Strona · s. 6strona oryginału ↗
GORĄCY TEMAT
Слово Просвіти, №48 за 2008 рік
Wołodymyr ILJIN, doktor nauk filozoficznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Kolaż Ksenii HŁADYSZEWEJ
Wybitny niemiecki myśliciel pierwszej połowy XX wieku W. Sombart nazwał człowieka „zwierzęciem znudzonym”. Ta charakterystyka przywoływana jest zawsze wtedy, gdy przedmiotem publicznych dyskusji staje się ten czy inny problem, przekształcając się w kolejny „brand”. Jak inaczej wytłumaczyć „nerwowe” zainteresowanie mas katastrofami, „trójkątami bermudzkimi”, tajfunami i innymi „strasznymi historiami”, których tajemnica przyciąga spragnionych adrenaliny, znudzonych poszukiwaczy rozrywek? Podobne porównanie wynika z poruszenia, w jakie wprawili się politycy, urzędnicy, dziennikarze, biznesmeni — wszyscy, którzy w każdym środku masowego przekazu z żywiołową, niekrytą radością zaczęli mówić o kryzysie finansowym. Stał się on sensacją, która pobudziła świadomość przeciętnego Ukraińca, zarażoną „mydlaną operą” masowej kultury. Choć ten kryzys dotyczy większości ludności jedynie pośrednio, ponieważ ta większość nie bierze udziału w operacjach finansowych, nie jest akcjonariuszem narodowych i ponadnarodowych korporacji, uczestnikiem gry giełdowej i walki konkurencyjnej o rynki zbytu, nie zależy od niej podział i redystrybucja zysków z transakcji naftowych i gazowych itp. Wrzawa i bazarowa (a nie rynkowa) krzątanina wokół wiadomości — kryzysu finansowego — nie mogła wywołać niczego poza paniką, która, jak zawsze, stała się tą „mętną wodą”, w której kompetentne osoby mogły zarobić, zarabiają i zarobią dodatkowe miliony. Należy pamiętać, że żyjemy w „epoce pieniądza”, w warunkach „cywilizacji finansowej”, której naturalnym produktem są kryzysy, w tym finansowe. Pojawiają się one periodycznie, już od czasów A. Smitha, w społeczeństwie kapitału, które dziś weszło w fazę posteconomiczną, w logikę rozwoju — synergiczną. A w tym przypadku nie warto wyciągać apokaliptycznych wniosków, siać beznadziei, z sadystyczną radością oczekiwać pogorszenia życia ludzi, narodów, krajów. Zwłaszcza prorokować kłopoty, które rzekomo czekają Stany Zjednoczone Ameryki, będące głównym winowajcą sytuacji kryzysowej. Podobne apokaliptyczne oczekiwania wobec tego kraju pojawiały się już wcześniej, nie tylko w czasach wielkiej depresji, lecz także stosunkowo niedawno, pod koniec lat 70. XX wieku. Tak, na okładce czasopisma „Business Week” z 12 marca 1979 roku pojawił się nagłówek: „Upadek potęgi USA”, a ilustracją była statua Wolności z łzami na twarzy. Tragiczne osłabienie konkurencyjności amerykańskiej gospodarki w latach 70. można porównać z obecnym kryzysem. Wtedy inflacja zdawała się wymykać spod kontroli, bezrobocie utrzymywało się na bardzo wysokim poziomie, polityka fiskalna nie przynosiła pożądanych rezultatów, pozycja dolara pod koniec dekady zbliżyła się do krytycznej, autorytet kraju na światowych rynkach nieustannie spadał. Ale choć radziecka propaganda się cieszyła, ze Stanami Zjednoczonymi nic strasznego się nie stało. Przeciwnie, rozpadł się Związek Radziecki, lecz system rynkowy przetrwał, a USA się umocniły. I wszystko dzięki tej unikalnej, potężnej sile, jaką posiadają pieniądze, czyli finanse. Obecny kryzys finansowy to wynik kultury działania i myślenia, zrodzonej przez trzeci etap historii pieniądza — erę pieniędzy elektronicznych i gospodarki wirtualnej. Pierwszy etap rozpoczął się wraz z pojawieniem się monet w Lidii prawie trzy tysiące lat temu i doprowadził do powstania pierwszego systemu otwartych i wolnych rynków, które rozprzestrzeniły się na cały świat i stopniowo zniszczyły wielkie imperia. Drugie pokolenie pieniędzy dominowało od początku Odrodzenia do rewolucji przemysłowej. Doprowadziło to do stworzenia nowoczesnego światowego systemu kapitalistycznego. System banków i papierowego pieniądza zniszczył gospodarkę naturalną i feudalizm, zmienił podstawy społeczeństwa i podstawy władzy ekonomicznej — od posiadania ziemi do posiadania akcji, obligacji, korporacji. Każdy etap tworzy własną kulturę, odmienną od innych. Dziś, na początku XXI wieku — epoki społeczeństwa postindustrialnego — era pieniędzy elektronicznych dokonuje tak samo radykalnych przemian, jakie w swoim czasie wywołały dwie wcześniejsze rewolucje monetarne. Nowe pieniądze to nowe systemy polityczne, nowa organizacja projektów biznesowych i przedsiębiorstw komercyjnych, nowa struktura społeczna, tworzenie własnej wersji cywilizacji. Proces ten jest sprzeczny, bolesny, pełen niespodzianek i nieoczekiwanych sytuacji. W tym kon-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
