Strona · s. 9strona oryginału ↗
WIELKI DUCH NARODU ESTOŃSKIEGO
Слово Просвіти, №48 за 2007 рік
Niedawno wraz z delegacją rejonu kulikowskiego z Czernihowszczyzny miałem szczęście odwiedzić Estonię, niewielkie miasteczko powiatowe Pölva. Powiat Pölva jest przygraniczny i często nazywa się go forpocztą Unii Europejskiej na granicy z Rosją. Choć Estonia w czasach radzieckich zyskała ogromny odsetek ludności rosyjskojęzycznej, jest ona skoncentrowana w rejonach przemysłowych. Pölva zaś jest niemal całkowicie estońska. Właśnie tutaj, w niewielkich miasteczkach i na chutorach rozrzuconych wśród gęstych lasów, panuje duch narodowy. Serhij HORBENKO, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. W Pölvie przekazywano nam doświadczenia europejskie. Pewnego dnia pracowaliśmy w budynku Towarzystwa Oświatowego im. Jakoba Hurta w Pölvie. I od razu stało się jasne: toż to estoński odpowiednik naszej „Proświty”! Zanim opowiem, jak pracują estońscy działacze oświatowi, przedstawimy czytelnikom nietuzinkową postać Jakoba Hurta. Takich patriarchów oświecenia mieliśmy na Ukrainie niemal w tym samym czasie. Jakob Hurt urodził się 22 lipca 1839 roku w rodzinie Jaana, nauczyciela i gospodarza chutoru Lepa w parafii Pölva. Biedny młodzieniec zdołał ukończyć gimnazjum w Tartu, gdzie ukształtowały się jego główne zainteresowania: językoznawstwo i estoński folklor. W styczniu 1859 roku J. Hurt wstąpił na Uniwersytet w Tartu, choć uznano go za „osobę całkowicie bez majątku”. Latem 1860 roku na rodzinnym chutorze Hurt zapisał od siostry Eevy pierwsze pieśni ludowe. Pojawiły się jego badania z zakresu folkloru i językoznawstwa. W 1864 roku młodzieniec ukończył Uniwersytet w Tartu, a po obronie pracy kandydackiej otrzymał tytuł kandydata nauk teologicznych. Jednak kariera pastora z powodu oporu konserwatywnych władz kościelnych nie powiodła się. J. Hurt pracuje jako nauczyciel w Tartu, a w 1868 roku żeni się. Żona Eugenia rozumiała narodowe dążenia męża. Wychowali czworo dzieci na prawdziwych Estończyków. J. Hurt wchodził w skład komitetu organizacyjnego pierwszego ogólnoestońskiego święta pieśni. Brał udział w... [Emblemat estońskiej Proświty] ...pastor estońskiej parafii Jaanise. Oderwany od ojczyzny, J. Hurt poświęcił się społeczności stołecznych Estończyków, których w Petersburgu mieszkało do 20 tysięcy. W 1886 roku w Helsinkach obronił pracę doktorską, ale próba uzyskania stanowiska profesora na Uniwersytecie w Tartu napotkała opór bałtyckich Niemców i rosyjskich władz centralnych. W połowie lat 80. XIX wieku J. Hurt zwraca się do narodu z apelem o zbieranie pieśni ludowych, legend i wierzeń. I folklor zaczęła zbierać cała Estonia — od małego do starego. Łączna objętość zbiorów folklorystycznych J. Hurta wynosi 162 tomy lub 114,7 tysiąca stron (wraz ze zbiorami Towarzystwa Literatów Estońskich — 172 tomy). Samych pieśni ludowych jest w nich 51 385. Długa, ciężka praca nie pozostała bez śladu. Życiowa droga „magazyniera słownego dziedzictwa” zakończyła się 13 stycznia 1907 roku. Został pochowany w Tartu w obecności ogromnych mas ludowych. [Dom Proświty w Pölvie] Wróćmy do małej Pölvy. Pewnego razu zabłądziłem wśród jej zadbanych ulic. Estończyk w podeszłym wieku bardzo uprzejmie zaprowadził mnie do hotelu, a po drodze był moim przewodnikiem. Przede wszystkim zatrzymał się przed pomnikiem Jakoba Hurta i spróbował opowiedzieć (choć dość słabo władał rosyjskim) o wielkim estońskim oświeceniowcu. Nie jestem pewien, czy coś podobnego opowiedziałby pierwszy napotkany Ukrainiec. Niestety. Towarzystwo Oświaty Ludowej im. Jakoba Hurta w Pölvie zostało założone w 1907 roku, czyli w roku śmierci wybitnego folklorysty. Działało aktywnie do 1940 roku. Za okres radziecki brak szczegółowych informacji. Ale nietrudno domyślić się, że ta aktywność stała się niemożliwa dzięki „wyzwolicielom” ze Wschodu. [Jakob Hurt] Imponują skale działań stowarzyszenia. Co roku organizują wystawy, spektakle, prowadzą dni historii lokalnej. Masowo drukują książki, albumy fotograficzne, broszury. Konkurs o nagrodę im. Jakoba Hurta przeprowadzany jest corocznie w dniu jego urodzin, 22 lipca; jednego laureata wyłania się na szczeblu ogólnoestońskim, jednego — powiatowym. Wszystko to świadczy o ogromnej uwadze państwa i władz lokalnych wobec oświaty narodowej. Szkoła ludowa w Pölvie i Towarzystwo Oświaty Ludowej pracują w budynku, w którym w 1907 roku założono Towarzystwo. Co prawda władza radziecka zamieniła ten zabytek w dom kultury. Teraz sprawiedliwość historyczna została przywrócona. Szkoła ludowa w Pölvie prowadzi następujące kursy: historia lokalna, rękodzieło, kobieta na przestrzeni wieków (tłumaczenie dosłowne), tkactwo, język angielski, nauka obsługi komputera, kultura domowa. Naród ukraiński jest wielki i wielonarodowy. Nas również przez wieki starano się pozbawić narodowej tożsamości. I my również przeciwko temu walczyliśmy i walczymy. Ale wstyd staje się za nasze jęki i płacze, kiedy patrzy się na nieliczny naród Estonii, na to, jak chroni on swoją kulturę.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
