Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

JAK WEJŚĆ W NOWĄ PRZESTRZEŃ HUMANISTYCZNĄ?

Слово Просвіти, №48 за 2011 рік

Instytut Filologii jako część Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki powstał 10 lat temu na bazie połączenia dwóch wydziałów — filologicznego oraz romańsko-germańskiego. Dyrektor Instytutu Filologii profesor Hryhorij Semeniuk mówi, że dla historii 10 lat to okres całkiem niewielki, ale dla rozwoju edukacji filologicznej niepodległej Ukrainy etap ten stał się znaczący. W tym przedziale czasowym edukacja filologiczna nabrała nowej jakości, podniosła się do poziomu tych kryteriów edukacyjno-wychowawczych i naukowych, które panują w wiodących uniwersytetach świata. Proces nauczania zapewnia 32 katedry, które reprezentują umiejętność łączenia tradycyjnego z nowatorskim, światowego z narodowym, wyznając zasadę Tarasa Szewczenki: „I cudzego się uczcie, i swego nie porzucajcie…” Oksana SLIPUSZKO, zastępca dyrektora Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki WIELOWEKTOROWOŚĆ STUDIÓW NAUKOWYCH Obecnie Ukraina już doszła do uświadomienia sobie tego, że budowa procesów demokratycznych w polityce i gospodarce jest niemożliwa bez zmian w systemie edukacji. Edukacja ze swej istoty jest podstawą postępu naukowo-technicznego i rozwoju demokracji. Współczesne procesy edukacyjne w różnych krajach świata nabierają cech integracyjnych i nie możemy tego nie brać pod uwagę. Elementy autochtoniczne oraz ogólnoświatowe idee łączą się, tworząc własne modele rozwoju edukacyjnego, które odpowiadają specyfice i osobliwościom doktryn ekonomicznych i społecznych, strategiom politycznym państw narodowych. Wspólną cechą światowej przestrzeni edukacyjnej staje się humanizacja edukacji, wzmocnienie w niej modelu antropocentrycznego. Integracja w przestrzeń światową jest nieunikniona i konieczna. I tutaj bez znajomości języków obcych po prostu nie da się obejść. To nie jest wyższy pilotaż w edukacji, a to, bez czego nie można ruszać się dalej. W rzeczywistości jest to część reformy, która jest nieunikniona i konieczna. O siłę i ważność tej reformy powinny dbać uczelnie, przede wszystkim uniwersytety. Drugim ważnym czynnikiem (po językowym), który podnosi edukację na nowy poziom, jest komponent naukowy w edukacji. Nauka nie może być rozproszona w kolosalnej liczbie uczelni. Studia naukowe celowo jest koncentrować w rzeczywiście efektywnych uniwersytetach. W tym celu, w końcu, trzeba rozwiązać problem ich zwiększenia, zoptymalizować sieć wyższych zakładów nauczania. Tylko potężne uniwersytety mogą być konkurencyjne w globalnej przestrzeni edukacyjnej. W ramach uniwersytetu nauka powołana jest stać się główną siłą produkcyjną i wypełnić funkcję podstawowego elementu organizacji struktury społecznej. Optymalizacja sieci uczelni da możliwość skonsolidowania badań naukowych, a także wprowadzania nowych podwójnych specjalności, które obecnie są popularne i cieszą się popytem na rynku pracy z uwagi na globalizację i uniwersalizację działalności zawodowej. Jak pokazało doświadczenie, podwojenie specjalności, na przykład „Język i literatura ukraińska, język obcy” i inne, czyni je efektywnymi i konkurencyjnymi. W ten sposób ukrainistyka integruje się w szerszy globalny kontekst. Znaczące są osiągnięcia naukowe uczonych Instytutu Filologii: prowadzone są aktualne badania naukowe, wydawane są monografie, liczne artykuły naukowe, przeprowadzane jest przygotowanie i obrona rozpraw kandydackich i doktorskich, organizowane są konferencje naukowe. NAUKA ODKRYWA, EDUKACJA ZAPEWNIA Decydującym czynnikiem, który warunkuje status badawczy uniwersytetu, jest skład naukowy wykładowców. Celowo jest wychodzić z tego, że kursy podstawowe powinni czytać profesorowie, specjaliści w tej dziedzinie. Niestety, na wielu katedrach z pewnych przyczyn kursy podstawowe normatywne czytają wykładowcy, którzy nie mają żadnej poważnej publikacji z danego przedmiotu. Katedry, rozdzielając obciążenie, powinny kierować się wyłącznie kryterium profesjonalnym. Czytać kursy podstawowe mogą wykładowcy, którzy mają stopień nie niższy niż docent oraz opublikowane prace naukowe (nie tylko artykuły, ale i podręczniki, monografie) z tego kursu. Podparcie kursu własnymi badaniami — to główny kryterium na świecie przy rozdziale obciążenia. Kursy podstawowe powinni czytać ludzie, którzy bronili rozprawy kandydackie i doktorskie właśnie z danego przedmiotu. W tym odróżnia się uniwersytet badawczy od instytutu pedagogicznego, gdzie kursy czytają specjaliści o szerszej orientacji zawodowej. Zadanie wykładowcy — nie tylko wyłożyć podstawy kursu, ale i angażować studentów do studiów naukowych. Robić zaś to może wyłącznie specjalista z określonego przedmiotu. Jakość nauczania — to jakość uczenia się. Jeśli za katedrą stoi asystent albo docent, który nie ma z kursu żadnej gruntownej pracy naukowej, to o jakim poziomie wiedzy można mówić? Na przykład, profesor Harvarda czy Oxfordu przede wszystkim kieruje studentów do swoich podręczników, pomocy naukowych, monografii, co sprzyja przyswojeniu materiału, a godziny audytoryjne wykorzystuje dla rozwoju myślenia, pogłębienia i systematyzacji wiedzy. Jak wiadomo, edukacja jest bezpośrednim odzwierciedleniem rozwoju społeczno-ekonomicznego i kulturowo-historycznego narodu. Współczesne społeczeństwo, otwarte ze swej natury, stawia przed uczelniami, w szczególności uniwersytetami, nowe wymagania. Przede wszystkim konieczność jedności edukacji, nauki i innowacji. Tutaj wszystko jest bardzo proste: wykładowca, idąc do audytorium, do studentów, musi nie po prostu wyłożyć ogólnodostępny materiał, a być uczonym-nowatorem, pobudzać studentów do studiów naukowych. Badania naukowe, poziom nauczania na całym świecie oceniają według liczby publikacji i indeksu cytowanych prac wykładowców. Innowacje w większości są rozpowszechnione w dziedzinach nauk technicznych, więc nadszedł czas mówić o ich Zdjęcie Olesia Dmytrenki potrzeba w sferze humanistycznej. Właśnie innowacje sprzyjają orientacji w światowej przestrzeni naukowej. Nasz instytut buduje swoją dalszą strategię działalności, odpowiadając na wyzwania współczesności, w szczególności uwzględniając procesy innowacyjne, które zachodzą w dziedzinie edukacji i humanistyki. Wokół innowacji jako fenomenu toczy się obecnie wiele dyskusji. To pojęcie przyszło z ekonomii, oznaczając wcielenie odkryć naukowych w określonej technologii lub produkcie. Ich efektywność określa zysk. W edukacji i sferze humanistycznej kryterium jest nieco inne. U nas efektywność określa się zdolnością do poprawy jakości życia ludzi. Faktycznie innowacje są reakcją na kryzys edukacji i przestrzeni humanistycznej, odpowiedzią społeczeństwa na niego. Tutaj innowacje mogą być oceniane jako doprowadzenie idei do jej praktycznego wykorzystania, realizacja zmian w środowisku społeczno-pedagogicznym. Formowanie i wprowadzanie w praktyce procesów innowacyjnych w humanistyce jest znacznie trudniejsze niż w naukach ścisłych i technicznych. Swoisty humanistyczny „high-tech” jest potrzebny naszemu państwu jako przełom w nową przestrzeń humanistyczną. Jest on możliwy tylko pod warunkiem, jeśli innowacje humanistyczne staną się kluczowe w polityce państwowej, będą wśród głównych zaleceń partii politycznych. Przy udziale uczelni musi zostać wypracowany innowacyjny model rozwoju polityki humanistycznej państwa, jej strategiczny program. Zapewni to podniesienie konkurencyjności ukraińskiej nauki i edukacji. Dla konsolidacji procesów innowacyjnych celowo byłoby wyznaczyć potężne centra, którymi są uniwersytety badawcze, jako takie, które zapewniałyby opracowanie i wprowadzanie technologii innowacyjnych. Ważną gwarancją rozwoju procesów innowacyjnych jest ściślejsza współpraca nauki uniwersyteckiej i akademickiej. Nauka daje edukacji odkrycia, a edukacja zapewnia nauce młode kadry. CZY BĘDZIE JAKOŚCIOWO NOWA USTAWA „O SZKOLNICTWIE WYŻSZYM”? Szczególnie aktualnym problemem jest uwzględnianie przez uczelnie potrzeb rynku pracy. Kilka lat temu przeżywaliśmy tak zwany wybuch prawniczy. Prawników kształciły nawet te uczelnie, które nie miały możliwości dla ich pełnowartościowego zabezpieczenia kadrowego, materialnego, informacyjnego. Problematyczną pozostaje kwestia zamówienia państwowego, które w swojej istocie jest instrumentem ochrony socjalnej ludności. Świeże w pamięci są tegoroczne dyskusje dotyczące zamówienia państwowego na przygotowanie specjalistów w sferze szkolnictwa wyższego. Faktycznie powinno ono być odpowiedzią propozycji rynku na określonych specjalistów, gdyż chodzi o zdolność państwa do sfinansowania ich oraz możliwości uczelni w zakresie przygotowania. Tutaj koniecznie trzeba uwzględniać konstytucyjne prawo obywateli Ukrainy do wyższego bezpłatnego wykształcenia. Taka kwota powinna być zapewniona na każdą specjalność. Przy tym jej wielkość powinna być określana popytem rynku, który stale wnosi swoje korekty. Tutaj warto wspomnieć doświadczenie ZSRR, kiedy strategiczne planowanie rynku pracy i popytu na określonych specjalistów realizowano w Moskiewskim Naukowo-Badawczym Instytucie Szkoły Wyższej, grupy pracowały w Moskwie, Leningradzie, Kijowie. Obecnie taką pracę powinny wykonywać utworzone na uczelniach grupy, komisje itp. Same uczelnie, przede wszystkim uniwersytety, powinny być zainteresowane tym, aby znać rynek pracy i jego potrzeby. Obecnie ukraińska przestrzeń edukacyjna czeka na nową ustawę Ukrainy „O szkolnictwie wyższym”. Miejmy nadzieję, że da ona odpowiedź na wszystkie aktualne i palące pytania życia edukacyjnego, w szczególności uniwersyteckiego. Chciałoby się, aby była ona jakościowo nowa, powołana do odzwierciedlenia transformacji w systemie edukacyjnym czasów niepodległej Ukrainy, jej orientacji na idee humanizmu, antropocentryzmu, demokracji, świadomości narodowej, wzajemnego szacunku między narodami i narodowościami. Oprócz tego nowe ustawodawstwo edukacyjne powinno uwzględniać istnienie kwoty na naukę budżetową dla dzieci z rodzin mało zamożnych. Wreszcie powinno przyjść zrozumienie tego, że liczba studentów na uczelni nie jest głównym wskaźnikiem jej poziomu. Optymalizacja sieci wyższych zakładów edukacyjnych doprowadzi do rewizji specjalności, w ramach których prowadzone jest kształcenie na uczelniach wszystkich form własności. Wtedy zostanie zbilansowana liczba studentów na budżetowych i kontraktowych formach kształcenia. Jest to jedna z form innowacji, popyt na które musi być określany także przez zamówienie państwowe. Jeśli państwo zainteresuje się i weźmie aktywny udział w tym procesie, efektywny przełom innowacyjny będzie nieunikniony.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn