Strona · s. 9strona oryginału ↗
W KRAJACH BAŁTYCKICH DUCHOWE I NARODOWE — NA PIERWSZYM PLANIE
Слово Просвіти, №48 за 2007 рік
Petro ANTONENKO
Szedł rok 1972. Rok kolejnego jubileuszu: 50-lecia ZSRR (kto zapomniał — Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich). „Rozkwit zastoju”, jak później dowcipnie nazwą tę epokę. 8 lat, jak Breżniew u władzy, jeszcze 10 pozostało. I niekończąca się „jubilejada”: prawie co roku jakieś „-lecie” — jubileusz Lenina, Października, ZSRR, komsomołu, Armii Radzieckiej, zjazdów partyjnych itd. Tak więc, w roku jubileuszu „Związku nierozerwalnego republik wolnych” kremlowskie kierownictwo postanowiło, że nie zaszkodziłoby jakoś jeszcze trochę scementować ten dziwny związek. I jeszcze masowiej, niż dotąd, „zaprzyjaźnić” między sobą miasta, rejony, obwody z różnych zakątków ZSRR. Oto tak mój niewielki rejon kulikowski na Czernihowszczyźnie niespodziewanie otrzymał bratnie miasto i partnera w „socjalistycznym współzawodnictwie” — daleki i tajemniczy rejon pyłwaski Estońskiej SRR. Cóż, będziemy się przyjaźnić! Tym bardziej, że okazało się to interesujące. Przecież Kraje Bałtyckie, nawet w najgłupszych czasach „rozkwitu zastoju”, mimo wszystko nieoficjalnie kojarzono z Zachodem, z owym „gnijącym kapitalizmem”, który nijak nie mógł zgnić. Nie, oczywiście, do nas przyjeżdżali niby „ludzie radzieccy” — była taka narodowość. Ale jacyś nie tacy. Czuło się w nich coś nie tyle „radzieckiego”, co estońskiego i jednocześnie — europejskiego. W końcu rejony wymieniały się delegacjami, studiowały, oprócz doświadczenia biesiadowania, które było ważnym komponentem przyjaźni narodów, także doświadczenie gospodarowania. Uderzało, jak ludzie tam, na północy, w lasach, na kamieniach, które ciągle wyłaziły z ziemi i trzeba było je wyzbierać z pól, hodowali takie plony, mieli takie mleko i mięso. Pod koniec lat 80. — na początku 90. wszystko jak ucięło. Nie po prostu rozpadł się „Związek nierozerwalny”, a organizacją wieczorów „Kalevipoega”, które jednoczyły estońskich studentów, zajmował się opracowaniem ideologii narodowej. W 1872 roku J. Hurt został wybrany pierwszym prezesem Towarzystwa Estońskich Literatów. Towarzystwo zajmowało się wydawaniem książek w języku estońskim, a także badaniem języka estońskiego i historii, zbieraniem folkloru. Od końca 1872 roku J. Hurt pełni obowiązki pastora w Otepää. Za jego wsparciem zbudowano wiele nowych szkół, wprowadzono zmiany w systemie nauczania. Tworzono orkiestry, chóry. J. Hurt miał już pokaźną sieć zbieraczy folkloru — 114 osób, które w 58 parafiach zebrały 13 tysięcy tekstów. W 1875 roku J. Hurt wydał pierwszy, a w 1876 — drugi tom pieśni ludowych „Vana kannel” („Stare kantele”). W 1880 roku u Hurta wybuchł ostry konflikt z niemieckimi księżmi i przyjął propozycję przeprowadzki do Petersburga, kiedy to znaleźliśmy się w różnych światach. Przypominam sobie, latem 1994 roku my, delegacja Czernihowskiej obwodowej „Proświty”, jeździliśmy z misją proświatową na Litwę na zaproszenie tamtejszej ukraińskiej społeczności. Minęły zaledwie dwa z okładem lata od rozpadu ZSRR, ale to, co zobaczyliśmy, nie wywołało ani najmniejszej wątpliwości: jesteśmy w niepodległym państwie. Czuło się to nie tylko w pełnej dominacji państwowego języka litewskiego, nie tylko we własnej symbolice narodowej, walucie, ale we wszystkim. Trzy małe kraje bałtyckie zdecydowanie oświadczyły: one nigdy nie wstępowały do Związku Radzieckiego, okupowała je komunistyczno-radziecka imperium. Czy przyjmie kiedyś taką oficjalną decyzję także Ukraina, którą okupowano 20 lat wcześniej niż Bałtyk? …Minęło mniej niż dziesięć lat i nagle przyjaźń „Kulykiwka—Pyłwa” odnowiono. Można oczywiście widzieć w tym inicjatywy tych, u których nijak nie wygasła nostalgia za czasami radzieckimi. Bo jak wyjaśnić, dlaczego znowu właśnie taki format kontaktów? A można i prościej. Wszyscy wyszliśmy z tamtego reżimu, przechorowaliśmy totalitaryzm, więc niech będzie i hołd dla historii — owo „Kulykiwka—Pyłwa”. Ale już po nowemu. I znowu — wymiana delegacji, kontakty gospodarcze. Przy czym już z krajem, który, jak i cała Bałtyka, od 8 lat jest członkiem NATO i czwarty rok — członkiem Unii Europejskiej. Czasami nasuwa się stare propagandowe klisze: „Dwa światy — dwa sposoby życia”. Bo różnica jest kolosalna. Ale nie będziemy posypywać głowy popiołem. Lepiej uczmy się od Bałtów, tym bardziej, że estońscy przyjaciele chętnie idą na współpracę. Oczywiście, mają co powiedzieć i o dziwnych dla nich naszych debatach dotyczących „dwujęzyczności”, albo o wszechobecnych pomnikach bolszewickiego führera. Ale Estończycy to ludzie delikatni, taktowni, więc nie wtrącają się w naszą politykę. Zamiast tego, na przykład, na poważnie wzięli się za całkowitą rekonstrukcję w Kulykiwce sieci wodno-kanalizacyjnej, dobitej za socjalizmu i z jakiegoś powodu nie do udźwignięcia także w naszym nowym państwie. Cóż, dziękujemy. A nasze delegacje szczególnie uderza w Estonii nie tylko wysoki poziom produkcji, ale i sfera duchowa. Na przykład w powiecie pyłwaskim całkowicie zachowano rozgałęziony system szkół, bibliotek, klubów. Zostały one, jak wszędzie w państwie, objęte pełnym i znaczącym finansowaniem państwowym, zainwestowano ogromne środki w zakup książek, komputerów, instrumentów muzycznych. I obywatela od małego wychowują ze zrozumieniem tego, że jest on Estończykiem, synem niewielkiego i dumnego narodu, a jednocześnie — Europejczykiem. Jak wszędzie w krajach demokracji, w krajach bałtyckich bardzo rozwinięte jest społeczeństwo obywatelskie. Dlatego, myślę, naszym czytelnikom będzie ciekawie zapoznać się z materiałem Serhija Horbenki o estońskich proświatowcach.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
