Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

NAOCZNY ŚWIADEK I KRONIKARZ ROZDARTE LOSY

Слово Просвіти, №48 за 2008 рік

„Pęknięcie przez całe życie” — tak nazywa się wystawa otwarta niedawno w Ukraińskim Domu w stolicy. Opowiada ona o tragicznym losie ukraińskich dziewcząt, które przymusowo wywieziono podczas II wojny światowej do Niemiec. Wystawa stała się zwieńczeniem niemiecko-ukraińskiego projektu, który zrealizowało Krajowe Zrzeszenie Nadrenii, jednego z krajów związkowych RFN, przy wsparciu Unii Europejskiej. Do projektu dołączyła Fundacja Charytatywna „Ukraina-3000”. Uroczyste otwarcie wystawy odbyło się z udziałem przewodniczącej Fundacji Kateryny Juszczenko, przedstawicieli korpusu dyplomatycznego Niemiec, ukraińskich władz oraz społeczeństwa. Petro ANTONENKO Organizatorzy projektu postanowili zebrać wspomnienia ukraińskich kobiet, które jako bardzo młode osoby zostały zabrane do przymusowych prac w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia. Wykonawcy projektu przejechali przez Ukrainę i zapisali wspomnienia byłych więźniarek lub ich dzieci. Przyjęto je za podstawę wystawy, a także wydanej w ramach projektu książki „Pęknięcie przez całe życie” oraz filmu wideo. Aktywny udział w projekcie wzięła przedstawicielka Międzynarodowej Organizacji Społecznej Ukraińców „Czwarta Fala” w Niemczech Iryna Jastreb. Pracując w strukturach ministerstwa kultury, jednocześnie kieruje ona organizacją społeczną „Ukraiński Dom” w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia. W ubiegłym roku pani Iryna zorganizowała w Niemczech wystawę o Hołodomorze na Ukrainie, która wzbudziła znaczne zainteresowanie niemieckiej opinii publicznej. A obecnie przyjechała do Kijowa na otwarcie tej wystawy. Co zaś inspirowało przedstawicieli społeczeństwa Niemiec do realizacji tego projektu? Przede wszystkim poczucie humanizmu, dążenie do oczyszczenia i niedopuszczenia do powtórzenia nazistowskiego koszmaru. O humanitarnym aspekcie projektu mówił na otwarciu wystawy również przewodniczący Instytutu Pamięci Narodowej akademik Ihor Juchnowski. Zaznaczył on, że cywilizacyjność i wielkość państwa mierzy się również tym, jak to państwo potrafi przyznawać się do swoich błędów, wyciągać z nich wnioski. I tutaj Niemcy dają dobry przykład. Te słowa skłaniają do refleksji: czy my potrafimy cywilizowanie przyznawać się do własnych błędów? Przecież nawet teraz wielu uczestników walki z faszyzmem nie zostało uznanych za weteranów wojny — chodzi przede wszystkim o weteranów UPA, uczestników ukraińskiego podziemia. Do tej pory społeczeństwo pozostaje w długu — moralnym i materialnym — wobec ofiar komunistyczno-sowieckich represji oraz ich potomków. Zagrabionego mienia nie zwrócono, przez lata i dziesięciolecia tułaczki ludzie otrzymali żałosną rekompensatę, jeśli w ogóle cokolwiek otrzymali. Dwa totalitarne reżimy połamały miliony ludzkich losów. To pytanie nie tylko do Ukrainy, bardziej — do byłego ZSRR i jego następczyni prawnej, Federacji Rosyjskiej. Powiedziane dotyczy również tego projektu, losów dziesięciu młodych Ukrainek (ogółem do Niemiec przymusowo wywieziono około dwóch milionów rodaków). Nie chce się upodabniać do tych, którzy w ferworze polemiki, słusznie potępiając reżim komunistyczny, mimowolnie niemal wybielają nazistowski, zresztą dawno i surowo potępiony w Niemczech. Oba reżimy były podobne w swojej ludobójczej istocie. Istota radzieckiego reżimu ujawniła się również wobec byłych więźniów faszyzmu. Przymusowe wygnanie, niewola obróciły się dla nich pęknięciem przez całe życie. Nieprzypadkowo część więźniów, podobnie jak jeńców wojennych, po wojnie bała się wracać do zimnej ojczyzny — tam witano ich jak wrogów, jak zdrajców. I to piętno nosili przez niejedno dziesięciolecie. Zresztą nie ma się co dziwić. Stalinowski reżim jeszcze podczas wojny ogłosił zdrajcami wszystkich, którzy mieli nieszczęście dostać się do niewoli. Co więcej: zdrajcami ogłoszono również te miliony ludzi, którzy znaleźli się na okupowanym terytorium. Choć to właśnie ludność cywilna, która trafiła na dwa, a nawet trzy lata pod okupację, powinna wysunąć pretensje za to do kremlowskiego kierownictwa, które w ciągu kilku miesięcy dopuściło do okupacji niemal całej europejskiej części ZSRR, rzucając dziesiątki milionów ludzi na pastwę okupantów. A po zwycięstwie reżim dalej terroryzował ludzi. Wiele musiały przeżyć również byłe niewolnice dwóch imperiów. I wszystko to — nieprzemijające lekcje dla teraźniejszości. Przecież wciąż zwlekamy z należytą oceną komunistyczno-radzieckiego reżimu. Poruszające było wystąpienie na otwarciu wystawy przewodniczącej Fundacji „Ukraina-3000” Kateryny Juszczenko. Przecież ten temat jest jej bliski i bolesny: zarówno ojca, jak i matkę Kateryny Mychajliwny również wywieziono na przymusowe roboty do Niemiec. Wystawę „Pęknięcie przez całe życie” pokazano już w Niemczech. Teraz będzie ona eksponowana na Ukrainie. Tysiące ludzi będą mogły uświadomić sobie, czym jest totalitaryzm, niestety wciąż obecny w świadomości społecznej. Wiktor CHOMENKO, Krym — Rzeczywiście, w 1953 roku do Symferopola przysłano prace zachodnioeuropejskich artystów jako rekompensatę za zniszczony zbiór muzeum, który liczył ponad dwa tysiące unikalnych eksponatów — opowiada dyrektor muzeum Łaryna Kudraszowa. — Był specjalny rozkaz ministerstwa kultury ZSRR o stworzeniu kolekcji Symferopolskiego Muzeum Sztuki. Na Krym przysyłano obrazy z różnych muzeów. Tak, 87 prac niemieckich artystów otrzymano do formowania symferopolskiej kolekcji. Pytania o zwrot płócien do Niemiec jeszcze nie omawiano, zresztą nie jest na to czas. Ponieważ, zgodnie z ustawodawstwem Ukrainy, według artykułu o wywozie, wwozie i zwrocie dóbr kultury, te obrazy — to skarby kultury naszego państwa. Więc krymskie muzeum nie zamierza zwracać obrazów, zresztą nie ma takich uprawnień. Tutaj mówią: „O restytucji płócien i równowartościowej wymianie nie może być mowy, zwracać obrazów do Akwizgranu nie trzeba, muzeum otrzymało je legalnie”. Jednocześnie krymczanie są gotowi do współpracy w zakresie badania atrybucji i analizy kolekcji. Strona niemiecka oświadczyła: „Znalezienie obrazów na Ukrainie — to wspaniałe wydarzenie, a o zwrocie płócien do Akwizgranu nie ma mowy. Najważniejsze — wiedzieć, że obrazy są i wszystko z nimi w porządku”. * * * Obecne Symferopolskie Muzeum Sztuki było galerią obrazów od listopada 1937 roku. Podstawę jej zbiorów stanowiły dzieła Zdjęcie P. Antonenki

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn