Strona · s. 12strona oryginału ↗
DZIEŃ JAK MAŁE ŻYCIE
Слово Просвіти, №48 за 2010 рік
W listopadzie 2007 roku pisarka i tłumaczka Hałyna Kyrpa w artykule poświęconym Astrid Lindgren pisała: „Ukraina spóźniła się, by należycie uczcić 100-lecie pisarki — powiedzmy, wydać jej 13-tomowy zbiór dzieł w przekładach Olhy Seniuk… Miejmy więc nadzieję, że wszystko nadrobimy, a świat stworzony przez Astrid Lindgren będzie wciąż na nowo ożywał w dziecięcej wyobraźni, bo, zgodnie z głębokim przekonaniem pisarki, „tego dnia, kiedy dziecko przestanie fantazjować, ludzkość zubożeje”. Nawiasem mówiąc, opinie w Internecie na temat artykułu Kyrpy są zdumiewająco ciepłe i pełne wdzięczności (na przykład: „ona sama jest odrobinę jak Lindgren”), co świadczy o społecznym zapotrzebowaniu na takich pisarzy i utwory. Jak więc nadrabiamy zaległości? Nadija KYRIAN Zdjęcie autorki PROJEKT WYDAWNICTWA „MACHAON” W ostatnim czasie wiele w tym kierunku zrobiło znane dziecięce wydawnictwo „Machaon”, opracowano projekt wydania dzieł wybitnej szwedzkiej bajkopisarki, która jako jedyna na świecie dwukrotnie została uhonorowana nagrodą im. H. Ch. Andersena. Tym projektem opiekuje się redaktorka Nadija Szewczenko. Wydawnictwo nawiązało ścisły kontakt ze spadkobiercami Lindgren i otrzymało pozwolenia na publikację. Niedawno ukazały się książki „Ronja, córka zbójnika”, „Przygody Emila ze Smalandii” (przełożyła Olha Seniuk), „Lotta z ulicy Awanturników”, zbiór bajek „Nils Paluszek”, obecnie w produkcji jest zbiór bajek „Słoneczna polana” (przełożyła Hałyna Kyrpa). Nowe przekłady wydano przy wsparciu Szwedzkiej Rady Kultury KULTURRADET. „Na tym nie zamierzamy poprzestać — mówi Nadija Szewczenko. — Przygotowujemy do druku w nowej szacie graficznej utwory, które były wcześniej wydawane, między innymi przez „Weselkę”: „Bracia Lwie Serce”, „Mio, mój Mio”, „Rasmus i włóczęga”, „Dzieci z Bullerbyn” (wstępnie planujemy nazwać „Dzieci z Hamirne”, ponieważ Bullerbyn po ukraińsku to Hamirne). „Machaon” planuje maksymalnie zaprezentować utwory najsłynniejszej dziecięcej pisarki, które wcześniej nie były tłumaczone na język ukraiński”. Tłumacze ze szwedzkiego mają zarówno doświadczenie, jak i chęci do tej pracy. Hałyna Kyrpa opowiada: „Gdyby Olha Seniuk miała tłumaczyć wszystkie nowe utwory sama, nie mielibyśmy lepszego przekładu, chylę czoła przed jej kunsztem. Błyskotliwie „przeszczepiła” dzieła Lindgren na ukraiński grunt. Nawiasem mówiąc, pani Oldze (jedynej z ukraińskich pisarzy!) po wieloletniej korespondencji przypadło w udziale szczęście spotkania się z Astrid Lindgren wiosną 1993 roku. Odbyło się to w przestronnym mieszkaniu pisarki, gdzie od prawie pięćdziesięciu lat mieszkała sama. Spotkanie, przewidziane na dwadzieścia minut, przerodziło się w szczerą dwugodzinną rozmowę dwóch przyjaciółek. Dla Olhy Dmytriwny nawet kawa w domu sławnej gospodyni wydała się rajskim napojem. Na koniec wzruszona Astrid obiecała, że do ich następnego spotkania nauczy się języka ukraińskiego. „I bardzo żałowałam — wspomina Olha Seniuk — że prawa ludzkiego bytu są nieubłagane, a upływ czasu nieodwracalny. Tak bardzo chciałabym, żeby ten człowiek żył jeszcze długo, długo, żeby spod jej lekkiej ręki wciąż wychodziły takie arcydzieła”. Ponieważ Olha Dmytriwna mimo wszystko nie zdąży wykonać na czas tak wielkiej pracy, powiedziała, że zrobimy ten projekt we dwie. Będzie tłumaczyć trylogię „Emil”, a ja resztę. Wysoko cenię jej zaufanie i nie zawiodę. Lindgren to człowiek i pisarka, której nie można nie kochać. Jest mało znana Ukraińcom. Czytam w oryginale wspomnienia o niej, widzę ją bliżej, jaką była wobec kolegów, ilu autorów wychowała, wspierała, zmuszała do pracy nad słowem. Iwan Riabczij niedawno przeprowadził ekskluzywny wywiad dla Ukrainy z córką pisarki Karin, znaną tłumaczką z języka niemieckiego i języków skandynawskich. Córka opowiedziała, że Astrid była niezwykle skromna. Zapewne byłoby dla niej dziwne zobaczyć to, co dzieje się teraz u nas w literaturze dziecięcej (i nie tylko), „kolejki” po nagrody itp. Ona była ponad tym wszystkim”. Wiadomo, że utwory wybitnej Szwedki przetłumaczono na 90 języków i wydawano niezliczoną ilość razy. Była ona i biedna, i bardzo zamożna. Ale mając dużo pieniędzy, wcale nie zmieniła stylu swojego życia, za to zbudowała i utrzymywała wspaniały szpital dziecięcy, którym obecnie opiekują się spadkobiercy. PRZEKAŻ DOBRO DALEJ „Od zrozumienia, że dzień dziecka równa się całemu życiu, zaczęła się nasza przyjaźń ze światem Astrid 17 lat temu, kiedy tworzyliśmy połtawski zespół edukacyjno-wychowawczy „Parostok” — wspomina dyrektor placówki Ołena Kramarewa. — Dzieciństwo „według Astrid” stało się obrazowym modelem celu i rezultatu działalności naszej szkoły. Szczerze mówiąc, nie jest łatwo wykonywać wszystkie polecenia oświatowych sterników i jednocześnie zachować w dziecku to, co dziecięce… W rozwiązaniu tego niełatwego zadania pomaga nam duch książek wielkiej Szwedki”. Kilka lat temu miałam okazję być na pierwszym zakończeniu roku w szkole, którą nazwałabym, bez przesady, „szkołą swoich marzeń”. Klasy są tu niewielkie (szkoła jest płatna), a z każdego z absolwentów można być dumnym. Te dzieci łatwo dostają się na każdą uczelnię, ponieważ mają gruntowną wiedzę, a oprócz tego — wszystkie są nietuzinkowymi, twórczymi osobowościami. Piszą wiersze, piosenki, grają na instrumentach muzycznych, tańczą (w szkole wykładają podstawy choreografii), same projektują kostiumy do występów i wiele innych rzeczy. Cenią przyjaźń, pomagają sobie nawzajem, wspierają się, starsi wychowują młodszych. Zawsze życzliwe, nie ma żadnych oznak arogancji, chwalenia się drogimi rzeczami, kłaniania się przed dobrami materialnymi, co jest tak charakterystyczne dla obecnego społeczeństwa konsumpcyjnego. Szczerze kochają swoich nauczycieli, są dumni z absolwentów. W szkole jest wiele ciekawych projektów: dzieci szanują weteranów wojny i pracy swojego miasta, znają ich osobiście, przyjaźnią się z mieszkańcami pensjonatu geriatrycznego itp. Na ścianach — tablice z wypowiedziami klasyków, mądrymi radami: „Zawsze wiedz, dokąd płyniesz”; „Nie zapominaj i nie pozwól zapomnieć innym o obowiązku”; „Nie ma sytuacji bez wyjścia. Są oryginalne rozwiązania”; „Słuchaj swojej muzyki, a nie muzyki kusicieli”; „Nie miej stereotypów. Zawsze oceniaj sytuację na nowo”; „Umiej się uczyć (nie tylko na własnych błędach)” itp. Podobne rzeczy są w wielu szkołach. Ale tutaj to wszystko nie jest tylko napisane na papierze, tak się żyje.
Dla przykładu opowiem o jednym tradycyjnym dniu w szkole — obchodach urodzin Astrid Lindgren. Obchodzi się je co roku w każdych warunkach. Na przykład w zeszłym roku w listopadzie był kwarantanna. Dzieci otrzymały zadanie — świętować w domu, a potem przynieść do szkoły opowiadanie i zdjęcia z tego wydarzenia. Oto fragment wypracowania ówczesnej ósmoklasistki Daryny Kuriaczej: „Kocham i szanuję tę pisarkę, dlatego cała moja rodzina z wielką radością świętowała jej urodziny. Bardzo dużo opowiadałam moim bliskim o życiu Astrid, jej ideach, miłości do dzieci. Wszyscy członkowie mojej rodziny z zachwytem przyjęli propozycję dotknięcia jej czarnego świata… Pomyślałam, że każdy członek mojej rodziny jest podobny do jakiegoś bohatera Astrid. Na przykład ja — Ronja, mama — królowa Lovis, tata — Mattis, ciocia Tania — Pippi, wujek Andrij — Karlsson, a ich mały synek — pan Nilsson. Babcia była panną Pryzelius, dziadek — Braciszkiem, a ich piesek Marta — Bimbo. Dopóki wszyscy z zapałem przygotowywali kostiumy, my z mamą z natchnieniem przygotowywałyśmy świąteczne potrawy. Smażyliśmy i dusiliśmy klopsiki Karlssona, ciasto uparcie chciało uciec, ale ja nie mniej uparcie robiłam z niego bułeczki panny Pryzelius. Mama gotowała kakao i w powietrzu czuć było ducha baśni… Wszyscy zamieniliśmy się w baśniowych bohaterów, dorośli z głową zanurzyli się w dzieciństwo… Ja w tym czasie z wielką przyjemnością wzięłam udział w telefonicznym quizie poświęconym twórczości Astrid, który w czasach kwarantanny zastępował nasze szkolne zawody. To było jak burza mózgów, wszystkie moje wewnętrzne rezerwy zostały uruchomione…”. Ten fragment wypracowania Daryny świadczy o tym, jakie święto potrafiło zorganizować w domu jedno dziecko z gimnazjum „Parostok”. A wyobraźcie sobie, co mogą zrobić 70 dzieci (tyle jest tu uczniów), a do tego pod kierownictwem tak samo aktywnych nauczycieli. Pomagali też rodzice, którzy brali udział we wszystkich wydarzeniach. My z Nadią Szewczenko z „Machaona” ledwo nadążałyśmy śledzić wszystko. W sali, obok portretu szwedzkiej baśniopisarki, stały duże wazony z wodą, do których każde dziecko po kolei wkładało swój kwiat ze słowami: „Wszystkiego najlepszego, Astrid!”, szczerze wyznając wcześniej, za co kocha jej utwory. Potem wszystkich zaproszono do stołówki, gdzie poczęstowano „szwedzkim” śniadaniem — bułeczkami, ciastami i kakao przy muzyce ze szwedzkich filmów na podstawie baśni Astrid Lindgren. Dalej Ołena Kramarewa zaprezentowała trzy numery dziecięcego czasopisma „Długapończocha”, które wydali uczniowie (wśród nich są dziennikarze, składacze, łamacze, projektanci itp.) przy wsparciu finansowym wydziału ds. rodziny i młodzieży Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz studentów-wolontariuszy z gimnazjum w mieście Vimmerby (Szwecja), z którymi połtawscy uczniowie poznali się i zaprzyjaźnili podczas wyjazdu do ojczyzny baśniopisarki. Czasopismo jest bezpłatnie rozprowadzane w szkołach obwodu połtawskiego. Jedną z inicjatyw szkoły „Parostok” jest akcja „Przekaż dobro dalej” — wezwanie do dobrych uczynków, które publikuje wydawnictwo. Dalej w muzeum Astrid Lindgren dzieci demonstrowały nowe eksponaty. Przeprowadzono ciekawe gry, quizy, konkursy na „najlepszego Karlssona”, „najlepszą Pippi” itp. Potem wyszli na szkolne podwórko, gdzie jeździli na koniach, jak Astrid i bohaterowie jej utworów, wspinali się po drzewach, przeskakiwali przez „przepaść”, przeprowadzili zawody na „najlepszy wiosenny krzyk Ronji” itp. Święto zakończyło się przy świątecznych ciastach na cześć Astrid Lindgren, które upiekli uczniowie i ich rodzice. Zapalili 103 świeczki, jeszcze raz złożyli życzenia jubilatce. Dla nich ona żyje i słyszy słowa miłości i szacunku w czarnej krainie Nangijala, gdzie, jak uważała pisarka, osiedlają się dusze opuszczające ziemię. Tam uczniowie piszą listy, dziękując za wspaniałe utwory i cudownych bohaterów, którzy czynią życie dzieci i ich rodziców pięknym i pełnym sensu.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
