Strona · s. 6strona oryginału ↗
KRYZYS FINANSOWY:
Слово Просвіти, №48 за 2008 рік
tekście kryzys finansowy — komunikat, wiadomość o nadejściu nowej epoki, która wymaga odnowienia człowieka, życia, biznesu, rozliczeń itd. Zatem kryzys jest zjawiskiem pozytywnym, które wstrząsnęło „spokojnym życiem” planety i aktywizowało siły do przezwyciężenia przyzwyczajeń „raju konsumpcyjnego”. W końcu można przypomnieć Sokratesa, który nazywał siebie gzem, dręczącym „najedzonego konia” — bogate Ateny, które tonęły w przepychu i bogactwie, ale zaczęły odchodzić od aktywnego działania i twórczości. Dlatego system środków, które stosuje się do przezwyciężenia kryzysu, to także gigantyczne przemyślenie bytu, które w imię nowej duchowości, kultury, wartości postawiło przed ludzkością wymóg życia i myślenia na nowo. Globalizacja spowodowała pojawienie się nowych technologii, dzięki którym nie tylko zarabiamy i wydajemy, ale także obserwujemy wzrost liczby miliarderów. A to radykalnie zmienia wyobrażenia o bogactwie i biedzie. Nowe technologie reorganizują polityczną mapę świata, tworzą nowe regionalne i globalne związki, niepodległe stereotypom dawnego myślenia, zgodnie z którymi kryzys kojarzy się z kosmicznym chaosem. Tu przypomina się profesor Preobrażeński z Bułhakowa, który był przekonany, że „ruina nie w ubikacjach, a w głowach”. Kryzysów mogą się bać ci, którzy wciąż dążą do życia w warunkach stabilności. Dynamika globalizacji spycha na margines historii już samą wzmiankę o stabilności i spokoju, które teraz mogą kojarzyć się z utopijnymi nadziejami na harmonijne życie. Kryzys w Ukrainie przyszedł do tych, którzy liczyli na to, że przeżyją (lub dożyją) na dziadowskich technologiach, na systemie starych stosunków, na rozumieniu gospodarki rynkowej jako zwykłego systemu „kup–sprzedaj”, bez świadomości tej transcendentnej głębi, którą zawiera społeczeństwo postekonomiczne. Każdy kryzys w historii przezwyciężali nie ci, którzy się przystosowali i go przeżyli, ale ci, którzy profesjonalnie, duchowo, intelektualnie, psychologicznie byli gotowi na wszelkie niespodzianki i postrzegali go nie jako karę niebios, lecz jako prawidłowy wynik postępu społecznego. Współczesny kryzys finansowy jest ostrzeżeniem, że epoka społeczeństwa postekonomicznego, czyli postindustrialnego, to kod cywilizacji finansowej, w którym proklamowano wielość i dywersyfikację, różnorodność i konkurencję paradygmatów, współistnienie heterogenicznych elementów, uznanie i wsparcie współczesnych projektów życia społecznego, stosunków społecznych. Kryzys, choć to paradoksalne, dodaje „świeżej krwi”, to znaczy rodzi twórczą różnorodność we wszystkich sferach działalności człowieka, która zawsze koncentruje się na finansach. Pobudza sferę intelektualną, co sprzyja wypracowywaniu nowych form racjonalnego rozwiązywania problemów. W takiej sytuacji zwracanie się do jakichś irracjonalnych podejść jest tym samym, co gdyby podczas wyścigu prezydenckiego Barack Obama liczył tylko na modlitwy swoich kenijskich krewnych z plemienia, skąd pochodził jego ojciec, którzy prosili siły wyższe o zwycięstwo dla niego. Co może czekać Ukrainę w dalszym rozwoju, który przez pewien czas będzie przebiegał pod znakiem kryzysu finansowego? Zapewne nic strasznego nam się nie przydarzy. Choćby dlatego, że kraj zajęty jest przede wszystkim, wbrew logice światowego rozwoju, rozwiązywaniem problemów nie porządku postindustrialnego, lecz industrialnego — władzą — oraz feudalną wojną wewnętrzną o nią. Czyli nie jest zintegrowany z systemem światowych procesów finansowych. Za wszelkich okoliczności indeks Dow Jonesa działa w Ukrainie dość pośrednio i mimo demokratycznej, cywilizacyjnej, innowacyjnej itp. retoryki pozostajemy poza możliwościami odnowienia, które zachodzi w procesie rozwoju zjawisk kryzysowych. Przyczyn tego jest wiele, ale chciałoby się zwrócić uwagę na specyfikę stosunków rynkowych w naszym kraju, uwarunkowanych szczególną rolą urzędnika. W ZSRR, od którego wszyscy tak się odcinają, urzędnicy-menedżerowie byli klasą, która dokonywała scentralizowanego podziału i kontroli produktu społecznego. Dlatego rynek i urzędnik tamtej epoki to przeciwieństwa społeczne i polityczne. Lecz iluzja, że nadając urzędnikowi własność prywatną za pomocą prywatyzacji, można uczynić z niego świadomego, uczciwego zwolennika reform rynkowych, kosztowała Ukrainę drogo. Nadanie mu własności prywatnej i głośnego miana „wielkiego biznesmena” nie tylko nie uczyniło z niego kapitalisty-rynkowca, lecz, choć to paradoksalne, przekonało go o potrzebie możliwie długiego zachowania swojej dominującej pozycji między producentami a konsumentami. Daje mu to możliwość dalszego bezkontrolnego, po socjalistycznemu nieproduktywnego przywłaszczania społecznego bogactwa, które stale się zmniejsza. Głównym zadaniem tych „wielkich biznesmenów” — „rozdzielaczy” stało się wykorzystywanie własności prywatnej nie jako narzędzia postindustrialnej transformacji społeczeństwa, lecz przeciwnie, jako narzędzia hamowania i zawracania rozwoju społecznego wstecz, ku industrializmowi, wbrew wymogom społeczeństwa postindustrialnego, zbudowanego na zasadach prawa i demokracji. W tym wypadku własność prywatną wykorzystuje się do konwertowania władzy politycznej we własność. W przeciwieństwie do zachodniego krajowe doświadczenie dowiodło, że własność prywatna nie zawsze rodzi kapitalizm i rynek tam, gdzie ją wprowadzono. W tym sensie przerzucanie pieniędzy z Ukrainy do zagranicznych banków — to nie tylko wynik złej pracy organów ścigania, niedoskonałości ustawodawstwa, krótkowzrocznej i niemądrej polityki gospodarczej. Ta polityka jest bardzo mądra. W pełni odpowiada ekonomicznym i politycznym interesom biurokratycznej góry i polega na wyrafinowanym balansowaniu między nagromadzeniem własności prywatnej a hamowaniem reform rynkowych i rozwoju rynku wewnętrznego. Bo rynek jako mechanizm ekonomiczny bezpośredniego współdziałania producenta z konsumentem pozbawia urzędnika jedynego źródła wzbogacenia — pozaekonomicznego, administracyjnego podziału dóbr. Zrozumiałe, dlaczego w takim przypadku nikt nie znosi immunitetu poselskiego, dlaczego nie znika i nie zniknie korupcja, nie przeprowadza się reformy systemu wyborczego itd. Mnogość tego innego rodzi zwątpienie w to, że Ukraina wyjdzie z kryzysu odnowiona. Zbyt wielki ciężar zobowiązań i zależności, rodzonych przez władzę i zamknięty podział własności prywatnej, nie daje możliwości wejścia w pole przemian, które wymagają innowacyjnego myślenia, zdolnego ogarnąć problematyczność współczesnej rzeczywistości socjoekonomicznej, wykrywać jej specyfikę i szukać dróg wyjścia ze sprzeczności kryzysowych. Współczesna rzeczywistość ekonomiczna i polityczna to nie barykady, nie blokowanie trybuny parlamentarnej i krytyka prezydenta za plecami w mediach. Każda nowa publiczna kłótnia i skandal to dalekie od innowacyjnego myślenia czy kreatywności. Choć społeczeństwo postindustrialne to społeczeństwo wiedzy, intelektu, co oznacza myśleć, szukać, proponować, mylić się, znów szukać. Czyli pracować! Stan permanentnego skandalu, który próbuje się przedstawić jako walkę o prawdę w ostatniej instancji, budzi wątpliwości co do szybkiego przezwyciężenia kryzysu finansowego. Na tle tego skandalu oświadczenia pierwszego prezydenta o potrzebie powrotu do norm moralnych wydają się naiwne, a nawet niestosowne w czasie, choć niezwykle potrzebne. Bo zatrzymanie się na granicy industrializmu, czyli minionej epoki, przedłuża na niepewny czas polityczną i ekonomiczną dominację biurokracji rozdzielczej. A dlaczego by nie, skoro góra chce, a dół może żyć właśnie w takiej sytuacji? Stąd wątpliwość. Choć wątpienie, jak twierdził wielki francuski filozof R. Kartezjusz, jest początkiem poznania. Ale znów znajdujemy się w polu nadziei i oczekiwania. Nie wolno zapominać, że globalizacja światowej przestrzeni ekonomicznej i politycznej w warunkach nierównomierności rozwoju społecznego Ukrainy tworzy obiektywne przeszkody dla transformacji postindustrialnej. Jeśli tak, to możemy mówić nie o odnowieniu, nie o przezwyciężeniu kryzysu, lecz o przeczekiwaniu złej godziny. A kto czeka, ten traci, bo znów jesteśmy w paradygmacie doganiającego rozwoju. Wyjście nie leży w oczekiwaniu, nie w nadziejach, lecz w odnowieniu — świadomości, myślenia, działania. To, że żyjemy w warunkach cywilizacji finansowej, w ostatecznym rozrachunku określa interes monetarny, zatem centra finansowe zrobią wszystko, aby świat społeczny nadal opierał się na potędze pieniądza. Zatem znów wszystko będzie szło w tym samym kierunku — wzrost finansowej potęgi jednych i krzątanina dla zaspokajania potrzeb konsumpcyjnych wszystkich. Dopóki nie pojawi się nieuchronność wymogu nowego, jakim stało się chrześcijaństwo w epoce Cesarstwa Rzymskiego.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
