Strona · s. 13strona oryginału ↗
«Miasteczko Brusiłów i jego okolice»
Слово Просвіти, №48 за 2012 рік
Wasyl STASZUK, pisarz, kierownik Brusiłowskiego Muzeum Historycznego im. I. Ohijenki. 11 lat temu, w 2001 roku, z inicjatywy M. S. Tymoszyka zapoczątkowano biblioteczną serię fundacji imienia Metropolity Iłariona (Ohijenki) „Zapóźniony powrót”. Od tego czasu światło dzienne ujrzały prace Ohijenki: „Ukraińskie mnisiarstwo”, „Taras Szewczenko”, „Ukrzyżowany Mazepa”, „Bohdan Chmielnicki”, „Ratowanie Ukrainy”, „Historia ukraińskiego języka literackiego”, „Ukraińska kultura”, „Słowo o wyprawie Igora”, „Język ojczysty” — łącznie ponad dwadzieścia wydań, które stały się fundamentem budowy ukraińskiej kultury i duchowości. Nowe wydanie zawiera szkice historyczno-krajoznawcze Ohijenki o małej ojczyźnie, które drukowano w języku rosyjskim w gazecie powiatowej „Radomyszlanin” w ciągu 1913 roku. Jak zaznacza redaktor, wybór przez przyszłego uczonego tej gazety do publikacji swoich tekstów krajoznawczych nie jest przypadkowy. Była to gazeta prorządowa. Dlatego autor miał nadzieję, że urząd cenzury nie będzie tak drobiazgowo i podejrzliwie odnosił się do sprawdzania publikacji, na dodatek w prowincjonalnej oficjalnej gazetce, jak robił to w przypadku prasy ukraińskiej: „Hromadśkiej dumki”, a potem „Rady”. Jak Ohijenko kochał rodzinny kraj, świadczą jego słowa: „Nie ma dla człowieka nic droższego nad swoją Ojczyznę, nad swoją rodzinną ziemię! Gdzie kto się urodził, gdzie spędził swoje beztroskie dziecięce lata, do tej ziemi przywiązuje się on całą duszą na całe życie. A kto zmuszony bywa oderwać się od swojej rodzinnej ziemi, ten marzy zawsze o niej, jak o świętości największej. I wielu ludzi, umierając na obczyźnie, prosi włożyć im do trumny choćby grudkę rodzinnej ziemi ze świętej Ojczyzny…”. W tych słowach kryje się ból i nostalgia za rodzinnym krajem, za dawną ziemią przodków, które nie opuszczały go przez całe życie. Na starożytność powstania Brusiłowa wskazuje, między innymi, jedno z uroczysk — Batyjowe. Tutaj, według podań, zostało zniszczone podczas tatarskich najazdów dawne ruskie osiedle. Margarita DOWHAŃ, m. Kijów. W naszym niespokojnym czasie, kiedy, według słów Łiny Kostenko „Znowu poszła Ukraina po kole, znowu i znowu, jeszcze raz w nigdy?!” — w tym czasie bardzo ważne jest każde słowo pamięci, przypomnienie o naszych poetach — nosicielach ukraińskiego ducha, ukraińskiej idei. W czasie, gdy „wszystko obsiadły chamy”, gdy „ani honoru, ani języka, ani zgody” (Ł. Kostenko), ktoś musi prowadzić naszą ukraińską ludność szlachetnymi drogami, być dla niej symbolem wolności, źródłem sił do walki o odnowienie, zachowanie i utwierdzenie Ukrainy czasów nowożytnych… I oto przede mną książka „I wejść do świątyni wolności. Twórczość Zenowija Krasiwskiego i ks. Jarosława Łesiwa: dyskurs tożsamości narodowej” (Towarzystwo Wydawniczo-Poligraficzne „Wik”, Kołomyja, 2012). Autorką książki jest Marija Jakibczuk, wnikliwa filolog, osoba o filozoficzno-artystycznym i jednocześnie naukowym myśleniu. Po długich rozmyślaniach, wśród innych, nie mniej godnych imion, wybrała te dwa. Połączył je czas i tragiczny los. Cała ich poezja to prawdziwe wezwanie do ukraińskiej ludności: bądźmy wolni w sobie — zdobędziemy wolność Ukrainie! Nie po prostu hasła, nie! W ich. Bezsprzecznie, nazwę Brusiłów tłumaczy się różnie. Jedni wskazują, że to miasto, „od dawna pokryte wiekowymi lasami”, prowadziło szeroki handel belkami i w ogóle materiałami leśnymi — oto od tych belek (brusów) miasto zostało nazwane Brusiłowem. Są też inne wyjaśnienia nazwy: właśnie obecny Brusiłów był kiedyś zbudowany na palach, na belkach (czasami i teraz znajduje się je podczas wykopalisk) — oto od tych belek miasto otrzymało swoją nazwę. Ale, jak twierdzi Ohijenko, bardziej prawidłowym wydaje się takie wyjaśnienie: otrzymało swoją nazwę od pierwszego właściciela o nazwisku Brusiłowski. Przewracając strony książki, widzimy swoją historię, którą tworzyli nasi dalecy przodkowie. Musimy pamiętać, że 8 lutego 1585 roku przywilejem polskiego króla Stefana Batorego Brusiłowowi nadano prawo magdeburskie, co pozwoliło podwoić liczbę jarmarków w roku — mieć ich cztery zamiast poprzednich dwóch, targi pozostawały, jak wcześniej, cotygodniowe. Samemu Butowiczowi, który był właścicielem w Brusiłowie, Batory nadał prawo pobierania na swoją korzyść cła ze wszystkich towarów i produktów, które przywożono na sprzedaż do Brusiłowa. Oprócz tego Batory zwolnił tych, którzy osiedlili się w Brusiłowie, od wszelkich podatków na 18 lat. Brusiłów został uratowany. Przywilej ulgowy przyciągnął ludzi i miasteczko, zrujnowane przez Tatarów, wkrótce ponownie zasiedlono. I. Ohijenko niemało stron poświęcił Koliszczyźnie, która bezpośrednio dotknęła także Brusiłowszczyznę. Zainteresowany czytelnik znajdzie opowieści o przywódcach powstania: Żeleźniaku, Nieżywym, Szwaczce, Bondarence, o którym wspomina się także w twórczości T. H. Szewczenki, który swego czasu również przebywał w Brusiłowie. W książce można znaleźć ciekawe opowieści o okolicach Brusiłowa, w szczególności o Osiwcach, Ozerianach, Karabaczynie, Wodotyjach, Bolaczowie, Morozówce, Sołowijówce, Dywinie, Dubrówce… Od dawna w Brusiłowie mieszkali ludzie, którzy wierzyli w Boga, żyli, jak przystało chrześcijanom. Przez podział miasteczka na dwie części w Brusiłowie od dawna były cerkwie Wniebowstąpienia i Zmartwychwstania. Obecna cerkiew Zmartwychwstania jest starsza od cerkwi Wniebowstąpienia. Kiedy ją zbudowano — nie wiadomo. Prawdopodobnie jeszcze od czasu założenia Brusiłowa. Jak pisze Ohijenko, obecna cerkiew została zbudowana w 1711 roku — przed dwoma laty minęło jej dwieście lat. Wiele świadczy o tym, że kiedyś była unicka. Między innymi, z czasów unickich zachowała się złota czara z polskim napisem. Cerkiew wzniesiono w starym ukraińskim stylu. Parafian unii było około 1700. Ludność w Brusiłowie w większości była wykształcona. Wszak tutaj od dawna istniały dwie szkoły brackie. Szkoła bracka przy cerkwi Zmartwychwstania mieściła się na prawo od dzwonnicy, przy cmentarzu, na ziemi wolnej od powinności dworskich. Zbudowano ją jeszcze w 1738 roku. Szkoła utrzymywała się kosztem bractwa cerkiewnego, a także sławnego „Bractwa Młodzieńczego”. Druga szkoła bracka, przy cerkwi Wniebowstąpienia, znajdowała się na południowym rogu cmentarza przy cerkwi Wniebowstąpienia. Była to niewielka chata z komorą przez sień. W szkole tej urzędował diak, który uczył dzieci modlitw i przykazań, a także czterech symboli wiary. Oto te dwie szkoły brackie zaspokajały pragnienie brusiłowian do edukacji. Szkoły były całkowicie wolne. Diak zależał tylko od bractwa, od którego otrzymywał także wynagrodzenie za swoją pracę. Sami uczniowie za naukę nic nie płacili, szkoła była ogólnodostępna, bezpłatna. Organicznym uzupełnieniem uporządkowanej przez M. S. Tymoszyka kolejnej książki Ohijenki jest dorobek dziennikarski autora z czasów jego współpracy z „Hromadśką dumką” i „Radą”. W tym rozdziale znajdują się ciekawe materiały o tym, jak w Brusiłowie czytano Szewczenkę, o ukraińskiej samoświadomości chłopów, o kronice ruchu strajkowego na Brusiłowszczyźnie itp. W ten sposób mamy wspaniałą okazję, by na przykładach z życia Brusiłowa i jego okolic dowiedzieć się o szerokim, a co najważniejsze, wiarygodnym obrazie życia ukraińskiej wsi początku XX wieku. A badania historyczno-krajoznawcze dostarczają wiele ciekawego materiału z biografii prowincjonalnego miasteczka jeszcze z zamierzchłych czasów. Zatem książka Ohijenki przyda się wszystkim, którzy nie wypierają się i szanują swój ród, którym nie jest obojętna rodzinna strona, a co najważniejsze — przyszłość naszego państwa.
ta “Niewolnicze płacze”, fotografie jego ukochanej żony Ołenki Antoniw — dobrego anioła i pomocnika. Dziękuję Pani, Marii Jakibczuk, za mądrą i świetlaną książkę o dwojgu niezłomnych Ukraińcach, poetach-dysydentach, których dominantą życia była Wolność i walka o nią. Oni zaiste weszli do Świątyni. I oni nam świecą… Najwyższy sąd — własne sumienie… Onkowycz D. Sumienie. — K., 2011. — 168 s. Wołodymyr BUZEJCZUK Nieczęsto zdarza się czytać wiersze, które sprawiają wrażenie aforyzmów, przepełnionych dobrocią i życiową mądrością. Do takich wierszy zaliczyłbym poezje Dmytra Onkowycza ze zbioru, który otrzymał wymowny tytuł “Sumienie”. Wydanie zbioru ma ciekawą historię. Miał on szansę ukazać się drukiem wcześniej kosztem jednego sponsora. Książka wraz z kilkoma innymi była już przygotowana do druku, ale Dmytro Julianowycz, dowiedziawszy się, kto będzie finansował wydanie, odmówił publikacji. Nie chciał za nie wiadomo w jaki sposób zdobyte pieniądze wydawać “Sumienia”… A i w samej książce można znaleźć wyjaśnienie takiego postępku: Tysiące naiwnych obdarł I tylko jednemu w czapkę publicznie rzucił. I zamiast tego, “żebyś ty, złodzieju, zginął”, Ktoś “dobroczyńcą” go nazwał! Nie lubił Dmytro Onkowycz nieuczciwych ludzi. Nie lubił “przyjaciół”, którzy nie byli przyjaciółmi, a jedynie oportunistami, zdolnymi zdradzić w każdej chwili. Temu tematowi — przyjaźni, przyjaciołom, relacjom między ludźmi — poświęcona jest znaczna część wierszy opublikowanych w zbiorze. Czyż nie są mądre oto takie słowa: Stu przyjaciół, I to niezawodnych, Szczerych. Czego chcieć, póki nie umrę?! Jeśli nie stu, Cóż, To chociaż czterech — Tych, co wyniosą trumnę… I takie podejście do przyjaciół, w ogóle do ludzi, współbrzmi z twardym przekonaniem poety, że “Najwyższy sąd — to własne moje sumienie”. Bo zbyt wielu pojawiło się ludzi z zanikłym sumieniem. Najbardziej przykre, że i wśród starszego pokolenia, które powinno własnym przykładem wychowywać młodzież. A okazuje się, że dobra materialne są ważniejsze od duchowości… Był poeta, I poety nie stało — Posmarowali usta Poecie słoniną… I już poeta dogadza władcom czy oligarchom… Trudno wyobrazić sobie w takiej roli Dmytra Onkowycza. I — jakże te wersy rezonują ze słowami jeszcze jednego porządnego człowieka — Anatolija Dimarowa: “Pisarz powinien być w opozycji do władzy, zawsze. Nawet do najlepszej władzy powinien być w opozycji”. Wiele wierszy spośród tych, które weszły do zbioru, poświęconych jest dziecięcym wspomnieniom. Dmytro Julianowycz był “dzieckiem wojny”, na jego los przypadły ciężkie czasy II wojny światowej, głód 1947 roku. Ciężkie wspomnienia i nie mniej ciężkie wersy… Ale właśnie takie poezje — w pierwszej osobie, gdzie mówią serce i dusza — dają możliwość poczuć i uświadomić sobie przeszłość swoich przodków, swojego narodu. Wspomnieć rodziców… Pomyśleć o mamie… Mama — jedna z głównych bohaterek utworów Dmytra Onkowycza. Mamie poświęcone są i poszczególne wiersze, i poematy. I taką ciepłotą wieje od tych wersów, taką miłością, że ręka mimo woli sięga po telefon: zadzwonić do mamy, zapytać o zdrowie, powiedzieć, że kocham… Poezja Dmytra Julianowycza Onkowycza — wyrafinowana i barwna, melodyjna i przystępna — zdolna jest wywołać u czytelnika prawdziwe, niepodrobione emocje, chwycić za serce i zmusić do myślenia. Myślenia o tym, co Poeta utwierdzał każdym wersem, każdym słowem — prawdę, przyjaźń, człowieczeństwo, przyzwoitość… Tak nazywa się książka szkiców naszego wielkiego rodaka I. I. Ohijenki (Metropolity Ilariona), która niedawno ujrzała światło dzienne dzięki wieloletniej i wytrwałej pracy Fundacji jego imienia. Książkę uporządkował i skomentował pierwszy laureat Ogólnoukraińskiej nagrody imienia I. Ohijenki, profesor M. S. Tymoszyk. A wyszła ona dzięki wsparciu jednego z krewnych Ohijenki, prezydenta Narodowego Komitetu Olimpijskiego, mistrza olimpijskiego, Bohatera Ukrainy S. N. Bubki.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
