Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

NASZA KSIĄŻKA

Слово Просвіти, №48 за 2008 рік

Lubow HOŁOTA Tegoroczne Forum Wydawców we Lwowie przebiegło pod znakiem Marii Matios, ogromną popularnością cieszyła się książka „Moskalycia” także na XI kijowskim Międzynarodowym Kiermaszu Książki. Pewna pisarskiego sukcesu agencja literacka „Piramida” wydała nową książkę swojej primy w sierpniu 2008 roku w nakładzie 25 tysięcy egzemplarzy, jedna trzecia nakładu rozeszła się w ciągu trzech dni wystawowych, odwiedzający Forum roili się wokół autorki „Moskalyci” podczas jej rekordowo długiej sesji autorskiej, prezentacja pisarki była liczniejsza niż jakiekolwiek inne akcje kiermaszowe i, co charakterystyczne, dołączały do niej przede wszystkim te osoby, które zdążyły „połknąć” książkę w ciągu jednej nocy. Wydaje się, że nawet lekki nalot skandalu wokół reklamy „Moskalyci”, która z jakiegoś powodu zainteresowała lwowskiego prokuratora, oraz miejsce w konkursie na najbardziej kuszące pisarki nie zachwiały w zwolennikach twórczości Marii Matios przekonania, że ta proza jest na poważnie i na długo, a nie jest hołdem złożonym warunkom kiermaszowej gry w popularność, w kobiece wyznania czy eksperymenty młodego ukraińskiego postawangardy. Wszakże, kiedy „kolorowe wozy” ukraińskich wydawnictw opuściły tereny kiermaszowe, a bohaterowie literaccy rozreklamowanych jednodniówek stali się bezcielesnymi zjawami w zakamarkach pałacu Potockich oraz Kijowskiego Planetarium, nadszedł czas, by przeczytać Marię Matios na nowo i rozmyślać nad jej słowem. Nie pragniemy stawiać kropki nad „i”, chcemy solidaryzować się z czytelnikami, którzy wybierają współczesną prozę autorki tworzącej swoistą huculską sagę, zagłębiającej się w czasy minione, aby wyszukać tam nie tylko węzły bólu XIX—XX wieku. Marię Matios interesują przede wszystkim ludzie na tle zmian czasowych i wydarzeń. Nie „przez co?” i „przez kogo?”, ale jakimi i dlaczego byli ci, o których napisano „Słodką Darusię”, „Naród”, „…prawie nigdy nie na odwrót”, a teraz „Moskalycię”. Nie ma co mówić, że bohaterowie prozy Marii Matios nie są ludźmi wymyślonymi. Jestem prawie pewna, że rodacy autorki od razu zaczynają szukać w jej powieściach, opowiadaniach, nowelach pierwowzorów i nierzadko je znajdują, wszak w części ustnych podań ludowych Huculi przechowują mnóstwo sytuacji z wydarzeń z różnych czasów oraz imiona ich bezpośrednich uczestników, których tragiczna egzystencja nasyciła ludzkie doświadczenie kilku pokoleń. I jeśli bohaterowie czynu i oporu z czasem nabierają podręcznikowego blasku — po to są bohaterami, aby ich, wyolbrzymiając, wysławiano! — to małe, lub przeciętne, jak obecnie przyjęło się mówić, jednostki społeczeństwa gwałtownie tracą swoje indywidualne cechy. Czas, niczym surowy pasterz, zagania „Boże stworzenie” w stada, którym w pamięci potomnych przeznaczono jedynie niebiańskie połoniny i żałobny dźwięk trembit… Kiedyś pewna rodowita Hucułka, wyjaśniając mi, jak zmusić dromblę do odezwania się, powiedziała, że melodię dla drombli trzeba przemyśleć. Niezależnie od tego, czyja to melodia, czy wymyślona przez ciebie, należy ją przemyśleć, bo tylko wtedy wybrzmi. Maria Matios przemyśliwuje swoje bohaterki i one nabierają słów, brzmią, ich rysy przebijają się przez czas nie jako ulotny odcisk na wodach, a jako te żywe i martwe wody, którymi przesiąknięte są nasze DNA, nasze genokody i genotypy. Nie płeć, a natura daru powołuje prozaiczkę Matios do pisania wizerunków kobiet (nawiasem mówiąc, często nazywając je imionami pochodnymi od męskich), bo istota kobiety i Ziemi są podobne w swojej żywiołowości. Przerastanie, kwitnienie, usychanie-umieranie zawsze są wyrażone ofiarnością nie deklarowaną, a przewidywaną, choć zbyt często — ofiarną. Nie licząc na oczytanie czytelnika, autorka dla przekonania prawie zawsze odwołuje się do mistyki i magii w ludzkim losie, którymi bogata jest huculska tradycja. W jej pisarskim charakterze pisma to swoista kaligrafia, nie tylko wypracowanie, ale i żywy przepis ludowego charakternictwa, kobiecego czarownictwa (ochrony więzi człowieka, ziemi, nieba), zmieszanego z krwią i śmiercią oraz danego w obronę duszy. Oto jest to niezwykłe, co wyróżnia „małą kobietę” Marii Matios, być może tylko zaczepka po to, aby wyobrażona autorska kamera filmowa zatrzymała się na zapomnianej postaci w grupie (możemy powiedzieć także o „trzecim oku” w poszukiwaniu bohaterki opowiadania, bo autorka

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn