Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

W ZWIERCIADLE SCENY

Слово Просвіти, №48 за 2007 рік

Maria Zańkowiecka w roli Cyganki Azy. Nadija ONYSZCZENKO, m. Niżyn. Charytyna z „Najmyczki” — główna rola Marii Zańkowieckiej. Po premierze autor Iwan Karpenko-Karyj powiedział, że każdy świadomy Ukrainiec, jeśli uważa się za patriotę, powinien mieć portret Zańkowieckiej w tej roli. Cały Petersburg był zachwycony występem Zańkowieckiej po spektaklu „Najmyczka” w 1886 roku. Był to taki triumf ukraińskiego słowa, jakiego nigdy wcześniej nie znało. Zańkowiecka, ten olbrzym i talent, rozwinęła przed publicznością tak zdumiewające cechy prostoty i sztuki, że stołeczna publiczność, przyzwyczajona do sztucznego i przez to błyszczącego wykonania, utonęła w boskiej prostocie gry artystki. Po raz pierwszy w życiu salon zobaczył taką artystyczną grę, która przekonała, że w chłopskim, zmęczonym pracą ciele, pod podartą siermięgą bije czyste, gorące serce. To przekonanie dała im czarująca gra Zańkowieckiej. Cała sala, wypełniona błyszczącym towarzystwem, głośno witała artystkę. To ze wspomnień Mykoły Sadowskiego. Czy można według tych samych kryteriów oceniać aktorski zawód w XXI wieku? Tak, jeśli mowa o Ogólnoukraińskim festiwalu twórczości kobiecej imienia Marii Zańkowieckiej. Już czwarty rok z rzędu organizuje go Niżyński ukraiński teatr dramatyczny imienia Mychajła Kociubynskiego przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, zarządu kultury i turystyki Czernihowskiej obwodowej administracji państwowej, Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy, komitetu wykonawczego Niżyńskiej rady miejskiej. W poprzednich latach widzieliśmy wykwintną i tragiczną prostotę w dramatyzmie ludowej artystki Ukrainy Łarysy Kadyrowej. Jej „Posag miłości”, niczym wir, wciągał salę siłą nieodwzajemnionego uczucia. Miłość Iwana Franki do żony Olhy w „Tajemnicy bytu” Tetiany Iwaszczenko w inscenizacji Lwowskiego obwodowego teatru muzyczno-dramatycznego imienia Jurija Drohobycza była poważna, ale bez iskry namiętności. Do twórczości inspirowały go inne kobiety. Subtelnie przekazywała nam nieusłyszaną przez ukochanego mężczyznę żądzę, oddanie ludowa artystka Ukrainy Ałła Szkondina. Miłość zarówno inspirowała, jak i przeszkadzała tworzyć na scenie Isadorze Duncan i Marii Zańkowieckiej. W imię sztuki obie odmawiały sobie miłości. I tę tragedię prawdziwie wcieliły na scenie zasłużone artystki Ukrainy Albina Sotnykowa, aktorka Lwowskiego narodowego akademickiego teatru dramatycznego imienia Marii Zańkowieckiej, oraz Ałła Sokołenko, aktorka Niżyńskiego ukraińskiego teatru dramatycznego imienia Mychajła Kociubynskiego w inscenizacji „Trzy miłości” oraz melodramacie Iwana Riaboklacza „Maria Zańkowiecka”. A jak wewnętrznie napiętym, romantycznym, wzniosłym i bezpośrednim był „Świat piosenek Edith Piaf” w inscenizacji zasłużonej artystki Ukrainy Lubow Kalusznej w Chersońskim obwodowym akademickim teatrze imienia Mykoły Kulisza! Rużena Rublowa śpiewała szczerze, wyciągając na dłoniach serce. Wpatrywaliśmy się w te obrazy, w stworzone przez aktorki zwierciadło sceny, i widzieliśmy tam własne życie, oczyszczone z mułu codziennej marności. — W imię takiego katharsis widz, jak sto lat temu, przychodzi do teatru — powiedział zastępca kierownika artystycznego Lwowskiego narodowego akademickiego teatru dramatycznego imienia Marii Zańkowieckiej Jurij Czekow. Niżyńcy pamiętają niedoścignionych zarówno w dramacie, jak i w komedii ludowych artystów Ukrainy Taisiję Łytwynenko, Bohdana Kozaka, Fedora Stryhuna. I dlatego z nadzieją obserwowali grę młodych aktorów w inscenizacji Taisiji Łytwynenko „Sióstr Riczyńskich” Iryny Wilde oraz „Dzwiny i Dowbusza” według wierszy Bohdana-Ihora Antonycza. Absolwenci wydziału kultury i sztuki Lwowskiego narodowego uniwersytetu imienia Iwana Franki (dziekan Bohdan Kozak) zademonstrowali przede wszystkim nieprzerwaną tradycję kulturową „zańkiwczan”. Podanie słowa, dźwięku, gestu, kostiumy, dekoracje i światło zdradzały intelekt, kunszt, szacunek do widza. Nawet krótkie pojawienie się na scenie Chrystyny Hrycenko, Marty Kułaj, Anny Matijczenko tworzyło skończony obraz. My naprawdę poczuliśmy, jak „zimno kwitnącej akacji nad wilgotnym asfaltem” i jak „skrzeczy kontraltem elektryczka” w poezji Liny Kostenko i uczuciach Marii Szumejko, Inny Kałeniuk, Romana Hawrysza. Słowo prozaiczne i poetyckie odpowiadało żywym śmiechem, szczerymi oklaskami. Widz wybrał lwowian za miarę talentu i właśnie nią oceniał inne spektakle, przedstawione na festiwalu. Żytomierski obwodowy akademicki teatr muzyczno-dramatyczny imienia Iwana Koczerhy zaintrygował sztuką Jewhena Szwarca „Cień”, którą na Ukrainie prezentuje tylko ta trupa. Widzowie, którzy pamiętają filmy Marka Zacharowa „Zabić smoka”, „Zwyczajny cud” tego samego dramaturga, oczekiwali także od żytomierzan błyskotliwej farsy, w której za żartobliwą frazą, dowcipem ukryta jest gorzka prawda. Niestety, zobaczyliśmy tylko próbę, szkic. Inscenizacji brakowało i temporytmu, i aktorskiego kunsztu, a czasem i elementarnego estetycznego smaku w tak zwanych scenach erotycznych. Switłana HUDŹ-WOJTENKO Zdjęcie Anastasiji WORONENKO Świąteczne widowisko zaświadczyło — wielu osobom wciąż nie do końca wiadomo, że oryginalna słuchowisko radiowe i liczne adaptacje spektakli teatralnych do eteru radiowego — to zjawiska nie tożsame… Według słów prezesa NRKU, przewodniczącego jury konkursu Wiktora Nabruska, „słuchowisko radiowe ma kilka zadań: czy nie najważniejsze — środkami artystycznymi opowiadać prawdę o tym, co dzieje się w naszym kraju i skłaniać do przemyśleń nad różnymi sytuacjami…”. Zatem cel pierwszego na ukraińskich terenach konkursu słuchowisk radiowych jest także oświatowy. Radiodramaturg i teoretyk sztuki radiodramatu Illa Chomienko w swoim nowym badaniu „Ukraińskie słuchowisko radiowe w kontekście światowej sztuki akustycznej” zauważa: „Właśnie od takich otwartych konkursów zaczynał się kiedyś wzlot eterycznego „teatru wyobraźni”. Znamienne — wśród tych, których uznano za najlepszych w tegorocznej twórczej rywalizacji, — są bardzo młodzi autorzy, być może w niedalekiej przyszłości profesjonalni radiodramaturdzy — Iryna Rozo wyk z Perejasławia-Chmielnickiego zajęła trzecie zaszczytne miejsce za słuchowisko radiowe „Bezpieczeństwo życia”. A jednym z sześciu laureatów pierwszego konkursu współczesnego słuchowiska radiowego została kijowianka Lesia Iwanenko, autorka słuchowiska radiowego „Taka muzyka”, absolwentka Instytutu Dziennikarstwa, wychowanka Illi Chomienki. Naprawdę cenną dla organizatorów konkursu stała się decyzja ekspertów o przyznaniu pierwszej nagrody znanemu pisarzowi Wołodymyrowi Lysowi z Łucka za radiodramat „Polowanie na brata”. Przede wszystkim dlatego, że Wołodymyr Sawowycz — to utalentowany prozaik, na dodatek ma doświadczenie w pisaniu dla radia. Warto podkreślić: wszyscy konkursowicze podpisywali nadesłane utwory pseudonimami, pan Wołodymyr przybrał sobie imiona „Wil Riast” oraz „Witas Łana”. Żaden z członków Po raz kolejny przekonywaliśmy się o prawdziwości szkoły znanego rosyjskiego aktora początku XX wieku Michaiła Czechowa. Twierdził on, że publiczność zawsze, świadomie lub podświadomie, za postacią stworzoną przez aktora widzi człowieka, który tę postać stworzył. I postrzega przede wszystkim człowieka. I od tego, czy go zaakceptowała, czy nie, zależy kontakt między widzami a wykonawcami. Tajemnica zawodu polega właśnie na tym, by rozwijać siebie jako człowieka. Magia Zańkoweckiej to ogromne oczy, głos o wielkiej amplitudzie, od sopranu do mezzosopranu, dobre wykształcenie, także muzyczne. Wszystko to robiło wielkie wrażenie również poza sceną. Aktorka utrzymywała miłość widza i teatralnych braci aż do samej śmierci. Tak wspominała Ludmyła Staryćka. Marija Zańkowecka grała główne role w sztukach Mychajła Staryćkiego. Dla niej w 1891 roku napisano i dedykowano jej „Cygankę Azę”. „Kociubyńcy” przedstawili na festiwalu dramat jako „reality show”. Reżyser Ołeksij Bysz najwyraźniej postanowił przekazać wieczne uczucia współczesnemu widzowi poprzez obecny urbanistyczny anturaż. I wyszło prawdziwe show — z przesyconym baletem i brakiem uczuć. Realistycznie wystawiła „Najmyczkę” I. Karpenki-Karego Łarysa Semyrozumenko w Kijowskim Akademickim Młodym Teatrze. Na scenie panowała miłość, zdrada, rozpacz. Debiutantka Iwanna Potoczniak była prawdziwie dramatyczną Charytyną. Wychowanka lwowskiej szkoły teatralnej, uczennica Bohdana Kozaka, ma siłę, charakter i dążenie do osiągnięcia wyżyn Zańkoweckiej w tej roli. „Czy mogłaby pani zrezygnować z życiowych dóbr, jak wybitna aktorka, dla teatru?” — zapytałam ją po napiętym spektaklu. „Jedyne, czego nie będę mogła poświęcić dla sceny, to wiara w Boga” — żarliwie odpowiedziała dziewczyna. Lwowską szkołę wyróżnia właśnie nieprzerwane wychowanie aktora i widza. Imię Mariji Zańkoweckiej, patronki, jak nazywają ją „zańkiwczany”, to nie symbol, a drogowskaz, tradycja teatralna. Zgodnie z nią nie można grać tego, czego nie rozumie się sercem. I tylko taka gra wznosi widza do wysokiego smaku estetycznego. Wrażenie robi jeszcze jedna lwowska tradycja: przyjeżdżając do Nieżyna, trupa obowiązkowo kłania się miejscom pamięci, które inspirowały młodą Mariję do wielkich ról. Lwowskich artystów, podobnie jak nieżyńskich widzów, dziwi, dlaczego na programie festiwalowym przedstawiono nie pomnik Zańkoweckiej w Nieżynie, a rzeźbę symbolicznej kobiety. Najwyraźniej organizatorzy powinni wziąć to pod uwagę, przygotowując się do kolejnego, już piątego festiwalu. Chciałoby się, aby był to „wieniec sonetów”, przedstawiony przez najlepsze zespoły teatralne Ukrainy, godne imienia naszej wybitnej rodaczki. jury — przewodniczący, prezydent Narodowej Kompanii Radiowej Wiktor Nabrusko, zastępca przewodniczącego, pisarz Mychajło Słaboszpyćkyj — do ostatecznej decyzji nie wiedział, czyje właśnie imię kryje pseudonim — dlatego można uznać, że decyzja ekspertów twórczych jest obiektywna i profesjonalna. Ciekawe, że jedna z laureatek drugiej nagrody — Ludmyła Dańko z Kramatorska, autorka 93 (!) powieści. Słuchowisko radiowe o paradoksalnym tytule „Używana trumna, albo Drogowa lingwistyka” stało się pierwszym utworem w jej dorobku napisanym po ukraińsku. A oto Taras Melnyczuk z Tarnopola pasjonuje się dramaturgią nie od dziś i jego sztuki są wystawiane na scenie Teatru Tarnopolskiego, dlatego sztuka „Todos i Zońka” nieprzypadkowo została uznana za jedną z najlepszych. Mamy nadzieję, że już dziś włączamy się w tworzenie swoistej instytucji społecznej i twórczej — szkoły ukraińskiej dramaturgii radiowej. To unikalny konkurs, zainicjowany w zeszłym roku przez Ukraińskie Radio, zorganizowany i przeprowadzony przez kanał radiowy „Kultura”. Spośród prawie pięciuset utworów jury wyłoniło 36 finalistów — pięcioro zwycięzców i sześcioro laureatów. W Wielkim studiu kompleksu koncertowo-studyjnego Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy na uroczystej ceremonii wręczenia nagród autorzy najlepszych słuchowisk radiowych przeżyli chwile sławy — usłyszeli słowa błogosławieństwa na duchową pracę od Świątobliwego Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta, mieli szczęśliwą okazję odebrać dyplomy z rąk znanych artystów — Bohatera Ukrainy, poety Iwana Dracza, ludowych artystek Ukrainy Rajisy Nedaškiwskiej, Łarysy Kadyrowej, Łarysy Choroleć, znanych pisarzy i niestrudzonych działaczy społecznych Mykoły Żułynskiego i Wołodymyra Jaworiwskiego. Nagrody — książki od kijowskiego wydawnictwa „Grani-T” wręczyła redaktor naczelna Diana Kłoczko. Prowadzącymi ceremonię byli ludowa artystka Ukrainy, „twarz” popularnego programu telewizyjnego „Kluczowy moment” Natalija Sumśka oraz znany pisarz, laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Mychajło Słaboszpyćkyj.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn