na 5 lat pozbawienia wolności i 3 lata zesłania. Karę odbywał w łagrach mordowskich i magadańskich. Powróciwszy jesienią 1979 roku do Kijowa, przyłączył się do Helsińskiej Grupy Obrony Praw Człowieka. Mimo że jego zdrowie było podkopane, Stus zarabiał na życie, pracując jako robotnik w zakładach. W maju 1980 roku został ponownie aresztowany, uznany za szczególnie niebezpiecznego recydywistę i we wrześniu skazany na 10 lat robót przymusowych i 5 lat zesłania. Sąd odbywał się za zamkniętymi drzwiami. Od listopada 1980 roku przebywał w łagrze WS-389/36-1 w Kuczino (obecnie rejon czusowski Kraju Permskiego, Rosja). Zabroniono mu widywać się z rodziną, ostatnie widzenie miało miejsce wiosną 1981 roku. Ołeksandr Tychyj. Ołeksandr (Ołeksij) Iwanowycz Tychyj urodził się 27 stycznia 1927 roku na chutorze Jiżiwka, okręg artemowski, Ukraina. Ukończył wydział filozoficzny Uniwersytetu Moskiewskiego. W 1948 roku po raz pierwszy skazany przez trybunał wojskowy obwodu stalińskiego (obecnie donieckiego) za krytykę kandydata na deputowanego na 5 lat pozbawienia wolności, ale trybunał wojskowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Okręgu Ukraińskiego zamienił karę na wyrok w zawieszeniu. Od 1950 roku pracował jako nauczyciel biologii w szkole w Nowokostiantyniwce (obecnie rejon priazowski obwodu zaporoskiego). Od 1953 roku mieszkał we wsi Rubci (obecnie rejon łymański

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rejonu obwodu donieckiego), nauczał w szkole. W 1954 roku został nauczycielem historii w rodzinnej wsi. Aresztowany w lutym 1956 roku za list wysłany do KC KPZR z protestem przeciwko wprowadzeniu wojsk Układu Warszawskiego na Węgry. 18 kwietnia 1957 roku na zamkniętym posiedzeniu Sądu Obwodowego w Stalino (miasto Donieck) na podstawie art. 54-10 cz. 1 Kodeksu Karnego USRR za „antyradziecką agitację i propagandę” został skazany na 7 lat łagrów i 5 lat pozbawienia praw obywatelskich. Działalność literacka i obrona praw człowieka stały się przyczyną drugiego aresztowania Tichego na początku lutego 1977 roku. Sprawę Tichego połączono ze sprawą byłego sekretarza komitetu partyjnego Związku Pisarzy Ukrainy M. Rudenki. W czerwcu-lipcu 1977 roku podczas procesu sądowego („proces w sprawie Rudenki-Tichego”) w Drużkiwce (obwód doniecki) Ołeksij Tichyj został oskarżony o „antyradziecką agitację i propagandę” oraz o „nielegalne posiadanie broni” (podrzucono karabin). 21 lipca 1977 roku ogłoszono wyrok: na podstawie art. 62 cz. 2 KK USRR Tichego pozbawiono wolności na 10 lat z zesłaniem na 5 lat oraz na podstawie art. 222 cz. 1 — na 3 lata; ostatecznie — 10 lat pozbawienia wolności w kolonii poprawczo-roboczej o zaostrzonym rygorze z zesłaniem na 5 lat. Sąd uznał go za „wyjątkowo niebezpiecznego recydywistę”. Miejscem odbywania kary wyznaczono łagier o zaostrzonym rygorze ŻCh-385/1, wieś Sosnowka w Mordowii, skąd przetransportowano go do szpitala w mieście Niżny Tagił. Spirydon Czerkasenko. Urodził się 24 grudnia 1876 roku w miasteczku Nowy Buh. Po ukończeniu seminarium nauczycielskiego od 1895 roku pracował jako nauczyciel, między innymi w kopalniach Lidijiwskich (współczesny rejon kirowski miasta Donieck). Tutaj Czerkasenko poznał ciężką pracę górników oraz ich walkę o prawa ekonomiczne i polityczne, a także życie inteligencji. Przebywając w Donbasie, S. Czerkasenko aktywnie włączył się w proces literacki, występując początkowo z wierszami, a następnie z opowiadaniami i utworami dramatycznymi w ukraińskich czasopismach „Literaturno-naukowyj wisnyk”, „Nowa hromada”, „Dzwin”, w almanachach „Persza lastiwka”, „W newoli”, „Ternowyj winok”. Od 1910 roku pisarz przeprowadza się do Kijowa, pracuje w gazecie „Rada”, a później — w czasopiśmie „Dzwin”. Przez pewien czas pracował w Użhorodzie w miejscowym teatrze razem z Mykołą Sadowskim. W 1932 roku za aktywną współpracę z ukraińską diasporą pod naciskiem władz Czerkasenko był zmuszony opuścić miasto nad Użem i wyjechać do Pragi. Za granicą poeta kontynuował działalność literacką, wydając w latach 1919–1921 trzy tomy „Tworów”. Pod koniec lat 20. napisał kilka utworów dramatycznych: wierszowaną tragedię „Koły narod mowczyt” oraz dramat historyczny „Seweryn Naływajko”, który miał stać się pierwszą częścią zaplanowanej trylogii „Step”. S. Czerkasenko był autorem powieści wierszem „Espanskyj kabaljero Don Chuan i Rozita”. Należy zaznaczyć, że zaraz po wydarzeniach rewolucyjnych na Ukrainie twórczość S. Czerkasenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Jak należy tłumaczyć Szekspira?

Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych. Mimo wyjątkowego znaczenia formy artystycznej dla literatury, mało kto będzie się spierał, że tłumaczyć trzeba przede wszystkim treść utworu. A do tego treść należy adekwatnie rozumieć – zwłaszcza wtedy, gdy jest ona wielopłaszczyznowa i daleko nie całkiem oczywista. Tak, „Odyseja” to nie bajka o wierności bohatera Penelopie, a podręcznik astronomiczny, którego symbole wymagają zrozumienia, a nierzadko i odszyfrowania. To samo dotyczy wielu mitów, bajek, dawnych tekstów literackich. Sonety Szekspira pod względem czasu i kontekstu kulturowego są znacznie bliższe nam niż heksametry Homera. Są one dość abstrakcyjno-filozoficzne, konkretnej informacji jest w nich minimum – i dlatego, zdawałoby się, łatwo je tłumaczyć. Ale nie – one najwyraźniej należą do tak zwanych steganogramów: w odróżnieniu od kryptogramów, ukryto nie tylko informację, ale i sam fakt szyfrowania! Jeśli oryginalny angielski tekst zawiera zakodowane przesłanie, to i tłumaczenie musi choć trochę przekazać jego treść, a nie odtwarzać tylko zewnętrzną formę-przykrycie. Drugą cechą sonetów Szekspira, oprócz braku przywiązania do realiów historyczno-kulturowych, jest ich całkowita sprzeczność z biografią autora. Dokumentalny Szekspir nigdy nie opuszczał Anglii, nic nie wiadomo o jego pobycie za granicą, oderwaniu od przyjaciół, zdradzie w przyjaźni i miłości. A właśnie o tym opowiadają sonety. Sonety są dedykowane „panu W.H.” – ileż atramentu wypisano w poszukiwaniach tej osoby! Nawet Oscar Wilde poświęcił artystycznemu badaniu tej kwestii cały utwór. Pytanie ostatecznie rozwiązało się bardzo prosto – to Walsingham, przyjaciel i patron poetów, ale nie Szekspira, a jego współczesnego Krzysztofa Marlowe’a, który zapoczątkował kontynuowaną przez Szekspira formę dramaturgii. W sonecie 91 znajdujące się niedaleko słowa wealth… garments kodują to samo nazwisko Walsingham, a w sonecie 36 twaine, Although przekazuje Thomas Walsingham (twain „podwójny” ma to samo znaczenie, co imię Thomas – „bliźniak”). Wiele sonetów Szekspira zawiera ukryty w wierszach podpis Marlowe: more louely (sonet 18), loue thee more (sonet 150) i inne. W sonecie 76 powiedziano, że prawie każde słowo sonetu zawiera imię autora, i dalej dwukrotnie powtórzono love „miłość”. Rzeczywiście, to słowo kluczowe sonetów. Ale angielskie love jest wyraźnie niewystarczające do zakodowania Marlowe. Tutaj należy wspomnieć, że ówczesny angielski sonet wzorował się na francuskim – w szczególności na piewcy miłości Pierrze de Ronsardzie. A w jego sonetach słowo kluczowe to l’amour „miłość”. Do odszyfrowania należy wiedzieć, że poeci nierzadko kodują informację za pomocą anagramów – dźwiękowych aluzji jednymi słowami do innych. Przestawiwszy litery w słowie l’amour, otrzymujemy marlou – tak wymawiano, a pisano Marlowe. W wielu sonetach zakodowano imiona i tytuły ówczesnego premiera Williama Cecila, lorda Burghley. Na przykład w sonecie 75 will steale his treasure symbolizuje William (uproszczona forma Will) Cecil, the Lord Treasurer (najwyższy skarbnik – tak wtedy nazywano szefa gabinetu ministrów). Właśnie on wraz z wyżej wspomnianym Walsinghamem zasymulowali śmierć utalentowanego poety Krzysztofa Marlowe’a, który dalej potajemnie występował jako jeden ze współautorów Szekspira. Od lat studenckich Marlowe był nie tylko poetą, ale i zwiadowcą. I kiedy za wolnomyślicielstwo zaczęła go prześladować cerkiew, wysocy patroni zainscenizowali jego śmierć i zachowali dla literatury. Zatem tłumacze znanych pod nazwiskiem Szekspira sonetów muszą uwzględniać nie tylko ich zewnętrzną formę, ale i zakodowaną informację, oraz myśleć nad tym, jak przekazywać w tłumaczeniu i ją.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Wyzwania i wezwania ukraińskiego szekspirologstwa

Mykyta Szapował z żoną Ołhą. Praga, 1922 r. nie oceniano jako wrogą. W szkołach pracowniczych dzieci uczyły się z ułożonego przez niego elementarza. Mykyta Szapował. Urodził się 26 maja (8 czerwca) 1882 roku we wsi Sriblianka w powiecie bachmuckim. Wykształcenie podstawowe zdobył w szkole ludowej i dwuklasowej (1894–1898), średnie zawodowe – w państwowej szkole leśnej w miasteczku Nowohłuchiwska w powiecie kupiańskim guberni charkowskiej (1900 rok) oraz w junkerskiej szkole piechoty w Czuhujewie (1906 rok). Jeden z organizatorów i liderów Ukraińskiej Partii Socjalistów-Rewolucjonistów (UPSR) i członek jej Komitetu Centralnego. Dokonał zamachu na pomnik Aleksandra Puszkina w mieście Charków, uważał, że „dopóki na Ukrainie nie ma pomnika Szewczenki – nie śmie stać żaden inny pomnik”. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Związku Leśnego, członek Centralnej i Małej Rady (1917–1918), minister poczt i telegrafów w rządzie Wołodymyra Wynnyczenki (po III Uniwersale), współautor IV Uniwersału, komisarz powiatu kijowskiego, sekretarz generalny, później przewodniczący Ukraińskiego Związku Narodowego (od 14 listopada 1918 roku do stycznia 1919 roku), współorganizator powstania antyhetmańskiego (1918 rok), minister spraw ziemskich w rządzie Wołodymyra Czechiwskiego za Dyrektorium (grudzień 1918 roku – luty 1919 roku); od lutego 1919 roku w Galicji, gdzie rząd Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej (ZURL) za jego socjalistyczną demagogię i podżeganie do zamachu stanu nie dał mu pozwolenia na pobyt. Później na emigracji, sekretarz misji dyplomatycznej Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL) w Budapeszcie (1919–1920), następnie w Pradze, gdzie korzystając ze wsparcia Tomasza Masaryka, rozwinął aktywną działalność społeczno-polityczną i kulturalną. Jako pisarz (pod pseudonimem M. Sriblianśkyj i M. Butenko) opublikował zbiory poezji: „Sny wiry” (1908 rok), „Samotnist” (1910 rok), szkice „Żertwy hromadśkoji bajdużosti” (1910 rok) i inne. Także w książce „Żyttiam i słowom z Donecczynoju” wspomniane są takie postacie jak Wasyl Hołoborodśko, Wasyl Horbaczuk, Iwan Dziuba, Ołeksandr Dobrowolśkyj, Wołodymyr Łytwynow, Ołeksandr Łozykow, Wołodymyr Sosiura oraz inni literaci, którzy urodzili się na Doniecczyźnie lub przez pewien czas mieszkali w tym kraju. Przygotował Jurij DOCENKO, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Doniecczyzna. Dmytro KOŁADENKO, stypendysta prezydencki 2025 roku, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody imienia Olesia Honczara. W czasie wojny egzystencjalnej, kiedy Ukraina zbrojnie broni prawa do niepodległości i tożsamości, zadania nauki, kultury, edukacji są szczególne. Czas i okoliczności nie pozwalają tracić czasu na drobne tematy i mało istotne pytania. Zarówno ukraińska broń, jak i ukraińska nauka muszą głośno i na dużą skalę mówić o sobie – na cały świat. Wyjątkowo wysoka poprzeczka, ustawiona przez ukraińskich wojowników, musi pozostawać wysoką również dla naukowców. Powiedziane dotyczy także szekspirologstwa. Już od około półtora wieku istnieje tradycja ukraińskiego przekładu dzieł Szekspira – każdy tłumacz przelewał w wygładzone wersy swoją twórczą duszę. Długotrwała jest również tradycja wystawiania Szekspira w ukraińskich teatrach. Jednak szekspirowskie dziedzictwo pozostaje niepełne bez pełnowartościowego szekspirologstwa, a ono, jak każda nauka, musi rozwijać się zgodnie z międzynarodowymi wymogami na najwyższym poziomie. Tak, jak ukraińska astronomia czy matematyka. W czasie wojny państwo może pozwolić sobie tylko na najbardziej zaawansowaną naukę – właśnie na tym polega misja naukowców-patriotów. Szekspir od dawna przyciąga zarówno zwykłych czytelników, jak i zawodowych badaczy zagadkami i paradoksami. Słynny z dzieł „wysoki Szekspir” ostro sprzeciwia się znanemu z dokumentów „niskiemu Szekspirowi” – jakby to były dwie różne osoby. Zachował się testament, z którego nie widać ani biblioteki, ani rękopisów. Żadnych świadectw o umiejętności żony i dzieci Szekspira czytania i pisania – a sam poeta miał niespotykany dla współczesnych zasób słownictwa wynoszący 20-30 tysięcy słów (według różnych obliczeń). W dziełach szczegółowo opisano różne kraje – na tle całkowitego braku świadectw o tym, że dramaturg kiedykolwiek opuścił Anglię. Nie jest tajemnicą, że „tradycyjne”, „klasyczne” szekspirologstwo sztywno opiera się swobodnemu omawianiu „niewygodnych” problemów. Zamiast dyskusji – marginalizuje się kreatywnych badaczy, którzy szukają nowych informacji. Sytuacja przypomina zakaz w byłym ZSRR wątpienia w autentyczność „Słowa o wyprawie Igora”. Upadek zakazu razem z ZSRR pokazał, że „Słowu” nic nie zagraża. Wątpliwości okazały się bezpodstawne, argumenty sceptyków nieistotne. Dawno nadszedł czas, aby swobodnie omówić „kwestię szekspirowską” – niezgodność twórczości i biografii. Zatajanie i zakazy nie sprzyjają ustaleniu prawdy, a jedynie podgrzewają zainteresowanie zakazanymi zagadkami. Jeśli Szekspir jest prawdziwy, to szczera dyskusja mu nie zagraża. Jeśli zaś nie jest taki, jak go malują, to świat ma prawo dowiedzieć się o tym. Niedawno czasopismo „Mowa ta istorija” wzięło na siebie niemałą odwagę zapoczątkować dyskusję o autorstwie szekspirowskiego kanonu tekstów, publikując szereg nowych argumentów. W szczególności zaproponowano rozszyfrowanie „Hamleta” i sonetów. Niedawno wydarzyły się dwa wydarzenia, dosłownie rewolucyjne dla światowego szekspirologstwa. Po pierwsze, oficjalnym współautorem jednej ze sztuk Szekspira po raz pierwszy ogłoszono Christophera Marlowe’a. Dla niektórych tekstów Szekspira już wcześniej dopuszczano współautorstwo. Sensacja polega na tym, że geniusz Marlowe’a uważa się za równy Szekspirowi, i gdyby nie śmierć Marlowe’a jeszcze przed publikacją wczesnych dzieł Szekspira – jeszcze nie wiadomo, kogo uznano by za pierwszego. Jeszcze pod koniec XIX wieku (ręcznie!) obliczono, że ze wszystkich współczesnych tylko teksty Marlowe’a pod względem długości słów odpowiadają tekstom Szekspira. Aby zachować twarz, konserwatywna nauka poszła na to, że ogłosiła tę metodę określania autorstwa za nieważną – byle tylko nie potwierdzić niepożądanego wyniku. Drugą sensacją stało się ustanowienie w Opactwie Westminsterskim w Londynie memoriału ku czci Marlowe’a, gdzie data jego śmierci (1593) opatrzona jest znakiem zapytania. Prawie wszyscy „kandydaci na Szekspira”, których jest kilkudziesięciu, należą do arystokracji. A w Szekspirze zarówno demokratyczny Zachód, jak i były ZSRR chcieli widzieć przedstawiciela „warstw społecznych niższych”. Dla takiego stereotypu Marlowe jest szczególnie niewygodny – jego ojciec, jak i ojciec Szekspira, był prostym rzemieślnikiem. We współczesnym ukraińskim (jak i ogólnoświatowym) szekspirologstwie dojrzewa dyskusja: czy nie mógł właśnie Marlowe być głównym autorem w „zespole twórczym”, znanym obecnie pod imieniem Szekspira? Specjaliści powinni mieć możliwość swobodnie i bez uprzedzeń powiedzieć swoje słowo.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

„Interaktywne Muzeum Huculszczyzny”

Kosowski Muzeum Sztuki Ludowej i Życia Codziennego Huculszczyzny – centrum dziedzictwa kulturowego Huculszczyzny, którego ekspozycje i zbiory prezentują unikalne i bogate dziedzictwo historyczno-artystyczne oraz etnograficzne – około pięciu tysięcy eksponatów – najlepsze kolekcje wyrobów z drewna, ceramiki, skóry, metalu, huculskiej odzieży i haftu, zostało otwarte w 1969 roku. Maria POROCH, członkini Klubu Inteligencji, RO „Proświta” Zdjęcia Natalii JUROWEJ Odnowienie ekspozycji muzeum rozpoczęło się w 2021 roku. Wielka w tym zasługa Wiktorii Jaremin – kierowniczki muzeum, która została autorką koncepcji „Interaktywne Muzeum Huculszczyzny” z uwzględnieniem doświadczeń wiodących europejskich muzeów oraz rekomendacji Międzynarodowej Rady Muzeów (ICOM). Głównym celem jest etapowe przekształcenie ekspozycji w interaktywną przestrzeń edukacyjną z częściową adaptacją dla niewidomych zwiedzających. Pierwszy projekt reekspozycji Sali historii ceramiki kosowskiej został zrealizowany przez Radę Miejską w Kosowie w partnerstwie z muzeum: 2021 rok, zwycięstwo w konkursie grantów Stowarzyszenia Euroregion Karpaty-Ukraina. Konkurs „Kultura w centrum uwagi społeczności”, przeprowadzony przez Fundację Charytatywną „MHP-Hromadzie” wspólnie z Ukraińskim Funduszem Kultury na początku 2025 roku, pomógł Kosowskiemu muzeum już w czerwcu zaprezentować przed społecznością wygrany drugi projekt (7. miejsce w rankingu wśród 170 uczestników z różnych obwodów Ukrainy). Jego głównym celem jest reprezentacja, zachowanie, rozwój i skuteczna popularyzacja lokalnych tradycji artystycznej obróbki drewna. Na jednym ze spotkań z mieszkańcami Kosowa Wiktoria Jaremin opowiedziała o koncepcji i innowacjach projektu: „Przewiduje się nie tylko odnowienie wnętrza i witryn, ale stworzenie nowoczesnej przestrzeni edukacyjnej, w której tradycje lokalnego rzemiosła przemówią językiem najnowszych technologii. Takie podejście już pokazało swoją skuteczność w stworzonej wcześniej interaktywnej Sali historii ceramiki kosowskiej, która działa w muzeum”. Projekt „Interaktywne Muzeum Huculszczyzny – popularyzacja tradycji artystycznej obróbki drewna poprzez modernizację części ekspozycji Kosowskiego Muzeum Sztuki Ludowej i Życia Codziennego Huculszczyzny” przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury oraz Fundacji Charytatywnej „MHP-Hromadzie” w ramach programu konkursowego „Kultura. Regiony” – uwieńczony został sukcesem: już 23 października 2025 roku w sali Kosowskiego Muzeum Sztuki Ludowej i Życia Codziennego Huculszczyzny odbyło się otwarcie odnowionej interaktywnej sali artystycznej obróbki drewna. Przestrzeń muzealna zgromadziła tych, którym nie jest obojętna sztuka ludowa. Wydarzenie moderowała Wiktoria Jaremin. Przedstawiła ona obecnym gości, wśród których byli: Jarosława Tkaczuk – dyrektor generalna Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobrynskiego; Ulana Baranova – kierowniczka grupy rozwoju społecznego Fundacji Charytatywnej „MHP-Hromadzie”; Myrosława Korneluk – zastępczyni naczelnika wydziału kultury, narodowości i religii Iwanofrankiwskiej Obwodowej Administracji Wojskowej; Bohdan Pałahniuk – zastępca przewodniczącego Kosowskiej Rejonowej Administracji Wojskowej, Jurij Płoskonos – mer miasta, Iryna Dimbrowska – główna specjalistka wydziału promocji, kontaktów i rozwoju gospodarczego Rady Miejskiej w Kosowie. Kontynuując wydarzenie, kierowniczka projektu w ciekawy i treściwy sposób przekazała słuchaczom główne idee i osobliwości nowej ekspozycji sali. Zobaczyć i usłyszeć rzeźbiarza Petra Korpaniuka, potomka najsłynniejszej dynastii rzeźbiarskiej Szkryblaków-Korpaniuków, prawnuka Jurija Szkryblaka, mistrza-inkrustatora Mykołę Hrepiniaka z Riczki, bednarza Josypa Pryjmaka w ich własnych warsztatach można poprzez trzy zainstalowane ekrany z podkładem wideo, które odkrywają kulisy tworzenia wyrobów oraz technologie, które prawie nie zmieniły się od stu lat. Historię trzech sławnych patriarchów huculskiego rzeźbiarstwa – Jurija Szkryblaka, Marka Mehedyniuka, Wasyla Dewdiuka odkrywają przed zwiedzającymi ruchome panele – czworoboczne moduły, które się obracają, z infografikami i archiwalnymi zdjęciami. Dodatkowych informacji dostarcza monoblok dotykowy. Okresy rozwoju huculskiego rzeźbiarstwa i ich osobistości są ciekawie przedstawione na standach z opisami w dwóch językach: ukraińskim i angielskim. Dla osób z dysfunkcją wzroku – dotykowe wzorce eksponatów – wypukłe gwiazdy, krzyżyki, romby, adnotacje oraz przewodnik w alfabecie Braille'a z opisem, który pomaga orientować się w pomieszczeniu i opowiada o tym, co się tutaj znajduje. Jest to pierwsza na Ukrainie dostępna dla niewidomych zwiedzających przestrzeń muzealna na temat artystycznej obróbki drewna. Nie można oderwać wzroku od niezwykłego piękna – kościelnego pająka (panikadiła), który, według słów dyrektorki, datowany jest na XVIII–XIX wiek. Przez 55 lat przechowywany był w zbiorach, nieco odrestaurowany, a teraz stał się ozdobą sali i będzie cieszył zwiedzających. W imieniu administracji obwodowej i rejonowej Myrosława Korneluk oraz Bohdan Pałahniuk radośnie... Myron FEDORIW, proświcianin Walentyn Siedow przypuszczał, że byli oni Słowianami, którzy wchłonęli pozostałości scytyjskich i sarmackich etnosów Północnego Nadczarnomorza. Tak! Państwo zapewne domyślili się, że dzisiaj mowa o wielkim i potężnym związku plemion słowiańskich pod ogólną nazwą Antów. Etymologia nazwy międzyplemiennego związku prawdopodobnie pochodzi z tureckiego „ant”, co oznacza „przysięga”, albo z mongolskiego „ans” („anda”), co tłumaczy się jako „braterstwo”. Myrosław Popowycz uważa, że słowo „Anty” jest pochodzenia irańskiego i oznacza „Ci, którzy mieszkają na obrzeżach, na rubieży”. Wspólnotę języka Antów ze słowiańskimi potwierdzają współcześni. W kronikach zachowały się nawet imiona znanych Antów, a mianowicie: bizantyjski dowódca pochodzenia słowiańskiego Wsegard, naczelnik wojsk trackich Ant Anagast, czy też głowa prowincji Dunajskiej Wschodniego Cesarstwa Rzymskiego Chwalibud, znanymi pozostali także anccy książęta Boż i Meżamyr. No jak? Te imiona wam nic nie mówią? ...w pobliżu miejscowości Pereszepejne i Pidhoroddia. Podstawą gospodarki Antów było rolnictwo. Antowie nie stronili również od rybołówstwa i myślistwa. Największym centrum metalurgicznym przedstawicieli kultury pieńkowskiej – Antów – był Hajworoniwski. Tam też była skoncentrowana rozwinięta sieć kuźni. Jak twierdzą historycy, kowalstwo u Antów było postawione na wysokim, jak na tamte czasy, poziomie. Kowale wytwarzali metalowe pługi do orania ziemi, miecze oraz metalowe groty do strzał i włóczni. Groty włóczni typowe dla Słowian VI–VII w. – lancetowate z masywną tuleją i krótkim ostrzem, o długości 25–30 cm. Wśród grotów strzał przeważa... pogratulowali muzealnikom i zespołowi Rady Miejskiej w Kosowie udanego zakończenia projektu, który pozwoli zachowywać, propagować i poprawiać świadomość na temat dawnej tradycji huculskiego snycerstwa. Mer miasta wyraził szczere słowa podziękowania Ukraińskiemu Funduszowi Kultury oraz Fundacji Charytatywnej „MHP-Hromadzie” za możliwość realizacji takich inicjatyw w niełatwym czasie, co jest ważnym krokiem ku zrozumieniu naszej historii i tożsamości. Ciepłe słowa podziękowania płynęły również z ust Wiktorii Jaremin do wszystkich zaangażowanych w realizację projektu, a mianowicie: Ukraińskiego Funduszu Kultury, Fundacji Charytatywnej „MHP-Hromadzie”, Iryny Dimbrowskiej – menedżerki finansowej projektu; Kiry Stepanowycz – kijowskiej specjalistki ds. tyfloadaptacji wystaw, która pracuje w ProtezFoundation z weteranami, którzy stracili wzrok; Josypowi Pryjmakowi i Myrosławowi Radyszowi – miejscowym mistrzom, którzy ręcznie z drewna wykonali próbne próbki dotykowe; pierwszym w sali interaktywnej zwiedzającym – Wasylinie Kikinczuk z górskiej wsi Zamahora, która przetestowała wszystkie tyfloadaptowane części ekspozycji i wysoko oceniła ich jakość; Dmytrowi Mazuriakowi – muzykowi, fleciście zespołu „Kazka”, za pomoc i konsultacje, który nie tylko oglądał eksponaty, ale także pozwolił posłuchać, jak brzmi flojara. Do szczerych gratulacji dołączyli Jurij Stefurak – dyrektor Narodowego Parku Przyrodniczego „Huculszczyzna”, Mychajło Wintoniuk – kuśnierz z okolic Kołomyi, kosowscy mistrzowie – Petro Korpaniuk, Josyp Pryjmak oraz Ołena Prokopjuk – córka znanego snycerza Dmytra Szkriblaka, którzy wysoko ocenili tytaniczną pracę muzealników, życzyli natchnienia i entuzjazmu, sukcesu i rozkwitu nowej interaktywnej przestrzeni. Własne dzieła artystów Petra Korpaniuka, Myrosława Radysza, Josypa Pryjmaka, Ołeny Prokopjuk, Mychajła Wintoniuka, otrzymane w darze, uzupełnią eksponaty muzealne. kapiszcza, gdzie w obowiązkowym porządku stały idole z kamienia lub drewna. Garncarstwo i tworzenie kultowych wyrobów ceramicznych było postawione na bardzo wysokim poziomie profesjonalnym. Wśród znalezionych przez archeologów przedmiotów ceramika była reprezentowana przede wszystkim przez garnki o formie bikonicznej. Co potwierdza nasze przypuszczenia o rozwoju pogaństwa wśród większości mieszkańców międzyplemiennego związku. Trafiają się także garnki o formie tulipanowatej i z zagiętymi do środka końcami wylewu. Sztuka Antów jeszcze wymaga głębokiego zbadania przez naukowców. Ale to, że do dziś wyroby jubilerskie i garncarskie Antów wywołują zachwyt wśród miłośników piękna, napawa nas wiarą, że jednocząca siła ducha wśród Antów odniosła sukces dzięki stałym i konsekwentnym działaniom przywódców plemiennego związku, skierowanym na rozwój kultury i duchowości ludności. I nie bez powodu przez długi czas od IV do VII wieku naszej ery Antowie utrzymywali duże terytorium i byli swoistymi obrońcami dla mniej wojowniczych plemion słowiańskich, podobnie jak Wenedowie. Mistrz-snycerz Petro Korpaniuk, Wiktoria Jaremin, Iryna Dimbrowska, Jurij Płoskonos

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Kim oni są – Antowie

Światowej sławy historyk i proświcianin Mychajło Hruszewski uważał ich za przodków narodu ukraińskiego. Uczeni archeolodzy uważają ich za przedstawicieli kultury archeologicznej pieńkowskiej. Według Jordanesa żyli oni między Dniestrem a Dnieprem. Według słów bizantyjskiego historyka Prokopiusza (490–562 r.) ich osady były zbudowane na wschód od Morza Azowskiego.ją?! Tak! Tak! Podobne imiona często i gęsto będą spotykać się w kronikach Rusi Kijowskiej. Wśród znalezisk archeologicznych, które są zabytkami Antów, w przeważającej większości są to ozdoby stroju oraz rzędu końskiego ze srebra i brązu. Niemało ozdób wytwarzali Antowie ze szlachetnych metali: złota i srebra. Mistrzostwo Antów w wytwarzaniu słowiańskich fibul wywoływało szczery zachwyt wśród mieszkańców Bizancjum i Rzymu. Jak twierdzą historycy sztuki, centrum produkcji fibul z emalią wgłębioną znajdowało się w starożytnym Kijowie. Także na pamiątkę po sobie Antowie pozostawili skarby ze złotych i srebrnych ozdób, o czym świadczą wykopaliska. Słowiańska fibula przedstawiają masywne trójpłatowe groty, które przewidują użycie potężnych złożonych łuków. Zatem i sprawy wojskowe wśród Antów były w poważaniu. Nie bez powodu cezar Belizariusz zapraszał do pomocy w swoim wojsku we Włoszech dobrze wyszkolonych Antów-obrońców (536–540 r.). Antowie ubóstwiali siły przyrody. Na szlaku przemieszczania się i przebywania Antów tworzono

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Jak piosenka przedłużyła życie

Cisyk i malarką Kateryną Biłokur. Istnieją dokumentalne świadectwa, że rodzice Kwitki byli na wystawie obrazów Kateryny Biłokur w USA, więc postanowiłem połączyć to wydarzenie ze swoją historią. Po tym praca poszła jeszcze szybciej, jakby potwierdzając słuszność wyboru przez autora takiego wątku fabularnego. Zatem w dość krótkim czasie sztuka była gotowa. Ale los każdej sztuki jest nieprzewidywalny. Do 2018 roku nikt się nią nie interesował, chociaż była oferowana różnym teatrom, a nawet została wydrukowana w zbiorze „Tajemnica bytu”. To pierwsza antologia dramatu biograficznego w Ukrainie, gdzie zostały przedstawione wspaniałe utwory tak ciekawych i znanych autorów, jak Wałerij Herasymczuk, Jarosław Wereszczak, Neda Neżdana, Tetiana Iwaszczenko, Anna Bahriana. W 2018 roku sztuką zainteresował się Winnicki Teatr imienia Mykoły Sadowskiego. Spektakl wystawiła ludowa artystka Ukrainy Taisija Sławinśka, z którą miałem już udaną sceniczną realizację mojego dramatu „Assa i Piaf, albo jeszcze jeden toast – za Mermoza!”. Obecnie inscenizacja „Kwitki” winniczan odnosi spory sukces, jest pokazywana zarówno w Ukrainie, jak i za granicą. Niedawno teatr wrócił z Niemiec, gdzie spektakl z powodzeniem zaprezentowano w wielu miastach. Była też inscenizacja w Mikołajowskim Narodowym Akademickim Teatrze Dramatu i Komedii Muzycznej. Spektakl wystawił znany reżyser z Chersonia, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Serhij Pawluk. Ja jeszcze tego spektaklu nie widziałem, jednak wiem, że został bardzo ciepło przyjęty przez widzów. Mam nadzieję, że kiedyś też znajdę się wśród wielbicieli tego teatru podczas spektaklu „KVITKA na trzy miesiące”. Następna premiera była w Kołomyjskim Teatrze imienia Iwana Ozarkewycza (reżyser-inscenizator, ludowy artysta Ukrainy Wałerij Newiedrow). Podczas tej pracy poproszono mnie o skrócenie liczby postaci, a zamiast Kateryny Biłokur Kwitka spotyka się w snach ze swoim ojcem Wołodymyrem. Rodzina Cisyków wywodzi się właśnie z Pokucia, dlatego w teatrze chcieli, aby spektakl był zaakcentowany na tym regionie. Trzeba było przepisać sztukę, więc tutaj jest ona nieco inna. Spektakl do dziś znajduje się w repertuarze Teatru imienia Iwana Ozarkewycza. Jeszcze jeden spektakl w Odeskim Teatrze Komedii Muzycznej wystawił zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Szczesniak. To bardzo ciekawe rozwiązanie, ponieważ w innych spektaklach, w szczególności w Winnicy i Kołomyi, brzmią nagrania piosenek w wykonaniu samej Cisyk. A w odeskim teatrze śpiewają sami aktorzy. Byłem na premierze tego spektaklu i szczerze ucieszyłem się z jeszcze jednej ciekawej, oryginalnej inscenizacji. Kiedy ogląda się spektakle w Odessie i Winnicy, to czasami odnosi się wrażenie, że zostały napisane przez różnych autorów. Różne akcenty, inne spojrzenie i dwa różne spektakle. Każdy jest na swój sposób ciekawy. Właściwie za to właśnie kochamy teatr. Mieliśmy także okazję porozmawiać z ludźmi bezpośrednio zaangażowanymi w stworzenie nowego spektaklu. Ołeksandr Szczesniak, zasłużony artysta Ukrainy, reżyser-inscenizator i wykonawca roli Eddiego Rakowicza: „Tę sztukę do naszego teatru przyniósł Alex Gutmacher (którego w spektaklu gra Władysław Kutuiew). Spektakl wystawiono już w kilku ukraińskich miastach, a Alex jest odesitą i bardzo chciał, żeby wystawiono go również w Odessie. Sztuka jest niezwykła. Praca początkowo nie była łatwa, ale z czasem proces ruszył. Niech wybaczy mi dramaturg, ale wiele zmieniłem. Oczywiście za jego zgodą. Wszystkie postacie wyszły u mnie zakochane. Stało się to jakoś samo z siebie. Inwazja zadała branży książkowej potężny cios, jednak dziś widzimy, że stopniowo się ona odradza i rośnie. Książki wciąż wychodzą, pojawiają się nowe księgarnie i wydawnictwa” – podkreśliła Tetiana Bereżna. Szczególną uwagę poświęciła programowi „Własna sprawa: Przemysły kreatywne”, który od teraz rozszerza się także na wydawców książek, autorów i pokrewne zawody twórcze. Program przewiduje mikrogranty od 100 tys. do 1 mln hrywien na rozwój biznesu – od redagowania po zakup sprzętu, marketing i tworzenie miejsc pracy. Składanie wniosków odbywa się przez „Dię”. Mówiono także o wynikach kluczowych programów państwowych: „eKsiążka” – ponad 221 tys. odbiorców w 2025 roku, 147 mln hrywien wydano na zakup książek; zakupy Ukraińskiego Instytutu Książki – 114,5 tys. egzemplarzy nowych wydań dla bibliotek na kwotę 23,35 mln hrywien. Podczas dyskusji uczestnicy omówili kwestie rozwoju rynku książki, wsparcia księgarń oraz modernizacji programów państwowych w sferze kultury i czytelnictwa. Mówiono o konieczności przyspieszenia zmian w ustawodawstwie i poszukiwania źródeł finansowania, zwiększenia wydatków na promocję ukraińskiej książki oraz wzmocnienia zdolności UIK, rozszerzenia działania programu „eKsiążka”, co zdaniem uczestników pozwoli zwiększyć efektywność wykorzystania środków; ulgowego ubezpieczenia i wsparcia produkcji w pobliżu linii frontu; odnowienia księgozbiorów bibliotecznych i wzmocnienia pracy z gminami w tym kierunku. Minister podkreśliła, że zespół Ministerstwa Kultury jest gotowy na otwarty dialog i pracuje nad przejrzystymi rozwiązaniami. Ministerstwo pracuje nad pozyskaniem dodatkowych zasobów dla branży z różnych źródeł – budżetu państwa, pomocy międzynarodowej, funduszy, programów zatrudnienia. Tetiana Bereżna podziękowała uczestnikom za otwarty dialog, który pomoże zwiększyć efektywność polityki w sferze wydawniczej. Według informacji Ministerstwa Kultury Mamy wiele piosenkarek o wspaniałych głosach. A Kvitka Cisyk zachwyciła mnie nie tylko tym. Urodziła się w Ameryce, ale jej rodzice zachowali ojczystą kulturę i znała język ukraiński. To bardzo ważne – w innym kraju rozmawiać po ukraińsku i co najważniejsze – śpiewać ukraińskie pieśni. Tym bardziej, że tylko raz przez krótki czas była na Ukrainie. Kiedy zdecydowałem, że wystawię ten spektakl, pojawiła się bandura. Bardzo mi pomogła. Również bardzo udana jest wstawka ze snem, dzięki której powiązano Kvitkę Cisyk z Kateryną Biłokur. Praca szła łatwo i szybko. Przyznam też, że jestem nie tylko reżyserem, ale i aktorem w drugim składzie. Ponieważ wykonawca nie mógł przyjechać do Kijowa z przyczyn technicznych, zagrałem Eddiego Rakowicza. Nie próbowaliśmy tworzyć kopii ludzi, których gramy. Można powiedzieć, że wszystkie postacie, oprócz Kvitki, po prostu wymyślono. Nie mogę nie wymienić wykonawców. To Iryna Husak (Kvitka Cisyk), Lila Duchnowska (Madlen), Wołodymyr Maruszczenko (Bernard Shuster), Juliana Ihnatowska (Marija), Iryna Vizirenko (Kateryna Biłokur), Władysław Kutuiew (Aleks Gutmacher) oraz Serhij Maldryk (Bandurzysta). Z przyczyn technicznych nie mogliśmy przywieźć do Kijowa swoich dekoracji, wśród których jest duża reprodukcja obrazu Kateryny Biłokur. W Odessie spektakl grany jest na małej scenie, a tutaj jest zupełnie inna przestrzeń sceniczna. Dlatego dekoracje nieco się różnią. Swoją drogą, to nasze pierwsze tournée z tym spektaklem. Mam nadzieję, że będziemy kontynuować to doświadczenie. Gutmacher proponuje jechać do Winnicy, Połtawy i Lwowa. Zobaczymy, jak się ułoży. W Kijowie jest bardzo specyficzna publiczność teatralna. To już moje drugie doświadczenie z tournée do stolicy. Pierwszy raz przywiozłem fantasmagorię o psie „Sylvia”. U nas w Odessie, jeśli jest śmiesznie, to widzowie od razu zaczynają się śmiać. A tutaj najpierw siedzą cicho, uważnie słuchają. Z nieprzyzwyczajenia na scenie odczuwa się pewien dyskomfort, bo nie rozumie się reakcji. Dopiero pod koniec spektaklu ludzie zaczynają okazywać swoje emocje. A ogólnie to świetna publiczność. Obecnie pracujemy nad sztuką o pewnej znanej postaci. Będzie to rock-opera lub musical. Jednak mówić konkretnie jest jeszcze za wcześnie”. Iryna Husak, odtwórczyni roli Kvitki Cisyk: „Nie mogę powiedzieć, że podczas tworzenia tej postaci całkowicie odsunęłam się od siebie. W końcu jest tu moja istota, moja plastyka, mój głos. Wszystko to dyktuje, jak będę pracować nad rolą. Dlatego, oczywiście, wkładałam też coś od siebie. Oglądałam wywiady z Kvitką, jak się zachowywała, rozmawiała. Ale nie mieliśmy zadania jej kopiować. Uważam Kvitkę za legendę. A zagrać legendę jest jednocześnie przyjemnie i ważne dla każdej aktorki. Mam nadzieję, że z tą rolą mi się udało. Ołeksandr już powiedział, że u nas spektakl grany jest na scenie kameralnej. Tam widz jest bardzo blisko. A grać w tak dużej sali jest trochę niezwykle, dla nas to inny format. Dlatego staraliśmy się wszystko robić nieco inaczej. Premiera spektaklu odbyła się w kwietniu. Zmieniamy się my, zmieniają się też nasze postacie. Myślę, że Kvitka Cisyk w moim wykonaniu za każdym razem jest nieco inna”. Odeski Akademicki Teatr Komedii Muzycznej imienia Mychajła Wodianego przedstawił w Kijowie swój spektakl „Dwa kolory jednego losu” według sztuki Ołeha Mykołajczuka-Nyłowcia „Kwiatek na trzy miesiące”. Pokaz odbył się w Wielkiej Sali imienia Wasyla Slipaka Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Otwarty dialog

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Eduarda MEŻUŁA “Dwa kolory jednego losu” – to melodramatyczna opowieść o jednym z tych niepowtarzalnych głosów, który swoim niezapomnianym śpiewem pomagał wszystkim, którzy w jakichkolwiek okolicznościach sercem pozostają z daleką Ojczyzną. Tym, którzy pewnego dnia znaleźli się na obczyźnie i już nie mogli wrócić. Jej imię – Kvitka Cisyk, która stała się już legendą Ukrainy. Jej pieśni – niczym ptaki, które przeleciały przez duszę każdego Ukraińca i odbiły się w sercu miłością oraz smutkiem. Aktorzy zaprosili kijowian, by przeżyli z Kvitką trzy miesiące jej życia, aby zajrzeć w świat muzyki, malarstwa i miłości do swojego kraju. – Zamysł sztuki powstał dzięki publikacji w jednym z czasopism – wspomina Ołeh Mykołajczuk-Nyzoweć. – To była dokumentalna historia o walce Kvitki Cisyk z ciężką chorobą. Po intensywnym i długotrwałym leczeniu poważni i doświadczeni medycy zebrali się na konsylium i wydali werdykt, że życiowa droga ich pacjentki dobiega końca i zostało jej gdzieś trzy miesiące. Taki surowy werdykt lekarzy nie złamał piosenkarki, i Kwitosława (jej imię od urodzenia) postanawia poświęcić te trzy miesiące twórczości – nagraniu ukraińskich pieśni. Sponsorów nie znaleziono, dlatego przy wsparciu rodziny włożyła w kosztowną pracę wszystkie swoje oszczędności (w tamtym czasie dość znacząca suma). Najsłynniejszy jej dysk został nagrany, trzy miesiące minęły, a Kvitka po tym przeżyła jeszcze siedem lat… Lekarze tak i nie zdołali wyjaśnić, dlaczego nagle ustąpiła choroba. Uważano to za cud. Ta historia, bez wątpienia, mnie poruszyła. Tak, kiedy w życiu zostaje niewiele czasu, każdy rozporządza nim po swojemu i najczęściej poświęca ten czas sobie. Kvitka zaś postanowiła rozporządzić tym czasem nie dla siebie, a żeby zostawić coś ludziom, Ukrainie, która gdzieś hen za oceanem. I w jakiś niezgłębiony sposób przedłużyła sobie życie. To i stało się fabułą sztuki. 2015 rok. Drugi rok trwała wojna przeciwko Ukrainie. Chciało się wnieść w nasze życie jakiś pozytyw, aby ten utwór pomagał Ukraińcom w ich niełatwej walce. I sztuka pisała się dziwnie szybko i łatwo. Dla mnie samego stało się to niespodzianką. Są utwory, które piszą się długo, niektóre – całe życie. A tym razem wszystkie puzzle się złożyły. Także zainspirowała wyimaginowana historia między Kvitką 18 listopada w kijowskiej księgarni “Sens” odbyło się spotkanie wicepremier – minister kultury Ukrainy Tetiany Bereżnej ze społecznością książkową. Do rozmowy dołączyło ponad 50 uczestników – wydawcy, przedstawiciele księgarni i profesjonalnej społeczności. Tetiana Bereżna przedstawiła kierunki pracy Ministerstwa, programy wsparcia branży oraz nowe możliwości dla wydawców książek i dystrybutorów książek. Wśród priorytetów polityki państwowej w sferze minister określiła: wsparcie ukraińskich wydawców poprzez instrumenty grantowe i finansowe; ochronę przestrzeni informacyjnej, sankcje przeciwko rosyjskim wydawnictwom i niedopuszczenie produktów kraju-agresora na ukraiński rynek, a także popularyzację czytelnictwa oraz wsparcie języka ukraińskiego i tożsamości. “Naszym wspólnym kluczowym priorytetem pozostaje wsparcie ukraińskich wydawców. Po rozpoczęciu pełnoskalowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…rezultat, ja przecież uwielbiam proces. To zawsze ogromny stres. Ale kocham premiery za to, że sprawdzasz, czy twój zamysł działa, czy rezonuje z widzami, czy intuicja cię nie zawiodła. Kocham to, jak aktorzy czują się po premierze i mimo to wciąż czekają na twoje uwagi, tak jak po każdej próbie generalnej. Kocham tę jedność i poczucie zbiorowej sztuki. – Moja bohaterka jest bardzo silna, mimo młodego wieku, jest dość dorosła i mądra – zauważyła Olesia Nadiejewa, wykonawczyni roli Dorothy. – Dziewczynka jest wrażliwa, empatyczna wobec innych postaci. Wie, że osiągnie swoje – w końcu trafi do domu, dlatego przedkłada przyjaciół. I to wiele mówi. A krótko mówiąc – Dorothy jest zdecydowana, empatyczna i bardzo dobra. Byłam zszokowana, jak bardzo moja historia jest podobna do historii Dorothy. Pochodzę z obwodu chersońskiego i nie mam domu, zniszczyli go Rosjanie. Można powiedzieć, że nie ma też mojej wsi – została zmieciona z powierzchni ziemi. Dlatego temat domu jest dla mnie bardzo ważny. Nie wiem, jak ta rola trafiła akurat na mnie. Pewnie to znak losu. Wszystko, co mówię, każdą kwestię przeżywam razem ze swoją bohaterką. Dlatego to dla mnie tak wzruszające i tak ważne przedstawienie. Tak jak Dorothy, jestem bardzo przyjazna. Mam wielu przyjaciół, staram się poświęcać im więcej czasu. Mam szczęście do przyjaciół. Z reżyserką Krystyną Awakian znam się od dawna. Słyszałam o niej wiele dobrych opinii od przyjaciół. Zwłaszcza od Artema Suchyny, który także gra w tym przedstawieniu. Chodzę na wszystkie jej spektakle. Jest niezwykle utalentowana, a podczas pracy z nią przekonałam się o tym. Imponuje mi jej podejście do pracy, analiza postaci. To, jak wypełnia tę historię i jak przeżywa ją razem z nami. Cieszę się, że nadarzyła się okazja, by pracować z Krystyną. Mam nadzieję, że to nie ostatnia nasza wspólna praca. Mamy fantastyczną drużynę, moi koledzy to niezwykli aktorzy. To mój pierwszy raz, kiedy gram spektakl dla młodego widza. Główna publiczność przedstawienia to dzieci, ale graliśmy je tak, jakby było dla dorosłych. Czyli oddajemy się w pełni, wkładamy w swoje role wielkie sensy i mam nadzieję, że widz to czuje. Kilka dni po przedstawieniu wciąż wychodziłam z tej szalonej energii, która była na sali i na scenie. Wydaje mi się, że wszystko nam się udało. Bardzo ważne, że na sali byli obecni moja mama i siostra. Mamy wspólną tragedię – utratę domu. I każda moja fraza po prostu rozdzierała mi duszę. To spektakl o nas, o naszym domu. A świadomość, że moja rodzina siedzi na widowni, dodawała jeszcze więcej drżenia. Myślę, że z każdym kolejnym pokazem będziemy odkrywać jakieś nowe sensy. Być może teraz czegoś nie zauważam, a z czasem to się jakoś ujawni. To droga poszukiwań, która zapewne potrwa długo. Mam nadzieję, że jesteśmy na właściwej drodze.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Więcej niż spektakl

Spektakl „Czarodziejska kraina Oz” teatru „Osobistości” powstał na motywach „Czarnoksiężnika z Krainy Oz” Lymana Franka Bauma. Opowiada o poszukiwaniu tego, co najważniejsze w sobie, oraz o tym, że siła tkwi wewnątrz każdego z nas. Eduard OWCZARENKO Za fabułą tajemniczy przypadek przenosi dziewczynkę Dorotę z Kansas do magicznego świata Krainy Oz. Jako pierwszą spotyka ona dobrą czarownicę Glindę, która radzi jej odnaleźć żółtą ceglaną drogę i nie schodzić z niej. Dorota w ten sposób będzie mogła spotkać tego, kto pomoże jej wrócić do domu. Podróżując, dziewczynka poznaje Stracha na Wróble, Blaszanego Drwala i Lwa, którzy z całego serca marzą o tym, by poprosić czarodzieja Oza o jasny umysł, szczere serce i prawdziwą odwagę. Dorota i jej nowa kompania przyjaciół wplątują się w niezwykłe przygody, chronią się nawzajem, dorastają i, co najważniejsze, odkrywają w sobie to, czego naprawdę potrzebują. – To już moja druga inscenizacja w Teatrze „Osobistości” – opowiada reżyserka i autorka adaptacji Krystina Awakian. – Pierwszym była spektakl „Pippi Pończoszanka”, którego premiera odbyła się 6 grudnia zeszłego roku. Tym razem do mnie zwróciła się dyrektorka teatru Maria Pysarenko z propozycją postawienia spektaklu dla dzieci na otwarcie sezonu. Tematem nowego sezonu w „Osobistościach” jest rodzina. Razem z Marią szukałyśmy materiału na spektakl rodzinny, który byłby ciekawy zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Ostatecznie zdecydowałyśmy się właśnie na ten materiał. Bardzo podoba mi się temat poszukiwania siebie, zwłaszcza w wczesnym dzieciństwie. Zainteresował mnie właśnie ten temat. Dlaczego Dorota trafia do Krainy Oz? Aby odnaleźć siebie. A ceglana droga to jej życiowa droga do celu. Ma wyraźną motywację i pewnie do niej zmierza. Wszystkie postacie – Lew, Blaszany Drwal, Strach na Wróble – są odbiciem Doroty. Dziewczynka przechodzi etapy dorastania, osiąga swój cel. To świetny materiał dla aktorskiej gry, bo postaci mają wszystko. Choć nie jest to materiał dramaturgiczny, w rzeczywistości zawarta jest tu silna podstawa dramatyczna. W utworze jest zbyt wiele postaci, zostawiłam tylko sześć, aby każdej z nich dać możliwość pełnego się ujawnienia. Praca nad spektaklem przebiegała sprawnie, w przyjaznej atmosferze. To prawdziwa magia, że zdążyliśmy to zrobić zaledwie w miesiąc. Owocnie współpracowałam z scenografem i kostiumografem Maksymem Kocniewem, z którym wcześniej robiłam „Wiewiórkę-detektywkę Józefinę Orzeszek”. W trakcie pracy nad spektaklem każdy z aktorów szukał prawdziwie siebie w roli. Rozmowy o spektaklu trwały nie tylko podczas prób, ale i po nich. Zarówno aktorzy, jak i ja mieliśmy dużo pracy domowej. Olesia Nadiejewa gra Dorotę. To było pierwsze doświadczenie naszej wspólnej pracy. Troje ludzi gra w każdym moim spektaklu. To Hanna Suchomlin, Artem Suchyna i Pawło Bukowski. To zawsze maksymalna synergia. A z Daniłem Marżecem po raz pierwszy pracowałam jako z aktorem. Wcześniej układał ruch w moich spektaklach. To był świetny eksperyment. Z Maryną Ejsmont także chciałam razem popracować. Specjalnie dla niej przerobiłam postać – z męskiej roli zrobiłam kobiecą. W postaci Stracha na Wróble mamy przekaz feministyczny. Z scenografem Maksymem Kocniewem wymyśliliśmy trzy wieże, które dla każdej z postaci symbolizują coś własnego. Te wieże wyrastają, gdy bohaterowie trafiają do Oza. Interesująco wyszedł Blaszany Drwal. Długo myśleliśmy, jak sprawić, by nie był komiczny i nie taki, jak wielu go widzi. Ostatecznie uczyniliśmy go pauerem i trochę Tonym Starkiem – żelaznym człowiekiem. Artem Suchyna długo oswajał ten wizerunek, w końcu polubił swój kostium, a kostium polubił jego. Strach na Wróble miał mieć wygodny, elastyczny kostium, ale jednocześnie stylowy. Glinda (Hanna Suchomlin) miała być okazała, koniecznie w różowej sukni. Oz (Daniił Marżec) też jest okazały, miał koniecznie mieć pelerynę. A Dorota koniecznie miała mieć sukienkę. Nie lubię premier, ponieważ to re-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn