Strona · s. 7strona oryginału ↗
Ludowość, doskonałość formy, melodyjność…
Слово Просвіти, №48 за 2012 рік
— Nazywają Pana „ostatnim romantykiem ukraińskiego melosu”. Co wpłynęło na kształtowanie się Pana myślenia muzycznego? — Mam dobrą szkołę kompozytorską. Mój pedagog to kompozytor L. Rewucki. W ogóle w tamtych powojennych czasach katedra kompozycji naszej konserwatorium była niepowtarzalna i wysoce profesjonalna. B. Latoszynski, H. Taranow wykładali instrumentację, M. Werykiwski — harmonię, M. Skorulski — czytanie partytur, M. Wiliński prowadził analizę form muzycznych. Moja muzyka to przede wszystkim melodyjność. Bardzo ważne, aby harmonia była ciekawa, bogata w środki języka muzycznego (modulacje, przejścia do różnych tonacji), aby była swobodna polifonia. Moją bazą, oprócz opanowania klasycznej romantycznej współczesnej muzyki, zarówno ukraińskiej, jak i rosyjskiej oraz zachodnioeuropejskiej, na równi z kwestią kunsztu, jest ludowość. A poza tym pasjonowałem się teatrem, sztukami plastycznymi, literaturą. Napisałem ponad 100 romansów do poezji T. Szewczenki, I. Franki, Łesi Ukrainki, M. Rylskiego, P. Tyczyny, A. Malyszki, A. Nimenki, Natalki Pokład, także utwory chóralne, romanse do słów J. Goethego, M. Tanka, J. Kołasa, J. Kupały i innych. — Ale źródła wszystkiego, co najlepsze, zaczynają się w dzieciństwie… — Wychowałem się na pieśniach ludowych. Kiedy urodziła się siostra, słyszałem, jak mama śpiewała kołysanki. Mój tata był miłośnikiem muzyki. W jakiejkolwiek wsi byśmy mieszkali, organizował zespoły chóralne. Słuchałem opracowań pieśni ludowych M. Łysenki, M. Łeontowycza, K. Stecenki, M. Werykiwskiego, P. Kozyckiego. Za to, że ojciec kierował chórem w naszej wsi Szyroke w obwodzie dniepropetrowskim, kierownictwo partyjne oskarżyło go o „cerkiewszczyznę”, bo w ich rozumieniu chór to coś, co śpiewa się w cerkwi. Dlatego ojciec zmuszony był przeprowadzić się do wsi Mohyliw na Dniepropetrowszczyźnie, gdzie również zorganizował chór wiejski, ale kierownictwo partyjne nie dawało mu spokoju. Tata przeprowadził się do Caryczanki, a potem na Połtawszczyznę do miasta Kobielaki. Nut nauczył mnie mój tata, kiedy nie miałem jeszcze siedmiu lat. W domu mieliśmy amerykańską fisharmonię i skrzypce. Ojciec w Dnieprodzierżyńsku zdążył rok czy dwa pouczyć się w technikum muzycznym. Znał elementarną teorię muzyki, uczył się gry na fortepianie i skrzypcach, ale była to mała, nieprofesjonalna szkoła. Rozwijałem się już jako samouk, z wielkim trudem ogrywałem utwory chóralne, utwory salonowe, które miał ojciec. W Kobielakach nauczyciele, którzy wykładali w szkole średniej, bardzo dobrze znali się na muzyce. W domach mieli biblioteki nutowe, a te utwory wypraszałem i przepisywałem na papier nutowy: przepisałem wszystkie walce, mazurki, preludia Chopina, romanse M. Glinki, P. Czajkowskiego, M. Łysenki, J. Stepowego. To ogromna praca. To przepisywanie nauczyło mnie co nieco o prowadzeniu głosów. Dlatego kiedy wstąpiłem do konserwatorium, szybko opanowałem prowadzenie głosów i polifonię (to podstawa podstaw dla kompozytora). — Jakie były Pana ścieżki w świat twórczości muzycznej? — Kiedy Kijów wyzwolono od niemieckich okupantów, poradzono mi, bym wysłał swoje utwory do Komitetu do spraw Sztuki. Miałem wtedy tylko siedem klas wykształcenia. Utwory wysłałem i po tygodniu czy dwóch nadeszła odpowiedź z Komitetu: „Pańskie utwory rozpatrzono, radzimy wstąpić do szkoły muzycznej”. Ale jaka może być szkoła muzyczna, jeśli miałem 17 lat. Wtedy pojechałem do Połtawy, a stamtąd dotarłem pociągiem do Kijowa. I ruszyłem szukać Komitetu do spraw Sztuki, bezpośrednio do P. Kozyckiego. Dla mnie zobaczyć kompozytora — to było coś niewiarygodnego. Spotkał mnie nadęty urzędnik (był taki muzykolog Michajłow) i zaczął wypytywać, czego potrzebuję i skąd jestem. Rzucił szorstko: „Mamy ważniejsze sprawy! Proszę przyjść innego dnia!”. Powłóczyłem się trochę i wróciłem, usiadłem w kącie czekać. I wtedy zawołał mnie do gabinetu P. Kozycki, wypytał o wszystko i zaprosił, bym przyszedł do niego do domu na egzamin ze swoimi nutami. Posadził mnie przy fortepianie i poprosił, bym coś zagrał. Wszystko sprawnie wykonałem. Spodobało mu się. I zapewnił, że będę uczył się w konserwatorium. Ale jeszcze przez trzy miesiące konserwatorium przebywało w ewakuacji, P. Kozycki poradził szefowi zespołu pieśni i tańca przy zarządzie politycznym 1. Frontu Ukraińskiego, by przyjął mnie do pracy. Tak mnie przyjęto, czy to jako wychowanka, czy to jako koncertmistrza. Zapoznałem się z orkiestrą symfoniczną, po raz pierwszy zobaczyłem puzon, fagot, wiolonczelę, bo do tego czasu poza skrzypcami i trąbką nie znałem niczego. Nie miałem przecież żadnych dokumentów o wykształceniu średnim czy szkole muzycznej, czy szkole muzycznej II stopnia, tylko świadectwo z wyróżnieniem za siedem klas. Właśnie na podstawie tego świadectwa mnie przyjęto. — W Pana dorobku jest pięć oper. Jaki jest ich los sceniczny? — Pierwsza opera „Pieśń leśna” (napisana w 1957 r.) została wystawiona w Teatrze Lwowskim (reżyser — Borys Tiahno, dyrygent — Jewhen Woszczak). Grano ją ponad dziesięć lat. W 1960 roku wystawiono ją w studiu operowym Konserwatorium Kijowskiego. Na gościnne występy „Pieśń leśną” wożono do Moskwy, gdzie odniosła niemały sukces. Także „Pieśń leśną” wystawił w Zaporożu amatorski teatr operowy. Dwa lata po sukcesie mojej pierwszej opery napisałem balet „Cienie zapomnianych przodków” (według powieści o tym samym tytule Mychajła Kociubynskiego), balet „Wiedźma” (według poematu Tarasa Szewczenki), balet dramatyczny „Orgia” (według dramatu Łesi Ukrainki). Opera „W niedzielę rano” (według tragicznej powieści O. Kobylańskiej) też dość długo była grana. Opera „Wernisaż na jarmarku” (według sztuki H. Kwitki-Osnowjanenki) niedługo była grana w studiu operowym (reżyser — Dmytro Hnatiuk). Potem zafascynowałem się humorystyczno-fantastycznym dramatem I. Koczerhy „Marko w piekle”. Ta opera była nowym zwrotem w mojej twórczości, bo miała charakter groteskowo-satyryczny. A premiera ostatniej opery „Bojarynia” (według utworu o tym samym tytule Łesi Ukrainki) odbyła się w wykonaniu koncertowym, czyli bez dekoracji i bez kostiumów (2008). Z czasem wystawiono ją po raz drugi, na tym wszystko się skończyło i obecnie na scenie jej nie zobaczysz. — Teraz kompozytorom, jak zresztą pisarzom, malarzom i innym artystom, trudno jest prezentować swoje utwory ukraińskiemu ogółowi… — W propagowaniu mojej twórczości pomogła poetka Zoja Rużyn, do jej słów napisałem muzykę dla chórów żeńskich, męskich i mieszanych, niektóre z nich nawet są wykonywane. Moje utwory chóralne wykonuje grupa „Błahowist” (kierownik artystyczny Tetiana Kumanska). Zwracałem się do kapeli „Dumka”, chórów „Chreszczatyk”, „Kijów” — nic a nic! W ich repertuarze są głównie utwory M. Skoryka, J. Stankowycza itd., a utworów, na przykład M. Łysenki, K. Stecenki w ich repertuarze nie znajdziecie. Także owocnie współpracowałem ze śpiewaczką I. Andrijasz, akompaniowałem jej. — Czy wszystkie Pana utwory docierają do naszego słuchacza? — Nasz słuchacz zna kilka moich symfonii, uwertur, poemat na forte-
Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki fortepian z orkiestrą i wariacjami symfonicznymi, które wykonała pianistka Iryna Szesterenko. Cztery rapsodie fortepianowe, wariacje na tematy ludowe, dumy, słowem, około setki utworów fortepianowych, jak i romansów. Utwory na skrzypce, wiolonczelę, altówkę, instrumenty dęte. Koncert skrzypcowy wykonywał niezapomniany skrzypek Ołeksij Horochow. Podwójny koncert na skrzypce i wiolonczęlę z orkiestrą (brałem przykład z Brahmsa). Niestety, moje utwory symfoniczne, jak i większości kolegów, ukraińskich kompozytorów, wykonywane były bardzo rzadko na festiwalach lub na zjazdach kompozytorów. Dziwi mnie, dlaczego orkiestry symfoniczne u nas grają przeważnie X symfonię D. Szostakowicza, z zachodnich z jakiegoś powodu tylko utwory G. Mahlera, a z ukraińskich kompozytorów utworów L. Rewuckiego, W. Kosenki w repertuarze prawie nie spotkacie. Przez dwadzieścia lat żadna symfonia P. Majborody nie była wykonywana. Z muzyki rosyjskiej nie są wykonywane utwory Głazunowa, a jakie on ma symfonie, utwory fortepianowe! Nie ma ani utworów fortepianowych, ani symfonicznych O. Skriabina. Zapomniane są utwory muzyczne N. Miaskowskiego. — Jak Pan odnosi się do współczesnego języka muzycznego, współczesnej sztuki wykonawczej, repertuaru?.. — Nie wywołuje to żadnej satysfakcji estetycznej, ponieważ brakuje melodyki i harmonii, język muzyczny jest atonalny, nie czuć akordyki. Niech to będzie skomplikowana akordyka i skomplikowane momenty modalne, ale przecież O. Skriabin — jaka to złożoność! Albo jak skomplikowany język muzyczny ma A. Ladow, a jaka świeża i skomplikowana harmonia jest u L. Rewuckiego, na przykład II symfonia, stworzona na tematach ludowych. A jaka przyjemna jest mowa muzyczna u N. Miaskowskiego! Szczególnie rozczulają mnie utwory J. Bacha, M. Łysenki, P. Czajkowskiego. Rozmawiała Uliana WOLYKOWSKA To główne zasady kompozytorskie twórczego „ja” Witalija KYREJKI, któremu lada chwila stuknie 86 lat. Artysta jest zanurzony w klasyczno-romantycznych fundamentach ukraińskiej muzyki akademickiej. Melodyka jego utworów jest zbliżona do pieśni ludowych, a cały dorobek (około 280 różno-gatunkowych utworów muzycznych) wypełniony jest ideami humanizmu i oświecenia. Witalij Dmytrowycz niepokoi się niemało z powodu upadku ukraińskiej duchowości… Witalij Dmytrowycz KYREJKO — kompozytor, krytyk muzyczny, kandydat nauk o sztuce, laureat nagród artystycznych imienia M. Łysenki, I. Neczuja-Łewyckiego, L. Rewuckiego. Autor pięciu oper („Pieśń lasu”, „W niedzielę rano”, „Marko w piekle”, „Wernisaż na jarmarku”, „Bojarynia”), czterech baletów („Cienie zapomnianych przodków”, „Wiedźma”, „Orgia”, „Słoneczny kamień”), 10 symfonii, utworów na chór z orkiestrą, oratoriów, kantat, utworów instrumentalnych, około pół setki utworów fortepianowych, 100 romansów. Stworzył koncerty na skrzypce, wiolonczęlę, altówkę, podwójny koncert na skrzypce i wiolonczęlę, kompozycje na wszystkie instrumenty orkiestrowe i ludowe itp. Premiera opery „Pieśń lasu”, która została wyróżniona dyplomem laureata „Pierwszej ukraińskiej wiosny teatralnej”, odbyła się na scenie Lwowskiego Teatru Opery i Baletu imienia Iwana Franki (1958). W 1966 r. Witalij Kyrejko został zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy, w 1977 r. — artystą ludowym USRR. Od 1978 r. — profesor Kijowskiego Konserwatorium Państwowego. W 1985 r. — laureat nagrody imienia M. Łysenki. Charakterystyczną cechą stylu kompozytorskiego W. Kyrejki jest wyraziste narodowe zabarwienie muzyki. W twórczości artysty naturalnie połączyły się osiągnięcia narodowe i europejskie. W. Kyrejko podniósł do poziomu uogólnień filozoficznych fundamentalne cechy narodowego odczuwania świata i światopoglądu w „Opracowaniach pieśni z Połtawszczyzny” oraz innych utworach, w których wykorzystywane są zdobycze poezji ludowej (w operze „Pieśń lasu”, balecie „Cienie zapomnianych przodków”, utworach wokalnych i instrumentalnych). Badaniem twórczości W. Kyrejki zajmowali się W. Antoniuk, O. Hubko, M. Hordijczuk, O. Dawydowa, A. Kałenyczenko i inni. NOTA
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
