Ostatnio we wsi Dibriwka w gminie Lisianska na Czerkaszczyźnie odbyło się odsłonięcie pomnika ofiar Hołodomoru. Właśnie w tej wsi w latach 1932–1933 z głodu zginęło około 300 osób. Inicjatorem postawienia pomnika był miejscowy mieszkaniec Wiktor Słynko. Wszystkie prace mężczyzna wykonał wspólnie z przedsiębiorcami i przy wsparciu rady osiedlowej. Prawo do odsłonięcia pomnika przekazano pracownikom miejscowego przedsiębiorstwa komunalnego. Według informacji gminy Lisianska
„Skrynię” napisała Kateryna Jehorushkina – ukraińska poetka, autorka bajek, psycholog. To literacko-artystyczne wydawnictwo dla dzieci w młodszym wieku szkolnym, z kodem QR i zakładką do gry. Ilustracje do książki przygotowała Iryna Rud-Wolha. Konsultantem naukowym jest Ihor Kozłowski.
„Skrynia to rzecz pożyteczna, a zarazem symboliczna. Klucz do niej nosi się na szyi obok krzyżyka. Przechowuje się w niej najcenniejsze rzeczy, składa się zioła lecznicze. A jeszcze – ziarno, które pomoże przetrwać głód i zasiać nowe życie. Praca nad książką była ogromna. Żeby wyszła żywa, musiał być w niej ładunek emocjonalny. Moja babcia rozmawiała ze mną o Hołodomorze. O tym, że umarły dwie jej młodsze siostrzyczki. Że były zamożne i że wszystko nagle się zmieniło. To mnie przygnębiało, ale i czyniło głębszą. Chcę przekazać to trudne doświadczenie i swoim dzieciom, i tym, z którymi pracuję. Tych tematów nie wolno przemilczać. Ten ładunek emocjonalny stworzył metafory tej książki. Bałam się, że wydawnictwo nie zechce jej drukować, bo temat jest bardzo trudny. Ale jeśli go nie podejmować, obawiam się, że wychowamy niewdzięcznych konsumentów, którzy nie będą wiedzieć, kim jesteśmy” – opowiedziała autorka „Skrynii” Kateryna Jehorushkina.
Kierowniczka sektora rozwoju czytelnictwa dziecięcego wydziału przestrzeni dziecięcej obwodowej biblioteki im. I. Kotlarewskiego Julija Chrystowa zauważyła, że w centrum książki znajduje się zamożna, szczęśliwa rodzina, która ma dobre gospodarstwo, hoduje sad, wychowuje dzieci, i tak żyli, dopóki nie przyszła do nich rosyjska komunistyczna władza i nie zabrała wszystkiego. „Celem książki Kateryny
Jewhen Paszkowski
Tłumaczenie maszynowe
W ramach obchodów 90. rocznicy Hołodomoru Połtawska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa oraz Połtawskie Biuro Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) zorganizowały prezentację książki dla dzieci „Skrzynia”. Nowe wydanie ukazało się drukiem dzięki wsparciu UINP. Fabuła książki opiera się na historii jednej rodziny, dziewczynki Jaryny, która w czasach Hołodomoru ocalała dzięki podwójnemu dnu swojej skrzyni. Książkę zaprezentowano dzieciom z klas trzecich i czwartych szkół Połtawy.
Jehoruszkinej – opowiedzieć o trudnym okresie w historii narodu ukraińskiego za pomocą metafor i porównań, pomóc dzieciom uświadomić sobie wagę własnej ukraińskiej tożsamości. W książce widoczna jest „zasada nadziei”: dobro pokonuje zło. Napisana jest przystępnym językiem dziecięcym, dla najmłodszych odbiorców, dla dzieci w wieku od 6 do 10 lat, a w istocie ta książka pokazuje dorosłym czytelnikom – nauczycielom, jak należy rozmawiać z dziećmi o Hołodomorze” – zauważył w rozmowie z dziennikarzami przedstawiciel UINP w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar. UINP przygotował specjalne materiały metodyczne na temat „Jak rozmawiać z dziećmi o Hołodomorze”, wśród których znalazła się także książka pisarki Kateryny Jehoruszkinej „Skrzynia”. Książka ma na celu udoskonalenie metod i sposobów komunikacji z dziećmi o tej tragedii, z unikaniem doświadczenia traumatycznego. Wyjątkowość wydania polega na tym, że zawiera ono elementy, które pomagają dorosłym znaleźć właściwe słowa do omówienia kwestii psychologicznych z dziećmi oraz do głębszego zrozumienia kontekstu historycznego. O Hołodomorze z dziećmi trzeba rozmawiać – zaznacza Julia Chrystowa. Ponieważ przemilczanie strasznego doświadczenia w historii Ukrainy może wywołać u dzieci oderwanie od rzeczywistości i brak zrozumienia całej tragedii narodu ukraińskiego. Trzeba omawiać odpowiedzi na te trudne pytania, aby dzieci o nich nie zapominały.
Połtawskie Biuro UINP
8–10
WASYL JAREMENKO
12–13
PRENUMERATA—2024 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” na 2024 rok (str. 24). Cena wzrosła dwukrotnie z przyczyn niezależnych od redakcji i wynosi: 1 mies. — 60 hrn. 3 mies. — 180 hrn. 6 mies. — 360 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
I. Z.: – Mykoło Jarosławowyczu, jak to się stało, że na stanowisku zastępcy Prokuratora Generalnego Ukrainy stał się Pan osobą zaangażowaną w temat, który w tamtym czasie był bardzo niejednoznacznie odbierany przez ukraińskie władze? M. H.: – Po pierwsze, zaangażowany w ten temat stałem się dawno, bo urodzony w rodzinie niezłomnych, od dzieciństwa otrzymywałem informacje i dobrze orientowałem się, czym jest Hołodomor i ludobójstwo oraz że były one trzy. Kiedy w 2003 roku trafiłem do Prokuratury Generalnej, to wiosną następnego roku zacząłem rozmawiać z członkami kolegium o tym, że w latach 1932–1933 był Hołodomor, opowiadałem, jak ludzie zjadali się nawzajem. Nawiasem mówiąc, ludzie z Doniecka początkowo byli przerażeni takimi informacjami, ale potem, po konsultacjach, mówili, że głód był wszędzie i że to wszystko polityka. I zrozumiałem, że poruszanie tej kwestii wtedy było niemożliwe. Ale w ustawie wprowadzono artykuł 442, który przewidywał odpowiedzialność za Hołodomor-ludobójstwo narodu ukraińskiego, a ten artykuł nie ma przedawnienia. Już po zwycięstwie w wyborach Wiktora Juszczenki, kiedy powierzono mi nadzór nad śledztwem, przypominam sobie, to było w 2007 roku, znów zacząłem inicjować ten temat. Spotkałem się w Soborze Włodzimierskim z prezydentem Juszczenką i ponieważ kierownictwo Prokuratury Generalnej było nieprzychylne temu tematowi, zaproponowałem Wiktorowi Andrijowyczowi poruszenie tej kwestii, aby móc powołać się na niego jako na inicjatora. Gdy tylko usłyszał, że jest to możliwe, powiedział, że zainicjuje: „Możesz powoływać się na mnie jako na gwaranta Konstytucji, że wszystkie zbrodnie muszą być badane, prawa ludzi muszą być przestrzegane i chronione, nawet zmarłych. I możesz na mnie polegać”. Poruszyłem tę kwestię w Prokuraturze Generalnej, zaprosiłem do siebie odpowiedzialnego pracownika Serhija Kubraka, który był prokuratorem wydziału, i pojechaliśmy z nim do Juchnowskiego, który kierował Instytutem Pamięci Narodowej. Ihor Rafaiłowycz powiedział, że ten temat jest aktualny, że Instytut Pamięci Narodowej bada nie tylko ludobójstwo, ale i terror komunistyczny, i będzie udzielał nam pomocy. Po tym spotkałem się z Wołodymyrem Andrijowyczem Wasylenką. Jest on prawnikiem-międzynarodowcem, znanym poza granicami kraju, jednym ze współautorów Konstytucji Ukrainy, poparł naszą inicjatywę. Kiedy zleciłem to prokuratorowi i wydałem postanowienie o wszczęciu sprawy karnej, kierownictwo Prokuratury Generalnej wezwało mnie na naradę z członkami kolegium i podjęło decyzję, że żadnego ludobójstwa nie było i rejestracji takiej sprawy nie będzie. Po tym pojechałem do Wałentyna Naływajczenki, który był wtedy szefem SBU, opowiedziałem mu, że inicjujemy takie kwestie. Trzeba oddać sprawiedliwość Wałentynowi Ołeksandrowyczowi – człowiekowi niezwykle patriotycznie nastawionemu: chętnie odpowiedział na ten temat i uzgodniliśmy, że zarejestruje postępowanie, ponieważ w SBU jest odpowiednia numeracja takich spraw karnych. Zlecił to swojemu zastępcy Mykole Mychajłowyczowi Herasymence i naczelnikowi wydziału śledczego Wasylowi Wasylowyczowi Wowkowi. O ile pamiętam, grupą kierował Udowyczenko, który był starszym śledczym. Ci ludzie zorganizowali jakościowe, rzetelne śledztwo w sprawie karnej. Byłem w temacie konkretnie, jednak nadzoru nad sprawą prowadzoną przez SBU nie mogłem sprawować, bo nie miałem takich uprawnień. Jednak byłem w kontakcie, rozmawiałem z Wołodymyrem Wasylenkiem, Ihorem Juchnowskim, Mykołą Herasymenkiem, sprawa posuwała się do przodu... Ale wtedy napotkaliśmy wielki problem. Niestety, przez lata niepodległości Ukrainy nauka na Ukrainie nie stała się niezależna. Wszyscy kandydaci, doktorzy nauk byli wyhodowani na komunistycznej historii, komunistycznej ideologii. Ta nauka była przesiąknięta kolaboracjonizmem i biliśmy głową w mur. Uczeni podawali liczbę 3,5 miliona zmarłych i nie chcieli wierzyć, zagłębiać się, badać faktów prawnych zbadanych przez śledztwo. Pod koniec kadencji prezydenta Wiktora Juszczenki śledczy zrozumieli, że nie zdołają już przeprowadzić tego tematu tak, aby trafił do sądu. Jak dziś pamiętam, 29-30 grudnia 2009 roku zwrócili się do mnie zastępca szefa SBU, generał-lejtnant Mykoła Herasymenko i ówczesny pułkownik Wasyl Wowk: poruszyli kwestię skierowania sprawy karnej do sądu. Wtedy nie miałem uprawnień procesowych i zwróciłem się do prokuratora miasta. Ten z kolei powiedział, że otrzymał polecenie, by nie kierować sprawy do sądu, a tematem tym kierował zupełnie inny zastępca Prokuratora Generalnego. Widząc sytuację bez wyjścia, wziąłem na siebie odpowiedzialność wbrew podziałowi obowiązków między zastępcami Prokuratora Generalnego i na korytarzu, na ramionach Wasyla Wowka, podpisałem to postanowienie i skierowałem sprawę do sądu. Po tym pojechaliśmy z Mychajłem Herasymenkiem do sędziego Wiktora Skawronika, do którego trafiła ta sprawa, i prosiliśmy go o jedno: powiedzieliśmy, że nie mamy zamiaru ani wywierać nacisku, ani prosić, chcemy, aby ta sprawa została rozpatrzona w sposób zgodny z prawem. Sędzia Skawronik powiedział, że rozumie odpowiedzialność przed pamięcią, historią, przed narodem ukraińskim i podejmie zgodną z prawem decyzję. Przez swoją skromność nie mówił, jakie były do niego zgłoszenia, jaki nacisk wywierano, nie wiem. Ale w ciągu trzech dni dokładnie studiował tę sprawę, oddał do sądu i nie było możliwości zaangażowania prokuratorów – było polecenie, by nie brać udziału. Potem ja, ze swojej strony, zwracałem się do prokuratora miasta, który wysłał pomocnika prokuratora do sądu i w ten sposób sprawa otrzymała pełną atrybutykę do rozpatrzenia i została rozpatrzona przez sędziego Skawronika. W rezultacie sędzia zgodził się z odpowiednimi oskarżeniami Stalina, Kosiora i innych oraz zamknął sprawę w związku ze śmiercią oskarżonych. Faktycznie było to zamknięcie z powodów nieuniewinniających i uznanie samego faktu ludobójstwa w sposób prawny. W sposób polityczny już była taka uchwała Rady Najwyższej, ale na świecie podobne decyzje polityczne nie są odbierane. Tutaj już w imieniu Ukrainy została wydana decyzja o tym, że miał miejsce taki fakt, ale osoby, które podlegają odpowiedzialności, zmarły. Przy tym podano liczbę ze znacznym zmniejszeniem ofiar Hołodomoru. Rozumieliśmy to i śledczy zdawali sobie sprawę, że ta liczba jest mocno zaniżona. Napotkaliśmy kolaboracyjną postawę uczonych, rozumiem to tak, że ruszyła stara stuletnia machina KGB, która włączyła wszystkich swoich kolaborantów, wszystkie swoje powiązania, żeby tylko nie została wypowiedziana obiektywna prawda, a Wiktor Andrijowycz z żoną Kateryną nawet się oburzyli, a ona przejmowała się tematem: kiedy usłyszała, że sprawa była badana, bardzo się interesowała. I kiedy zapytała, dlaczego taka liczba, wyjaśniłem, że śledztwo na dziś w warunkach takiej kolaboracji nie ma możliwości obiektywnego zbadania, i jeśli ta sprawa nie trafi do sądu za Juszczenki, to nie zobaczy sądu a priori. Następnego dnia roboczego podniósł się wielki hałas w murach Prokuratury Generalnej: jak to ja, jako zastępca Prokuratora Generalnego, który zgodnie z podziałem nie miał prawa, podpisałem to postanowienie o skierowaniu sprawy do sądu?! Składałem wyjaśnienia Prokuratorowi Generalnemu, miałem konfliktową sytuację z tego powodu z kolegami, zaproponowano mi wycofanie tego postanowienia, ale kategorycznie odmówiłem tego zrobienia. I gdzieś w ciągu miesiąca-dwóch ten temat był bardzo aktualny, napięty, ponieważ kierownictwo Prokuratury Generalnej, zwłaszcza niektórzy zastępcy, bardzo zazdrośnie reagowali na to, że skierowałem tę sprawę do sądu. Jednak konflikt zakończył się tym, że Ołeksandr Iwanowycz Medwedko, Prokurator Generalny, zaprosił mnie do siebie. Usiedliśmy z nim i powiedział, że prawie cała rodzina jego żony zmarła podczas Hołodomoru, i powiedział, że rozumie stanowisko prawne, na tym postawiliśmy kropkę. Kiedy do władzy doszedł Janukowycz i objął swoje obowiązki, oczywiście znów pojawiła się kwestia, żeby wycofać to postanowienie. Już bezpośrednio ze mną nikt nie rozmawiał – tylko przez pośredników: wycofasz albo trzeba będzie opuścić stanowisko. Ja oczywiście powiedziałem, że jestem gotów opuścić stanowisko, ponieważ nie mogę stawiać na szali swoją skromną osobę i takie historyczne wydarzenie. Tymczasem pan Herasymenko (trzeba oddać mu sprawiedliwość) nie porzucał tematu badania ludobójstwa, na jego korzyść, on i obecnie porusza ten temat jako doradca szefa SBU, wznowił śledztwo w sprawie Hołodomoru. W toku śledztwa wyznaczano dodatkowe ekspertyzy i brałem aktywny udział w tych procesach, ustalono już ponad 10 milionów ofiar ludobójstwa lat 1932–1933. Ten temat znów został postawiony w porządku obrad kierownictwa GPU i niedługo przed wojną Mykoła Herasymenko prosił o włączenie się. Włączałem się – zwracaliśmy się do kierownictwa GPU, ze śledztwem, kwalifikacją, badaniami. Powiem tak: oporu takiego, jaki był kiedyś, nikt nie napotkał. Były tylko dyskusje prawnicze i w rezultacie, dzięki Mykole Mychajłowyczowi, postawiono kropkę w badaniach. Uważam za haniebny fakt zachowanie niektórych uczonych, którzy mają własne opinie, ale rozumiem ich, wyhodowanych na komunistycznej ideologii. Nie wykluczone, że mogą być i inne czynniki, o których nie wiemy i które starannie są chronione przez Kreml... Na dzień dzisiejszy jestem bardzo wdzięczny śledczym SBU, wszystkim bez wyjątku, którzy brali udział w śledztwach. Mykole Mychajłowyczowi Herasymence, Wasylowi Wasylowyczowi Wowkowi, Wałentynowi Ołeksandrowyczowi Naływajczence, którzy byli zaangażowani, na których barkach spoczywała główna faza śledztwa w sprawie tych zbrodni, badania i osiągnięcia rezultatu. Trzeba zaznaczyć, że metodyki śledztwa takich zbrodni nie było w Związku Radzieckim, że była wielka trudność, to przecieranie szlaków – nie miało analogów. Co więcej, informacja była zamykana, metodyka łamana, reżim komunistyczny wymyślał sposoby, jak nie badać tych zbrodni, dokonywano różnych manipulacji, używano wymówek, żeby to poruszało się od konkretu do abstrakcji. I gdybyś się na to nabrał, prawdy nigdy byś nie znalazł. Podam jeden przykład, który przyszedł mi do głowy, żeby nasi czytelnicy uświadomili sobie cały ból ludobójstwa. „Ojciec pisze w swoim dzienniku, że jego wieś jest otoczona przez wojska, nikogo nie wypuszczają, do chaty weszli aktywiści i komuniści, wszystko zabrali, a jedzenie, które gotowało się w piecu, wyrzucili na podłogę i rozdeptali butami. Zaczynają głodować, jedzą koty, psy, robaki, zdzierają korę z drzew. Pochował ojca, matkę, żonę. A teraz prowadzę za rękę małoletniego syna, a na rękach mam półtoraroczną córkę. Czuję, że zaraz umrę. I wyobrażam sobie, jaką śmiercią będą umierać moje dzieci”. I niesie je do stawu i topi. Wyobrażacie sobie tę tragedię?” – opowiada Mykoła Hołomsza. Straszne męczeńskie zabójstwo ludzi zostało dokonane przez władzę radziecką. Zostało udowodnione, jak to się działo. Zostały udowodnione normy zbiorów, stały się nie do zniesienia, bo były trzykrotnie większe. I jeśli tej normy nie wykonywano, to było zamknięcie, wpisanie na „czarne tablice”, wieś otaczały wojska i ludzie ginęli. Jeśli tylko pierwszy sekretarz jakiegoś komitetu rejonowego oświadczył, że zboże jest, że na stacjach ginie pszenica, ponieważ namaka od deszczu, niszczy się, to takiego pierwszego sekretarza wysyłano na Sołowki. Wobec każdego, kto to mówił, od razu szła deukrainizacja, zabraniano pisać po ukraińsku, zabraniano dostarczać tam produkty itd. Czyli to było czyste ludobójstwo narodu ukraińskiego. Ludobójstwo było nie tylko na Ukrainie, było wszędzie na terytorium, gdzie żyli Ukraińcy. Było na Kubaniu, w Powołżu, w części Kazachstanu itd. Czyli z Ukraińcami, którzy kłuli w oczy Stalina i Lenina, dokonano ludobójstwa, żeby się rozprawić. Ale oczywiście z taką nacją, a już 30 milionów Ukraińców było na świecie, rozprawić się nie da, ponieważ Rosja faktycznie nie ma nacji. W 1919 roku Ukraińców było 80 milionów i Stalin powiedział, że ma ich być „trochę mniej” niż Rosjan, a tych, jak mu zameldowano, było 55. Wyszło tak, że Ukraińców stało się 52 miliony. Dlatego pytanie do tych nieuków, Putina, Ławrowa, innych nieludzi – trzeba uczyć się historii, że Rosja nacji nie ma... Moskwa zawsze była nieludzka, jak mówią księża, parafia, to było zbiorowisko ludzi, jacyś niepolitycy, jacyś niedouczeni, jacyś niedopaństwowcy... Musimy otwarcie mówić, kim jest Moskwa, mówić, jak ukradli nam terytoria w czasach komunistycznych, musimy mówić, że Rosja narodziła się w 1721 roku dzięki Piotrowi I, który nazwał to Rosją. Ale ziemia ta – nie jest ruska, to carstwo moskiewskie, które płaciło daninę Kijowowi. I wszystkie manipulacje, obłudne teorie ich historii są nieszczere i nieprawdziwe. Uważam, że jeśli nie zdołamy napisać swojej historii, to będzie wielkim błędem. Jednym z atrybutów państwowości jest historia, która zawiera wartości, tradycje, język. Słucham młodzież, która mówi o dążeniu do Europy i podkreśla, że trzeba myśleć, jak zadowolić pragnienia Węgier dotyczące zmian i uzupełnień do ustawy o języku i edukacji. Język, edukacja są nienaruszalnym atrybutem państwowości. Dlatego radziłbym takim niedopaństwowcom nie pchać swojego brudnego nosa tam, gdzie nie rozumiecie. Tak samo w kwestii edukacji, już nie raz mówiłem o egzaminach, gdzie zabierano historię, gdzie zabierano język, i zwracaliśmy się do kierownictwa ministerstwa i jakoś broniliśmy tych pozycji. I. Z.: – Wróćmy do okresu, kiedy Ukraińcy wybrali prorosyjskiego prezydenta, który od razu zakończył badania Hołodomoru, a z czasem sprzyjał rosyjskiej agresji na Krymie i na wschodzie Ukrainy. Straciliśmy nie tylko Krym i znaczną część terytorium dwóch obwodów, ale jeszcze archiwa. W zeszłym roku historia powtórzyła się w Chersoniu. Na ukraińskie terytoria znów przyszło ludobójstwo ze wschodu. Jak to zaszkodziło dalszemu ustaleniu prawdy o zbrodniach reżimu radzieckiego? M. H.: – Jak szkodzi zniszczony most przemieszczaniu się ludzi gdzieś na półtora kilometra drogi przez rzekę? Oczywiście, ludziom przychodzi objeżdżać terytorium w sto, a nawet sto pięćdziesiąt kilometrów – jak gdzie, po to, żeby nadrobić czas po zniszczonym moście. Gdzieś tak bym porównał – my
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
straciły impet, zapoczątkowany w rzetelnym badaniu historii. Mówiliśmy o tym, że potrzebujemy właściwego, obiektywnego podręcznika, mieliśmy uzgodnienia z 12 krajami europejskimi, które obiecały dać nam poświadczone kopie dokumentów kronikarskich, w których mowa o państwie Ukraina. I oczywiście mieliśmy zamiar skorzystać ze wszystkich tych osiągnięć, mieliśmy możliwość ukształtować własną historię i dać ją dzieciom, aby się jej uczyły. Przytoczę taki przykład owej skrępowania. Mykoła Mychajłowycz Herasymenko dał mi kilka książek o ludobójstwie narodu ukraińskiego, i pojechałem do jednego z rejonów, gdzie zebrali się bibliotekarze, nauczyciele. Pytam: proszę powiedzieć, jak Ruś stała się Ukrainą? Ale proszę odpowiedzieć szybko, nie trzeba rozwlekłych wyjaśnień. Milczą. No, powiedzcie wy. Ukraina to i jest Ruś, nigdy nią nie przestała być. I wy to wiecie, po prostu jesteśmy tak zastraszeni, że nie potrafimy sformułować myśli. Taka ideologia została ukształtowana przez Moskwę, niezależnie od tego, że staliśmy się odrębnym państwem. Tak cierpiała nauka, została cofnięta o jakieś pięć lat, ponieważ trzeba było przywrócić wszystko zniszczone i zaczynać od nowa. Tak się stało. A wyszło na to, że cofnięto o 10 lat, a nawet więcej. Liczcie – od 2010 do 2020 roku, czyli dziesięciolecie pożarła ta zwodnicza polityka i zniszczyła dorobek. I. Z.: – Tymczasem, nawet podczas tej krwawej rosyjsko-ukraińskiej wojny temat pozostaje aktualny, zarówno na poziomie nauki, jak i krajoznawstwa. Jak Pan sądzi, dlaczego? M. H.: – Przypomniało mi się, jak w jednej z rozmów z regionałami zadano mi takie pytanie: „Po co badasz tę przeszłość, komu ona jest potrzebna, ludzie chcą jeść”. To jest podstawowe pytanie. A ja im powiedziałem, że to nie moja teza, ale pamiętam, że pewien szanowany człowiek powiedział: jeśli w przeszłość wystrzelisz z karabinu, przyszłość odpowie armatami. Otóż pytanie, czy nie odpowiedziało armatami to, do czego nie sięgała ręka ani komunistów, ani regionałów. Ta kolaboracyjna, workowata, brzuchata polityka – by napchać sobie żołądek – doprowadziła do tego, że za ich kolaboracjonistyczną politykę płacimy wysoką cenę. Uważam, że musimy przeprowadzić bardzo poważną analizę i wyciągnąć wnioski, a ludzi zrośniętych z komunistyczną ideologią trzeba ustawowo nie dopuszczać do tworzenia książek. Ogólnie u nas bardzo zwodnicza polityka wobec pseudoekspertów. Trwa wojna, i wtedy wyłażą ludzie, opowiadają, jak walczą, zaglądasz w jego biografię – a on nie ma ani wykształcenia, ani doświadczenia... Musimy odejść od postprawdy. Musimy czytać książki, opierać się na opinii ludzi, którzy mają doświadczenie, tworzą państwo. Trzeba rozumieć, że system biurokratyczny buduje się przez wieki, a nie niszczy przy każdym dojściu do władzy tej czy innej siły politycznej. U nas, niestety, jak jednorazowe użycie jakiejś rzeczy. To świadczy o tym, że jeszcze nie staliśmy się narodem politycznym. Pseudopartyjne organizacje dochodzą do władzy i zapominają, o czym mówiły. Następnego dnia zaczynają pracować nad tym, by utrzymać władzę, kradną, robią to, co czyniły poprzednie. Czas z tym skończyć! Priorytetowym zadaniem dziś, obok bezpieczeństwa narodowego, są edukacja, nauka i kultura. To trzy czynniki, które dadzą rozkwit narodowi.
Rozmawiał Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Prowadząca Wira Bodnaruk
Wira BODNARUK, przewodnicząca Komitetu Społecznego Zdjęcie Jurija SZEWCZUKA
Ukraińska społeczność południowo-zachodniej Florydy godnie uczciła 90. rocznicę wielkiej tragedii narodu ukraińskiego – Hołodomoru 1932–1933 lat. Soborową panichidę odprawili ks. Ołeh Saciuk oraz ks. Dmytro Kasijan w cerkwi św. Andrzeja przy Ukraińskim Ośrodku Religijnym i Kulturalnym w North Port na Florydzie. Członkowie Komitetu Społecznego trzymali zapalone świece podczas panichidy. Następnie wszyscy członkowie społeczności udali się do sali na krótki program. Przewodnicząca Komitetu Społecznego Wira Bodnaruk przywitała się z obecnymi, wspomniała o próbach Stalina i jego komunistycznego rządu zmierzających do usunięcia wszelkiego oporu wobec kolektywizacji na Ukrainie oraz zniszczenia Ukraińców jako grupy narodowej. W ten sposób zniszczono 10,5 miliona niewinnych ukraińskich ludzi, wśród nich jedna trzecia to dzieci. Tej tragedii nie przemilczano w diasporze, gdzie naoczni świadkowie Hołodomoru 1932–1933 lat oraz naukowcy dołożyli wielu starań, aby prawda o tej tragedii dotarła do całego świata. Oficjalne upamiętnienie ofiar Hołodomoru zostało ustanowione przez prezydenta Wiktora Juszczenkę w 2008 r. na ostatnią sobotę listopada. W 2008 roku zebrano opinie dzieci i młodzieży, urodzonych w niepodległej Ukrainie, o Hołodomorze. Ta młodzież słyszała o Hołodomorze od swoich babć czy dziadków lub od nauczycieli w szkole. Wiersz ze zbioru „Rok 33 – dzieciństwo mojego pradziadka” Aliny Simaszko przeczytała Ola Babczuk, a wrażenia Wałentyny Wasyłenko z opowieści czytała Lesia Popel. Słowo o Hołodomorze-ludobójstwie 1932–1933 lat wygłosił sędzia rządu federalnego Stanów Zjednoczonych Ameryki pan Bohdan Futey. Podkreślił on prawne uznanie Hołodomoru za ludobójstwo w wymiarze uniwersalnym. Obecnych zaproszono do obejrzenia mapy Ukrainy, gdzie krzyżykami zaznaczono pomniki ofiar Hołodomoru na całym terytorium kraju. Obchody zakończyły się ukraińskim hymnem „Szcze ne wmerła Ukrainy”. Szczere podziękowania dla członków Komitetu Społecznego, którzy postarali się przy organizacji obchodów 90. rocznicy Hołodomoru-ludobójstwa 1932–1933 lat. Są to: Daria Tomaszoska, Anna Macyłyńska, Bohdana Pużyk, Katia Steciuk, Bohdan Bodnaruk, Lesia Popel, Jewhen Tomaszoskyj, Hala Lisnycza, Klara Szpiczka, Lida Biłous, Wira Bodnaruk i Jurij Szewczuk (fotograf).
Wiktorija SAJENKO, studentka Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki
„W latach trzydziestych Ukraińcy stali się ofiarami ludobójstwa i byli tak okaleczeni, że wiele wad, dziś właściwych państwu ukraińskiemu, wynika właśnie stąd” – pisał w swojej książce „Świeca w oknie” James Mace. Wówczas, w przestrzeni poradzieckiej, jego przemyślenia, działania i wypowiedzi nie były przyjmowane, były zbyt „postępowe”. Obecnie zaś, w Dniu Pamięci Ofiar Hołodomoru, na Uniwersytecie Hrinczenki odbyła się prezentacja trzeciego wznowienia książki Mace'a. „Zawsze chciałam, żebyśmy mówili nie tylko o liczbie ofiar. O tym trzeba mówić inaczej niż językiem oficjalnym, aby młode pokolenie zrozumiało, jakie sensy należy uświadomić” – opowiedziała redaktor naczelna gazety „Deń” Łarysa Iwaszyna. Zważywszy na bolesne wydarzenia teraźniejszości, praca nad błędami nie została przeprowadzona. Rosja po raz kolejny dokonuje ludobójstwa Ukraińców, pozostawiając bez jedzenia i środków do życia jeńców wojennych oraz cywilów podczas okupacji. Wtedy reżim totalitarny zdołał wyniszczyć nie tylko miliony Ukraińców, ale także naszą tożsamość i wartości narodowe. „Stalinowi udało się stworzyć sztuczny głód, ponieważ w latach 1918–1920 Ukraińcy zamiast... [tekst ucięty]
Jego honor Bohdan Futey – sędzia rządu federalnego USA
Soborowa panichida w cerkwi św. Andrzeja
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowie, w Ukrinformie, odbyła się prezentacja zbioru „Masowe sztuczne głody: pamiętamy, czcimy”, który zawiera najnowsze badania zbrodni Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców.
„Dziś przedstawiamy Państwa uwadze zbiór „Masowe sztuczne głody: pamiętamy, czcimy”. Są to wyniki forum, które odbyło się w Kijowie 7 września 2021 roku. Zbiór został przetłumaczony na język angielski. Te zbiory w języku ukraińskim zostały już przekazane ponad 300 bibliotekom Ukrainy i świata. Po prezentacji będziemy przekazywać także zbiory anglojęzyczne do przedstawicielstw innych krajów w naszym kraju, a także do naszych przedstawicielstw za granicą”, – powiedziała doktor nauk historycznych, przewodnicząca Narodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców Olesia Stasiuk. Zaznaczyła, że zbiór zawiera wystąpienia urzędników, historyków, prawników, przedstawicieli Kościoła, badaczy, a także wyniki kompleksowych ekspertyz sądowych oraz materiały śledztw przedsądowych.
Akademik Narodowej Akademii Nauk Prawnych, kierownik Katedry Kryminalistyki Narodowego Uniwersytetu Prawniczego imienia Jarosława Mudrego Walerij Szepitko zauważył, że w książce utrwalono fakty popełnienia zbrodni przez reżim totalitarny. Jak powiedział, przytoczono wyciągi z wniosków ekspertyz sądowych w ramach postępowania karnego.
„Należy powiedzieć, że historia ukraińskiej państwowości pokazuje okresy, w których wobec narodu ukraińskiego stosowano mechanizmy reżimu totalitarnego, dążenia do zniszczenia ludności ukraińskiej. We współczesnych warunkach reżim totalitarny faktycznie powtarza mechanizmy swoich poprzedników za pomocą szeroko zakrojonej wojny przeciwko Ukrainie, niszcząc ludność cywilną Ukrainy, burząc budynki mieszkalne, obiekty infrastruktury, pozbawiając ludzi wody, mieszkania, energii elektrycznej”, – powiedział Walerij Szepitko.
Podkreślił, że Rosja w XXI wieku próbuje powtórzyć zbrodnie ZSRR, że obecnie widoczne są paralele między popełnianiem zbrodni przez reżimy totalitarne XX i XXI wieku. „Działalność reżimu totalitarnego wiąże się z popełnianiem najcięższych zbrodni. Zbrodni agresji, zbrodni ludobójstwa, zbrodni przeciwko ludzkości, zbrodni wojennych”, – dodał.
W prezentacji wzięli udział doktorzy nauk historycznych, profesorowie Wołodymyr Serhijczuk, Wasyl Marocko oraz inni naukowcy. Podczas wydarzenia zaprezentowano drugie wydanie zbioru „Ludobójstwo Ukraińców 1932–1933 na podstawie materiałów śledztw przedsądowych”. Ta książka została wysłana do 300 bibliotek.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
konsolidacji zaczęły się waśnie. Pokolenie, które przyszło po nim, kierowało się priorytetami przetrwania, a nie wolności. Dopiero pełnoskalowa inwazja dała bolesny i straszny impuls do przemyśleń. Ale także teraz istnieją pozostałości społeczeństwa postgenocydalnego, i jeśli są poważne, będzie nam trudno zwyciężyć”, – zauważył historyk Ihor Sjundiukow i dodał: – James Mace był znawcą ludzi”. Był jednym z nielicznych badaczy nieukraińskiego pochodzenia, którzy badali naszą historię. Mace uważał Ukraińców za swoich duchowych braci i nawet przyjął imię Jakiw Buława. Dzięki Jamesowi Mace’owi i jego „Powieści o dwóch dziennikarzach” świat dowiedział się o Garethie Jonesie, który jako pierwszy ogłosił w prasie zachodniej o Hołodomorze w ZSRR. Podczas gdy Walter Duranty uparcie milczał o tragedii i pracował dla Stalina. W 2008 roku z inicjatywy Larysy Iwszyny ustanowiono nagrodę imienia Jamesa Mace’a, aby „jak najwięcej ludzi było nosicielami jego wiedzy”. „Nagroda podnosi nazwisko Mace’a, które większości jest nieznane. Wspiera tych dziennikarzy i publicystów, którzy starają się wpływać na społeczeństwo. A Dmytro Tuzow przez trzy dekady nowej historii – konsekwentny w afirmowaniu wartości demokratycznego społeczeństwa”, – zaznaczył przewodniczący Rady Społecznej Nagrody imienia Jamesa
Mejs Serhij Trymbacz. Według słów Łarysy Iwszynej wszyscy wyróżnieni nagrodą stali się świętym, wtajemniczonym zakonem, który pomnaża idee i pamięć Mejsa. Jako przykład Dmytro Tuzow przytoczył irpinian, którzy brodzili przez rzekę i szli pod ostrzałem. Obok stały puste autobusy, które miały wywozić mieszkańców na Białoruś. Ale ludzie wiedzieli: tam, gdzie Rosja, tam okupacja, śmierć i znęcanie się. Telewizyjny i radiowy dziennikarz, laureat tegorocznej Nagrody im. Jamesa Mejsa podsumował, że nigdy nie wolno nam iść na zabójcze kompromisy. A książka „Świeca w oknie” jest przestrogą na przyszłość. W latach 90. Mejs był niezrozumiały dla Ukraińców, jednak nadal mówił i badał. Wziął na siebie taką część żalu, którą mało kto mógłby w sobie pomieścić. Mejs pisał, że historia to to, czym naród się broni. Zważywszy na pełnoskalową wojnę, którą cynicznie rozpoczęła znowu Rosja, kiepsko przyswoiliśmy lekcje przeszłości. Oczywiście jej retoryka doskonali się, lecz kluczowe narracje pozostają niezmienne. I dopóki domagamy się od cudzoziemców uznania Hołodomoru ludobójstwem, warto zadać sobie pytanie: „Czy cała Ukraina zrozumiała, że to było ludobójstwo? Jakie wnioski powinniśmy wyciągnąć?”. A w tym celu czytajmy, analizujmy i rozpowszechniajmy spuściznę Jamesa Mejsa!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
hojnie rozdaje etykiety. Historycy i “współcześni demografowie”, w jego głębokim przekonaniu, “nie mogą opierać się” na pracach demografów z lat 20.–30. Po co więc budujesz jakąś argumentację, wybiórczo cytując ich poszczególne artykuły? Słowem – bohater Facebooka i “postrach autorytetów”. Obiektem krytyki Jefimenki jest hipotetyczna prognoza demografów z lat 30. o 35 mln ogólnej liczby ludności na 1937 r. Ona, w jego przekonaniu, została “wymuszona podczas przesłuchania w NKWD” u naczelnika UNGO USRR (dawne CSU) Ołeksandra Asatkina. Akt archiwalno-kryminalnych nie czytał, inaczej miałby inne zdanie, ale zapewnia, że wspomniana cyfra, “rzekomo wypowiedziana przez niego przed spisem”, nie ma i nie może mieć “żadnego znaczenia przy wyjaśnianiu kwestii liczby strat od Hołodomoru”. Bardzo ważki kontrargument “cyfry zdobyte w stalinowskich katowniach” i dość często używane słowo “rzekomo”. Czy nie za dużo przypuszczeń, panie Hennadiju! Możliwe, że lepiej byłoby zanurzyć się w zasobach archiwalnych. Po pierwsze, hipotetyczna prognoza “około 35 mln” była wypowiadana od 1931 r., a nie “wymuszona” w “stalinowskich katowniach”: akademik WUAN K. Wobłyj, opracowując “hipotezę bilansu ludności USRR”, spodziewał się 34,3 mln w 1937 r. Dyrektor Instytutu Demografii M. Ptucha oczekiwał 34,6 mln na 1 stycznia 1938 r., a Chomienko w 1932 r. prognozował 35,6 mln osób. Chomienko jako doświadczony demograf wiedział i nie ukrywał, że 2% – “bardzo duży przyrost ludności”. Krytycznie odnosił się do dostępnej statystyki demograficznej, a także do “arytmetycznej manipulacji” współczynnikami ogólnymi i specjalnymi. Jego podejście z “oparciem” na “dawniejszą reprodukcję”, czyli dynamikę przyrostu naturalnego ludności w latach 1932–1937, jest w pełni uzasadnione. Ju. Korczak-Czepurkiwski uznał jego “cyfrę za bardzo bliską rzeczywistej liczbie urodzonych w 1937 r.”. Hipotetyczne tabele Chomienki zostały utracone. Jego oraz Ptuchy prognozy – to nie “błąd”, a zbieg “czynników, które nie podlegają prognozowaniu”. Przynajmniej tak uważał Ju. Korczak-Czepurkiwski, żeby nie nazywać głównej przyczyny – Hołodomoru. U niego “nie wymuszano” cyfry, a “niedoliczenie”, według jego obliczeń, wynosiło 6,1 mln osób. Wspominając o “stalinowskich katowniach”, w których “wymuszano” dziwne dla czekistów dane, Jefimenko powołuje się na zasób archiwalny HDA SBU, czyli na datę przesłuchania naczelnika UNGO USRR – 25 sierpnia 1937 r. Jeśli Jefimenko studiował sprawę archiwalno-kryminalną, to zacytowałby inne protokoły przesłuchań, w których figuruje cyfra “35 mln”. Pojawia się ona w materiałach o pracowniku CUNGO ZSRR Olimpie Kwitkinie, a sam Asatkin użył frazy “do rozpoczęcia spisu” – przez niego została podana “cyfra o 35 milionach”. W artykule brakuje innych odniesień do sprawy archiwalno-kryminalnej Asatkina, dlatego wkradła się u mnie wątpliwość: czy czytał ją w ogóle mój pewny siebie kolega? To kwestia rzetelności naukowej i poprawności, wszak datę 25 sierpnia cytowałem w artykule z 2017 r. Dziwne, że stalinowscy inkwizytorzy nie “wymuszali” u Chomienki 35,6 mln, ponieważ cyfra ta jest nieobecna w jego sprawie kryminalnej. Przyczyną “obijania” narządów wewnętrznych u aresztowanych uczestników i organizatorów spisu ludności 1937 r. stał się niepomyślny dla władzy wynik. Notatka służbowa Asatkina z 15
Tłumaczenie maszynowe
Nosicielami pamięci historycznej o Hołodomorze byli jego bezpośredni świadkowie. Przez dziesięciolecia odczuwali nieznośny ból, ale bali się publicznej spowiedzi. Droga do Świątyni okazała się długa i ciernista. Jesienią 1933 roku Ukraińcy w Galicji, na Bukowinie i Wołyniu, a także w krajach Europy Zachodniej zapoczątkowali Dni żałoby i ratunku. Akademickie opracowywanie narodowej tragedii rozpoczęło się w latach 40. XX wieku, a w kolejnych latach zintensyfikowało się wśród ukraińskiej diaspory Europy i Ameryki. Wasyl MAROCZKO, doktor nauk historycznych, profesor, honorowy przewodniczący Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru-Ludobójstwa Ukraińców. Na Ukrainie Hołodomor zaczęto badać pod koniec lat 80. W szczególności w 1989 roku mnie wraz z koleżanką Jewheniją Szataliną udało się po raz pierwszy opublikować dokumenty archiwalne o głodowym nieszczęściu. Sztafetę pamięci od diaspory przejęło utworzone w czerwcu 1992 roku Stowarzyszenie Badaczy Głodu-Ludobójstwa 1932–1933 lat na Ukrainie. Inicjatorami działań były organizacje społeczne: „Memoriał”, Stowarzyszenie Badaczy Głodu-Ludobójstwa, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki, Ludowy Ruch Ukrainy. W latach 90. ukraińscy historycy i demografowie poruszali się równoległymi kursami, dyskutowali na konferencjach i łamach wydawnictw akademickich, nie obrażając siebie nawzajem. Tarcia rozpoczęły się na początku lat 2000., ale w ramach dyskusji naukowej. Utworzenie Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) i mianowanie 31 maja 2006 roku jego dyrektorem akademika Ihora Juchnowskiego nieco zjednoczyło uczonych. Jednak spory wokół koncepcji, celu i zadań Instytutu Pamięci wywołały pewne zaniepokojenie dotyczące jedności pamięci. Biurokracja radzieckiej przeszłości wzięła górę. Zgodnie z Regulaminem UIPN okazał się on „centralnym organem władzy wykonawczej o specjalnym statusie, którego działalność jest kierowana przez Gabinet Ministrów Ukrainy”, czyli stał się „specjalnie upoważnionym centralnym organem władzy wykonawczej w sferze odnowienia i zachowania pamięci narodowej narodu ukraińskiego”. Zatem kto finansuje, ten kształtuje i kieruje polityką pamięci. Współpracownik UIPN i znany ukraiński historyk Władysław Werstiuk, występując przy okrągłym stole 11 listopada 2008 roku w redakcji „Ukraina Mołoda”, przyznał: Instytut „jak na razie nie stał się, moim zdaniem, samodzielnym w kształtowaniu pamięci narodowej”, ponieważ wykonuje „zadania sekretariatu Prezydenta i zespołu wicepremiera ds. humanitarnych”. Uczony podkreślił negatywną tendencję przekształcania UIPN „w organ biurokratyczny, który jest związany w swoich działaniach dokumentami dyrektywnymi”. Przykro, ale nie stał się on samodzielny na wzór Polskiego Instytutu Pamięci Narodowej, który był „niezależny od prezydenta i rządu, ponieważ jego przewodniczący jest wybierany przez Sejm na dwie kadencje i jest samodzielną postacią, a instytucja ma stałe finansowanie, które nie zależy od tego, jaki rząd dochodzi do władzy – lewicowy czy prawicowy”. Oto odpowiedź na krętą politykę pamięci na Ukrainie. Wysoki autorytet moralny uczonego i działacza społecznego I. Juchnowskiego, który zaangażował wielu historyków do współpracy, zapewnił wysoką efektywność upamiętnienia: przygotowanie Ustawy Ukrainy o uznaniu Hołodomoru za ludobójstwo, wielotomowe wydanie „Narodowej księgi pamięci ofiar Hołodomoru 1932–1933 na Ukrainie” (2008 r.), utworzenie Narodowego Muzeum „Memoriał pamięci ofiar hołodomorów na Ukrainie”, wspieranie międzynarodowego uznania Hołodomoru, organizacja dni żałoby pamięci ofiar Hołodomoru, konferencje naukowe, filmy telewizyjne itp. Ale biurokratyczną zagadką pozostaje mianowanie pierwszym dyrektorem Muzeum Hołodomoru byłego milicjanta W. Didenki. Kto zgłosił jego kandydaturę, przeprowadzał rozmowę kwalifikacyjną z „badaczem”? Wstyd i ból było słyszeć jego oświadczenie w obecności zagranicznych dyplomatów o udziale Ukraińców w organizowaniu Hołodomoru. Mamy czterech dyrektorów UIPN w ciągu 17 lat, którzy postrzegali Hołodomor przez okulary ideologiczne, polityczne, etnonarodowe i mentalne. Każdy ma swoje podejścia i wartości. Obrażało bluźnierstwo ukraińskich polityków: składanie wieńców żałobnych pod Memoriałem ofiar Hołodomoru przez świtę Janukowycza, która zaprzeczała jego ludobójczemu składowi, a nawet inicjowała uchylenie Ustawy o uznaniu Hołodomoru za ludobójstwo z 2006 roku, wysuwanie na pierwszy plan pamięci zachodnich badaczy, w których pracach przypadkowo „zakradło się” zaprzeczenie Hołodomoru-ludobójstwa, złośliwe wyśmiewanie Prezydenta Wiktora Juszczenki za jego pryncypialne obstawanie przy temacie Hołodomoru, przypinanie mu komicznej etykiety „seniora Hołodomora”. Staje się nawykiem systemowe prześladowanie i świadome nękanie badaczy, oskarżanie ich o fałszerstwa. Niespójność polityków i urzędników wysokiego szczebla przestała już dziwić opinię publiczną. Rosyjska agresja przeciwko Ukrainie w 2014 roku naruszyła nie tylko normy prawa międzynarodowego, ale także normy chrześcijańskiej moralności, elementarnej etyki. Sytuacyjne refleksje stały się normą, a przystosowanie się do „lewych”, „prawych” czy „potężnych tego świata” – wyrafinowaną biznesową bystrością. Coś podobnego obserwowano także na Międzynarodowym forum w Kijowie, które odbyło się 7 września 2021 roku. Uczestnikami byli urzędnicy, politycy, historycy, działacze społeczni, kierownicy instytucji państwowych i placówek. Nadeszło pozdrowienie od przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Dmytra Razumkowa. Wzruszony minister kultury O. Tkaczenko przyznał, że dowiedział się o Hołodomorze, kiedy „babcia, karmiąc mnie, zaczęła opowiadać straszne historie”. Zapewnił, że „straty są porównywalne z tymi, jakie poniosła Ukraina w II wojnie światowej”. W powojennych zapiskach O. Dowżenki wspomina się 13 mln poległych Ukraińców w latach wojny, a szkolny podręcznik „Historia Ukrainy” (autorzy – W. Własow, S. Kulczycki) dla klasy 10 podaje 14 mln 275 tys. osób, z których „około 9”
mln osób – stanowią straty nieodwracalne”. Dla ministra edukacji S. Szkarleta, który wystąpił na forum, “cyfra 10,5 miliona ofiar – nie jest ostatnią”. Przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Anton Drobowycz podziękował Narodowemu Muzeum Hołodomoru-Ludobójstwa “za wysiłki skierowane na odnowienie i zachowanie pamięci narodowej”, wygłosił cyfrę osób zamordowanych przez totalitarny reżim komunistyczny – 20 milionów osób. Można zgodzić się z jego filozoficznym wnioskiem o tym, że “prawda nie dzieli społeczeństwa, prawda leczy”. Bardzo słuszne zastrzeżenie. Na forum wygłaszano cyfrę 10,5 mln Ukraińców poległych w wyniku Hołodomoru na terenach ZSRR. Nie zaprzeczali jej urzędnicy państwowi i obecni naukowcy, wszak to tylko jedna trzecia ogólnej liczby Ukraińców w ZSRR. Prawdomówność obudziła się nieco później i zaczęła dzielić społeczeństwo na “swoich” i “obcych”, na “my” i “oni”, na “sprawiedliwych” nauki historycznej i “fałszerzy”, na prokuratorów i ofiary. Co stało się z właściwym ministrem kultury i kierownikiem UIPN, którzy stanęli na czele nagonki na dyrektorkę Muzeum Hołodomoru Olesię Stasiuk? Skąd powiał wiatr: z ciepłych wschodnich wzgórz, z dzikiego Zachodu, z wiecznie zimnej dla Ukrainy północy? Najwyraźniej odpowiedź znają urzędnicy, którzy rozpoczęli prześladowania polityczne O. Stasiuk i batalię sądową. Wygrała ona wszystkie sądy, pomimo nacisków i odrażających obelg nowo objawionych “sprawiedliwych” prawdy historycznej. Aby zaprzestać dalszego “podziału społeczeństwa”, chciałoby się usłyszeć “prawdę” o okolicznościach zakwestionowania materiałów ekspertyzy sądowej, która ustaliła ogólną liczbę strat – 10,5 mln osób. Być może ona wyleczy kogoś… Ideowym inspiratorem i organizatorem akcji publicznych, skierowanych na sprostowanie ustalonej liczby ofiar – 10,5 mln osób, jest Naukowo-Oświatowe Centrum Badań nad Hołodomorem Kanadyjskiego Instytutu Studiów Ukraińskich przy Uniwersytecie Alberty (HREC). Przykro, ale wykonawcami jego woli “z powołania” stali się moi koledzy z Instytutu Historii Ukrainy. Szczególną aktywność wykazuje Hennadij Jefymenko. Długo starałem się nie reagować na jego zuchwałą i bezapelacyjną krytykę, nawet pomimo oskarżania mnie o fałszerstwo. Jego dewiza “nie czytałem, ale powiem”, zastosowana do mojej recenzji książki Anne Applebaum “Czerwony głód”, która zaprzeczała ludobójczym cechom Hołodomoru, nieco się zmieniła. On teraz czyta źródła, ale pod własnym kątem widzenia. Naklejanie etykiet innym, nie zauważając u siebie własnych “odchyleń”, nie oznacza bycia “sprawiedliwym”. Do tego trzeba mieć niemało cnót, głęboką wiedzę o przedmiocie, a co najważniejsze – wyczucie taktu i granic dozwolonego. Oskarżając kogoś o brak “uczciwości akademickiej”, warto wspomnieć własną historię z wykonywaniem naszych bezpośrednich obowiązków naukowych. Krytykować kierownika naukowego, jeśli krytyka jest akademicka i życzliwa, nie jest grzechem. Inna sprawa, kiedy obiecujesz mu przygotowanie planowego tekstu, a nie wykonujesz, to niewinne wyznanie “wstyd” – to za mało. Nie obrażaj się, Hennadiju, wszak do niedawna razem pracowaliśmy w jednym dziale, ale tym razem “Fantomas się rozszalał”. W artykule “Demografia okresu Hołodomoru oczami ukraińskich specjalistów lat 30. XX w.” (“Ukraiński dziennik historyczny”, 2023, nr 5) pozwolił sobie na brednie i obelgi: “formalni naukowcy”, “manipulacje”, “otwarte fałszerstwa”. Przykro, ale pozostały one bez uwag redakcyjnych na marginesie. W moim artykule w nr 1 za 2023 r. redakcja dała przypis do cyfry 7 mln ofiar, która należała nie do mnie, a do jednego z niemieckich dyplomatów. Trzeba być konsekwentnym. Jest mi obojętne jego oskarżenie, ponieważ znam cenę historyka Jefymenki (wreszcie zaczęli płacić, a wcześniej skarżył się: “mi nie zapłacili”). Nic odrażającego: każda praca musi być sfinansowana. “Nieformalny” naukowiec, jeśli my jesteśmy “formalni”, rzucił tym razem cień na elitę ukraińskiej demografii lat 30. Nazwać demografa Arsena Chomienkę, który był trzykrotnie represjonowany i rozstrzelany w marcu 1939 r., “apologetą” władzy bolszewickiej, uznać prognozy Mychajła Ptuchy za “błędne”, a “pozytywne” oczekiwania od prognoz demograficznych – “metodą propagandową” – to jakaś chorobliwa histeryczna fantazja. Proponuję wczuć się w jego wniosek: “Spowodowane naciskiem władzy odejście od zasad naukowych w prognozach 1932 r. zarówno u M. Ptuchy, jak i u A. Chomienki, przejawiło się przede wszystkim w “upiększaniu” perspektyw”. Słowo dziwne – “upiększaniu”. Rozumiem, kiedy Jefymenko z “grupą 238” żądał zakazania książek, napisanych i wydanych przez pracowników Muzeum Hołodomoru, ale nazwać dziedzictwo naukowe ukraińskich demografów “propagandowymi” i “błędnymi publikacjami” – to jakaś surrealistyczna komedia, a być może osobisty dramat tego historyka. Nic podobnego o A. Chomience, M. Ptusze, Juriju Korczaku-Czepurkiwskim, Kostiantynie Wobłym, Serhiju Tomilinie (można dodać pracowników CSU-UN-HO USRR lat 30.) nie spotkałem. W 1935 r. Chomienko, pomimo śledzenia przez czekistów, powiązał wysoką śmiertelność dzieci w rejonach skolektywizowanych, jej “normalność” w zamożnych rodzinach, na chutorach. Uznany w kręgu demografów autorytet, a imię Mychajła Ptuchy nosi współczesny Instytut Demografii. Akt archiwalno-kryminalnych represjonowanych demografów nie czytał, naukowo-teoretycznego dziedzictwa uczonych nie studiował, daleki od demografii stosowanej, ale
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
stycznia 1937 r., którą Jefymenko jako pierwszy opublikował na Ukrainie, poświadczyła smutne liczby ogólnej liczby ludności: 27,9 (według telefonogramów obwodowego UNGO) – 28,2 mln osób. Katastrofa demograficzna, o której dojrzewaniu w kwietniu 1935 r. Asatkin osobiście ostrzegał władze, konstatując brak przyrostu naturalnego ludności. Zdawał sobie sprawę z konsekwencji dla siebie, dlatego 28 stycznia nakazał całą statystykę ruchu naturalnego i mechanicznego ludności oraz dokumenty pierwotne spisu przekazać do archiwum resortowego UNGO, a nie wysyłać do Centralnego Archiwum. W protokołach przesłuchań odpowiedzialnych urzędników UNGO USRR (J. Kustolana, I. Wejcblita, M. Warfołomiejewa) utrwalona została nie hipotetyczna, a oczekiwana smutna rzeczywistość. Fraza „jeszcze na długo przed rozpoczęciem spisu”, która jest w nich obecna, poświadcza świadomość demografów i statystyków. Zastępca naczelnika UNGO USRR Jewhen Kustolan w grudniu 1936 r. raportował bezpośredniemu zwierzchnictwu w Moskwie o oczekiwanej liczbie ludności – nie więcej niż 28-29 mln ludności, ponieważ doszło do jej wymierania w czasie głodu w 1933 r. Ilja Wejcblit, który kierował Biurem Spisu Ludności, informował jesienią 1936 r. KC KP(b)U o prawdopodobnej liczbie – nie więcej niż 29,5 mln osób. Jego kolega M. Warfołomiejew osobiście od Asatkina i Wejcblita, a 11 stycznia 1937 r. upewnił się na materiałach obwodu dniepropetrowskiego. Poinformował zwierzchnictwo o tym, że w ciągu 10 lat ludność nie tylko nie zwiększyła się, ale i znacząco zmniejszyła. Po co było czekistom „wybijać” wyjaśnienia o „wysokiej śmiertelności ludności USRR w 1933 r.”? Aresztowani przez nich uczestnicy spisu ludności z 1937 r. zostali rozstrzelani za jego rzetelność, a nie za zmyślenia, ponieważ posiadali tajną statystykę resortową. Lekceważenie materiałów spraw archiwalno-śledczych, dewaluowanie ich możliwości informacyjnych – jest niedopuszczalne dla profesjonalnego historyka. Przy takim stosunku do nich może pojawić się pytanie o moralno-prawne podstawy rehabilitacji represjonowanych. Ignorując prognozowaną przez demografów liczbę „35 mln” ogólnej liczby ludności w 1937 r., a co za tym idzie i stosunek do realnie odnotowanych przez spis (27,9–28,2), Jefymenko zaproponował własną liczbę niedoboru ludności – 3,3 mln osób. Właśnie ją, w jego przekonaniu, można „umownie oznaczyć tą +formułą Asatkina+, która dotyczy liczebności zmarłych w wyniku Hołodomoru”. Jako argument wybiórczo zacytował notatkę służbową naczelnika UNGO z 15 stycznia 1937 r., czyli jeden z jej punktów, który dotyczył zmniejszenia liczebności ludności kosztem „zwiększenia migracji ludności USRR poza granice USRR”. Co przeszkodziło Jefymence zacytować inny i kluczowy punkt notatki służbowej Asatkina o migracji: „Dobrze wiadomo, że tą formą ewidencji objęta jest nawet nie cała ludność miejska. Przemieszczanie się ludności wiejskiej, zazwyczaj, nie jest uwzględniane wcale”? Zatem o jakiej migracji mowa? Bezpaszportowi chłopi byli dla władzy masą socjalno-biologiczną, którą zagoniono do rezerwatu – kołchozów. Jefymenko nalega, że właśnie 3,3 mln jest podstawą „formuły Asatkina” (frazeologiczną nazwę zapożyczył ode mnie), ale całkowicie zignorował zastrzeżenie nomenklaturowego statystyka o niezadowalającej ewidencji migracji, a mianowicie: „oprzeć się na liczbach tej ewidencji nie ma żadnej możliwości”. Więc kto fałszuje dokumenty i demonstruje „antynaukowy dyskurs”, panie Jefymenko? Dlaczego zacytowaliście tę jego część, która odpowiada upragnionym liczbom „ukraińsko-amerykańskiej grupy demografów” – od 3 do 4,9 mln osób? Ale wrócę do analizy notatki służbowej Asatkina. Pisze on o sumarycznej liczbie migracji za 10 lat – od 500 do 600 tysięcy. Czyli 50-60 tysięcy rocznie. Stanowiły one klasyczną migrację, a także wspomina o specjalnej. Skrajna dotyczyła deportacji 285 tys. gospodarstw kułackich, co według danych Asatkina stanowiło „około 1 mln” osób. Liczby o migracji i deportacji „kułaków” były jego „przypuszczeniem”, a nie uzasadnionym oficjalnym wnioskiem. Demografowie jeszcze w 1936 r. podawali liczbę 285 tys. rozkułaczonych i wysiedlonych gospodarstw, którą, zapewne, wykorzystał i naczelnik UNGO. Oczywiście brał on pod uwagę rozmiar chłopskiej rodziny (4 osoby na gospodarstwo), ustalony pod koniec lat 20. przez specjalistów od statystyki rolniczej dla ustalenia bilansu chlebowo-paszowego, opodatkowania. Profesjonalny historyk powinien był sprawdzić okoliczności „kułackiej zsyłki”, przejrzeć kilkadziesiąt protokołów rad wiejskich, na których uchwalano podobne listy. Istniały też specjalne instrukcje NKWD. W szczególności, 20 maja 1931 r. ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRR G. Jagoda wydał dyrektywę: „Dzieci wysiedlonych kułaków do 10-letniego wieku i osoby starsze powyżej 65 lat – zezwala się pozostawiać krewnym i znajomym, którzy wyrazili chęć ich utrzymywania. Rodziny kułaków, które nie mają zdolnych do pracy mężczyzn, wysiedleniu nie podlegają”. Ludowy komisarz Jagoda był jagodą o trującym i gorzkim posmaku, a nie troskliwym dobroczyńcą. W obozach Gułagu i „specosiedlach” potrzebni byli zdrowi mężczyźni, a nie balast socjalny, dlatego też ich wybierano. Nie wspomniał Jefymenko i o „nasilonym wyjeździe w 1932–1933 r.”, zaznaczonym przez Asatkina. Jego kontyngentem socjalnym byli „miechownicy”, czyli głodni proszący o chleb i żywność. W badaniach historyczno-demograficznych podobny ruch ludności nazywano „migracją wahadłową”, czyli wyjechali za chlebem i wrócili, jeśli nie zginęli. W pewnym stopniu dotyczyło to też sezonowego „odchodnictwa”, czyli tymczasowego wyjazdu ludności wiejskiej do pracy w miastach. Asatkin uważał materiały i podsumowania spisu za „całkowicie rzetelne”, dlatego jego rejonowa kalkulacja skutków Hołodomoru poraża: z 585 rejonów USRR tylko w 85-ciu ewidencjonowana ludność przewyższała wskaźniki z 1926 r., w 93-ch zmniejszyła się o 30 i więcej procent w porównaniu ze spisem z 1926 r. Stosunek liczb zmian dynamicznych ogólnej liczby ludności w rejonach za 1932 i 1937 r. daje znacznie gorszy obraz, ale to inny problem do badania. Wybiórcze cytowanie źródeł zniekształca ich postrzeganie. W artykule Jefymenki trzykrotnie zacytowano badania kandydatki nauk ekonomicznych Hałyny Sełeheń z 1944 i 1954 r. (emigrowała na Zachód). Wyrwał on liczbę 4 mln, którą podawała w 1944 r., ale w latach 40. figurowały różne dane – od 6 do 7,5 mln strat. Dla potwierdzenia swojej kluczowej argumentacji o wpływie migracji na zmniejszenie liczby ludności, pan Hennadij cytuje Sełeheń o 1,5 mln osób, które „opuściły w związku z głodem terytorium Ukrainy”. Nic dziwnego i szczególnego, wszak bolszewik H. Petrowski informował Stalina o tym, że wsie i kołchozy opuszcza od 50 do 80% w poszukiwaniu chleba. Oni właśnie stanowili ten „włóczęgowski element”, o którym wspominał Stalin, żądając ich powrotu na Ukrainę. Badaczka podkreślała „spadek wskaźnika ruchu naturalnego ludności”, a od 1930 r. „zakaz ewidencji” zgonów i narodzin. Naświetlając okoliczności śmiertelności z głodu, w 1954 r. pisała, że „już w 1932 roku śmiertelność przewyższa urodzenia, bilans ruchu naturalnego ludności odznacza się liczbą ujemną”. Jej fraza „według oficjalnych zestawień liczba przypadków śmiertelnych za 1933 rok sięga ponad 2,5 miliona (normalnie 500-550 tysięcy)” oznaczała liczbę zarejestrowanych. Stosunek poraża – śmiertelność z głodu 5,5 raza przewyższała „normalną”, a urodzenia stanowiły 250 tys. (normalna według jej danych 1 200–1 300 tysięcy). Z jakiegoś powodu Jefymenko nie cytuje wyjaśnienia Sełeheń o „ruchliwości i śmiertelności ludności”, a jedynie ogranicza się do liczby 1,5 mln przymusowych migrantów. „Ludność, wygnana głodem ze swoich domów – podkreślała ona – umiera +bez rejestracji+, na drogach, w lasach, a także na ulicach miast, do których pragnie dotrzeć, szukając chleba”. Byli to nieszczęśni „miechownicy”, którzy szukali ratunku. Kandydatka nauk ekonomicznych Hałyna Sełeheń bardzo wysoko oceniła wkład A. Chomienki, Ju. Korczaka-Czepurkiwskiegośkiego, A. Dmytrowskiego w „stworzenie ukraińskiej demografii”, uważała ich za „prawdziwych entuzjastów nauki i oddanych ukraińskich patriotów”, a kandydat nauk historycznych Jefymenko – za „apologetów” i „propagandystów” reżimu z „błędnymi publikacjami”. Chomienko, jak i Sełeheń, pisał i mówił o zmniejszeniu urodzeń, które nieuchronnie doprowadzi do podwyższenia poziomu śmiertelności. Mówił o tym, zaczynając od 1928 r. 4 maja 1932 r. naczelnik CUNGO ZSRR W. Osiński poinformował Mołotowa i Stalina o spadku urodzeń w miastach o 15, a na wsiach o 24%. Jeśli śmiertelność w 1933 r., sądząc po danych Sełeheń, 10 razy przewyższała urodzenia, to jak miała ona wyglądać przy zmniejszeniu urodzeń o 24%. Oto przedmiot dla „współczesnych demografów” (określenie Jefymenki). Ograniczę się do kilku uwag odnośnie innych „perełek” Jefymenki. Hennadiju, powinieneś wiedzieć o różnicy „społeczeństwa przemysłowego” od stalinowskiej industrializacji. Nie mam możliwości reagować na jakąś „niezgodność wskaźnika 2,36% z realnym przyrostem naturalnym ludności”. W jednym miejscu Jefymenko pozytywnie go odbiera, w innym – negatywnie. Dodam, że „apologeta” Chomienko nie uważał ogólnych i specjalnych współczynników przyrostu naturalnego ludności za przydatne do realnych „obliczeń”, ponieważ nie pokazują „siły” śmiertelności, jej okoliczności. Nie będę naklejał etykiet, upodabniał się do złych manier. Uprzedzone cytowanie źródeł, a tym bardziej ich krytyka bez przeczytania, nie przystoi uczonemu, który zalał Facebook apelami o „uczciwość akademicką”. Pan Jefymenko żąda wycofania podpisów z ekspertyzy przedsądowej, ale powinien wycofać zakorzeniony nawyk prokuratorsko-mentorskiej tonacji.
Mykoła Tymoszyk, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. Stoimy na progu wydarzenia znaczącego, ostro współbrzmiącego z obecnym krwawym pojedynkiem z naszym odwiecznym wrogiem – moskowią. Jednak wydarzenie to jest słabo przemyślane nawet przez badaczy. Co tu mówić o ukraińskim ogóle, którego świadomość wciąż przebywa w niewoli postoligarchicznego dziennikarstwa z jego styropianowym mętem. 1 grudnia 1918 roku w Fastowie (stolica została po raz kolejny zajęta przez ordyńców po naszej przegranej bitwie pod Krutami) miało miejsce wydarzenie o ogólnoukraińskim znaczeniu. Jego echo wybrzmi nieco ponad półtora miesiąca później na wielotysięcznym placu Sofijskim w Kijowie, gdzie zostanie ogłoszone to, co najważniejsze w podpisanym w Fastowie dokumencie – Akt Zjednoczenia dwóch gałęzi Ukrainy – zachodniej i wschodniej. Dokument ten, nawiasem mówiąc, został zatwierdzony podpisami czołowych liderów Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej w legendarnym wagoniku, któremu wolą historii dane było uchronić się przed niepogodą i przekształcić się na tej stacji w niepowtarzalne muzeum. Stanie się to 22 stycznia 1919 roku. Decyzją rządu URL dzień ten ogłaszano na wieki wieków w Ukrainie świętem, dniem wolnym od pracy. Lecz, ku wielkiej hańbie współczesnych ukraińskich twórców państwowości, nie stało się tak do dziś. Mentalności i poziomu intelektualnego głównej masy tak zwanych deputowanych ludowych wystarczyło na to, by „odwojować” w naszym kalendarzu skompromitowany politycznymi insynuacjami zwolenników radzieckiego imperium dzień „8 marca” i podeptać, po raz kolejny, świętość i nieprzemijalność dla Ukraińców wydarzeń 22 stycznia sprzed 105 lat. O lekcjach potężnej pod względem treści prezentacji multimedialnej, która odbyła się w przeddzień weekendu w przepełnionej sali Pałacu Kultury w Fastowie, i w której autor tych słów brał bezpośredni udział – krótko, poszczególnymi akcentami. Wydarzenie zainicjowały władze lokalne, co w mojej praktyce wyjazdowych prezentacji edukacyjnych zdarza się niezwykle rzadko. Konkretnie – mer Fastowa Mychajło Netiażuk. Dlaczego by nie organizować podobnych wydarzeń w innych domach kultury w rejonach? Przecież obecnie albo stoją one puste w chłodzie, albo są wypełnione bazarowym towarem. Między innymi, w Fastowie specjalnie na to wydarzenie ogromną salę pałacu kultury, w której dawno nie było licznych wydarzeń, dobrze ogrzano. Głównymi słuchaczami byli uczniowie starszych klas wszystkich placówek oświatowych miasta oraz lokalna inteligencja, od której prawdziwego słowa wiele teraz zależy. Mieszkańcy ukraińskiej prowincji potrzebują uczciwego, prawdziwego słowa. Często nie znajdują go ani w kanałach „jedynie słusznych” wiadomości, ani w licznych wydaniach internetowych, gdzie dominuje „siedzące”, powierzchowne, pozbawione ludzkiego i często narodowego oblicza dziennikarstwo „o niczym” i „nie o tych”. Ludziom mimo wszystko obrzydli kanapowi eksperci w rodzaju Arestowyczów, którzy zamglają ich psychikę, odciągają od tego, co najważniejsze, nie skłaniają do myślenia. Duch przez wiele lat zakazanych i stale szkalowanych przez władzę prawdziwie Wielkich Ukraińców Symona Petlury, Iwana Ohijenki i ich braci w dążeniach był wyraźnie obecny tego dnia w głównej sali widowiskowej sławnego kozackiego Fastowa. W ramach wydarzenia odbyła się uroczysta ceremonia założenia „Funduszu Książkowego” autora tych słów oraz przekazania pierwszej transzy książek z osobistej kolekcji profesora (około 500 tomów) do Biblioteki Publicznej społeczności Fastowa. Na koniec krótki wycinek z listu Wiktora Urlapowa, redaktora fastowskiej gazety „Peremoha”, na łamach której, mam nadzieję, o tym wydarzeniu będzie obszerna fotorelacja: „Otrzymałem mnóstwo nowych informacji i ogromny ładunek pewności, że duch ukraińskości jest jednak niezwyciężony”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
bolszewikami, przebywając w nędznym stanie psychicznym, gdy „swój nie swój las (ziemia), szczęśliwy-nieszczęśliwy Wasyl. Szczęśliwy, że nie zabili, nieszczęśliwy, że żywy”. Te echa w czasie i przestrzeni bardzo wrażliwych tematów narodowych, etycznych, politycznych, społecznych świadczą o głębi źródeł twórczości Kobylańskiej, które opierają się na wiecznie żywotnych zasadach ludowości i ogólnoludzkich wartościach. U podstaw – Człowiek, z jego losem, nadzieją, dążeniem do dobra i wolności, wzniosłością uczuć, miłością do bliźniego, a jednocześnie z niemoralnością i upadkiem, chciwością i mizantropią. Splot światła, muzyki duszy i beznadziei ludzkich oczekiwań. Jej psychoemocjonalne struny dotykają najtajniejszych zakamarków świadomej materii ze wszystkimi paletami szlachetnych i niskich czynów oraz odczuć. Tak całkowicie, w niepojętej „harmonii” światła i ciemności życia bukowińska „orlica” poznawała i prezentowała swój pogląd na ludowy byt. Z tym dorobkiem rodził się, żył, cierpiał i tworzył jej naród, podzielony, obdzielony, skrzywdzony, jednak nieupokorzony i godny. Bo tylko taki Naród był zdolny rodzić (według Stefanyka) „Szewczenków, Franków i Fedkowyczów” i jego, w rzeczywistości, nikt nie jest w stanie „zajarzmić”. Jednak jeszcze jedną najwyższą cnotę opisywała O. Kobylańska w swoich utworach. I chociaż „gorzki z cudzej niwy chleb”, pisał B. Łepkyj, właśnie praca (fizyczna i twórcza, wolna i pańszczyźniana) w jej światopoglądzie pozostawała dla człowieka jedyną zbawienną i napawającą nadzieją sprawą. Dla wszystkich, niezależnie od tego, czy dotyczyła inteligencji, chłopa czy młodzieńca. Rozważania złożonych problemów społeczno-psychologicznych, moralno-etycznych nie omijają w żaden sposób tej pożądanej ludzkiej wartości – pracy, począwszy od wczesnych opowiadań i powieści, „Żebraczki”, „Ziemi”, „Nieokrzesanej” aż do powieści „Apostoł czerni”, jako wiodącej linii twórczości. Bo trud poety, muzyka, artysty i filozofa, jak i obsesyjna praca oraz działania siewcy-rolnika, światopoglądowo dla niej pozostają w stanie „równej nierówności”, wyznając najlepsze tradycje europejskiego i narodowego oświecenia. Wszak nieco wcześniej szkocki pisarz i historyk epoki wiktoriańskiej Thomas Carlyle w „Etyce życia” napisze: „Los nie ma, w istocie, innych środków (oprócz pracy), aby uczynić ludzi kulturalnymi… Bo co wtedy stanie się z ziemią, kiedy przestanie się obracać? Z leniwego, nieruchomego człowieka nawet najbardziej pobłażliwy los nie stworzy niczego, oprócz braku”. Dlatego wszyscy twórcy i żniwiarze, kto ją studiował, poznawał, kto był i starał się zostać wdzięcznym uczniem, znamienici (i nie tylko) słudzy Słowa, budowali na swój sposób poetycki Hołd Pracy – rodzicom, ziomkom, Ukraińcom, swojemu Narodowi na ojczystej ziemi i poza jej granicami. W „Bukovynskomu zhurnali” (1992 r., nr 2-3), który był rówieśnikiem odrodzenia narodowego i odnowienia Państwa Ukraińskiego, znajdujemy tę bardzo współbrzmiąco szanowaną wartość w wierszu „Odwiedziny” B. Bunczuka, wtedy jeszcze młodszego o ponad 30, a obecnie wiecznie mądrego i wieloletniego dziekana uniwersyteckiego „filfaku”: Tutaj tylko robili. Tutaj nie wróżyli. Tutaj srogo karczowali. Czy lasy Czy galicyjskie i bukowińskie żyły, Drżące, jak wysokie głosy… Robili i zdobyli. A po robocie W ziemię tę cudzą-swoją legli. Ta swoja-cudza ziemia, wolna-niewolna praca, szczęśliwy-nieszczęśliwy człowiek, radosna-zbolała dusza, chyba nigdy nie opuszczały stron napisanych i wymodlonych przez Olgę Kobylańską. Ale pośród gwaru ludzkich dramatów i tragedii losów zawsze pulsowała wiara w lepszą przyszłość, bo przez mgłę przebijał promień światła i nadziei, że tak zawsze nie będzie i twój naród powstanie pośród innych jednak wolnym, wykształconym, godnym. Siła szczęśliwego losu całego Narodu często załamywała się przez osobowość poszczególnej postaci, bohatera, własne odczuwanie świata, nadwrażliwie i wszechogarniająco przyjmując dramat jednostki, swoje autobiograficzne, jako ogólnoludzki i planetarny ból. „Nie mogę pozbyć się myśli, że muzyka zabija życie. Jedną-jedyną cieniutką struną zabiła ją”, – tak kończyła ona swój „Melancholijny walc”, głęboko przeżywając stratę człowieka, odszukując „klasyczną równowagę silnego ducha i muzyki”. Właśnie w „uczłowieczonym” Ludziocentryzmie Mistrzyni Słowa rodziła się jej Narodowość, Ukraińskość. Wartościowy splot, który na wskroś przechodzi przez cały jej uczuciowy „kontynent”, który mieścił się, przede wszystkim, na Bukowinie, w Czerniowcach – sercu bukowińskiej Ukrainy. 95 lat temu (1928) dzięki komitetowi jubileuszowemu w Czerniowcach wyszedł Almanach, poświęcony „czterdziestoletniej (1887–1927) działalności pisarskiej” O. Kobylańskiej. Wśród licznych poetyckich powitań, począwszy od O. Ołesia, są i takie wierszowane słowa U. Krawczenko: A choć Twój szlak – to samotność, Mimo wszystko nie jesteś sama – nie sama! Nie samotny Twój duch, Serc go otacza łańcuch! Tak, ona była często samotna. Jak pisała wtedy O. Duczymynśka w swojej „Ziemiance”, „Ona śpiewała pieśni… Czekała wciąż na maj – wiosnę życia”. Jednak nie tylko czekała i miała nadzieję, ale też wierzyła i walczyła. Właśnie taką Kapłanką walki postrzegał ją naród. Najbardziej wymownie o tej świętej misji zostało opisane w krótkim powitaniu, umieszczonym w tygodniku „Ridnyj kraj” (27 listopada 1927 r.): „…Głęboki szacunek i podziękowanie za Twój trud, za czterdziestoletnią pracę na niezaoranej ukraińskiej niwie, za Twoją wierność. Ty jesteś honorem i chwałą Bukowiny i Narodu Ukraińskiego. Źródła Twoich myśli rozłożone są po całej Europie. Tam Ty czerpałaś wiedzę i wieczne ludzkie ideały. A co nabrałaś, oddałaś Ty na ołtarz Ukrainy w ubogie chaty. Ty nie wstydziłaś się i nie uciekałaś precz. Co miałaś, dawałaś nam i żyłaś pośród nas. Ty jesteś obrazem czystości. Ty jesteś matką naszą szczerą. Trzymaj jeszcze długo nam i Swoim twórczym dziełem testamentuj, że na tej ziemi żyją synowie i córki z wielką nadzieją w przyszłość narodu Ukraińskiego”. Dzisiaj, już na 160-lecie, dołączając do tego wiecznego wieńca Szacunku, przyjmij, „Górska Orlico”, i nasze szczere pozdrowienia od twoich wdzięcznych potomków. Ty – nie jesteś sama. Z Ukrainą! A Ukraina – z Tobą!
Tłumaczenie maszynowe
Olga Kobylańska ma 160 lat! Czy tematy i idee wybitnej bukowińskiej (ukraińskiej!) pisarki straciły dziś na znaczeniu? Przecież nie tylko zagłębiając się w kwestie życia inteligencji, człowieka, ziemi, problemów emancypacji kobiet, ekologii, ale także przymierzając twórczość O. Kobylańskiej do obecnych skomplikowanych realiów geopolitycznych, wojny, odczuwalna jest współbrzmienie jej twórczości życiowej z XXI wiekiem.
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy
Jakoś niewidocznie, a zarazem ostro odbierane są wycierpiane przez nią myśli i wartościowe wołania duszy, kiedy w czwartą sobotę listopada na Ukrainie obchodzony jest narodowy Dzień Pamięci Ofiar Wielkiego Głodu. Przecież trzy wielkie głody-ludobójstwa, zbrodniczo zorganizowane przez bolszewicką Rosję w celu zniszczenia Ukraińców, są wyryte jako pomniki nienawiści Ukraińców do uniwersalnego zła, jakim jest moskal. Zachowują one swoją stałość, kontynuując szatański pochód, gdy obecnie kremlowscy barbarzyńcy po raz kolejny dokonują kolejnego ludobójstwa, z próbą ostatecznego zabicia Narodu fizycznie, duchowo, politycznie, zniszczenia naszej Tożsamości i Państwowości. Ukraina i Świat, który daleko nie w całości rozumie rzeczywistość, zetknęły się z barbarzyńcami, obdarzonymi tylko dwoma zwierzęcymi instynktami – pragnieniem zabijania i nawykiem „możemy powtórzyć”. Co można przeciwstawić tej dzikości, jakie antidotum będzie najbardziej skuteczne i zbawienne? Jedno – zabijać zło! Wszędzie i zawsze! Dlatego w te niepokojące i brzemienne w skutki dni strasznej wojny z nieludzkim moskalem staramy się wyszukiwać i znajdować w dziełach Wielkich to duchowe schronienie sił, nadziei i wiary, które posłuży naszej walce z przeciwnikiem. Dlatego też zwracają się nasze głowy i serca ku tej znaczącej dla narodu Budzicielce, jak słoneczniki ku słońcu. Wspomina się jedną z dawnych dedykacji dla Olgi Kobylańskiej (od Agaty Turczynskiej): Z rodzimych głębi, z duszy twoich krajan, Jest moc w niej: zabijać w ludziach zło I rodzić ducha tytanów. Chyba sprawiedliwie i po Bożemu słusznie, że ta delikatnie wrażliwa dusza „Górskiej Orlicy” na swoje 160-lecie jest ze swoim narodem, krajem, „przekładając” własną Muzę Słowa na surową ukraińską rzeczywistość wojny, będąc ochroną rodzimej ukraińskiej ziemi. Poetycko-filozoficznie wypowiedziała się kiedyś o takiej jej świętej misji Hałyna Tarasiuk: Jestem na progu Twojego domostwa. …Dziś kończyłaś pisać „Ziemię” – Nie pańską i nie parobczą – swoją. A Ołeksandr Ołeś z okazji 65-lecia (1928), dążąc do jej „nieosiągalnych szczytów” wolności i losu, napisze Kobylańskiej swój „niski ukłon”, który nadto współbrzmi z teraźniejszością: Dzięki więc Wam, że w czasie rozpaczy My w górę wciąż wznosiliśmy ręce I nie przeklinaliśmy życia i ziemi… Stała mgła nad ziemią, A my oczami i duszą Łowiliśmy promienie we mgle. Jak ważne, aby właśnie te życiodajne promienie, napełnione energią „nieskalanej twarzy” – Twórczyni „Ziemi”, „Człowieka” i „Carycy”, były zawsze z Nami i wśród Nas. Znacząco pomocni w tym są nasze „pierwsze szeregi” – Poeci, Artyści, Twórcy, Pedagodzy. Sam proces twórczy naukowców, pisarzy skłania i kieruje społeczeństwo w głębszych obszarach do kształtowania postrzegania świata tej strażniczki ludzkiej Duszy. Przecież niedawno najpełniejsze 5-tomowe wydanie dzieł O. Kobylańskiej zostało istotnie uzupełnione unikalnym dziesięciotomowym wydaniem, stworzonym przez grupę twórczą naukowców Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza pod kierownictwem profesora W. Antofijczuka. Swoisty dar serca, duszy i talentu tej wybitnej Bukowińskiej Muzy dla Ukrainy (i nie tylko). Ten dorobek twórczy jaskrawo uzupełnia wieniec narodowego szacunku dla O. Kobylańskiej, kontynuując i napełniając nowymi treściami jej i nasze życie w kulturze narodowej, nauce, edukacji, teatrze, kinie. Warto przyznać, że mimo wszystkich kataklizmów i wyzwań światowej skali, ponieważ przyszło jej „spotkać” dwie wojny światowe, społeczne i narodowe upodlenie swojego narodu i siebie osobiście, nie straciła (pielęgnowała!) swojej duszy, a ludzie (od wielkiego do małego, od wykształconego do ledwo piśmiennego) nigdy nie gubili jej śladu. Wszystko przeczytane i zobaczone, odczute i przeżyte, związane z O. Kobylańską, nabierało jakiegoś mityczno-mistycznego, niemal sakralnego charakteru, zawierało głęboką ludowość, prawdziwość, rodzinność, bliskość. Według psychomentalnego odczucia ówczesnego świata Ukraińcy upodabniali się do uczuciowego stanu szacunku do autorytetu T. Szewczenki, kiedy wielu ludzi, nawet narodowy Hymn (Czubynskiego-Werbyckiego) postrzegało nie inaczej, jak dzieło Kobziarza. Z dzieciństwa pozostały do dziś ostre przeżycia emocjonalne od przedstawień teatralnych „Ziemi”, „Wilczycy”, które w latach 50-60 stały się także dziełami kinematograficznymi, a już w latach 90. zostały uzupełnione filmami telewizyjnymi „Melancholijny walc”, „Caryca”, wzbogacając społeczne gamy uczuć. Powiem tak, że „pożywki” dla ludzkiego serca oraz „rozpalania duszy” w twórczości Pisarki zawsze było pod dostatkiem. Przypominam sobie, jak jeszcze całkiem małego rodzice i dorośli wyprowadzali na „przedproże”, kiedy na czystym niebie wschodził pełny księżyc, i prosili patrzeć na niego, opowiadając niemal biblijną historię (każdy na swój sposób) o tym, jak brat zabija brata za ziemię. Niepokojąco i długo patrzyłem w tę księżycową dal, często w samotności, rzeczywiście widząc ten straszny i bardzo wyraźnie nakreślony (zgodnie ze swoją wyobraźnią) obraz bratobójstwa. Ta przerażająca rzeczywistość przekształcała się wtedy w wrażliwą emocję, ponieważ krążyły pogłoski o takich okropnościach w tamtejszej okolicy. Od tamtej pory wiele „wody upłynęło”, a ja nie przestaję jeszcze do dziś z taką samą ufnością, gdy nadarza się taka okazja i pogoda, nawet kiedy na niebie latają przeklęte „shahedy”, wyszukiwać już na „teraźniejszym” księżycu tych nieszczęsnych braci. Bo obaj – są nieszczęśliwi. I ten, kto zabija, i kto jest zabity. Cała ta ludzka tragika „od Kobylańskiej” szerzyła się ukraińskim światem – z zachodu na wschód, wśród zmielonych chrześcijańskich cnót i świętości ludzkości, kiedy nie uprawiano ziemi, a znieważano ją złymi czynami i zwierzęcymi instynktami. Przecież ziemia według Kobylańskiej była powołana, by plon dobry rodzić, a nie przekształcać się z błogosławieństwa w nieszczęście, dzięki „odczłowieczeniu” człowieka. Na takiej ziemi – ani szczęścia, ani prawdy, ani dobra. Na tym stworzonym przez Boga miejscu zawsze będzie błąkać się obraz zła, przygnębienia i niesprawiedliwości, o czym tak gorzko powiedział w latach 1920. M. Chwylowyj („Szlacheckie gniazdo”), opisując już w nieco innych okolicznościach cierpiącego ukraińskiego człowieka (już nie Sawa, a Wasyl), „uszczęśliwionego” już moskiewskimi bolsze-
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno z inicjatywy przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana odbyła się rozmowa przy okrągłym stole na temat: „Bezpieczeństwo informacyjne Ukrainy: realia i perspektywy”. Główne wystąpienie wygłosił Wiktor Nabrusko – kandydat nauk, wykładowca Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, prezes Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy (1999–2010). W swoim wystąpieniu Wiktor Nabrusko zaznaczył, że stan bezpieczeństwa informacyjnego obywatela, społeczeństwa i państwa pozostaje w bezpośredniej zależności od stanu przestrzeni informacyjnej, suwerenności informacyjnej i zdolności informacyjnych Ukrainy. I właśnie podatność tych podstawowych składników na dywersje informacyjne i zarządcze ze strony rosyjskiego agresora stała się jedną z przesłanek podjęcia decyzji o użyciu siły zbrojnej w celu zniewolenia narodu ukraińskiego. – Dziś, gdy Ukraina toczy ciężkie boje o swoją przyszłość, jednocząc świat wokół idei demokracji i wolności, szczególnie dotkliwie odczuwalne są braki i błędne przewidywania w polityce informacyjnej naszego walczącego państwa – powiedział Wiktor Nabrusko. W dyskusji wzięli udział pierwszy zastępca przewodniczącego zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, akademik NAPN Hiorhij Filipczuk, reżyserzy filmowi, laureaci Nagrody im. Szewczenki Leonid Mużuk, Dmytro Łomaczuk, doktor nauk historycznych Petro Czerneha, profesor prawa Mykoła Hołomsza, doktor filozofii Serhij Prysuchin, redaktor naczelny „Słowa Proświty” Ihor Zoc, członkowie kolegium redakcyjnego „Słowa Proświty” Halina Daciuk, Jewhen Buket, dziennikarz Wiktor Tiutiun i inni. Pełny zapis posiedzenia można obejrzeć na YouTube pod adresem: https://www.youtube.com/ watch?v=jElb1zQxWi0 Po podsumowaniu zebrania przyjęto apel do organów władzy.
Apel uczestników okrągłego stołu. Środki masowego przekazu Ukrainy w warunkach transformacyjnych przemian społecznych na etapie przejściowym o wymiarze cywilizacyjnym wypełniają nie tylko czysto informacyjną funkcję, co jest charakterystyczne dla krajów ustabilizowanej zachodniej demokracji, lecz także funkcję społeczno-integracyjną oraz wartościotwórczą. Takich doktrynalnych postulatów funkcjonowania polityki informacyjnej nie rozumieli reformatorzy ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, która w wyniku tak zbrodniczego reformowania i totalnego odpaństwowienia, już po rozpoczęciu wojny w 2014 roku, okazała się bezradna i bezbronna wobec rosyjskiej inwazji informacyjnej, będącej składnikiem rosyjskiej agresji wojskowej. O czym warto mówić w kontekście wyzwań i zagrożeń dla bezpieczeństwa narodowego, które ukształtowały się w ostatnich latach w sferze polityki informacyjnej oraz realizacji konstytucyjnych norm dotyczących gwarantowania przez państwo bezpieczeństwa informacyjnego.
Podczas gdy sąsiednie państwa europejskie tworzyły specjalne instytucje przeciwdziałające wrogiej rosyjskiej propagandzie, u nas z powodu bezradności władz i zaangażowania instytucji społeczeństwa obywatelskiego narzucano stereotypy stosunków komunikacyjnych, całkowicie oderwane od ukraińskich realiów. Wprowadzanie i zaszczepianie liberalnych, kosmopolitycznych wartości, sensów chaosu, zwątpienia, historycznej beznadziejności, czym celowo przez wiele lat z rzędu zajmowały się liczne ogólnonarodowe media, – to niszczenie podstaw państwowości. Powstała paradoksalna sytuacja, w której przestrzeń informacyjna państwa, zamiast stać się czynnikiem społeczno-politycznej stabilności, moralno-psychologicznej równowagi społeczeństwa, przekształciła się w zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Tak, w szczególności, po Rewolucji Godności pod presją zaangażowanego wąskiego kręgu grantobiorców oraz w wyniku wątpliwego porozumienia grup politycznych Rada Najwyższa Ukrainy uchwaliła ustawy o odpaństwowieniu mediów, w tym o utworzeniu publicznego nadawcy. Następnie przeprowadzono specyficzną reformę potężnego narodowego zasobu informacyjnego, a dokładniej jego demontaż w warunkach rosyjskiej agresji wojskowej. Publiczny nadawca znalazł się na peryferiach narodowego pola informacyjnego. Ostatecznie system został zniszczony w szczególnym okresie, podczas katastrof technogenicznych, sytuacji nadzwyczajnych, stanu wojennego. Publiczne radio i telewizja zostały całkowicie wykluczone z procesu przeciwdziałania informacyjnego rosyjskiej agresji przed rozpoczęciem pełnoskalowej wojny w 2022 roku, w której składnik informacyjno-propagandowy odgrywał wiodącą rolę. Takie samousunięcie się „zreformowanego” publicznego nadawcy z informacyjno-znaczeniowej wojny z rosyjskim agresorem należy ocenić nie inaczej jak jako akt informacyjnej kapitulacji i zdrady. Na rok przed aneksją Krymu i zajęciem Donbasu reżim Janukowycza świadomie zniszczył najpotężniejsze w państwie Brovarskie Centrum Nadawcze Radia. W grudniu 2021 roku, na kilka miesięcy przed rozpoczęciem pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę, faktycznie zlikwidowano Lwowskie Centrum Nadawcze Radia w Krasnem. Kierownictwo publicznego nadawcy, które kategorycznie i systematycznie odmawiało korzystania z zakresu fal średnich radiowych w ogóle, a z usług Lwowskiego Centrum w szczególności, świadomie lub nieodpowiedzialnie zagrało po stronie wroga. Właśnie fale długie i średnie radiowe pełnią szczególną funkcję w warunkach stanu wojennego jako składnik bezpieczeństwa narodowego. W warunkach demokratycznego, liberalnego ukraińskiego ustawodawstwa piąta kolumna w narodowej przestrzeni informacyjnej w ostatnich latach czuła się bezkarnie, zachowywała się agresywnie i bezczelnie. W klasycznym manipulacyjnym informacyjno-politycznym szumie, pod osłoną wolności słowa, rozpłynęły się ukraińskie ideologemy, a potężna siła „russkiego miru” nabierała rozpędu. Wszystkie wymienione czynniki doprowadziły do maksymalnego ograniczenia roli państwa w prowadzeniu polityki informacyjnej jako składnika suwerenności informacyjnej, stworzyły grunt pod dalsze przenikanie i wywieranie wpływu przez rosyjskie propagandowe nadawców, co stało się warunkiem wstępnym pełnoskalowej inwazji na Ukrainę. Wychodząc z tych problemów oraz artykułu 17 Konstytucji Ukrainy, który mówi, że zapewnienie bezpieczeństwa informacyjnego jest najważniejszą funkcją państwa, właściwe organy władzy powinny opracować kompleks pilnych działań na rzecz ochrony i zabezpieczenia suwerenności narodowej przestrzeni informacyjnej, praw i wolności informacyjnych obywateli Ukrainy oraz społeczeństwa jako całości, które przewidywałyby: – opracowanie narodowego kompleksowego programu rozwoju humanitarnego, w którym sferze informacyjnej przypisywano by określającą rolę jako środkowi kształtowania światopoglądowych postaw oraz zachowania tradycyjnych imperatywów moralnych i artystyczno-estetycznych ideałów. Zadania te powinny być realizowane nie tylko poprzez państwowe wsparcie finansowe, lecz także poprzez wprowadzenie surowych norm regulacyjnych i licencyjnych, dotyczących ochrony własnego produktu medialnego; – reformę organów władzy państwowej zajmujących się polityką informacyjną w realne instytucje wypracowujące skuteczne mechanizmy ochrony narodowej przestrzeni informacyjnej. W szczególności wyprowadzenie Państwowego Komitetu Telewizji i Radia z systemu bieżącego zarządzania Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej oraz podporządkowanie go Gabinetowi Ministrów Ukrainy; – wprowadzenie państwowego programu przeciwdziałania zewnętrznym zagrożeniom informacyjnym, który gwarantowałby maksymalne zachowanie i wykorzystanie narodowego zasobu informacyjnego jako czynnika bezpieczeństwa narodowego. Wśród działań przewiduje się również utworzenie potężnej korporacji nadawania zagranicznego, bez której niemożliwe jest istnienie państwa w dzisiejszym konkurencyjnym świecie, w warunkach rosnących zagrożeń i wyzwań zewnętrznych; – dla stabilnego nadawania w szczególnych warunkach oraz maksymalnego pokrycia sygnałem eterowym terytorium państwa proponuje się zbadać kwestię utworzenia państwowej rozgłośni radiowej (ewentualnie w systemie nadawania zagranicznego lub jako odrębnej struktury podporządkowanej Państwowemu Komitetowi Telewizji i Radia), która zapewniałaby emisję programów własnymi środkami technicznymi na falach długich i średnich. W ostatnim czasie wiele krajów Europy zmodernizowało bazę techniczną radiofonii na falach długich i średnich. Tymczasem na Ukrainie nie ma ani jednej rozgłośni radiowej, która mogłaby nadawać na całe terytorium państwa, łącznie z okupowaną częścią. Natomiast Rosja swoim potężnym nadajnikiem z Naddniestrza pokrywa swoją informacyjną trucizną całe terytorium naszego państwa. Taka sytuacja jest wynikiem błędnego ignorowania technologii dalekiego zasięgu przez Narodową Radę ds. Telewizji i Radiofonii, a także odmowy od 2018 roku przez publicznego nadawcę korzystania z zakresu fal średnich do nadawania do Rosji i za granicę. Takie działania w warunkach wojny można kwalifikować wyłącznie jako wyzwanie dla bezpieczeństwa narodowego; – utworzenie systemu pracy kontrpropagandowej, który przewidywałby działania edukacyjne i informacyjne, przygotowanie specjalistów zdolnych nie tylko adekwatnie oceniać ryzyka informacyjne i szybko reagować na zagrożenia, lecz także strategicznie kształtować i utrwalać ukrainocentryczne poglądy społeczne; – gwarantowanie konstytucyjnych praw obywateli, w tym poprzez środki o charakterze protekcjonistycznym, do otrzymywania ważnych dla społeczeństwa informacji w dowolnym regionie kraju za pośrednictwem sygnału satelitarnego, cyfrowego dostawcy sygnału naziemnego, zakresów fal długich i średnich, telefonii komórkowej w czasie pokoju oraz w warunkach stanu nadzwyczajnego, katastrof technogenicznych i ekologicznych, w czasie wojny. Powstawanie dziś tzw. białych plam informacyjnych praktycznie prowadzi do utraty kontroli nad procesami społecznymi w państwie i zagraża bezpieczeństwu narodowemu; – prawne uregulowanie zasobu informacyjno-częstotliwościowego jako narodowego dobra, obok innych narodowych zasobów strategicznych – podziemi, ziemi, wody, powietrza, co minimalizuje jego agresywny grabież i stanie się gwarantem bezpieczeństwa narodowego; – reformę publicznego nadawcy w skuteczny instytut kształtowania narodu w warunkach transformacji stosunków społecznych, czynnik przeciwdziałania rosyjskiej agresji informacyjnej. Ze względu na bezradność publicznego radia i telewizji w obecnych warunkach pełnoskalowej rosyjskiej agresji wojskowej i wewnętrznych wyzwań, brak należytego oporu w informacyjno-znaczeniowej wojnie z Rosją, wnieść do Rady Najwyższej pilne inicjatywy ustawodawcze, które przewidywałyby realny restart publicznego nadawcy z inną systemem jego organizacji, zarządzania i przekształcenia w realny czynnik społeczeństwa obywatelskiego, instytucję budowania państwa; – zachowanie w nowej redakcji ustawodawstwa systemu publicznego nadawcy odrębnej, samodzielnej, prawnej instytucji Ukraińskiego Radia jako narodowej placówki o specjalnym statusie, odpowiadającej praktyce większości krajów europejskich; – ustanowienie publicznego nadawcy dla lokalnych wspólnot z zachowaniem podmiotowości regionalnych nadawców na bazie dawnych ODTRK, co odpowiada interesom narodowym, polityce decentralizacji, praktyce europejskiej demokracji; – istnieje pilna potrzeba wsparcia niezależnych ogólnopaństwowych i lokalnych mediów drukowanych, w tym jedynego w kraju kulturologicznego tygodnika „Słowo Proświty”. Uczestnicy okrągłego stołu „Bezpieczeństwo informacyjne Ukrainy: realia i perspektywy” z 15 listopada 2023 r.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dlaczego uruchamia się pośredniość Słowa, czytadła, rechot, maskulturę z prymitywizacją i ogłupianiem, tworzenie elity z niedouczonych kretynoidów. Ludźmi diabła wypierani są ludzie Boga. Z tego samego powodu naród odzwyczaja się od głębokiego, przemyślanego, poważnego czytania i przełącza na klipy, posty, wiadomości, na myślenie klipowe i mało czytelnicze: tacy nie będą w stanie pojąć poważnego, poznać w sobie Dobra i Zła, zmienić siebie, działać na rzecz dawania, myśleć planetarnie, żyć jak w ostatniej chwili, a nie zwierzęco przyziemnie, ze wszystkimi uzależnieniami i strachami, właściwymi dla tego stanu. Oto przyczyna tajnej i otwartej wojny z pisarstwem; przyczyna tego, dlaczego u nas trwa trzydziestoletnie ludobójstwo ludzi kultury, myśli, i nikt tego nie zauważa. Nie staje się to przyczyną najważniejszej troski władzy jako zagrożenie dla istnienia narodu. Zagrożenie suwerenności zastąpiono zagrożeniem bytu narodu. Trzeba o tym pamiętać i o to dbać. Naród, który nie ma w dostatku poważnych książek, naród, który odzwyczajono od czytania, przemyślenia, nie ma poważnej przyszłości. Z niego, jak z reaktora, wyjęto pręt energetyczny. Niszcząc twórców języka, literatów, niszczą przyszłość narodu i tworzą swoją. Od 1991 roku, kiedy było nas 51 mln, plus z okolic powróciło kilka milionów, powinno nas być co najmniej siedemdziesiąt milionów. W różny sposób redukcja zabrała pięćdziesiąt. I im większe liczby, tym mniej przerażają, tym mniej kto reaguje na nie, tak, jakby tego w ogóle nie było, i winnych, rzecz jasna, nie ma. Gdzie i kiedy jeszcze świat widział taką redukcję? Państwo, gdzie chciwcy w statusie urzędników są ważniejsi od pisarzy – twórców jego – to mrowisko, gdzie zawzięte gryzonie wygryzają, podkopują i w końcu zawalają dom. Zatem wyższa jakość twórcza polega na tym, że mózg jednostek pracuje na wyższej częstotliwości. Wyjaśnia to również każdą wyższą zdolność, twórczość i to, dlaczego tak mało piszą o Bogu. A tak dużo, jak pyłu we Wszechświecie, o wszelkiej obrzydliwości i marności. Mózg ziemskich pracuje nie tak, jak u duchowych. Zmysłowe wydaje im się piękniejsze od wiecznego. Ich mózg nie wyłapuje Bożej częstotliwości i Bóg nie mówi przez niego. Aby tak pisać, potrzebna jest zmierzchowość – minimum fizycznej energii i maksimum Bożej energii – oraz wyższa jej przewodność. Układ nerwowy nieprzygotowanych, ziemskich, jej nie wytrzyma. Skutkiem będzie przepalenie neuronów i obłęd. Przygotowanie trwa setki, tysiące wcieleń z odpowiednimi praktykami. Żaden, nawet ziemski talent, nie powstaje w ciągu jednego życia. Tym większą zbrodnią jest ich ucinanie. Stan wyższej twórczości na wyższej Energii został przez Boga objawiony ap. Pawłowi, kiedy modlił się o zdrowie: “Moc Moja w słabości się doskonali”4. Każdy piszący, jakkolwiek i cokolwiek by pisał, pamięta to po sobie. Tą samą Mocą żyje też naród z napisanych, natchnionych duchem książek. Wszystko to włącza czołową – Bożą – część mózgu. Która wyłapuje Boski sygnał. Proces pisania i czytania jest ważny tym, że rozwija mózg i ożywia go. Czytanie – najlepszy wynalazek Boga. Oto dlaczego powinno to być podstawą polityki państwowej. To nie tylko uchroni przed demencją, ale i da rasę geniuszy. Wielki jest ten naród, który od małego przyzwyczaja się do wielkiego czytania! Który wpaja bezgraniczną miłość do słowa, jego rozumienia i przemyślenia, a do Słowa Boga przede wszystkim! Marnieje i zniknie ten naród, gdzie tworzy-
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen PASZKOWSKI, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki
Im bardziej utalentowana jest osobowość, tym wyższy jest poziom jej energetycznego i duchowego rozwoju, tym jaśniejszy, subtelniejszy, bardziej przekonujący, pełen dobra i wieloaspektowy jest jej język; tym silniejszy jest jej ładunek emocjonalny i wpływ; tym mocniej jej laserowy ogień wypala już nie stronę – wieczność; tym silniejsza jest jej Miłość, która ładuje energią do czynienia dobra coraz to nowe pokolenia. Język pozbawiony emocji – w istocie martwomowa, którą szczyci się, w której pisze i mówi większość współczesnych – na nic nie wpływa, niczego nie zmienia, nikogo nie ładuje energią do Dobra. W ten sposób zatrzymuje się rozwój narodu, społeczeństwa, kraju. I następuje nieunikniona degradacja, z tak samo nieuniknionym wykluczeniem Boga. Język jest nośnikiem ładunku, jeśli jest on obecny w silnym i wyrazistym mówcy. Przykładem tego, jak działa język, są przykłady wielkich mów przeszłości. Z nich wyrastały pokolenia, natchnione wielkim celem, i on realizował się poprzez nie. Wraz z pozbawieniem energii nośników i samego języka zniknęły znaczące mowy, zniknął wielki cel – i wielka przyszłość zniknęła. Zdziczenie w konsumpcjonizmie jest tylko jednym z aspektów tego zjawiska. Przykładem tego, jak język działa na każdego, są przykłady tego, jak działają poszczególne słowa na każdego: słowa obrazy i pochwały, słowa wsparcia i wyzwisk, wywyższenia i poniżenia, słowa błogosławieństwa i przekleństwa. Poprzez wprowadzanie negatywnej leksyki dokonuje się energetyczne morderstwo. Poprzez utrwalanie pozytywnej leksyki i wysokiego stylu dokonuje się energetyczne zmartwychwstanie narodu. Cały potok brudnosłowia, martwosłowia, głuposłowia skierowany jest na cel morderstwa. Na cel przeciwny, jak widzimy, nie kieruje się niczego. Język w wyższym znaczeniu jest akumulatorem tego, co obecnie nieuchwytne; jest nośnikiem tych rejestrów, pozytywnych i negatywnych energii, życia i śmierci. Ci, którzy uruchomili śmierć, doskonale rozumieją to; powinni zrozumieć to również ci, którzy życzą narodowi życia. Styl języka, piękno języka – to nie tylko wybór tego czy innego pisarza, dziennikarza, mówcy; to jego wkład w życie i śmierć narodu. W związku z tym biegłość literacka i językowa powinna stać się ich praktyką, ich codziennością, jeśli życzą narodowi dobra. Niestety, widzimy coś przeciwnego. I można ile się chce klaskać w dłonie, mówiąc o dobrej przyszłości – ona powstaje nie z pochlebstw, a z Miłości Boga w ludziach; osiągniętej, między innymi, poprzez język. Poprzez język, jego ładunek, tworzy się projekcja przyszłości. W całości tworzy się ona z wielkiej, energochłonnej Myśli. Język jako myśloznak jest nośnikiem i projekcją przyszłości. Dobrej przy dobrej jakości języku, pozytywnej – przy pozytywnym, negatywnej – przy negatywnym i niskiej jakości języku. Tam, gdzie język nie jest ceniony, przyszłości nie ma. Język jest składnikiem Boga. Czysto materialny naród nie ma żadnej dobrej perspektywy. Dla głębszego zrozumienia Słowa, jego przeznaczenia, należy uznać, że istnieje typ ziemski i duchowy. Ich różnica tkwi w liczbie żywotów, ich doświadczeniu karmicznym. Typ ziemski – 3-5 tys. lat; duchowy – dziesiątki i setki tys. lat. Od ilości doświadczenia cielesnego, od przeżytych i nieprzeżytych zmysłowych przyjemności, zależy uziemienie i odziemienie każdej istoty. Miłość w każdym kieruje go ku temu, co niskie lub wysokie. Z racji młodości karmy typ ziemski ciąży ku ziemskiemu; cały światowy kierunek tylko sprzyja temu. Wbija mu się do głowy: to modne, piękne, nowoczesne, wygodne, atrybut wolności, podczas gdy w rzeczywistości jest to zgubnie niskie, ale nikt o tym mu nie mówi. Prawda w świecie kłamstwa jest największą nieprzyzwoitością. Ziemskie przynosi mu zadowolenie, a duchowe jest obce i niezrozumiałe. Tak dzieje się przez nadmierny rozwój ziemskich stref mózgu, odpowiedzialnych za przetrwanie i zmysłowe przyjemności, oraz nieaktywność duchowych. Typ ziemski z tego samego powodu jest materialistą, pragmatykiem, cynikiem, przedkłada ziemskie, racjonalne nad duchowe. Im krótsze jest jego łączne życie, tym bardziej jest ono dla niego niczym. Nie odczytuje i nie kopiuje tego, co zostało założone w istocie duchowej – duchoczłowieku w istocie człowieka – i w doświadczeniu duchowym w całości. Przyciąga go to, co przynosi przyjemności ciału. Cieszy go to, co jest częścią jego samego: rodzina, ród, materialne dobro dla nich-siebie, wszystko to, co składa się na samolubstwo. Przetrwanie-rozmnażanie-zysk-przyjemności na pierwszym miejscu. Typ duchowy, z racji tego, że w nim wypaliło się ziemskie – ono nie przynosi mu radości – ziemskiego nie ubóstwia i nie uważa go za godne uwagi i zachwytu. Jego uwaga przełącza się na rzeczy bardziej wieczne. Bóg nazwał je skarbami niebieskimi, prawdą Nieba, „szukajcie najpierw królestwa niebieskiego i sprawiedliwości jego, a wszystko inne będzie wam dodane”1, ale trzeba rozumieć Idee wieczności. Sensy wyższego rzędu. Miłość typów ziemskiego i duchowego jest odpowiedzią na ich priorytety. Odpowiednio, dla pierwszego język będzie niczym, a dla drugiego – znaczącą i wielką wartością. Nie jest ważne, jaki język; znaczenie ma dążenie do tego, co nieziemskie. To uniwersalne Prawo dla typów i ich skłonności. Z punktu widzenia pierwszego – ziemskiego – typu język jest środkiem komunikacji, markerem tożsamości i jednym z narzędzi jego ustabilizowanego życia. „Słowa i tyle, nic więcej”. Z punktu widzenia drugiego – duchowego – typu język jest czymś więcej niż zasobem materialnym. I tylko ci, którzy są głęboko przemienieni w samą żywiołowość mowy i są jej częścią, ci, przez których Słowo przepływa jak woda przez śluzy, ci, którzy przejawiają tysiące głosów i błysków jej tęczy, tysiące niuansów niepowtarzalności, ci, przez których Duch w Słowie przelewa z nadrealności w rzeczywistość twórczą Energię, ci rozumieją nieziemskie przeznaczenie i pojemność znaczeniową języka. Mówiąc prościej, nie język jest narzędziem narodu, a naród, jego historyczny byt, jest narzędziem języka. Ponieważ nasz świat jest przedłużeniem informacyjnego, cały sens jego istnienia tkwi w pozostawieniu śladu informacyjnego. W wniesieniu czegoś nowego, dobrego, pięknego w doświadczenie cywilizacji i zmianie siebie poprzez to. Życie w swoim historycznym rozpięciu jest płótnem dla Słowa i, w tym samym czasie, realizacją jego. Poza Słowem nic nie istnieje. Nic nie jest w perspektywie historycznej. Dla materializmu to absurd, dla typu ziemskiego – niedorzeczność, dla odziemionego, duchowego typu – niepodważalna Prawda. Bo tak jest u Boga. Co wtedy znaczą wszystkie błędne wyobrażenia ludzi przed Nim? To wyobrażenia dzikusów o rozpostartym pod gwiezdnym niebem bezkresnym kosmosie. Wszystko, co zostaje z życia, z jego ogromu losów, nadziei, cierpień, rozpaczy, śmierci i narodzin, wszystko co zostaje z zamieszkanego przestrzeni, od wschodu słońca do łuny cywilizacji, odlane jest w Słowie; wszystko inne – to proch. I nie ma nic, oprócz Boga i Słowa, bardziej znaczącego i wiecznego tutaj. Duch przepływa przez materię, pozostawiając po sobie wieczne słowo. Pisarstwo jest werbalizacją Ducha Świętego na Ziemi. W związku z tym, wraz z pogardą dla pierwszego, znieważa się Ducha Boga – dokonuje się Bluźnierstwo – ze skutkami, o których sam Bóg ostrzegł przez Mateusza 12.31, 32: każdy grzech i bluźnierstwo będą odpuszczone, ale nie to. Wraz z morderstwem (pogardą) Słowa zabija się Ducha Boga na Ziemi. Zwłaszcza, jeśli to Słowo Boga. Zabija się Prawdę, zabija się Doświadczenie i marnieje życie miliardów. Poprzez niszczenie twórczości, niszczenie pisarzy – ich niepotrzebnością i spychaniem na margines historii – niszczy się przyszłość narodu. To nie tylko strata talentów, nie napisanych dzieł – to strata akumulacji, która miała z nich powstać. Strata Żywej twórczości – onaż Ojciec, Jehowa, Jestem, który tworzy naród i tworzy przyszłość. Bez niej niby wszystko jest, ale nie ma szczęścia, nie ma bezinteresowności i zdolności do działania na zasadach ofiarnej służby. Za pieniądze i korzyść nie tworzy się wielkiego, Bożego. Nie ma Miłości, z której wszystko powstaje. Nie ma oddania, a jest – tylko dla siebie: chciwość, karierowiczostwo, zasada zamkniętej, zagarniającej ręki, podczas gdy wielka Miłość całą siebie oddaje. Ofiaruje, jak i Bóg, Życie, które przepływa przez nią. Ona otwiera ducha; ona – otwarta ręka, ta właściwa zasada Boga i Wszechświata, która wyobraziła się Ołtarzem w Świątyni.
Miłość jest Życiem w czystej postaci. Kiedy mózg zamiera, stając się przyziemnym, przestaje ona do niego napływać. Tajemnica tkwi w tym, że przyszłość tworzy się za pośrednictwem Słowa. Nie będzie go, wysokiego, pełnowartościowego Słowa, i nie będzie narodu, tak jak i form jego istnienia. To, że przyszłość tworzy się ze Słowa, wielkiej Myśli, proroczej Idei, u Boga opisane jest tak: „na początku było Słowo” i „Słowo stało się ciałem” – czyli wcieliło się, zrealizowało. Bóg działa przez Słowo. Bóg, jakkolwiek dziwnie by to nie brzmiało dla ziemskich istot, działa za pośrednictwem Słowa, jego wpływu na rzeczywistość. Bez Słowa, wielkiej, tworzącej historię Myśli, nic się nie realizuje, nie powstaje, nie wciela. Historia tylko z zewnątrz jest wynikiem ekonomii politycznej, wszystkiego tego, czego nauczał wielki marksizm. Bez Słowa-Myśli, bez Ładunku, bez Słowa jako informy nie realizuje się nic. Ponieważ nie ma czego realizować. Nie ma tego wyższego, Bożego, godnego, co należy wcielać. Nie wypełnia się Wyższa Wola i Plan. Taki istnieje w odniesieniu do każdej istoty, człowieka, kraju, świata. Tym uruchamia się antyplan: ruina, nieład, niewiara, nihilizm, samozniszczenie; czas bezczasu, czas niewiedzy, co robić, jak żyć, czas wypadnięcia z Planu Boga. Mózg na niskiej częstotliwości nie wyłapuje Światła Boga, Jego Prawdy. Sam zmroczniały, martwy, wyłapuje idee Ciemności. I nimi żyje. To właśnie są ci umarli, których Bóg obiecał wskrzesić. Słowo opisuje stan, a nie fizyczną rzeczywistość. Żadnego wskrzeszenia kości nie będzie: to błędna myśl, wywiedziona z niewłaściwego rozumienia Słowa. Drugie Przyjście trwa już dawno, trwa jako Sygnał, jako zwiększenie Światła w przygotowanym mózgu. Poprzez przyziemność i tak już przyziemnych osiąga się odciągnięcie od Boga i ich szybszą wysyłkę w wieczność, do przeróbki. Władza pasożytów jest zainteresowana bezsłownym narodem. Niezdolnym, przez przyziemność, do formułowania wielkiego celu, znajdowania Przeznaczenia i tworzenia przyszłości. Władza jest zainteresowana brakiem poważnych, myślących historycznie pisarzy, ich małym znaczeniem i nieaktywnością, brakiem ich książek, Idei, Ładunku. Oto
Stosownie jest przypomnieć, że ukraińskie państwo zaczynało się od Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Ono, jak później doprecyzował Bóg, powstało jako owoc myślowego tworzenia nielicznych, przejętych stanem języka, z ich pragnienia posiadania innego, bardziej życzliwego, bardziej troskliwego, bardziej dobroczynnego wobec języka kraju; kraju jako schronienia ich upokorzenia, jako jednego dobromównego środowiska, jako jednej, pełnej przyjaźni i wrażliwości, rodziny; kraju, gdzie na każde słowo w każdym zakładzie, sklepie, na ulicy nie rzygano by ci w oczy: „gawari, skatina, pa-cziełowieczieski!”; kraju, gdzie byłbyś w domu; kraju jako schronienia ich języka, natchnienia, energii, kraju jako domu niewidzialnego bytu narodu. Kraju jako rodzima wielka dusza z rozpostartymi ramionami. Gdzie nigdy nie jest ciasno; gdzie chce się żyć, kochać, tworzyć Dobro. Kraju braterstwa, jednoczenia, już nie tyle w języku – w Miłości. Kraju jako jednej niewyczerpanej słonecznej baterii Energii Boga. Nieprzypadkowo uważa się, że język jest duszą narodu. Najcieńszym odbiciem jej energetycznego drgania. I jeśli każdy człowiek ma Księgę życia – coś na kształt wideorejestratora – to taką samą wymierną Księgą narodu jest jego język, literatura…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ją przeciwieństwo. Wielkie Słowo, Słowo Boże rozwija najważniejszą strefę mózgu. Świętość nad świętościami w człowieku, która została ukształtowana na wzór podobny w Świątyni. Świętym obowiązkiem państwa jest dbać o ten kierunek! To rękojmia jego uczciwych, sprawiedliwych, czczących Boga i bogobojnych obywateli. Nie potrzebna im biczowa walka z korupcją i nadwynagrodzenia. Będą oddawać Państwu siebie, a nie wyrywać z niego. To ludzie przyszłości. Ziemskie będzie ich interesować nie bardziej niż odrzucony ogon jaszczurki. Ich pierwszorzędną sprawą będzie strategiczne, czołowe. Bóg będzie przychodzić w nich jako Sygnał, jako Czysta Energoinformacja, i będzie to Jego Przyjście. Zmieni świat, jak nic dotąd. Napisane, stworzone na ziemskiej energii, nie niesie wiecznego w sobie w takiej mierze. „Dzieło rąk artysty” zostało określone przez Boga o słowie artystycznym. Jest jak bukiet więdnący z czasem. Napisane z Energii Boga, w stanie Wniebowstąpienia, – włączenie Bożego mózgu, – przelewa tę Energię w Słowo, w jego ducha i rytm, wiecznie tworzy prawdziwe, i wtedy to ona, a nie samo Słowo jako znak, tworzy nową rzeczywistość, nowego człowieka, nowy świat, nową grań wiecznego w materialnym nieświecie. Jego Światło rozsuwa mrok. Napisane w Wniebowstąpieniu – bateria Boga – ono na zawsze rozprzestrzenia Siłę Boga, Światło Boga, prawdę Boga w materialną nicość. W martwe samo w sobie istnienie materii. Słowo ożywia je i każde stworzenie w nim. To Słowo – na zawsze – niewyczerpany akumulator Czystego Życia Boga. Energii Jego Miłości. To Słowo – bukiet wiecznie niewiędnący. Słowo człowieka, słowo – wypowiedziane na ziemskiej energii – to często martwota i martwosłowie. I dlatego tak szybko gaśnie. Zbiór znaków naładowanych niską częstotliwością. Dlatego też na nic nie wpływa. Poza doczesnością niczego nie zmienia. Znika jak wszystko ziemskie, znika z tą przemijalnością, o której pewien nasz klasyk mówił: „ostatni liść z brzozy spada i nie zostaje po nim żaden ślad w powietrzu”5. Jednak ziemskiemu to, co ziemskie, jest bliskie. Z miłości do niego kochają słowo ziemskie, o ziemskich i zrozumiałych im rzeczach, słowo, które nie niesie w sobie niczego jako wyższej Energii i Bogoinformacji. Słowo jako rozrywka ich rozumu i zabezpieczenie przed deградacją. To, co nie niesie w sobie Boskości, nie zmienia niczego w głąb w duchu człowieka i w zewnętrznej rzeczywistości. Nie zmienia tak, jak poprzednie, pierwotne Słowo. Słowo Stwórcy, Słowo-wieczność. Samym ziemskim słowem świat degraduje się i ginie wskutek obumierania mózgu. Żywe Słowo – strumień Żywotności, Woda Żywa, która wskrzesza i napełnia aktywnością życiową. Jej na próżno szukano w Białych Wodach, Szambali i innych bezdrożach prymitywnego rozumienia. Ona wypływa z czołowości rozwiniętych przez Boga. Z ich Bożego umysłu. Z neuronów tych, którzy chwytają Prawdziwe Przyjście. Drugie Przyjście, którego tak wyczekiwały najlepsze umysły wieków, tysiącleci! I którego martwy świat nie rozpoznał, nie zrozumiał przy Jego Powrocie. Wszystko stało się tak, jak Bóg przepowiedział – Przyjdzie jak złodziej w nocy6 – w mrok prawie obumarłego mózgu. W Ciemność piekielności, która będzie się burzyć nad planetą. Dlatego Słowo Boga ożywia; słowo świata, człowieka – jest prawie martwe. Na Słowie Boga ludzkość żyła, rozwijała się i owocowała Dobrem, a na zmysłowym słowie człowieka zginie. Będzie inny świat, o innej jakości słowa. Dopóki jest to, co jest, i to, i tamto słowo, z właściwie ustawionym priorytetem, są ważne dla rozwoju człowieka, kraju, ludzkości. To jeden ze środków rozwoju i połączenia z Bogiem. Nie tylko element poznania świata, nie tylko środek komunikacji – środek samowzbogacenia, w zgubnym czasie, gdy tak mało ceni się słowo. Z zrozumiałych przyczyn narzucanie martwoty, pod jakąkolwiek modą i przyjemnością by się ona nie kryła. Językowo ubogi człowiek, o dębowej leksyce, z kulawym zestawem bezżywych słów – we wszystkim ubogi i bezżywy. Choćby zagarnął pół Wszechświata, nie znajdzie w nim szczęścia. I tej ubogości, kopiując ją, zazdrości ziemska większość, szukając szczęścia tam, gdzie od wieków go nie ma. Sprawą Państwa jest sprzyjać nie materializacji i zaciemnieniu ziemskim, lecz uduchowieniu narodu poprzez Słowo, literaturę, wyższe cnoty i sensy. A wychodzi tak: epoka socmaterializmu minęła, a jego widmo pozostało. I rozrosło się i zmaterializowało w większy horror, jak poprzednie. Jego moralne materialne straty państwo ponosi codziennie. Przyjęło się uważać, że każdy zna się na sprawach rodziny, polityki i języka; i każdy ma prawo bredzić o nich własne rozumowanie. Równie ubogie i ziemskie jak wszystko, co rodzi ziemski rozum. Każdy ma prawo udzielać rad w tej dziedzinie. Każdy bardziej ortodoksyjny niż papież rzymski. Język to narzędzie subtelniejsze niż skalpel chirurga, który operuje na sercu. Sądy o języku z ust niespecjalistów to próba operowania serca przez weterynarzy. I nikt im tego nie wyjaśni i nie wskaże właściwie: dokąd się pchacie?! Język to nie ta kalekomowa z kizjakiem przekleństw, gróźb, wykrzykników, blatnych zwrotów, którym włada większość „specjalistów”. Język to nie ta ubogość z półtora tuzina słów, która składa się na ich zasób leksykalny. To czkawka, a nie język. Język to nie to chrząkanie o wypiciu-zapaleniu i o tym, gdzie by coś podwędzić czy przywłaszczyć. Język nie jest przedmiotem wtrąceń ulicy w dzieło chirurga. Takim chirurgiem jest Państwo, jego warstwa duchowa: jak określiło, jak głosi prawo, tak ma być. Sądy o języku ze strony mało związanych – gorsze od wtrąceń kowala w pracę serca. Nie chcę nikogo urazić, ale kompetencja większości w języku – zero! „Po co wy się tam wtrącacie?”, „Tak, bo my sami jesteśmy mądrzy”. To popisywanie się ignorantów wielkim umysłem. W sprawie języka, literatury, słowa mam 50 lat i nawet wtedy uważam, że nic w niej nie wiem. Znając prawie na pamięć tysiące ukraińskich książek, ich najlepsze, najbardziej niepowtarzalne i ekspresyjne miejsca. Skąd wiedzą ci, którzy nic nie wiedzą, tajemnica natury. Miałem szczęście rozmawiać z najlepszymi językoznawcami, twórcami języka, literatami, poetami Słowa i nastroju, i do dziś nie wiem, jakie słowo lepiej użyć, jak rodzi się i wrze oceaniczna fala zdania. Ci, którzy nie widzieli i nie przeżywali tego żywiołu, sądzą o Oceanie jak ślepiec o niebie. To wstydliwe słuchać, bo to hańba Państwa i pluskanie w Ocean. Zajmujcie się tym, co wam wychodzi lepiej. Do czego jesteście przygotowani przez poprzednie życia. Po to, by odczuwać język, by widzieć go wszerz i w głąb, jak teleskop podczerwieni widzi kosmos, by on żył i przemawiał w tobie, a nie ty w nim, by Słowo przemawiało przez pisarza, a nie jego klawiaturą, by ono, a nie on, formułowało i tworzyło niewidzialne rzeczy, by Duch Boga pisał nim, jak wiatr jesieni pisze chmurami i purpurą Niebo, po to, by Słowo kwitło ekspresją i niepowtarzalnością, mnogością uchwyconych niuansów życia, by Słowo biło w skroni jak Ocean w piersi, i omywało wszystko, i napełniało Energią Istnienia, by Słowo niosło życie, już nowe,
kraść, a raczej: lepszą rzeczywistość, potrzebne są setki żywotów: kształtowanie nie talentu, lecz oddechu słowa. Nikt nie zostaje pisarzem tak po prostu, pod wpływem chwili. Wielkie pragnienie, by stać się pisarzem, pisarzem słowa wieczności, oraz wielkie doświadczenie poprzednich żywotów sprawiają, że nim się staje. To najcięższa ze wszystkich prac, jak słusznie uważali klasycy7, i najodpowiedzialniejsza wobec Boga. Zapisywanie Jego Słowa jest najwyższą służbą, wyższą niż tron cesarzy. Oczywiste jest, że ta sprawa nie jest w mocy tych, którzy żyją zbyt mało. Po co więc tam wchodzić. Bądźcie łaskawi, korzystajcie z tego, co wam dano. Co z ogromnym trudem zostało objawione światu. Duch ziemskich – ich duchowa istota w człowieku – nie jest na tyle czuły, by wychwytywać i wyrażać słowami to, co niewidzialne dla oczu, niewyczuwalne dla ciała. Ziemski człowiek jako odbiornik to radio przewodowe w porównaniu z krótkofalowym, człowiekiem duchowym. Gdy w sprawach religii, kultury, polityki pierwsi wypierają drugich, do społeczeństwa przestaje napływać twórcza Energia. Miłość Boga, Siła samego Życia. Nieunikniony rozpad wszystkich procesów i zjawisk nie każe długo czekać. Dlatego „cesarzowi – cesarskie, Bogu – Boże”8: ziemskim – ziemskie, duchowym – duchowe. Inaczej ginie cała prawidłowa hierarchia świata i hierarchia państwa. Ziemskie nie jest zdolne wypełniać duchowe zadania. Od władzy, polityki po duchowy rozwój ludzi ono wszystko sprofanuje i zatrzyma. I tym samym sprowadzi automatyczne działanie Prawa Boga, Prawa odrzucenia: „to, co się nie rozwija albo przeszkadza rozwojowi innych, zostaje usunięte”. To automatyczne Prawo, które działa we wszystkich aspektach życia, i nic go nie powstrzyma, poza zmianą siebie i rozwojem, zarówno osobistym, jak i wspólnoty. Słowo, czytanie jest wynalazkiem Boga właśnie dla tej sprawy. Jest Jego kołem ratunkowym dla ginących. Niestety, oni odrzucają także i to. Tam, gdzie zatrzymuje się rozwój, zatrzymuje się Wszystko. Naród, w którym książki czyta się w tysiącach egzemplarzy, to już nie naród, lecz pustynia. Naród, w którym pod barami ustawiają się kolejki, a do bibliotek i świątyń przychodzi zapustoszenie, chyli się ku dołowi. Za ślepymi przewodnikami, którzy obiecywali im i znają tylko drogę do ziemskiego szczęścia, z przepaścią na końcu. Naród-nieczytający nie ma radości umysłowej i w pełni oddaje się radościom cielesnym oraz ich zamiennikom. Szuka w nich szczęścia – i go nie znajduje. Szuka sprawiedliwości i dobra – i nigdzie ich nie znajdzie. W świecie cenienia tego, co ziemskie, znikają normy duchowe i radości; a dokładniej: są, ale nie dla nich – sami je odrzucili. Nie ceni się Księgi, lecz te normy, które składają się na jej treść. Człowiek nie ma etycznych i Bożych drogowskazów oraz przestróg – niewidzialnych murów od Zła. Słowo Boga dlatego zostało przez Niego nazwane Ścianą i Murem. Gdy go brakuje, Zło jak w wyłom przenika do człowieka. Ale czyż nie na to była wycelowana kamienna lawina maskulturyzacji, prymitywizacji, debilizacji, szołmenizmu z wyjałowieniem do ostatniego zwoju mózgu, do jednego celu: jedzenia, picia i wypróżniania się. I uważania tego za sens życia. Czyż nie na to była skierowana ideologia dzisiejszości? Tak modernizuje się całą ludzkość. A środki techpostępu, które dotąd ją rozwijały, stały się środkami odwracania od Boga i słowa, środkami zabijania. Doprowadzenie do stanu skorupy ma na celu rozłączenie mózgu z Bogiem. Brak wniesienia Jego Miłości i Mądrości w umysłowo martwy świat. Stąd masowe odłączenie od prądu, uzależnienie, wszystko to, co dziś składa się na rzeczywistość. Zostawić człowieka na niskiej energii i odebrać mu szczęście –
meta tego nowego miesiąca. Z człowieka-twórcy, pomocnika Boga, do czego jest stworzony, uczynić niewolnika uzależnień, sługę swoich zachcianek, gotowego pracować za grosz dla ich zaspokojenia. Człowiek duchowy, wolny od zła, grzechu i zachcianek, właśnie dlatego jest straszny dla systemu, że nie będzie harował, by je urzeczywistniać. „Ja zwyciężyłem świat”9 – to drogowskaz dla wszystkich, którzy dążą do Jego szczęścia. Istota nauki Boga Jezusa Chrystusa. W zwycięstwie nad ziemskimi wartościami. W nich nie ma żadnego szczęścia! Czyste szczęście – w Czystym Bogu, które człowiek-twórca czerpie zmartwychwstałym umysłem duchowym. Ziemski, z czysto ziemskim, roboczym umysłem, takiego czerpania i szczęścia nie ma. Szczęście wydaje mu się w rozkoszach, we władzy, bogactwie, chwale, lecz one – na co marnuje życie – są jego nieszczęściem. Jeden ubogi Bogu jest szczęśliwszy od wszystkich bogatych. Przez niego przepływa Bożoenergia, a szczęście, radość, spokój, pokój są jej pochodnymi. Nie przychodzi mu do głowy to, od czego reszta traci zmysły. „Nie wojskiem i nie siłą, lecz Duchem Moim”10 – nie ziemskimi ideami i nie siłą fizyczną, lecz Miłością Boga żyje człowiek. Żyje jego duch i ciało – fizyczne jedynie się dokłada, otacza go. Nadmiar fizycznego ten Duch tłumi.
Pierwotnie-wspólnotowe podejście do języka, „jak chcę, tak mówię”, jest normą dla pierwotnie-wspólnotowych plemion, a nie dla jednopaństwowego istnienia. Norma plemienia jest antynormą bytu jednego państwa. Normalne dla plemienia jest nienormalne dla istnienia w Państwie. Normalne w plemieniu jest tym, co przekreśla życie w Państwie. Państwo – to nie czyjeś chcę, lecz wspólna potrzeba. Dla wspólnego dobra. Państwo bezprawników to tymczasowy nonsens. Państwo, które nie broni swojej jednojęzyczności, historycznie jest niezdolne do życia. A każdy, kto „jak chcę, tak mówię, jak chcę, tak mówię”, podcina jego słupy domu. Państwo, które kultywuje, strzeże i rozwija swój język, przetrwa wieki. W państwie, w którym nie ceni się wzniosłego słowa, nie ceni się też Prawdy i przestrzegania Praw Jedynego. „To wszystko nic”, mówi umysł zależny od ziemi i tym przekreśla i ją, i siebie. Ten, kto sprowadza język do swojego chcę, jest odszczepieńcem Państwa i jednym z termitów-zabójców jego. Ten, kto sprzyja rozwojowi języka, sprzyja rozwojowi przyszłości i jest jednym z bezpośrednich jej twórców. Nie gospodarka i nie polityka, jak się obecnie uważa, lecz Ładunek Miłości narodu, jego pasjonarność, osiągnięta między innymi przez język, jest rękojmią przyszłości. Jej nie ma tam, gdzie nie ma wielkiego Ładunku z powodu rozdzielenia i rozproszenia narodu. I przeciwnie: wielkie tam, gdzie wielka jedność. Ci, którzy sprowadzają problem języka do swojego chcę, „nie ważne, w jakim języku, ważne, by człowiek był dobry”, fałszują i zajmują się manipulowaniem pojęciami. Prawo państwa wymaga posłuszeństwa językowego tak samo, jak przestrzegania wszystkich innych Praw Państwa. Inaczej po co ono. Państwo jest antytezą swojego chcę. Państwo – to ciało z wielu centralnie kierowanych atomów. I takim centrum jest Prawo, a nie władza w nim. Przez Prawo, przez podporządkowanie mu, Bóg będzie zarządzał tym ciałem. Władza, niedorajda za niedorajdą, odrzucając ten Kierunek, naraża siebie i naród na karę Boga. Dla niej Prawo to nic, a Bóg to nic, choć przez swą dzikość tego nie rozumie. Państwo to porządek i Prawo, a nie „jak chcę, tak mówię”. Dobry człowiek określa się posłuszeństwem Bogu, zgodnością siebie z Jego Prawem, a nie na odwrót: posłuszeństwem diabłu, samolubstwu, swojemu chcę i mówieniu. Dobry człowiek jest sumą urzeczywistnienia Jego Praw, lecz w żadnym razie swojego chcę. Państwo powinno sprzyjać wyjaśnianiu tego i urzeczywistnianiu. Naród, który kieruje się normami Boga, w ich Literze i Sensie, i normami państwa, naród, który podporządkowuje swoją wolę Ich Woli i Planowi – to wielki naród kierowany przez Boga, z niezwykłą perspektywą historyczną. Naród, który kieruje się swawolą i przez to odrzuca Plan Boży, kieruje się przez diabła ku samozagładzie. I nikt nie zaradzi mu w jego podciętej perspektywie historycznej. Ważne jest, by wiedzieć, że w każdej chwili nawrócenie do Prawa i jego nienaruszalności jest nawróceniem do życia i perspektywy. To, jakim językiem naród mówi, oznacza to, na jakim duchu on żyje. Jakość języka, jego czystość, jest wskaźnikiem Dobra, i odwrotnie. Ludzie kłamliwej mowy nie są narodem dobra. Nie wolno wywyższać się językiem, ciosać z języka boga, lecz nie wolno też umniejszać znaczenia języka w bycie państwowym. Urzędnik, który szczyci się językiem nie-państwowym, świadomy nicpoń – on gardzi nie językiem, lecz umyślnie gardzi Państwem. Jego miejsce nie jest w służbie państwowej, lecz gdzieś dalej. Jeśli łamie jedno, tak samo będzie łamał wszystkie pozostałe prawa. Nie ma w nim pietyzmu wobec Państwa. To państwowy kastrat, niepotrzebny w służbie. Jego obojętność wobec języka jest oznaką impotencji do służby. Tak samo będzie kradł, kombinował, bral łapówki i uważał to wszystko za normę. Jego norma – to antynorma. Jego prawo – to bezprawie, bo „jemu trzeba”. Na większość, którą jest Państwo, ma w nosie. Takich państwowych służbistów państwo obojętności namnożyło bez liku. I wciąż wchodzą i wchodzą, i nie ma im końca. Wysysają z niego ostatnią krew.
Język, jak już mówiono, to nie tylko środek porozumiewania się, lecz środek jednoczenia. Środek energetycznego połączenia. Naród dwujęzyczny nie złoży się w jednomyślny naród. Naród wielojęzyczny, przy braku jednopaństwowego składnika językowego, to rozdzielony naród bez żadnej perspektywy. Nie starczy mu energii na podtrzymanie swojego składnika mentalnego. Nie będzie miał znaczących odkryć i zejdzie z areny. Lecz i te, które otrzyma wbrew wszystkiemu, wysiłkiem myśli genialnych jednostek, on, miłośnik ziemskiego, odrzuci i zdepcze; a one dostaną się komuś innemu, nie jemu. W ten sposób Bóg zostanie odrzucony i zdeptany w nowej Prawdzie, na śmierć zabójcom. Szacunek dla języka jest częścią cenienia Prawdy, duchowego wzrostu i wspólnej perspektywy. W przeciwnym razie on, naród, zostanie wchłonięty przez bardziej jednojęzyczny, prawo-zjadliwy, bardziej energetyczny i jednomyślny naród. To elementarny wniosek z prawa wewnętrznej Energii. Patriotyzm bez porozumiewania się w języku swojego państwa jest formą zniszczenia tego państwa. Patriotyzm bez ciekawości słowa swojego państwa, jego literatury i Prawdy, jest mordem na państwie. Rozpad kraju jest następstwem braku w nim jednej, spokrewniającej częstotliwości. Tego jednego dla wszystkich struktur drgania, które właśnie jest Ładunkiem Miłości. To samo jest charakterystyczne dla każdej żywej struktury: wielkiego stada, młodego pokolenia, rodziny pszczół, rodziny, plemienia, rasy. Utrata centralizującego ojcowskiego początku oznacza utratę – przez rozpad – struktury. Tak samo w układzie atomowym i słonecznym, w galaktyce i metagalaktyce. To jedno jest tym, co je przygniata i utrzymuje w prawidłowej strukturze. Ciąg dalszy na str. 10
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przestrzeni Nowego Wina. Ta ziemia, ten umysł będzie owocował nimi. Wszystkimi Darami, wszystkimi Obietnicami Wiecznego Boga, którego Słowo-Prawo, przekształcające umysł, jest Nim samym. Królestwo Boże jest w samym człowieku22. Ziemia obiecana – w każdym, kto wybiera Boga jako Prawo i priorytet. Bóg tworzy w nim przybytek23 – i zamieszkuje w nim. W nowym, ze zmartwychwstałym Bożym umysłem, człowieku. Wyjście jest w Nim, a nie w płaszczyźnie ziemskiej. Człowiek przyszłości, z włączonym Bożym mózgiem, – to żywa ziemia, owocująca Dobrem Miłości i Winem Mądrości. Wielkim Winogronem Wielkiej Mądrości Boga.24 Winem, zachowanym na koniec25 – dla Końca czasów i Początku. Człowiek przyszłości – to kosmiczny teleskop, który patrzy w zakresie astralnym. Teleskop, wyrzucony poza orbitalną dal, oderwany od wszystkiego, co ziemskie, od jego przygaszonego światła, aby ono go nie oślepiało; nie odciągało od Czystego Światła Boga; aby żył Nim, a nie energią fizyczną. Teleskop, który widzi to, co niewidzialne, patrzy aż po kraniec wszechświata, na miliardy lat przeszłości i w przyszłość, myśli tymi samymi skalami i kategoriami, myśli nie wymysłami, a tymi samymi Prawami-Prawdami, co sam Bóg, teleskop, który obejmuje całe gwiezdne niebo Jego ledwo uchwytnych Prawd, bezkresnych odkryć, cały ogrom Stworzenia, całą potęgę Jego niepojętej Miłości. Człowiek o mentalnej wrażliwości, którego mózg otworzy się teleskopem wieczności – nadgeniusz z taką samą bezkresnością zdolności, talentów, Darów, nadaktywnością i takim samym bezgranicznym szczęściem. Człowiek od człowieka różni się energochłonnością mózgu26 i w nim ta różnica będzie szczególnie zauważalna. Przyniesie on światu rzeczy dziś niewyobrażalne, w mniej niż dwie dekady wyjdzie w przestrzeń, opanuje układ słoneczny z prędkością bliską świetlnej. Wszystko, co obecne – to epoka jaskiniowa. Człowiek od człowieka różni się energochłonnością mózgu i od tego zależą jego talenty i dary, jego aktywność, los i służba. Ta niebiańska Miłość, w którą wstąpi po przemianie, będzie ziemią obiecaną, jego niepojętym w poprzednim życiu Szczęściem. 15.11.2023 r. ___________________ 1 Mateusza 6.33, Łukasza 12.31. 2 Jana 1.1, 1.14. 3 Od 2.12.1990. Szczegółowiej w artykule “O Przyjściu”. 4 2 Koryntian 12.9. 5 J. Hucało. 6 2 Piotra 3.10. 7 Hemingway. 8 Mateusza 22.21. 9 Jana 16.33. 10 Zachariasza 6.4. 11 O tym Księga Wyjścia i Liczb. 12 Wyjścia 20.13-15, Powtórzonego Prawa 5.17-19. 13 Objawienie 1.8, 1.10, 22.13. 14 Mateusza 24.4,5, Marka 13.5,6. 15 Nowa Biblia. 16 Kapitalizm inkluzywny. Książki Schwaba. 17 Jana 10.7. 18 Powtórzonego Prawa 6.5, Wyjścia 20.2-5, Mateusza 22.37-40, Marka 12.30-31. 19 Wyjścia 20.2. 20 Mateusza 21.33-41. 21 Jana 20.15. 22 Łukasza 17.21. 23 Liczb 13, 24, 25, Jana 14.23. 24 Jana 15.5-8. 25 Jana 2.1-11, Mateusza 9.17. 26 Nowa Biblia. Jewhen PASZKOWSKI
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Słowo, język i przyszłość», s. 8
Zakończenie. Początek na str. 8—9. Państwo, jego duchowo-polityczna warstwa, powinno dbać o napełnienie tym zasobem, a nie zajmować się czysto ziemskim zabezpieczeniem. Bez tego pierwszego nic nie jest w stanie utrzymać struktury. Państwo, które nie strzeże i nie pomnaża jednoczącej częstotliwości, jest skazańcem. To czysta fizyka Boga, a nie żadna wymyślona rzecz. Brak Miłości w strukturze to a priori śmierć. Nigdy nie uchroni się ona przed rozmagnesowaniem i rozpadem. Ten rozpad, który na większej części Eurazji trwa już ponad trzydzieści lat, ma tę samą przyczynę. Opętani polityką i fałszywi prorocy teraźniejszości – politolodzy – mogą dowodzić z pianą na ustach tysięcy głupstw, patrząc z powierzchni, ale ta nieoczywistość jest główna. To, co łączy, namagnesowuje, utrzymuje w jedności każdą strukturę, jest dalekie od polityki i fizyki, dalekie od materialności – to nieoceniona, niewidzialna, ledwo odczuwalna substancja, która utrzymywała Majdan i płonęła w nim; ta nieuczyniona ręką ludzką, ta uskrzydlająca Dobroć, która jest Ogniem Przedwiecznego, Ogniem Miłości Boga. To Jedyne, co utrzymuje Wszystko, od galaktyk po skupiska życia na planecie, jest tą substancją, niewidzialną, jak i Bóg. I tam, gdzie jest ona w wystarczającej ilości, jest życie struktur i rozwój: są one napełnione Światłem. Bez Manny niebiańskości zachcianki stają się zarazą. Gdzie jej nie ma, tam nie ma niczego. Nią i jej napełnieniem określa się istnienie wszystkiego. Wielojęzyczność jest warunkiem rozwoju intelektu, a jednojęzyczność – warunkiem rozwoju i istnienia państwa. Kwestia języka nie jest kwestią upodobań, jak wydaje się ziemskiemu typowi. Kwestia języka jest kwestią historycznego istnienia państwa. To uniwersalne prawo dla wszystkich państw wszystkich czasów. Kwestia nie w narzucaniu języka, jak wydaje się ziemskiemu typowi. Kwestia w połączeniu jednojęzycznych w prawidłowy ładunek, w jednomyślne społeczeństwo. Rozłączone takiego nie niesie, rozpada się i ginie. Najpierw dzieje się to przez religijne rozłączenie, przez różne rozumienie Boga, przez to, że podzielili Go na różne wyznania, religie, jedna ciemniejsza od drugiej, dlatego też Przyjścia Jego nie rozpoznali, ale także przez językowy rozbrat, przez umyślne odrzucenie państwowej jednowoli w tej kwestii. Państwo, co należy uznać za aksjomat, jest ucieleśnieniem Prawa. Jeśli człowiek w służbie państwowej narusza jakiekolwiek Prawo, o języku czy korupcji, popełnia antypaństwowe przestępstwo, a wszelkie powoływanie się na swoje „chcę” to głupota i tępota. Odrzucenie samej natury Prawa, a zatem i Państwa. Wtedy trzeba odwołać wszystkie prawa, włącznie z kanibalizmem, i zobaczyć, do czego to doprowadzi tzw. państwo. Niestety, takie fałszywe państwo opłaca się budować pasożytom państwowym u władzy. Państwo prawdy, państwo sprawiedliwości jest Państwem Prawa we wszystkich kwestiach. Jeśli choć jedno prawo jest niczym, wszystkie inne prawa także będą niczym i w końcu w nicość, w chodzące bezprawie, przekształci się całe społeczeństwo. Będzie ono kichać na wszystkie ziemskie, a jeszcze bardziej – na Boże Prawa. Będzie tylko myśleć, jak oszukać państwo, przyssać się do niego i na nim zarobić. Państwo pasożytów wyprze państwo dobroczyńców i skutki nie każą na siebie czekać. Mrowisko dogryzie ostatnie włókno. Nie będzie języka – nie będzie państwa; nie będzie jednolitości i ładunku od prawidłowo złożonych baterii. Na to pracuje pomniejszanie języka i jego twórców. Państwo, przy braku jednego języka państwowego, obowiązkowego dla większości – to tymczasowy nonsens. Państwo z materialnego punktu widzenia jest pewnym terytorium. Państwo z duchowego punktu widzenia jest sumą ładunku obecnego w jego ludziach. Sumą doświadczenia, zapisanego w słowie, wspólnotą wszystkiego, co ich łączy i inspiruje. Jeśli nie łączy ich to, co duchowe, nigdy nie połączy ich to, co materialne. Zadaniem Państwa w tym kluczu jest tworzenie istot duchowych, a nie materialnych. Na ich przestrzeganiu Prawa, zarówno Bożego, jak i świeckiego, trwa ono wieki. Na bezprawiu samowolników zginie w krótkim czasie. Nie pomoże mu żaden materialny i techniczny rozwój. To państwo-skazaniec z punktu widzenia lekceważenia praworządności. Nie jest ważne, jakie Prawo najbardziej jest naruszane – nie kradnij, nie cudzołóż, nie zabijaj – ono, ta prawo-zabójcza mrowiskowość, podgryza swój Dom. Bóg, jak to zrozumiałe ze Sensu Tablic w Arce, które prowadziły naród przez pustynię przemiany, jest Prawem wyrytym na nich. Więcej w Arce nie było niczego. Bóg i Prawo – to Jedno. Bóg jest Prawem. I im większe przekroczenie Praw, tym większa Kara. Żaden prawo-zabójczy naród nie przetrwa długo. To naród-bogobójca, jakkolwiek sprawiedliwym by się sobie nie wydawał. Przez ziemskość w nic nie wierzy, za nic nie ma Prawa – Bożego i ludzkiego – i tylko marzy, jak je obejść. W skali Boga atom Ziemia czy oddzielne terytorium wychodzi spod uporządkowania Jego Prawa. Jedynego dla całego Wszechświata. Bóg reaguje na to tak, jak Nadwszechświatowa Istota na oszalały atom. Bóg Jezus Chrystus nie jest tym potulnym stworzeniem, które wyobrażono sobie na ikonach. Nie tą miłosierną litością. Nie tylko Miłość, Miłość, jak to wie każdy, ale i Gniew oraz Sprawiedliwość: odwrotna strona znieważonej Miłości. On ma te same uczucia, co my, ale w bezmiernie większym stopniu. Nie tylko Alfa, ale i Omega, nie tylko Początek, ale i Koniec. Całego niegodziwstwa, bezprawia, niesprawiedliwości, bluźnierstwa, nieczystości. Wszystkiego, co rozłożyło atom i wyprowadziło z równowagi. I przez Samego Boga ten atom czy to terytorium jest doprowadzane do surowej zgodności. Dlatego każde Prawo, a prawo o języku w szczególności, musi być w szacunku i przestrzegane. Istota nie w języku, a w normie, a także w doświadczeniu, które on przechowuje na wieki. Nie stało się mnóstwo państw, ich narodów i wieków, nie stał się nawet proch z nich, a wszystko, co pozostało po nich – to Słowo o nich. Głupiec marzy o uwiecznieniu się granitową płytą na cmentarzu. Nie stanie go i nie stanie cmentarza. Jeszcze głupszy myśli o uwiecznieniu się pieniędzmi. Nie stanie go i jego pieniędzy, głupio zgromadzonego bogactwa. Słowo, które pielęgnuje i ceni naród, staje się mu pomnikiem, dopóki świat stoi.
P. S. Niedługo minie czterdzieści lat, odkąd ludzie późnego ZSRR błąkają się po pustyni własnego Exodusu. 40 lat kuszenia, 40! odkąd uwierzyli w kiełbasiany raj supermarketów i wyborów. Jedna idea zmieniała się drugą, jedno kłamstwo było zbijane innym, jeden pochlebca zmieniał innego pochlebcę, choć Bóg nakazał bać się ich, tych, którzy przychodzą w Imieniu Jego Mądrości14 – Chrystus oznacza Mądrość15 – jedna kłamliwość była zastępowana kłamstwem innym, jeden fałszywy mesjasz zmieniał innego próżniaka, tych, którzy dali się im zwieść, wciąż ubywało, ubywało, pustynia ścieliła się kośćmi! lecz w całości ten spacer nie ulegał zmianie. Oni, ci, którzy uwierzyli w lepszą ziemską przyszłość, nijak jej nie ujrzą. Jest ich coraz mniej i mniej, mają coraz mniej i mniej nadziei na jej osiągnięcie. Ich dzieci już w nic nie wierzą – pełna pustynia braku idei. Ani tamta, poprzednia, system, ani ta, nowa, którą im zbudowano, nie wyprowadziła ich do szczęścia. Mówiąc prościej, ani materialistyczny socjalizm, ani upiększony kapitalizm nie usprawiedliwiły nadziei i pokładanych w nich oczekiwań, nie przyniosły tego, w co tak wierzono na początku lat 90., 2000. W latach dwudziestych już w nic się nie wierzy. I nawet sami naiwni-prostoduszni, którym podsunęli wiarę w wybory, najedli się nią. Demokracja jako wymysł, by oszukiwać amerykańskich czarnoskórych, podupadła. W to spustoszenie, które siała i o które się rozbiła. Dysponując bezgranicznymi zasobami finansowo-informacyjnymi, wciąż uruchamia zwykłą mantrę: „wszyscy na wybory! jutro będzie lepiej!”, ale wierzących w nią jest coraz mniej, i ta fałszywa religia, oszustwo, już nie grzeje sto razy oszukanych przez nią ludzi. Opium dla ludu wywietrzało, straciło alkaloidy. Jako to, w co nie wierzą, nie może ono przetrwać długo; utrzymać tych, którzy za nim stoją. Oni, doskonale to rozumiejąc, uruchamiają nowe, ale i w to16 mało kto wierzy, i to nie pomoże: trwa planetarny Exodus. Naród-pustynia w nic nie wierzy, nikomu nie ufa, nie daje wiary żadnemu systemowi, idei, partii, ale tak samo pragnie szczęścia. Surogatem szczęścia, technologiami i inkluzywnością próbują zastąpić go, wabią do cyfrowego raju. Większość się korzy, ale wiary nie daje. Wiara jest pochodną wielkiej Miłości, której w nim nie ma. Bóg przechodzi przez niego jak przez pustynię i nie znajduje niczego żywego: Miłości i Mądrości, którą posyłał w martwą ziemię ich ziemskiego umysłu. Sama metafora Exodusu – Wyjścia – oznacza wyjście z sytuacji bez wyjścia. Ideę wyjścia jako taką. Bóg jako wyjście z sytuacji dlatego nazwał Siebie Drzwiami17. To wyjście nie jest w nowych wyborach, starych obietnicach, nie w pustce zużytych systemów, ideologii, martwych dogmatów, nie w płaszczyźnie materialnej. Wyjście jako zbawcza Idea, Prawda, jako Sam Zbawiciel, w sensowym rozumieniu metafory Exodusu. Wyjście w Bogu, w życiu, jak On nakazuje. Wyjściem jest priorytet Boga nad ziemskim i cielesnym: Pierwsze Przykazanie, „będziesz miłował Boga, Ja jestem Pan”18 – nie ma nic ważniejszego od Niego. Ono oznacza również przynoszenie Korzyści Jemu. Pod pustynią rozumie się sam naród. Jego ziemski mózg, który nie chwyta Boga i nie przyjmuje Go ze słów: w nim nie ma Jego Miłości i Mądrości. Sygnału Energoinformacji. On nie przyjmuje Go. Bóg nie przychodzi do niego jako Sygnał. On, co więcej, nie posiada wystarczającej wiedzy do zrozumienia Jego języka prabrazów i procesu przemienienia w całości. On wierzy, że wystarczy sama wiara w Boga. W nim nie ma wiary Mądrości, wiary wyższej wiedzy, jak osiągnąć prawdziwą Miłość. „Ja jestem Pan, Bóg Wszechmogący, który wyprowadził cię z ziemi egipskiej, z domu niewoli”19 – ziemia egipska jest właśnie ziemskim mózgiem. Który nic nie wie, niczego Bożego nie mieści, nie przyjmuje i nie postrzega. Ta część mózgu obliczona jest na czysto ziemskie sprawy: przetrwanie, rozmnażanie, zewnętrzne postrzeganie i prymitywne wnioski. Na prymitywne sądy z naturalnego doświadczenia; z reguły błędne. Na więcej nie jest obliczony z racji małej mocy. Ziemski typ i jego umysł istnieją na bardzo słabej Energii, bliskiej zera. To mózg-debil, ziemia prymitywnej wiedzy, ziemskich sądów i półzwierzęcych skłonności. Nie znając Prawdy w większości kwestii, uważa się za najmądrzejszego. Stąd jego ciągoty do głupich sporów. Dowodzenia swojej racji. I odwrotnie: im więcej człowiek wie Prawdziwego od Boga, tym bardziej rozumie, jak mało wie. Przeszkadza mu wiedza o prochu i prymitywne sądy w sprawach prochu. Wiedza Boga prawie zawsze rozchodzi się z wyobrażeniami, sądami, wiedzą świata. Ziemski mózg jest niczym wobec Bożego poznania i Jego Sądów. Tego, jak On waży i ocenia wszystko; tego, jak On rządzi światem. Ziemski rozum to błądzenie umysłu w strategii i niebiańskości, co zostało zapowiedziane jego błądzeniem po pustyni. Lecz Bóg prowadzi go przez jego spustoszenie do ziemi obiecanej – w ożywienie Bożego umysłu, w jego nieoczekiwany raj. Ta ziemia – to on sam, ale niedługo, w przyszłości, kiedy uzgodni siebie z Tablicami w Arce. Ziemska wiedza musi obumrzeć, aby przyjęły się Prawdy, inaczej ziemski umysł je odrzuci. Ziemskie fałsze muszą stracić na wartości, zniknąć, spustoszeć – pustynia oznaczała spustoszenie – zanim przyjmą się niebiańskie. Zamajaczy ziemia obiecana… Ta ziemia z mlekiem Dobra – mleko oznacza naturalne Dobro, nieznaczną Energię – z dużą ilością jego – z mlecznymi rzekami – z miodem niebiańskich Prawd o niebiańskiej Miłości: jak osiągnąć ją. Z gigantycznymi Gronami Nowego Kościoła, w którym Sam Bóg będzie Winiarzem20, Ogrodnikiem21 – będzie hodował, pielęgnował każdą jagodę i grono jej odgałęzienia. Prawd Mąd-
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana MAJDANOWYCZ Listy do świętego Mikołaja 2022–2023 lat wojennych od ukraińskich dzieci 1. Lecą z niebios trzy koniki, Kopytka – srebrne dzwonki, Ciche, niby śnieg… W marzeniach tak daleko wy – Różowy, fioletowy, A biały – wyżej wszystkich, Jasny – jak pokojowy śmiech! 2. Alisa nazywa świętemu Mikołajowi Ich dokładne imiona. Siostrzyczka wszystko wpisała, Ten list i swój tak samo Już też zaniosła ona. 3. Chatka jest w skwerze, Jeszcze w niej zamknięte drzwi. Tutaj Mikołaj święty Maluchom będzie w święto Podarki rozdawać. Tym, kto pisał listy! Bo obok, gdzie chatka, Stoi pocztowa skrzynka. 4. Sofijce Ala mówi, Swojej siostrzyczce starszej: – A o co prosiłaś ty? – Sto droników skrzydlatych Prosiłam ja dla taty, Do piechoty i dla arty, Żeby zwiad prowadzić. 5. Ty zaś, Alu, wiesz: obecnie Wojna trwa w Ukrainie, Nasz tata – obrońca. Dla niego u Mikołaja Podarki ja proszę, A nie dla siebie w ten rok. 6. Choć niewielkie – groźne Te droniki żelazne, W bojach pomocnicy. Są u taty przyjaciele-bracia, Co służą na kontrakcie, A są poborowi. 7. Tobie tylko troje koników, A im wiele droników Potrzeba w ZSU. Bywa cud – wiem! Świętego Mikołaja Na pomoc im wzywam. 8. Niech droników skrzydlatych Ukrainę bronić (Proszę za nas oboje!), Otrzyma w bród tata… Nie wiem, jak je zwać, Jemu podpowie Bóg. 9. Leżą listy w skrzynce… Jeszcze pusto w chatce, Gdzie będzie Mikołaj. Lecz sen przyśnił się dziecku: On tatusiowi podarki Przywiózł w rodzinny kraj! 10. Wcześniej, niż dziecięce!.. Wszystko poprawnie jednak: Trwają boje ciężkie, Cieszą się ptakom-dronikom, Niby dzieci – konikom, Ukraińscy wojacy. 11. Ubrał się – wolontariuszem, Ale wiadomo pewnie – Święty to Mikołaj! On hojny i niestrudzony, Worek – niby bezdenny, Hej, chłopcy, rozbieraj! 12. …Lecą z niebios trzy koniki, Kopytka – srebrne dzwonki, Ciche, niby śnieg. Oto obok, niedaleko wy – Różowy, fioletowy, A biały – wyżej wszystkich, Jasny – jak pokojowy śmiech! 13. Dostać się – nieprosto, One pokonują przestrzeń Na słonecznych wiatrach, W ciemności i trwodze, Na gwiezdnej drodze, Co zwą – Droga Mleczna… 4-7.12.2022 Dłubanki z drzewa Siostrzyczce Halusi – na wspomnienie dzieciństwa Za oknami zamieć, Zaspy przy ścianach. Dłubanki z drzewa U mamy przy kolanach. Już ciasto w nich domieszane, Nie klei się do ręki, I ja, mała dziewczynka, Szczypię kluseczki. U mamy odrywają się – Niby kwiatów płatki, A u mnie zalepiają się I ładne nie takie… Dłubanki z drzewa Odstawiono za chwilę (Ach, ta pora nie wróci!), A mleczko kipi W garnuszku na kuchence, Gdzie z polanek dym. Kluseczki tej dziewczynce I wszystko było smacznym: Ziemniaki i pierogi, Zupy i barszczyki Z ciepłej, ze szczodrej, Z rodzinnej ręki. …Miecie lat zamieć! Ja wciąż cieszę się tym: Dłubanki z drzewa U mamy przy kolanach. 29.04.2020 Świąteczna pieśń W stajni świeci świeca – dzień zgasł… Lecz Światło Bóg-Ojciec posłał do nas. To Światło-Słowo ciałem owinął, Bogoczłowieka w ciele narodził. Przeczysta Matka powiła Dziecię, Zwierzęta radują się, rada cała Ziemia: Od śmierci “zło-dobra” ocali ten świat Syn Boży – Wieść Dobra, Nowy Testament!.. Śpiewają gwiazdy, sławią Niebiosa W Chrystusie Jezusie – Boże cuda. On Król narodów, Prawda Żywa. Rozumnie poznaj obietnice Świąt: W Przyjście Drugie, w Żniwa i Sąd, Do Niego – wierne dusze wzniosą. Idzie z Nim Niebieskie Królestwo, Duch-Ogień. Chrystus się narodził! – Sławmy Go! Nowych stuleci początek – od Świąt. Rośnie Jezus, w czynach – Jego Słowa. Wszystkim Bożym dzieciom Prawda Święta: Odkupienie i zbawienie od Krzyża. Syn Boży – rzeczywista ofiarna Miłość, Z Nim wybawimy się od zło-kłamstwa okowów. W ciemną porę, w pokutny czas On łagodnym Dziecięciem zstąpił do nas. Święta Chrystusa – to wyboru pora: Czy posłuszeństwo Bogu – dla Życia i Dobra, Czy dalej – zła wolność szatana W pysze śmierci, męki i wojny. Jezus Chrystus – Życia ludzkiego Droga, Na wieki nie darmo Prawdą zwą. Krew Wykupu zmartwychwstałych pokoleń, On Prawda, i Wierność, i Miłość! Amen! Śpiewają gwiazdy, sławią Niebiosa W Chrystusie Jezusie – Boże cuda. On Król narodów, Prawda Żywa. Rozumnie poznaj obietnice Świąt: W Przyjście Drugie, w Żniwa i Sąd, Do Niego – wierne dusze wzniosą. Idzie z Nim Niebieskie Królestwo, Duch-Ogień. Chrystus się narodził! – Sławmy Go! 26-29.12.2022 “Szczedryk” Mykoły Łeontowycza Powitanie z Nowym rokiem Jaskółeczka przylatywała – Szczebiotała-szczedrowała. Z nią będziemy śpiewać, Z Nowym rokiem wszystkich witać. Opracował ten śpiew cudowny Kompozytor Łeontowycz, I teraz po świecie płynie Dobry “Szczedryk” z Ukrainy! Szczedryk, szczedryk, szczedriwoczka, Przyleciała jaskółeczka. Zaczęła ona szczebiotać, Gospodarza wywoływać. Wyjdź, wyjdź, gospodarzu, Spójrz na owczarnię. Tam owieczki się okociły, A jagniątka narodziły. U ciebie towar cały dobry, Będziesz mieć miarkę pieniędzy. Choć nie pieniądze, tak plewy, U ciebie żona czarnobrowa! A dzieciątka, jak gwiazdy, Świecą-grają w świetlicy! Szczedryk, szczedryk, szczedriwoczka, Przyleciała jaskółeczka… W grudniu w Niebie stał się cud: Słoneczko nowe urodziło się. Rok Nowy – to Słońca święto, Dzień z nim zaczął wzrastać. Mniej będzie w nocy ciemności, Mniej chłodu w zimie. Niby jagniątko młode, Słoneczko nowe rośnie I ciepło do nas wiedzie. I dlatego w te dni zimy Już i wiosnę powitaliśmy! Siejemy ziarno nowe – Wszystko wiosną ożyje. “Sieję, wieję, posiewam, Z Nowym rokiem was witam!” Sieję żyto i pszenicę, Sieję wszelką paszę – Niech w polu kłosi się”. Nowy rok – wiosny zapowiedź, Niech raduje się cały wasz ród! A bieda – zejdzie jak lód. Niech życie w Nowy ten rok Będzie lepszym, niż w zeszłym roku. Z Bożym Słońcem nie straszna Chłodnica i wojna. Kto Ukrainę broni, Cały naród im pomaga. Bóg Miłością rozgrzewa, Dusze prawe zbawia. Tak życia codzienny nurt Rok Nowy – wiedzie do zmian. Więc o nim wiosenne Nasz naród stworzył pieśni. Opracował ten śpiew cudowny Kompozytor Łeontowycz, I teraz po świecie płynie Dobry “Szczedryk” z Ukrainy! “Szczedryk, szczedryk, szczedriwoczka, Przyleciała jaskółeczka!..” Zaczęła ona szczebiotać – Wszystkie narody zwoływać, Szczęścia-radości życzyć! Razem Ziemię odnawiać – Bożę Prawdę zasiewać, I zbierać, i spożywać, Słońcem dusze prześwietlać, Po nowemu świat jednoczyć, Żeby wojny i biedy nie znać! 4-7.12.2022 Oj śpiewaj-szczebiocze! Wnuczce Alisie Taran Oj śpiewaj, moje dziecię, nie milcz, Niby ptaszyna w niebiosach – szczebiocze! Niech w duszy wiosna kwitnie głośna, Cicho dzwoni w sercu słoneczne echo!.. Oj śpiewaj-szczebiocze! I w dzień, i w nocy, I we snach szepcz – Do niebios nie milcz! Chwała Bogu za świat! Dobrym ludziom – pozdrowienie! Niech złe przepadnie, A wszystko ładne – rośnie!.. Świat piękny wokoło – bez końca. Zawsze-wszędzie za trudy sław Twórcę. Radość – przebaczeniem rośnie z pokuty, Bóg – Miłość daruje ludziom dla życia. Chwała Bogu za świat! Dobrym ludziom – pozdrowienie! Niech złe przepadnie, A wszystko ładne – rośnie!.. Oj śpiewaj-szczebiocze! I w dzień, i w nocy, I we snach szepcz – Do niebios nie milcz, …Oj śpiewaj-szczebiocze! 4.10.2023
Tłumaczenie maszynowe
Borys Hrinczenko (Lwów)
Lista zasług wiecznie 47-letniego Borysa Hrinczenki wymaga dokumentalnej szczegółowości, naukowego pogłębienia i ciągłej, nieustającej popularyzacji poprzez wieczory szkolne i uczelniane, konferencje naukowe, gazety i czasopisma, wydawanie almanachów i antologii. Temu celowi podporządkowana jest nasza publikacja opinii jego współczesnych. We wspomnianej uchwale Rady Najwyższej znajduje się punkt zobowiązujący instytucje państwowe do wydania wielotomowego zbioru jego spuścizny. Liczba tomów nie została określona, ponieważ w 2012 roku nikt jeszcze nie wyobrażał sobie, ile tomów może liczyć jego spuścizna naukowa, literacka, przekładowa, dziennikarsko-wydawnicza i publicystyczna. 10 lat po wiekopomnej uchwale RN musimy poinformować całą ukraińską społeczność, że pierwsze 16 książek jego prac naukowych oraz księgę epistolarną na 2023 rok wydano i sporządzono prospekt pełnego zbioru dzieł w 52 tomach. Społeczeństwo musi wiedzieć, że proces rehabilitacyjny od początku „chruszczowowskiej odwilży” zaczął się właśnie od Borysa Hrinczenki. W 1961 roku M. T. Rylski i O. I. Biłecki doprowadzili w KC KPU do wydania dwutomowego zbioru dzieł literackich. W „Radzieckim literaturoznawstwie” w 1961 r. O. I. Biłecki opublikował artykuł „Borys Hrinczenko”, ale wkrótce zmarł i sprawę wydania kończył M. T. Rylski. Praktyczną realizację projektu dwóch akademików powierzono profesorowi I. I. Pilhukowi i aspirantowi W. W. Jaremence. Jubileuszowy wieczór Borysa Hrinczenki odbył się 3 grudnia 1963 r. Prowadził go M. T. Rylski. Ktoś z sali podał mu karteczkę: „Maksymie Tadejowyczu! Hrinczenko – to co, poważnie? I czy na długo?”. Rylski przeczytał i odpowiedział: „Poważnie i na zawsze!”. Ale w pewnym stopniu pytający miał rację: latem 1964 roku M. T. Rylski zmarł, a tzw. „chruszczowowska odwilż” zakończyła się w Moskwie przewrotem i już w 1965 r. zaczęły się represje breżniewowsko-susłowskie. Stosunek do postaci B. Hrinczenki znów stawał się negatywny, a przez następne 25 lat o Hrinczence praktycznie nie wspominano. Po 125-leciu, w czasach gorbaczowowskiej pieriestrojki i „głasnosti”, o Hrinczence znów zaczęto mówić pełnym głosem. W 1963 r. nagrania z wieczoru jubileuszowego skonfiskował przedstawiciel KGB, a W. P. Olijnykowi powiedział, żeby ciekawskim mówił, że nagranie „rozmagnesowało się”. Nagranie nie zachowało się. Przygotowany przez W. W. Jaremenkę dwutomnik w 1990 r. został wznowiony przy wsparciu A. H. Pohribnego. Wydano również w „Bibliotece szkolnej” „Do tych, co zostaną” oraz „Ziarnka”. W niepodległej Ukrainie powstał miejski Kijowski Uniwersytet imienia Borysa Hrinczenki, a przy nim – naukowo-badawcze laboratorium badań nad Hrinczenką, którym przez długi czas kierowała A. I. Mowczun; jej staraniami przy uniwersytecie stworzono Muzeum Borysa Hrinczenki, odbywały się coroczne ogólnoukraińskie konferencje naukowe poświęcone Hrinczence, wydawano zbiory naukowe, kształcono kadry pracowników laboratorium. Od stycznia 2013 roku do 1 września 2022 r. na zaproszenie rektora W. O. Ohnewjuka i W. W. Jaremenko zaczął pracować w laboratorium jako wiodący pracownik naukowy z zadaniem wydania wielotomowego zbioru spuścizny naukowej i epistolarnej B. D. Hrinczenki. Wydanie zakończyło się tomem „Spuścizny publicystycznej” w dwóch księgach. Jest to być może najcenniejszy tom z dorobku B. Hrinczenki. W rezultacie zebranych materiałów archiwalnych przywrócono prawdziwy obraz B. Hrinczenki jako akademika (rzeczywisty członek NTSz od 1893 r.), twórcy paszportu narodu na podstawie wydanych przez niego materiałów etnograficznych oraz autora konstytucji języka ukraińskiego, którym stał się jego 4-tomowy „Słownik języka ukraińskiego”. B. Hrinczenko odrzucił takie oficjalne nazwy Ukrainy jak Małorosja czy rosyjska Ukraina i zastąpił je nazwą Ukraina Naddnieprzańska. Z jego inicjatywy ukraińskich patriotów zaczęto nazywać od 1892 roku „świadomymi Ukraińcami” lub „Ukraińcami-nacjonalistami”. Cała jego twórczość i działalność społeczna przesiąknięta jest ideą rozwoju Ukrainy jako państwa sobornego, niepodległego i samodzielnego. Takim właśnie musimy utrwalać jego obraz jako działacza narodowego, któremu pod koniec XIX w. i w pierwszej dekadzie XX wieku na Ukrainie Naddnieprzańskiej nie było równego.
Iwan Franko. List do B. Hrinczenki z okazji jubileuszu
Wysokoszanowny Jubilacie!
W radosnej dla Pana chwili jubileuszu 25-lecia Pana sławnej pracy literackiej proszę przyjąć i ode mnie słowa szczerego uznania oraz serdeczne życzenia zdrowia, siły i jak najlepszych sukcesów na przyszłość.
Śledząc od Pana pierwszych wystąpień na polu literackim w „Świecie” w 1881 r. Pana działalność, musiałem dziwić się Pana energii, wytrwałości w pracy i szerokiemu zakresowi Pana zainteresowań literackich i społecznych. Odwaga, z jaką występował Pan nie raz w sprawach, o których nikt inny nie odważył się mówić, wskazywała w Panu człowieka, w którym oprócz talentu literackiego był także działacz publiczny. Rozszerzenie zaś Pana działalności na pole naukowe, na pole folkloru, krytyki literackiej oraz językoznawstwa budziło moją najpełniejszą sympatię do Pana.
Proszę przyjąć, Wysokoszanowny Towarzyszu, to moje pozdrowienie na dzisiejsze Pana święto i niech Pana dalsza działalność spełni wszystkie najlepsze nadzieje, jakie pokłada w Panu cała Ukraina.
Dr Iwan Franko (1906)
Po pogrzebie
Dzwoniły dzwony i huczały,
Gdyśmy trumnę twoją nieśli,
Dzwoniły i huczały…
A my, nędzni niewolnicy,
Których wzywałeś do walki,
A my – jedynie niewolnicy!
My czystych słów nie uroniliśmy,
Spokojnie za trumną szliśmy,
My łez nie uroniliśmy.
Mówiliśmy o gorzkim żalu,
Że ogarnął nas smutek,
Mówiliśmy tylko o żalu!
***
Hańba… Hańba i wstyd nam,
Ojczyzny sławnej synom,
Hańba i wstyd nam!
***
Lecz nie – zobaczyłem łzy…
Nie zginie sława jeszcze twoja –
Zobaczyłem łzy.
Nie darmoś cały wiek cierpiał:
Widziałem – smutek w oczach płonął,
Nie darmoś cierpiał.
I oto tobie uplecie wieniec
Kraj biedny z łez-kwiatów,
Tobie uplecie wieniec…
Dzwoniły dzwony i huczały,
Gdyśmy trumnę twoją nieśli,
Dzwoniły i huczały…
Maksym Rylski (zbiór „Na białych wyspach”, 1910)
Język
Trzeba doglądać nasz ogród. Wolter
Jak pęd winorośli,
Pielęgnujcie mowę. Pilnie i nieustannie
Wyrywajcie chwasty. Czyściejsza od łzy
Niech będzie. Wiernie i posłusznie
Niech ona za każdym razem służy wam,
Choć i żyje swoim żywym życiem.
Przysłuchajcie się, jak ocean śpiewa –
Naród mówi. I miłość, i gniew
W tym szumie morskim. Nie ma
Mądrzejszych niż naród nauczycieli;
U niego każde słowo – to perła,
To praca, to natchnienie, to człowiek.
Nie bójcie się zaglądać do słownika:
To bujny jar, a nie smutna otchłań;
Zbierajcie, jak rozumny ogrodnik,
Dojrzały owoc u Hrinczenki i Dala,
Nie miejcie gniewu do moich rad
I nie leniuchujcie doglądać swój ogród.
Maksym Rylski (1956)
Na wieczną pamięć B. D. Hrinczence
Nauczycielu szczery! Ostatni twój oddech
Zmieszał się z powietrzem różanym
I, w niebie przystanąwszy, błyszczy w wodach
W dalekim kraju południowym.
Włoch niebo i niebo Ukrainy
Pięknem i barwami podobne,
Jak dwa zdumiewające cudowne obrazy,
Jak najwyższe zjawiska boże.
Lecz tylko tam jaśnieją oblicza wesołe,
Tam wolna praca wszędzie,
A u nas na Ukrainie „obdarte wioski
I nadzy, obdarci ludzie”.
Tak los rozdziela pod niebem szerokim –
Ludzi na ciernistych drogach…
I ty to dostrzegłeś – i z duchem wysokim
Nauczycielem stałeś się dla ubogich.
Wiatry-huragany szalały na woli,
Chylili się ludzie nieszczęśni;
Wszystkie zaś ich cierpienia i męki, i bóle
Przyjmowałeś do serca, jak własne.
I serce nie zniosło wielkiej męki I płynęło w kraj południowy, Jakby pragnęło z cierpieniem rozłąki I pociechy w obczyźnie różanej. Lecz niebo Italii i niebo Ukrainy Pięknem i barwami podobne, Jak dwa dziwne wspaniałe obrazy, Najlepsze zjawiska boże… A serce bolało, a serce umierało, Rozbite cierpieniem, troską, nudą. I w momencie przedśmiertnym ono nie zaznało Od ran ogólnonarodowych zapomnienia, spokoju! Odpocznijże w mogile, nauczycielu szczery! Niech wiatr do ciebie donosi, – Jak wieczną pamięć budzicielowi wiary Ukraina przez łzy głosi. Hryćko Czuprynka (1910) B. Hrinczence Z chmury białej czajek, Co ponad jeziorem szumiały, Jedna upadła na staw, I śmierć, jak kruk, ją schwyciła… I płacz poniósł się wokoło… Straszne łkania nad trumną… I okryły czajki brzegi, Przybite stratą ciężką, A w momencie umarłej nadziei Rodziły się w gniazdach młode. Wesoła, wolna i jasna Śmiała się fala i toczyła, Lecz skała duża i mocna, – I o granit ona się rozbiła. I wzburzyło się w ostępach morze, I zagrzmiały głosy: My nie ujrzymy przestrzeni, My nie zobaczymy piękna… W rozpaczy morze w piersi biło I w falach lśniło i kipiało, [I w mękach morze fal łkało, Nowa trumna… nowa mogiła]. Ołeksandr Ołeś (1910) B. Hrinczenko w Ospedaletti Tam, na południu, koło morza, On wyczerpany leży, Niby czasza, pełna goryczy, Na ołtarzu stoi… Jakby czarami owinięty, Do nieśmiertelnego celu Szedł on, uparty, pracowity. Padał… znów wstawał iść. Wszystkie swoje najlepsze siły, Hart duszy, wszystko, co miał, Od wczesnych lat i do mogiły On na pracę oddawał. I teraz – koniec… mogiła… “Rodzimy kraju… odezwij się!..” Cisza. Noc ten kraj okryła!.. On wspomni ciebie kiedyś. Mykoła Czerniawski (1910) Cedr Libanu, który wyrósł na Ukrainie Na szczycie Libanu stoi cedr. Mocno on uchwycił się korzeniami skały i stoi nieruchomo, nieugięcie. Nadlatują z zimnej kamiennej pustyni ryczące wiatry. Szarpią go, próbują zrzucić ze szczytu… Stoi on, jak strażnik, na straży surowego kamiennego Libanu. Daleko mu widać i z daleka lecą do niego wieści. Nieradosne z reguły i niepocieszające wieści. Ładnie żyje się na świecie tylko trawie i mchom nieświadomym. Im nikt nie szkodzi, ich nic nie niepokoi. Dwa razy do roku one umierają i znów ożywają. Nie ma w nich przeszłości, nie ma i przyszłości. Nie ma w nich pamięci. A cedrom... a cedrom, tam na szczycie – im daleko widać i ciężko żyje się!.. Ale nie zamieni cedr górski swojego losu na los trawy łąkowej. Nie zejdzie ze swojego kamiennego szczytu w cichą dolinę. Stać będzie tam, póki wieku jego, póki sił wystarczy. Potężny, dumny cedr, ozdoba rodzimego Libanu i wierny strażnik jego. …On świadomie ograniczył siebie. Odrzucił własne interesy i świętością dla siebie postawił naród – ukraiński naród, a przeznaczeniem swoim – usługi temu narodowi. Wszystkie myśli i marzenia – rodzimemu narodowi. Całe życie – dla rodzimego narodu. I w zależności od tego – cała filozofia i moralność... I tak – powinność, oto ten władca, któremu Hrinczenko poświęcił życie swoje. Świadomie wyrzekł się od powabów i rozkoszy jasnobarwnego życia i poświęcił się jedynemu celowi – usługom rodzimemu narodowi. Więcej pracował, niż żył. On wysoko stawiał higienę pracy, strzegł czasu. Ale nie strzegł swoich sił. Drugiego takiego robotnika nie zdarzyło mi się widzieć... …Dla ukraińskiego pisarza typu Kulisza – Hrinczenki jednego zwykłego ludzkiego wieku mało, żeby wykonać całą pracę, która sama krzyczy, żeby ktoś zrobił ją. Wielką miłością kochał Hrinczenko Ukrainę. Wszystkie jego myśli i wszystkie jego zabiegi skupiały się koło niej. I na każdy drobiazg, który tak czy inaczej dotykał Ukrainy, on zwracał swoją uwagę... Ja bym chciał, żeby, kiedy Ukraina będzie stawiać pomnik Hrinczence, na jednym z płaskorzeźb tego pomnika było odzwierciedlone jako symbol ducha Hrinczenki – taki cedr. Na szczycie góry, przeciw burzom i wiatrom... Napiętego, ale silnego i niezwyciężonego... Mykoła Czerniawski (fragment ze wspomnień) W 2012 roku Rada Najwyższa przyjęła uchwałę o obchodach 150-lecia od dnia urodzin Borysa Dmytrowycza Hrinczenki (1863–1910) – i tym aktem faktycznie uznała jego rolę i znaczenie w narodowo-wyzwoleńczej walce ukraińskiego narodu i ukraińskim państwowym i nacyjotwórczym procesie, w narodowym odrodzeniu, rozwoju nauki, kultury i duchowości.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
…Jak najlepiej zorganizować edukację dla narodu ukraińskiego? Pytanie to w ciągu ostatnich 40–50 lat często było u nas podnoszone, wielu najlepszych nauczycieli-pedagogów wypowiadało się za wprowadzeniem narodowej szkoły ukraińskiej, różne zgromadzenia – ziemstwa, dumy miejskie, zjazdy nauczycieli domagały się tego samego, ale nasz rząd, dbając przede wszystkim nie o pośpiech edukacji i rozwój sił duchowych narodu, nie chciał nawet słyszeć o szkole ukraińskiej. …Mając wielkie własne doświadczenia, p. Hrinczenko podaje wiele przykładów tego, jakie pojawiają się praktyczne przeszkody, kiedy ukraińskie dziecko, rozmawiając do 8–9 roku życia w swoim ojczystym, macierzystym języku, idzie do szkoły i zaczyna uczyć się w drugim, rosyjskim języku. Dalej Hrinczenko analizuje, o ile współczesne książki dla uczniów nie odpowiadają treścią wszystkim okolicznościom życia, rozumieniu naszego ukraińskiego dziecka. Obok tego p. Hrinczenko, aby zrozumieć, o ile to wszystko jest szkodliwe ze strony pedagogicznej – bierze za dowód poglądy najlepszych nauczycieli nie tylko rosyjskich, ale i zagranicznych – niemieckich, francuskich i innych. Stawiając pytanie, jak być dalej, p. Hrinczenko na gruncie wszystkich dowodów stanowczo odpowiada, że na Ukrainie dla narodu ukraińskiego powinna być wprowadzona szkoła i edukacja w ogóle w języku ukraińskim, odpowiednio do wszystkich sił duchowych narodu ukraińskiego. Tutaj we wszystkich szczegółach zatrzymuje się nad myślami, które dotąd wypowiadano przeciwko, i spokojnie oraz szczegółowo je analizuje; i kończy analizą poglądów na znaczenie języka w ogóle, jego natury, związku rozwoju języka z rozwojem myśli i wszystkich sił duchowych narodu. Na gruncie poglądów najlepszych światowych uczonych, poczynając od Humboldta, p. Hrinczenko dokonuje w końcu ogólnego przeglądu przeszłości narodu ukraińskiego, jego życia duchowego, zatrzymując się nad jego współczesnym stanem: nakreśla, czego można się spodziewać na gruncie wolnego rozwoju wszystkich sił jednego z największych narodów wielkiej rodziny słowiańskiej… Mykoła Dmytrijew (fragment recenzji, 1906 r.) Borys Hrinczenko – do elity narodowej XXI w. …Jaka by gorzka prawda nie była, to jednak jest ona lepsza od złudzenia. Dlatego musimy my, Ukraińcy rosyjscy, jak najczęściej wspominać o tym, że zrobiliśmy tak mało, jak żaden inny naród, który pretenduje do swojego własnego życia kulturalnego. A tak to u nas bardziej spoczywają na laurach... niezrobionych dzieł. (z listu do W. Hnatiuka z 3.III.1899 r.) …Muszę Panu przyznać, że przez pewien czas miałem taką myśl, że chyba jednak można będzie jakoś tak ułożyć się z Lachami, że oni porzucą wreszcie swoją politykę denacjonalizacji narodu ukraińskiego tam, gdzie mogą to robić. Lecz ostatnie lata doprowadziły i mnie do tych myśli, że Lachowie, jak i wszyscy inni, ułożą się z nami tylko wtedy, kiedy będziemy taką siłą, nie liczyć się z którą będzie szkodliwe samym Lachom, która będzie mogła powiedzieć: dotąd i nie dalej! W ogóle można z pewnością powiedzieć, że my, Ukraińcy, nigdzie i od nikogo nie możemy spodziewać się pomocy – i musimy wszędzie i we wszystkim liczyć na własne siły. Pomagają tylko tym, komu opłaca się dla siebie samego pomagać, a dlatego – tylko silnym, czy takim, których można w ten czy inny sposób podsunąć pod swoją łaskawą protekcję. Jedyny nasz ratunek – być silnymi. Dobra rada dla narodu, który dwieście lat okazuje niemal samą – niemoc! Rada, która przypomina ironię! Może. Ale innej nie ma. Albo to, albo śmierć. Jestem pewien, że nie umrzemy, zatem – jestem pewien, że będziemy silnymi. Jakie by ciężkie przygody nie zdarzały się nam na drodze – to wszystko jest doczesne: musimy stać się i będziemy silnymi! (z listu do W. Hnatiuka z 8.X.1901 r.) Cichy heroizm Borysa Hrinczenki …A jednak on jest bohaterem! Bo walczył przez cały czas swojego pracowitego życia z najokrutniejszymi wrogami człowieka, w imię tego ideału, który niósł w swojej duszy, w imię tej miłości do człowieka, którą mają wszyscy bohaterowie, kiedy stają do walki, choćby z samymi bogami. Mykoła Jewszan (gazeta “Diło”, 22 maja 1910 r.) Publikację przygotowali Wasyl JAREMENKO oraz Iryna JAKOWLEWA na Ukrainie i za granicą. Epistolaria, które z troską przechowuje w domowym archiwum żona Jewhenija, jeszcze wymagają digitalizacji i osobnego wydania. Książkę uzupełnia jeszcze jeden indeks bibliograficzny – materiałów i artykułów w prasie o Mychajle Borejku oraz cztery przedruki najbardziej znaczących artykułów o nim, które w różnych latach publikowano w różnych wydaniach i najjaśniej naświetlają postać tej potężnej, charyzmatycznej osobowości. Chodzi o artykuły Iwana Paszczuka (“Rówieńska Szewczenkiana”), Borysa Borowcia (“Ten niezmordowany Mychajło Borejko”), Wiry Bodnaruk (“Wspomnienie o towarzyszu broni. Nadzwyczajny proświcianin – Mychajło Borejko (1933–2020)”) oraz Ałły Kuc (“Budowniczy Ukrainy”). Eleganckie wydanie na 176 stronach jest obficie ilustrowane fotografiami. Książka, stworzona przez autorów z wielką miłością, zachwyca swoją treścią, zmusza do przeczytania wszystkiego i od razu, jest obliczona na szerokie grono czytelników – wielka biografia wielkiego człowieka, który jest wzorem poświęcenia, siły ducha i ofiarności w imię Ukrainy. Jasne wspomnienie o Mychajle Borejku chcę zakończyć jego mądrym słowem, słowem-modlitwą rodu Borejków, której autorem był sam pan Mychajło: “Daj, Boże, dobrej pamięci o naszych korzeniach i wszczep poczucie jednej rodziny, nie dopuść do rozłamu i obojętności. Podaj nam jedność ducha i kozackie zwycięstwo w walce o sprawiedliwość. Natchnij nas, Boże, Duchem Twoim Świętym, abyśmy działali w jedności dla pracy Tobie na chwałę, na chwałę naszego rodu i narodu, następnych pokoleń naszej, przez Ciebie danej ojczystej ziemi – Ukrainy”.
Tłumaczenie maszynowe
W te dni, naznaczone odejściem w zaświaty świętej pamięci wielkiego działacza i proświtańca Mychajła Borejki (21.11.2020 r.), chciałoby się wypowiedzieć słowo o tym szczególnym, niezwykle szlachetnym, inteligentnym i patriotycznym człowieku na stronach książki „Skarbnik ducha proświtańskiego”, która ujrzała światło dzienne w maju bieżącego roku. Oksana PRYCHODKO, kandydat nauk pedagogicznych, docent Narodowego Uniwersytetu Lotniczego, m. Kijów. Mychajło Borejko – unikalna postać w historii i teraźniejszości ukraińskiej narodowej przestrzeni duchowej. Aktywny proświtaniec, niestrudzony pracownik na niwie utwierdzania tożsamości narodowej współczesnych, zwłaszcza młodzieży. Wielki bibliofil i działacz sprawy wydawniczej. Arystokrata ducha, dobry geniusz ukraińskiej książki. Moralny kamerton, który nie lubił i nie uznawał żadnej fałszy… Te słowa bez zbędnych upiększeń i hiperbolizacji nakreślają horyzonty potężnej osobowości i działalności Mychajła Borejki. Właśnie takim wyłania się on ze stron książki „Skarbnik ducha proświtańskiego”. To eseistyczne wydanie akumuluje wspomnienia współczesnych o panu Mychajle. Zbiorowa praca zespołu rówieńskich proświtańców, wśród których są naukowcy, edukatorzy, wydawcy książek, którzy mieli szczęście i zaszczyt współpracować z panem Mychajłem. Książka ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Wołynski oberehy” (dyrektor Witalij Własiuk) z inicjatywy i przy wsparciu szefów rówieńskiej „Proświty” Iwana Wietrowa i Kateryny Syczyk. Sponsorami wydania zostali dawni dobrzy przyjaciele pana Mychajła, Wira i Bohdan Bodnarukowie, którzy opiekują się ukraińskością w USA swoją wieloletnią niestrudzoną pracą w Towarzystwie Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki w Chicago. Z charakteru książka jest wydaniem publicystycznym, jednak napisana w formie wspomnień i jest swoistym dokumentem epoki. Eklektyczne tworzywo gatunkowe złożone z artykułów, wspomnień, esejów, listów rozpoczyna się obszernym życiorysem pana Mychajła, stworzonym z niezwykłym szacunkiem, ludzkością i ciepłem przez Myrosławę Żowtan, proświtańkę, filolożkę, zastępczynię przewodniczącego miejskiego zarządu oświaty w m. Równe. „Nie był człowiekiem swoich czasów, bo wyprzedzał duchem tych, którzy szli w nogę z wyzwaniami lub doganiali wydarzenia w hołdzie modzie. Żyjąc według ukraińskiego wymiaru we wszystkim, Mychajło Borejko dziwił nas tym duchem i swoją cichą obsesją na punkcie Ukrainy”. Biograficzne wspomnienia Jewhenii Hładunowej-Borejko, wiernej żony i strażniczki sakralnego świata Borejków, nadają książce przejmujący eseistyczno-memuarowy charakter. Przez nie przechodzi życiorys pana Mychajła w kontekście kształtowania się rówieńskiej „Proświty” oraz burzliwych i niełatwych stron historii utwierdzania ukraińskiego ducha narodowego na Rówieńszczyźnie, jeszcze w znacznej mierze w poradzieckiej Ukrainie zaraz po ogłoszeniu jej niepodległości. Struktura książki ujawnia cztery części: „Życiorys i działalność wydawnicza Mychajła Borejki”, „Ukraina Jedyna od Zachodu do Wschodu. Wspomnienia. Listy. Artykuły”, „Naszego kwiatu po całym świecie… Wspomnienia. Listy. Artykuły”, „Publikacje o Mychajle Borejce i jego działalności”. Według takiej zasady książka została ułożona przez jej autorów-redaktorów – Jewhenię Hładunową-Borejko oraz naukowczynie Oksanę Prychodko i Lilię Owdijczuk, które ściśle współpracowały z panem Mychajłem na niwie wydawniczej i są autorkami szeregu materiałów w tym wydaniu. W pierwszej części książki obok życiorysu pana Mychajła, wzruszających autobiograficznych wspomnień pani Jewhenii „Nas spowinowaciła +Proświta+” oraz „Mychajło Borejko – działacz społeczny”, działalność wydawnicza zajmuje osobne miejsce. Tutaj zamieszczono stworzony po raz pierwszy na Ukrainie indeks bibliograficzny książek z 57 pozycji, wydanych z inicjatywy Mychajła Borejki w latach 1998–2020. „Książki wydane i wznowione przez pana Mychajła są unikalne i znaczące dla Ukrainy. Wyrafinowany smak smakosza-bibliofila zadziwiająco łączył się z ostrą potrzebą kultywowania tego, co narodowe, patriotyczne, heroiczne, co przetrwało zakazy, cenzurę. Są to przede wszystkim wydania tabuizowane w czasach radzieckich, książki wydrukowane w diasporze, a także literatura piękna, prace historyczne, wydania różnego gatunku, które akumulują kod mentalny Ukraińców, dlatego, mimo zakazów i niszczenia, dotarły do czytelnika”. Autorka artykułu i indeksu Oksana Prychodko na rocznicę śmierci pana Mychajła zaprezentowała w „Słowie Proświty” swój obszerny materiał o działalności wydawniczej wybitnego proświtańca. Z działalnością wydawniczą Mychajła Borejki związane są także artykuły-wspomnienia o charakterze literaturoznawczo-krajoznawczym Lilii Owdijczuk. Stymulowana do poszukiwań potężnym impulsem duchowym pana Mychajła, autorka dzieli się swoim doświadczeniem terenowym w odnajdywaniu informacji do przedmów i posłów unikalnych projektów-wydań, zainicjowanych przez pana Mychajła. Właśnie tak ujrzały światło dzienne książki „Kobziarz” T. Szewczenki (pod red. B. Łepkiego), „Ukraińskie noce, albo Rodowód geniusza” J. Jędrzejewicza, „Tygronoścy” Iwana Bahrianego, „Ave, dictator” Jurija Horlis-Horskiego, „Pieśń o żubrze” M. Husowskiego, o których pasjonującymi historiami dzieli się Lilia Owdijczuk. Ciekawą stroną są kontakty pana Mychajła z wybitnymi ludźmi. O nich wzruszająco-nostalgicznie opowiada pani Jewhenia, która ramię w ramię przeszła ścieżką życia z mężem i uprzejmie witała wielu szanowanych ukraińskich patriotów w ich skromnym, ale tak energetycznie potężnym domu. Arcybiskup sumski i ochtyrski Metody, z błogosławieństwa i wsparcia którego wyszła książka, biskup emeryt Sofron z Iwano-Frankiwska, Wira i Bohdan Bodnarukowie, Mykoła Żułynski, Serhij Halczenko, Iwan Kobyzki, Jurij Falusz, Hryhorij Jakowenko i wielu innych – przebywali w mieszkaniu małżonków, pielęgnując swoje patriotyczne idee odrodzenia i budowy Ukrainy po sowiecko-raszystowskim jarzmie. Kreskami do portretu Mychajła Borejki są wplecione w teksty artykułów listy, które stanowią część wielkiego epistolarnego dorobku, jaki prowadził Mychajło Borejko z wieloma narodowo świadomymi Ukraińcami w Uk-
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl HŁAHOLUK, przewodniczący Kołomyjskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta”, kandydat nauk historycznych, docent, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy. Kołomyja potrafi szanować wielkich rodaków. Uroczystość teatralna, poświęcona odsłonięciu pomnika wybitnego ukraińskiego pisarza-nowelisty Wasyla Stefanyka, odbyła się 1 listopada w mieście Kołomyja według wcześniej opracowanego scenariusza. Na początku święta prowadzący przedstawili wszystkich gości, którzy przybyli na uroczystości. Dźwięki trembit i melodie orkiestry instrumentów ludowych „Trembita” Kołomyjskiej Filharmonii imienia Ołeksandra Kozarenki pod kierownictwem dyrektora artystycznego, nauczyciela muzyki w liceum nr 1 Mychajła Mohylniaka, dodały kolorytu świętu. Nadeszła uroczysta chwila odsłonięcia płótna. Honorową misję odsłonięcia majestatycznego pomnika wykonali: autor rzeźby, projektant, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy Mychajło Dmytriw z Kijowszczyzny, fundator pomnika – były absolwent-medalista Szkoły Ogólnokształcącej nr 2 w Kołomyi, lekarz, obecnie lwowianin, Bohdan Hulczij, prawnuki pisarza Ołesia, Wasyl i praprawnuk Ostap Stefanykowie, mer Kołomyi Bohdan Stanisławski, uczeń 11 klasy liceum nr 1 im. Wasyla Stefanyka, zwycięzca III etapu konkursu-obrony prac naukowych z fizyki Małej Akademii Nauk Roman Marysyk. Biskup kołomyjski (PCU) Julian Hałała oraz biskup eparchii kołomyjskiej (UKGK) Petro Holinej wraz z licznym duchowieństwem poświęcili pomnik i wygłosili wymowne gratulacje z okazji uroczystości. W imieniu komitetu organizacyjnego z krótką informacją o historii budowy pomnika w Kołomyi wystąpił przewodniczący Kołomyjskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, członek Narodowego Związku Krajoznawców Wasyl Hłaholuk, podkreślając, że miejsce ustawienia i data odsłonięcia pomnika nie zostały wybrane przypadkowo, gdyż 1 listopada to 105. rocznica Listopadowego Czynu – proklamacji Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Wasyl Stefanyk był nie tylko niedoścignionym mistrzem prozy społeczno-psychologicznej, ale brał także aktywny udział w życiu społeczno-politycznym jako poseł Parlamentu Austriackiego z Galicji (1908–1918), wchodził w skład Ukraińskiej Rady Narodowej ZURL, był deputowanym Kongresu Pracy, honorowym członkiem Towarzystwa „Proświta”. 22 stycznia 1919 r. w składzie delegacji z ziem zachodnioukraińskich brał udział w proklamacji Aktu Zjednoczenia ZURL i URL w Kijowie. A jeszcze 140 lat temu (w 1883 r.) W. Stefanyk rozpoczął naukę w Gimnazjum Kołomyjskim, gdzie uczył się do 1890 r. (obecnie mieści się tu liceum nr 1, które z honorem nosi jego imię). Różnie w nim bywało: trudności, tułaczka, a i nauka, jak później napisze w swojej autobiografii, była nudna, pusta… i nauczyciele, i uczniowie-paniczowie szydzili, znęcali się nad tymi nielicznymi synami chłopskimi, którzy trafiali do gimnazjum. Ale tutaj, w murach gimnazjum, on wraz ze swoimi najbliższymi przyjaciółmi, krajanami, a mianowicie Lesiem Martowyczem, Łewkiem Baczynskim, Markiem Czeremszyną przeszedł hartowanie w kółku politycznym, prowadził pracę oświatową i agitacyjną we wsiach rejonu kołomyjskiego, horodeńskiego i śniatyńskiego. Właśnie w jesienne listopadowe dni Wasyl Stefanyk znów powraca do Kołomyi, już w brązie, w pomniku, który został ustawiony w skwerze nazwanym imieniem pisarza naprzeciwko liceum nr 1 imienia Wasyla Stefanyka. Sama idea budowy była znana już od 1971 r. – od dnia świętowania 100-lecia pisarza. Z majestatycznymi wydarzeniami – 105. rocznicą ZURL i odsłonięciem pomnika Stefanyka kołomyjan i gości miasta powitał pierwszy zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwskiej Rady Obwodowej, generalny prałat Kapituły Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Pokucie” Wasyl Hładij, podarowując biblioteczkę książek tematycznych z historii Rewolucji Ukraińskiej i utworów sławnego pisarza. Dzięki wsparciu Wasyla Hładija wydano szkic historyczno-etnograficzny Pokucia, przeprowadzono dziesiątki naukowo-teoretycznych i praktycznych konferencji, poświęca się znaczną uwagę działalności muzeów literackich Trójcy Pokuckiej, którą rozsławiają Wasyl Stefanyk, Les Martowycz i Marko Czeremszyna. Przewodniczący Kołomyjskiej Rejonowej Administracji Państwowej, szef rejonowej administracji wojskowej Lubomyr Hłuszkow, przewodniczący rady rejonowej Iwan Uhryn przybyli na święto z delegacjami, na czele których stali przewodniczący wspólnot terytorialnych rejonu śniatyńskiego, horodeńskiego, a teraz – kołomyjskiego. Ich wystąpienia ściśle przeplatały się z teraźniejszością. Wzywali mieszkańców regionu, młodzież, by byli godni swoich poprzedników, szanowali pamięć o gigantach ukraińskiego ducha, materialnie i moralnie pomagali Siłom Zbrojnym Ukrainy, przybliżając Zwycięstwo nad moskowią. Delegacji naukowców Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka oraz Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego w składzie 10 doktorów nauk, profesorów, wielu docentów, kandydatów nauk, znanych stefanykoznawców, specjalistów badań naukowych historii Pokucia przewodniczył prorektor uniwersytetu, profesor Serhij Szaryn. W swoim słowie powitalnym podkreślił wielkość Wasyla Stefanyka, konieczność wychowania na przykładzie jego życia i działalności, dalszych badań naukowych, szczerze zazdroszcząc, że
Kołomyja, podobnie jak uniwersytet, ma od dzisiaj jeden z najwspanialszych i najpiękniejszych pomników Stefanyka. Interesujące były wystąpienia doktora nauk politycznych, profesora, akademika, honorowego obywatela miasta Kołomyja, krajoznawcy, jednego z pierwszych absolwentów odrodzonego Gimnazjum Kołomyjskiego Iwana Monolatija oraz profesor filologii, autorki książki „Wasyl Stefanyk: maestro ukraińskiej noweli”, pochodzącej z Pokucia Olhy Słoniowskiej. Dość liczna była delegacja Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, której przewodzili jej przewodniczący, doktor filozofii, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, honorowy krajoznawca Ukrainy Mychajło Kosyło oraz zastępca NZKU, doktor nauk historycznych, profesor, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, jeden z założycieli Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Pokucie” Wołodymyr Wełykoczyj. W swoim wystąpieniu M. Kosyło skoncentrował się na formach i metodach pracy, którą należy prowadzić wokół imienia Wasyla Stefanyka i jego towarzyszy (Łesia Martowycza, Marka Czeremszyny), opowiedział o opracowanych trasach turystycznych do muzeów poświęconych działaczom Trójcy Pokuckiej, podarował bliskim pisarza oraz liceum nr 1 książkę „Wasyl Stefanyk – nasz ziomek”, wydaną przez obwodową organizację NZKU. Przewodniczący Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, honorowy krajoznawca Ukrainy, pisarz, krytyk, badacz twórczości literackiej Wasyla Stefanyka Jewhen Baran w swoim wystąpieniu wysoko ocenił pozostawione potomnym, jeszcze nie do końca opracowane i zbadane jego dziedzictwo literackie. Postawił przed sobą i organizacją pisarską zadanie – nie pozostawić „białych plam” w twórczości autora „Kamiennego krzyża”. Praktycznie wszyscy, którzy wygłaszali mowy powitalne, podarowali książki dla biblioteki liceum nr 1 imienia Wasyla Stefanyka. Przyjmował je uprzejmie dyrektor liceum Myrosław Hrab. Wymowne były wystąpienia laureatów Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, naszego krajana z Kosowszczyzny, absolwenta szkoły średniej nr 2 w Kołomyi (obecnie mieszkającego w Kijowie) Wasyla Herasymjuka oraz Romana Horaka ze Lwowa. Jest on również laureatem nagrody literackiej imienia Wasyla Stefanyka. Opowiedzieli oni historie wznoszenia pomników Stefanyka, w szczególności drogę do Kołomyi jednego z najlepszych jego pomników. Pisarzy można słusznie nazwać ideowymi fundatorami wzniesienia pomnika Wasyla Stefanyka w Kołomyi. Ponadto należą oni do grona bliskich przyjaciół rzeźbiarza Mychajła Dmytriwa. Wszystkim zapadły w pamięć wystąpienia artysty ludowego Ukrainy, profesora Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, przewodniczącego Kijowskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” Kyryła Stecenki, wnuka słynnego kompozytora Kyryła Stecenki, oraz przewodniczącej Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, profesor Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego, pochodzącej z Pokucia krajoznawczyni Marii Hucol. Prawnuki Wasyla Stefanyka ze Lwowa, Olesia i Wasyl Stefanykowie, szczerze dziękowali społeczności regionu, liceum, strukturom władzy miasta, rejonu i obwodu za godne uczczenie ich drogiej osoby – sławnego pisarza, wiernego syna ukraińskiej ziemi, a od dzisiaj Kołomyja stała się dla nich jeszcze bliższa. Tutaj potrafią szanować swoich wielkich ludzi. Na święcie wystąpili również: autor pomnika, rzeźbiarz, malarz, projektant, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, proświcianin, pochodzący z obwodu lwowskiego Mychajło Dmytriw, który większość swojego życia mieszka na Fastowszczyźnie w obwodzie kijowskim, oraz fundator pomnika, pochodzący z Kołomyi (obecnie mieszkający z rodziną we Lwowie) Bohdan Hulczij. Wyrazili oni podziękowanie zarządowi Kołomyjskiej „Proświty” (przewodniczący Wasyl Hłaholuk), Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu „Pokucie” (przewodnicząca Jarosława Tkaczuk), merowi miasta i radnym rady miejskiej za zrozumienie i wsparcie w budowie pomnika Wasyla Stefanyka. Bohdan Hulczij podkreślił, że dla niego jest to wielki zaszczyt, by w ten sposób i w takiej formie podziękować miastu Kołomyja, ponieważ, jak mawiał wielki mecenas Jewhen Czykałenko, „Ukrainę trzeba kochać nie tylko do głębi swojego serca, ale i do głębi swojej kieszeni”. Na zakończenie Wasyl Hłaholuk szczerze podziękował członkom komitetu organizacyjnego, przede wszystkim proświcianom Mychajłowi Andrusiakowi, Oldze Rudaneć, Wałerijowi Kowtunowi, Jarosławie Tkaczuk, Myrosławowi Hrabowi, byłym przewodniczącym miasta Kołomyja (1989–2019) Mychajłowi Juzjukowi, Ihorowi Dowhaniukowi, Wiktorowi Korczynskiemu, Jurijowi Owczarence, Ihorowi Sluzarowi, obecnemu przewodniczącemu Bohdanowi Stanisławskiemu, którzy za zgodą weszli w skład społecznego komitetu organizacyjnego za wsparcie idei budowy pomnika i dołączyli się swoimi skromnymi datkami charytatywnymi do jego powstania. Szczere podziękowania za dobrowolne skromne datki – cegiełki w fundament pomnika – dla kierowników i kolektywu Kołomyjskiej Rejonowej Administracji Państwowej oraz rady rejonowej, kolektywów niemal wszystkich placówek oświatowych miasta Kołomyja, przedsiębiorców, działaczy społecznych, w szczególności A. Bożyka, rodzin W. Hłaholuka, I. Potjaka, W. Waskuła, W. Piatkowskiego, D. Hładuniaka, A. Popadjuka, J. Hryhorczuk i innych. Informacje z nazwiskami darczyńców będą przechowywane dla potomnych w muzeach miasta Kołomyja, listy darczyńców zostaną opublikowane w gazecie „Wilnyj hołos”. Szczególne podziękowania dla deputowanego ludowego świętej pamięci Andrija Iwanczuka, który opłacił honorarium autora pomnika. Jako członek komitetu organizacyjnego, Towarzystwa „Proświta” i Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Pokucie” W. Hłaholuk podkreślił, że pomnik został wzniesiony bez dotacji budżetowych, niemniej jednak ogłosił podziękowania dla przewodniczącego miasta Bohdana Stanisławskiego oraz służb miejskich za organizację wszystkich prac związanych z zagospodarowaniem placu i przygotowaniem do uroczystego otwarcia. Do obecnych zwracał się również przewodniczący Bohdan Stanisławski, uznając wydarzenie za historyczne i ważne w tak trudnym dla społeczności i całej Ukrainy czasie. Zapewnił obecnych, że władze będą nadal dokładać starań, aby miasto stawało się lepsze, aby mieszkańcy i goście czuli się w nim bardziej komfortowo; rozwój oświaty i kultury znajdzie się w centrum jego uwagi. B. Stanisławski wręczył nagrody (honorowe odznaki mera miasta oraz książki-albumy „Kołomyja: 30 lat w Niepodległej Ukrainie”) Mychajłowi Dmytriwowi, Bohdanowi Hulczijowi, dyplomy rady miejskiej Wasylowi Szczurowi, Ihorowi Dawidowowi oraz Pawłowi Zeniukowowi (wszyscy z obwodu kijowskiego) za wsparcie i pomoc finansową przy zakupie płyt granitowych oraz prace odlewnicze związane z wykonaniem pomnika. Pośmiertnie wręczono podziękowanie od rady miejskiej rodzinie świętej pamięci Andrija Iwanczuka. Święto zapadło wszystkim w pamięć. Dawno nie zbieraliśmy się w tak licznym gronie. Charakterystyczne dla niego było to, że wystąpienia gości ściśle łączyły się z pieśniami dedykowanymi Wasylowi Stefanykowi „Pokucka ziemio” i „Pokucki kraj” w Od prawej do lewej: fundator pomnika B. Hulczij, autor M. Dmytriw, W. Hłaholuk
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wykonaniu chóru Horodeńskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (kierownik Wasyl Hultaj). Artystycznie wykonano fragment noweli „Kamienny krzyż” przez proświcianina, krajoznawcę z Kołomyi, kierownika ludowego amatorskiego zespołu folklorystycznego wsi Torhowycia Horodeńskiej Zjednoczonej Wspólnoty Terytorialnej Iwana Łypczuka. Patriotyczną pieśnią „W Ukrainę nie strzelajcie” w wykonaniu wzorowego zespołu „Barwa” liceum nr 1 imienia Wasyla Stefanyka (kierownik Lubow Kernyczuk) uroczystość się zakończyła. Mieszkańcy regionu jeszcze długo się nie rozchodzili, fotografowali się; wydawało się, że każdy na pamiątkę chciał mieć zdjęcie przy pomniku Stefanyka. Długa droga pomnika na Pokucie Do dziś nie wiadomo, kto podał w 1971 r. pomysł wzniesienia pomnika pisarzowi-noweliście w m. Kołomyja. Jeszcze w połowie lat 60. XX w. szkoła nr 1 uzyskała status średniej, na początek lat 70. była jedną z najlepszych w mieście. Popularnością cieszyły się święta „Za honor szkoły” (po raz pierwszy przeprowadzone w 1967 r., później stały się tradycyjnymi); otwarto stałą wystawę „Oni uczyli się w naszej szkole”. Na święta zapraszano absolwentów byłego gimnazjum i szkoły R. Iwanyczuka, D. Pawłyczkę, W. Kostaszczuka, syna W. Stefanyka Kyryła, pisarza T. Myhala, wykładowców uczelni, którzy ją kończyli. Ówczesny dyrektor Ołeksandr Łukasewycz zaczął zabiegać u kierownictwa miasta, obwodu i republiki o rozbudowę szkoły, gdzie mieli umieścić stołówkę, salę sportową, salę widowiskową, kilka klas. Na początku lat 70. sprawa ruszyła z martwego punktu, kiedy do sprawy dołączył się zastępca przewodniczącego Rady Ministrów USRR, akademik Petro Tymofijowycz Trońko, który w przeszłości pracował w organach władzy obwodu iwanofrankiwskiego. Obok spraw budowlanych dyrektor zmobilizował grono pedagogiczne do pracy nad nadaniem szkole imienia Wasyla Stefanyka, biorąc pod uwagę zbliżający się 100-letni jubileusz od dnia jego urodzin. Ta idea znalazła poparcie wśród władz miejskich i obwodowych. Uchwałą Rady Ministrów Ukrainy szkole średniej nr 1 nadano imię pisarza-nowelisty. Ta wiadomość zainspirowała zespół do organizacji klasy-muzeum pisarza oraz wielkiej wystawy „Oni uczyli się w naszej szkole”. 14 maja 1971 r. do Kołomyi przyjechało wielu gości, wśród nich znani pisarze (byli gimnazjaliści) Dmytro Pawłyczko, Roman Iwanyczuk, Jarosław Doroszenko, członkowie rodziny Stefanyków. Uchwałę Rady Ministrów USRR przywiózł Petro Trońko. Na fasadzie szkoły uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową z białego marmuru „W tej szkole w latach 1883–1890 uczył się wybitny ukraiński pisarz-demokrata Wasyl Stefanyk. Ustanowiono na cześć stulecia od dnia jego urodzin. Maj 1971 r.” (jak widzimy, napis „gimnazjum” zignorowano), a obok (z lewej strony od wejścia głównego) – inną, z napisem: „W tym budynku uczyli się wybitni ukraińscy pisarze, publicyści, rewolucjoniści Wasyl Stefanyk, Łeś Martowycz, Marko Czeremszyna, Myrosław Irczan, Mychajło Pawłyk, Stepan Melnyczuk, Petro Kozłaniuk” – z zaznaczonymi latami nauki. Od zespołu uczniowskiego wystąpiła wtedy przyszła laureatka nagrody literackiej imienia Wasyla Stefanyka, działaczka społeczna i poetka Olha Babij. Petro Trońko wyróżnił zespół szkoły w osobie jej dyrektora za dobrze postawioną pracę wokół upamiętnienia Wasyla Stefanyka i innych znanych Ukraińców (absolwentów gimnazjum), zapewniając, że będzie dokładał starań dla rozbudowy szkoły, bo osobiście zobaczył warunki, w jakich pracują nauczyciele. Autor tych słów niejednokrotnie miał okazję w latach 80. – na pocz. lat 90. XX w. rozmawiać z O. Łukasewyczem, który tylko z ciepłem opowiadał o roli akademika P. Trońki w rozbudowie szkoły ogólnokształcącej nr 1, podkreślając, że dla niego (O. Łukasewycza) zawsze były otwarte drzwi do gabinetu P. Trońki w Radzie Ministrów w Kijowie. Był on obecny także na otwarciu nowego korpusu szkoły. W 2021 r. Kołomyję, w szczególności, odwiedził wnuk akademika Trońki, który przebywał w szkole, do budowy której przyłożył swoją rękę i serce jego dziadek. W kolejnych latach na wszystkich jubileuszowych uroczystościach zawsze mówiono, że Wasyl Stefanyk zasługuje na to, by być uwiecznionym w brązie, w majestatycznym pomniku. Podczas przygotowań do świętowania 150-letniego jubileuszu pisarza 14 maja 2021 r. wmurowano kamień węgielny na placu naprzeciwko byłego gimnazjum (teraz liceum nr 1 imienia W. Stefanyka) z odpowiednim napisem. Mer miasta Bohdan Stanisławski zapewnił społeczność, gości miasta, że pomnik zostanie wzniesiony za rok. O pocieszających kołomyjskich wieściach dotyczących wzniesienia pomnika Wasylowi Stefanykowi dowiedzieli się w Kijowie i Lwowie przyjaciele Mychajła Dmytriwa – rzeźbiarza z okolic Fastowa (obwód kijowski), pochodzącego z obwodu lwowskiego. Przypomnieli dawną epopeję-zamówienie pomnika pisarzowi we wsi Rusiw (rejon śniatyński, obwód iwanofrankiwski). Nieco później wyjdzie artykuł Romana Horaka „Droga Mychajła Dmytriwa” („Bukowynśkyj żurnał”, nr 4 (122), 2021, s. 183–200). Autor pisze, że odkąd Kijowski Instytut Artystyczny (obecnie – Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury) staje się jedyną wyższą uczelnią edukacji artystycznej w Ukrainie, która przygotowuje specjalistów malarstwa, rzeźby, grafiki i sztuki teatralno-dekoracyjnej, jeszcze takiego w jego historii nie było. Państwowa komisja egzaminacyjna nie tylko wysoko („celująco”) oceniła pracę dyplomową „Wasyl Stefanyk” absolwenta wydziału rzeźby Mychajła Andrijowycza Dmytriwa, ale i rekomendowała Ministerstwu Kultury ustanowienie jej jako pomnika na małej ojczyźnie pisarza we wsi Rusiw. Planowano umieścić go obok posiadłości (kompleksu memorialnego), gdzie żył i zmarł artysta. Swoją drogą, we wsi w tamtym czasie już był pomnik autorstwa Wasyla Skołozdry i Myrona Wendzyłowycza, odsłonięty 11 maja 1971 r. Nieco wcześniej na podwórzu W. Stefanyka rozebrano stodołę i ustawiono pomnik, wykonany przez Josypa Nykołyszyna. Ale oba pompatyczne pomniki (jeden – w centrum wsi, drugi – w posiadłości pisarza) wyraźnie nie podobały się ani społeczności, ani rodzinie. Uważano, że pomnik przy ojcowskim domu jest tymczasowy i z czasem go wymienią. Do sprawy wzięli się synowie nowelisty: Kyryło Stefanyk, kierownik muzeum W. Stefanyka we wsi Rusiw, i Semen Stefanyk, dyrektor Literacko-Memorialnego Muzeum Iwana Franki we Lwowie. Zwrócili się z odpowiednią prośbą do przewodniczącego zarządu Związku Artystów USRR, akademika, Ludowego Artysty Ukrainy Wasyla Borodaja. Często bywał on na Śniatynszczyźnie, gdzie trwały przygotowania do otwarcia muzeum znanemu ukraińskiemu artyście-grafikowi Wasylowi Kasijanowi z okazji 85-letniego jubileuszu i pomnika (odsłonięto go dopiero w grudniu 1982 r.). W. Borodaj zgodził się na propozycję braci Stefanyków wykonania pomnika pisarzowi na 110. rocznicę od dnia urodzin ojca, lecz przez swoje ciągłe zajęcia administracyjne nie znalazł czasu na realizację zamysłu. Tę misję postanowił przekazać swojemu byłemu studentowi Mychajłowi Dmytriwowi, przypominając sobie jego propozycję dotyczącą pracy dyplomowej: wykonanie kompozycji figuralnych wybitnych działaczy ukraińskiej kultury, na przykład Jurija Drohobycza,
Salomei Kruszelnickiej i tym podobnych. Rada Naukowa ją odrzuciła, ponieważ dyplomantom proponowano wykonywanie kompozycji figuralnych przedstawiających jedynie działaczy Partii i rządu, żołnierzy oraz partyzantów wojny radziecko-niemieckiej 1941–1945 lat. W ten sposób student-absolwent Dmytriw otrzymał zadanie wykonania rzeźby, która symbolizowałaby połączenie Desny z Dnieprem. Akademik W. Borodaj nakazał mu wstrzymać pracę, a zamiast tego pojechać do wsi Rusów, wybrać lokalizację i opracować projekt; z Radą Naukową on (W. Borodaj) się dogada. O odczuciach i przekonaniach, które wypełniały M. Dmytriwa podczas pracy nad pomnikiem, a także o osobliwościach niełatwego procesu pracy nad nim, można więcej dowiedzieć się z wyżej wspomnianego artykułu R. Horaka. Po zakończeniu wykonania pomnika przed autorem stanęło nowe wyzwanie: okazało się, że jest on synem sotnika Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) Andrija Dmytriwa; przyjaźnił się z ludźmi, którzy wyznawali idee ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu. Jednocześnie autor nigdy specjalnie nie ukrywał w swojej biografii faktów, które były kompromitujące dla tamtych czasów. Zważywszy na to, że pomnik był już gotowy, a postawienie go we wsi z powodu ideologiczno-subiektywnych problemów było niemożliwe, Semen Stefanyk skorzystał ze swojego stanowiska i powiązań i zainstalował pracę we wsi Jasienów w rejonie brodzkim (17 km na południe od miasta Brody), w kołchozie im. Wasyla Stefanyka. Żadnych uroczystości nie przeprowadzano. 4 lutego 2002 r. do przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wołodymyra Jaworiwskiego nadszedł list od Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury z prośbą o wsparcie instalacji pomnika autorstwa Mychajła Dmytriwa w ojczyźnie W. Stefanyka. Sygnatariuszami byli rektor Akademii, prof. A. W. Czebykin, kierownik katedry rzeźby W. W. Szwecow, kierownik pracowni, akademik W. Z. Borodaj. Jednak i tym razem okoliczności nie były na korzyść rzeźbiarza. Mychajło Dmytriw nie porzuca wysiłków, by zwrócić swoją najlepszą pracę pod światła reflektorów uwagi wizualnej inteligencji, społeczeństwa, mieszkańców Pokucia i Kołomyjszczyzny i tym samym zabrać go z obwodu lwowskiego, gdzie pomnik dość długo przebywa w zaniedbanym stanie. W maju 2021 r., w przeddzień obchodów 150-letniego jubileuszu pisarza, autor pisze list do przewodniczącego miasta Kołomyi, apel do kierownika Zabołotiwskiej Zjednoczonej Terytorialnej Wspólnoty w celu zachowania cennej rzeźby, zwraca się do swoich przyjaciół, społeczeństwa. Z otwartym listem do mera Kołomyi zwracają się również laureaci Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, pisarze, naukowcy, działacze społeczni (listy w załączeniu). Bohdan Stanisławski podejmuje się wyjaśnić sytuację z pomnikiem i jedzie do wsi Jasienów. Mimo że kołchoz zlikwidowano, nikt nie dba o pomnik, wspólnota (kierownictwo wspólnoty) odmawia zwrócenia go na małą ojczyznę pisarza. Tymczasem 24 lutego 2022 r. rozpoczyna się pełnoskalowa wojna Moskowii z Ukrainą, co wnosi pewne korekty w proces pracy nad pojawieniem się pomnika na terenach Kołomyjszczyzny. Z inicjatywy zarządu Kołomyjskiego miejsko-rejonowego towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki 17 lipca 2023 r. został utworzony społeczny komitet ds. instalacji tablic pamiątkowych znanym pisarzom i działaczom społecznym, byłym absolwentom gimnazjum: Bohaterowi Ukrainy, laureatowi Państwowej (obecnie Narodowej) nagrody imienia Tarasa Szewczenki, pisarzowi-powieściopisarzowi Romanowi Iwanyczukowi, Bohaterowi Ukrainy, laureatowi Państwowej nagrody imienia Tarasa Szewczenki, dyplomacie, poecie Dmytrowi Pawłyczce, członkowi OUN-UPA, byłemu więźniowi politycznemu, pisarzowi Jewhenowi Iwanyczukowi. W skład komitetu weszli: proświcianie i znani krajoznawcy Mychajło Andrusiak, Wasyl Hłaholiuk, Olha Rudaneć, Wałerij Kowtun, Jarosława Tkaczuk; byli merowie miasta Kołomyi w okresie 1990–2019 lat Mychajło Juziuk, Ihor Dowhaniuk, Wiktor Korczynski, Jurij Owczarenko, Ihor Sluzar; obecny mer miasta Bohdan Stanisławski; dyrektor liceum nr 1 im. Wasyla Stefanyka Myrosław Hrab; odpowiedzialna pracownica wydziału kultury rady miejskiej Oksana Pasznyk. Wniesiono propozycję przewodniczącego towarzystwa „Proświta” Wasyla Hłaholiuka, aby rozpatrzyć kwestię instalacji pomnika Wasyla Stefanyka jesienią 2023 r. Postanowiono, że wszystkie prace dotyczące instalacji wysokiej klasy artystycznej tablic pamiątkowych i pomnika będą prowadzone bez użycia środków budżetowych miasta poprzez dobrowolne datki i składki. Odbyły się dwa posiedzenia komitetu organizacyjnego. Mychajło Dmytriw starannie pracował w odlewni nad nową wersją pomnika przez prawie 4 kolejne miesiące w miasteczku Wysznewe (obwód kijowski). Rysunki i dokumenty poprzedniej wersji zachowały się, co z jednej strony ułatwiało pracę, jednak rzeźbiarz pragnął jakościowo go udoskonalić, dlatego pracował nad nim jakby po raz pierwszy, wyszukiwał granitowe kamienie w kamieniołomach Kijowszczyzny na postument, na którym stanie pomnik. Wynik pracy komitetu nie kazał na siebie długo czekać. 1 listopada 2023 r. w Kołomyi odbyło się teatralizowane święto odsłonięcia i poświęcenia wieloletniego pomnika Wasyla Stefanyka. Wreszcie marzenie artysty, rzeźbiarza, członka Narodowego Związku Artystów Ukrainy Mychajła Dmytriwa spełniło się: Wasyl Stefanyk powrócił do Kołomyi, już w brązie. Od lewej do prawej: M. Hrab, W. Hłaholiuk, J. Tkaczuk, prawnuczka W. Stefanyka Olesia, M. Dmytriw, prawnuk W. Stefanyka Wasyl, O. Słoniowska, J. Baran
Tłumaczenie maszynowe
Oleksandr BALABKO, pisarz, dziennikarz Zdjęcie autora Baturyn... Kocham to miasto. Od już kilkudziesięciu lat co roku je odwiedzam, bo niedaleko znajduje się ojczyzna mojej żony Luby, a i sam pochodzę z Czernihowszczyzny. Hetmański Baturyn przypomina mój rodzinny książęcy Nowogród Siewierski, tylko tam urwiska są wyższe, a zabytków przeszłości więcej. Przez te lata Baturyn przekształcił się z prowincjonalnego osiedla ze skromnym muzeum, zamkniętą świątynią i zaniedbanym pałacem – najpierw w miejsce zgromadzeń patriotycznie nastawionej młodzieży pod niebiesko-żółtą flagą, co wywoływało strach i przerażenie u otumanionych obywateli – w narodowy rezerwat historyczno-kulturowy. Obserwowałem wszystkie etapy jego tworzenia od początku lat 2000. Do dziś mam przed oczami wykopaną fosę na miejscu dawnej cytadeli i rząd zwęglonych pali, świadków tego, co wydarzyło się 13 listopada 1708 roku... I oto od tamtego czasu minęło 315 lat. 13 listopada 2023 roku okazał się pochmurny i chłodny. Ale nasza grupa aktywu parafian bachmackiej cerkwi Zbawiciela i Zaśnięcia Matki Bożej na czele z protojerejem Wołodymyrem Pawłyną zawczasu przybyła do sąsiedniego Baturyna. Wszak dzisiaj, można powiedzieć, ma miejsce wydarzenie historyczne – zwierzchnik PKU, metropolita kijowski i całej Ukrainy Epifaniusz z licznym orszakiem księży z Kijowa i Czernihowszczyzny po raz pierwszy odwiedza w tym statusie stolicę hetmańską. Litia za zmarłych za zabitych i zamęczonych mieszkańców Baturyna rozpoczęła się na terenie cytadeli przy pamiątkowym krzyżu z krucyfiksem: stąd, z urwiska widać niebieskie zakola Sejmu, który, według opisów świadków, 315 lat temu był czerwony od krwi. Po panichidzie słońce przebiło się przez chmury, oświetliło krzyż, budowle w cytadeli, sejmowe łęgi, a błogosławiony Epifaniusz zwrócił się do obecnych z kazaniem. Powiedział, że już nie od jednego stulecia wróg Ukraińców jest ten sam – Rosja. Bo bez Ukrainy nie może ona być imperium, o którym marzy niejedno pokolenie raszystów. Rzecznik Sztabu Generalnego SZU Andrij Kowalow zauważył, że czasami wśród żołnierzy na froncie słyszy jedno pytanie: dlaczego 24 lutego 2022 roku stało się możliwe? Trzeba więc przypominać także teraz o tym, co wydarzyło się w stolicy hetmańskiej. Nazywamy to tragedią baturyńską, a w rzeczywistości – to rzeź baturyńska, taka sama, jak w Buczy, Hostomlu i innych ukraińskich miastach w 2022 roku. Rozmawiając z mieszkańcami Baturyna, Andrij słyszał, że wielu z nich jeszcze 40 lat temu nie wiedziało, że ten kraj związany jest z hetmanem Iwanem Mazepą. Że na Honczariwce, gdzie teraz nie ma nic, tylko pole i krzyż ku pamięci pomordowanych, za hetmana był ukraiński Wersal – z pałacami, fontannami, rzeźbami. Że Baturyn był centrum życia politycznego Hetmanatu: tutaj mieściła się Generalna Kancelaria Wojskowa, Sąd Generalny Lewobrzeżnej Ukrainy, było to miasto skierowanej na Europę elity politycznej, wojskowej i kulturalnej. Bo władza radziecka zabraniała nawet wiedzieć o tym, a imię hetmana Mazepy zniesławiono piętnem zdrajcy i poddano anatemie. Za to poplecznik Piotra I, książę Mienszykow, nazywany był bohaterem, który zniszczył „zdradzieckie gniazdo”. A wśród zabitych 14 tysięcy mieszkańców Baturyna mniej niż połowa to wojskowi, reszta zaś – dzieci, osoby starsze, kobiety, nawet położnice. Dowody na to znajdują się w Muzeum Archeologii, które mieści się w budynku szkoły parafialnej. Nie oszczędzili ci „prawdziwi prawosławni” ani świątyń, ani cerkwi, ani cmentarzy. Każdy z obecnych ma swój Baturyn... U pierwszego zastępcy przewodniczącego Czernihowskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Kostiantyna Mehema wiąże się on z udziałem w wykopaliskach w czasach studenckich. A u narodowego artysty Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, żołnierza SZU Tarasa Kompaniczenki – z pamięcią rodu i z tym, że w dalekim 1998 roku, kiedy Baturyn dopiero zaczął się odradzać i nawet nie miał statusu miasta, stworzył „Kołysankę Baturyńską”, którą śpiewał swoim dzieciom. I tego dnia Taras przy akompaniamencie bandury zaśpiewał ją, przez wielu usłyszaną po raz pierwszy... Jej aktualność poraża: Lulaj, lulaj, synku, wyrastaj ku zabawie, Kozactwu na chwałę, wrogom na rozprawę, Lulaj-lulaj, synku, a-a, a-a... Sejm swoją zimną falę bije o brzegi, Obstąpili nasz Baturyn przeklęci wrogowie. Lecz twarda u nas załoga i kozacy jak szyk I nadzieja w nas w Bogu i w Dziewicy Przenajświętszej. Lecz rano – nagła zdrada z piekielnych wrót! Psy wściekłe wdarły się w Boży ogród. Plądrowali, mordowali, krew żywych pili, Bestii i ptactwu na pożarcie martwych oddali... Bóg z tobą, śpij dzieciątko, cicho zasypiaj. I rozkradli, i zbezcześcili nasz ubogi raj. Przysłowiowi staliśmy się w krajach obcych I starcami szlochaliśmy na rzekach swoich. Śpijże moja mała ptaszyno, w porę wyrastaj, Prawdy Bożej Ojczyzny wrogowi nie daj. I póki ucztę swą sprawują nieludzie i ludzie, Staniesz rycerzem na warcie i z mieczem w dłoni... Raszystowscy nieludzie i ludzie sprawują swą ucztę i teraz każdego dnia. Lecz otrzymują godną odprawę. Najważniejsze obecnie – nie zwątpić, nie rozczarować się, a jeszcze – nie przyzwyczaić się do tego, że gdzieś tam trwa wojna, a moja chatka – z kraja... Więc nie zapomnimy, nie wybaczymy ani Baturyna, ani Buczy, Hostomla, Czernihowa, Mariupola, Ochtyrki!.. Pomścimy się w walce na frontach, w sferze informacyjnej, religijnej i artystycznej! Sława Ukrainie, wieczna pamięć bohaterom wszystkich pokoleń, którzy polegli za nią...
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe